Phân tích tình hình sử dụng thuốc lợi tiểu trong điều trị bệnh tăng huyết áp cho bệnh nhân nội trú tại Khoa Nội Tim mạch

NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG

Phân tích tình hình sử dụng thuốc lợi tiểu

trong điều trị bệnh tăng huyết áp

cho bệnh nhân nội trú tại Khoa Nội Tim mạch -

Bệnh viện Quân y 103

Nguyễn Cẩm Vân, Vũ Thị Hà, Nguyễn Minh Tuấn, Nguyễn Tuấn Quang, Hoàng Xuân Cường, Đỗ Thế Khánh

Học viện Quân y

TÓM TẮT

Từ khóa: Tăng huyết áp, thuốc lợi tiểu, Bệnh

viện Quân y 103

Mục tiêu: Khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến

việc kê đơn thuốc lợi tiểu trong điều trị tăng huyết

áp (THA) của bệnh nhân (BN) nội trú tại Khoa

Nội tim mạch - Bệnh viện Quân y 103 (BVQY 103).

Phân tích tình hình sử dụng thuốc lợi tiểu trong

điều trị THA của BN nội trú tại Khoa Nội tim

mạch, BVQY 103.

ĐẶT VẤN ĐỀ

THA là bệnh lý thường gặp nhất trong các bệnh

lý tim mạch. Các số liệu nghiên cứu gần đây cho thấy,

người có huyết áp bình thường ở tuổi 55, sẽ có 90%

nguy cơ phát triển tăng huyết áp trong tương lai [1].

Tại Việt Nam, tần suất THA gia tăng trong những

năm trở lại đây, tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp ở cộng

đồng năm 1998 là 16,09% [2], năm 2001 - 2002 là

16,32% [3], độ tuổi từ 18 - 69 tuổi tại 63 tỉnh/thành

phố mắc THA là 18,9% [4]. Trong nhiều năm qua,

các nhóm thuốc chống THA đã được phát minh và

sử dụng, trong đó có sự phối hợp của nhiều nhóm

thuốc với nhau. uốc lợi tiểu là một trong những

nhóm được kê đơn hàng đầu trong phối hợp để điều

trị bệnh THA, nhưng cho đến nay chưa có nghiên

cứu nào về tình hình sử dụng thuốc này trong điều

trị bệnh THA tại Khoa Nội tim mạch - BVQY 103,

do đó nghiên cứu đã được tiến hành.

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Sử

dụng phương pháp nghiên cứu hồi cứu trên 478 hồ sơ

bệnh án (HSBA) của BN điều trị THA nội trú tại Khoa

Nội tim mạch - BVQY 103 đạt tiêu chuẩn lựa chọn.

Kết quả: Số thuốc trung bình trong 1 bệnh án

(BA) là 9,3 thuốc, số thuốc lợi tiểu trung bình trong

1 BA là 1,39 thuốc. 65,06% BA kê 1 thuốc lợi tiểu.

Furosemid là hoạt chất được kê nhiều nhất (55,63%).

70,66% phác đồ điều trị là kiểu phối hợp 1 thuốc

lợi niệu quai - 1 thuốc đối lập với aldosteron. BA sử

dụng 5 nhóm thuốc có tác dụng hạ áp phối hợp cùng

thuốc lợi tiểu, trong đó nhóm ức chế men chuyển

(ƯCMC) có tỷ lệ sử dụng cao nhất (33,68%).

Kết luận: Sử dụng thuốc lợi tiểu có phối hợp với

thuốc hạ áp trong điều trị bệnh THA cho BN nội ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

trú tại Khoa Nội tim mạch - BVQY103 đã cho kết Đối tượng nghiên cứu

quả điều trị tích cực. Đây là kết quả của việc phối

hợp thuốc hợp lý trong phác đồ điều trị.

HSBA của BN bị bệnh THA được theo dõi và

điều trị nội trú tại Khoa Nội Tim mạch/BVQY 103

Ngày nhận bài: 11/09/2020

Ngày phản biện: 06/10/2020

Ngày chấp nhận đăng: 15/10/2020

|

TẠP CHÍ NỘI KHOA VIỆT NAM SỐ 19+20/2020

140

NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG

từ 1/1/2019 đến 31/12/2019 với các tiêu chuẩn

lựa chọn mẫu nghiên cứu và loại trừ sau:

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến việc kê đơn

- Về giới: không có sự chênh lệch lớn về giới tính

ở các BN trong nghiên cứu, có 205 BN nam, chiếm

42,89%; 273 BN nữ, chiếm 57,11%.

Tiêu chuẩn lựa chọn: HSBA của BN được chẩn

đoán mắc bệnh THA có sử dụng thuốc lợi tiểu và

điều trị THA là bệnh chính, điều trị nội trú tại Khoa

Nội tim mạch liên tục tối thiểu 4 ngày, đã ra viện và

có kết luận của bác sĩ.

Tiêu chuẩn loại trừ: HSBA điều trị THA nhưng

không dùng thuốc lợi tiểu, thời gian điều trị bị gián

đoạn. Loại trừ những HSBA của BN không tuân thủ

điều trị: tự ý xuất viện, tự ý quay lại viện, thời gian nằm

viện dưới 4 ngày, BN có bệnh THA nhưng chuyển

từ khoa khác sang. HSBA của những BN được chẩn

đoán có mắc bệnh THA mắc các bệnh kèm khác

nhưng việc điều trị THA không phải là bệnh chính.

Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp hồi cứu trên tất cả các

HSBA của những BN THA đang điều trị nội trú, có

chỉ định dùng thuốc lợi tiểu tại Khoa Nội tim mạch

- BVQY 103 từ 1/1/2019 đến 31/12/2019. eo

các tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ, đã thu thập được

478 HSBA đạt yêu cầu.

- Về tuổi: Độ tuổi của BN dao động từ 41-100

tuổi, trong đó độ tuổi từ 71- 80 và 81-90 có tỷ lệ

lớn nhất (lần lượt là 144 BN, 30,13% và 131 BN,

27,4%), độ tuổi dưới 41 có tỷ lệ thấp nhất (12 BN,

2,51%).

- Về tiền sử bệnh THA: trong số các BN

nghiên cứu, BN có tiền sử THA chiếm tỷ lệ cao

nhất (76,36%), không rõ tiền sử THA thấp nhất

(5,02%).

- Về mức độ THA của BN: BN mắc THA độ

2 và 3 chiếm tỷ lệ cao nhất, lần lượt là 44,56% và

40,59%. ấp nhất là BN chỉ THA tâm thu đơn

độc, với 21 BN (4,40%).

- Về cơ cấu bệnh, triệu chứng mắc kèm: có sự đa

dạng và phân bố không đồng đều. Nhóm bbệnh lý

về tim mạch chiếm tỷ lệ cao nhất (44,72%), thấp

nhất là nhóm bệnh khác (2,37%).

Bảng 1. Đặc điểm cơ cấu bệnh và triệu chứng mắc kèm

Bệnh

Số lượt (n)

Tỷ lệ (%)

Bệnh thuộc yếu tố nguy cơ

Đái tháo đường

116

39

11,03

3,70

Rối loạn lipid

Bệnh tổn thương cơ quan đích

Suy tim

193

155

47

18,35

14,73

4,47

3,14

5,60

1,43

8,74

5,32

1,52

Bệnh tim thiếu máu cục bộ mãn tính

Đau thắt ngực

Tim

(502 lượt, 44,72%)

Hở van hai lá, ba lá

Rung nhĩ

33

59

Ngoại tâm thu thất

Hội chứng tiền đình

Đột quỵ não cũ

15

92

Não

56

(164 lượt, 15,58%)

iểu năng tuần hoàn não

16

|

TẠP CHÍ NỘI KHOA VIỆT NAM SỐ 19+20/2020

0

141

NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG

Suy thận

Hạ Kali máu, Natri máu

Phù

Gout

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Bệnh lý hô hấp

Viêm loét dạ dày, trào ngược,...

Bệnh khác

56

20

30

14

40

16

30

25

1052

5,32

1,90

2,85

1,33

3,80

1,52

2,85

2,37

100

ận

(120 lượt, 11,40%)

Phổi

(56 lượt, 5,32%)

Dạ dày (30 lượt)

Tổng cộng

- Về thời gian điều trị: Các BN trong NC có thời gian điều trị từ 4-40 ngày, trong đó tỷ lệ số ngày điều trị

từ 5-9 ngày chiếm tỷ lệ cao nhất, dao động từ 40-60 BN.

Phân tích tình hình sử dụng thuốc lợi tiểu trong điều trị bệnh THA cho BN nội trú tại Khoa Nội tim

mạch - BVQY 103

Số thuốc trung bình trong một bệnh án

Bảng 2. Số thuốc trong một bệnh án

Số thuốc kê trong 1BA

BA kê 3 thuốc

BA kê 4 thuốc

BA kê 5 thuốc

BA kê 6 thuốc

BA kê 7 thuốc

BA kê 8 thuốc

BA kê 9 thuốc

BA kê 10 thuốc

BA kê 11 thuốc

BA kê 12 thuốc

BA kê 13 thuốc

BA kê 14 thuốc

BA kê 15 thuốc

BA kê 16 thuốc

BA kê 17 thuốc

BA kê 18 thuốc

BA kê 19 thuốc

BA kê 20 thuốc

BA kê 21 thuốc

Số lượng (n)

Tỷ lệ (%)

1,88

Tổng số thuốc

27

9

17

32

48

56

55

61

51

35

30

20

22

16

11

6

3,56

68

6,69

160

288

392

440

549

510

385

360

260

308

240

176

102

18

10,04

11,72

11,50

12,76

10,67

7,32

6,28

4,18

4,60

3,35

2,30

1,26

1

0,20

3

0,63

57

1

0,20

20

1

0,20

21

|

TẠP CHÍ NỘI KHOA VIỆT NAM SỐ 19+20/2020

142

NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG

BA kê 22 thuốc

Tổ n g

3

478

0,63

100

66

4446

Số thuốc trung bình trong một bệnh án là:

Tổng số thuốc/ Tổng số BA = 4446/478 = 9,3 (thuốc)

Nhận xét: Số thuốc trung bình trong một BA của bệnh nhân nội trú điều trị THA có sử dụng thuốc lợi

tiểu là 9,3 thuốc. BA kê 9 thuốc có tỷ lệ cao nhất (12,76%).

Số thuốc lợi tiểu trung bình trong một bệnh án

Bảng 3. Số thuốc lợi tiểu trong một bệnh án

Số thuốc lợi tiểu trong 1 BA

Số lượng (n)

Tỷ lệ (%)

65,06

31,17

3,77

Số lần kê

311

298

54

663

1 lợi tiểu

2 lợi tiểu

3 lợi tiểu

Tổ n g

311

149

18

478

100

Số thuốc lợi tiểu trung bình trong một bệnh án là:

Tổng số lươt kê/ Tổng số BA = 1,39 (thuốc)

Nhận xét: Phác đồ điều trị THA thường rất phức tạp, tùy thuộc mức độ THA để đưa ra phác đồ điều

trị phù hợp từ 1-3 thuốc lợi tiểu. Số thuốc lợi tiểu trung bình được kê trong BA là 1,39 thuốc, trong đó BA

kê 1 thuốc lợi tiểu chiếm tỷ lệ lớn nhất (65,06%), thường dùng ở giai đoạn THA độ 1 và kết hợp với thuốc

nhóm khác như nhóm hạ áp. BA kê 3 thuốc lợi tiểu chiếm tỷ lệ ít nhất (3,77%). Các thuốc lợi tiểu được kê

trong BA được thống kê như sau:

Bảng 4. Các thuốc lợi tiểu được kê trong bệnh án

T

Tên hoạt chất

Tên thuốc

Furosemid 20mg/ml

Becosemid 40mg

Agifuros 40mg

Verospiron 25mg

Domever 25mg

Aldacton 25mg

Hydroclorothiazid 25mg

Acetazolamid 250mg

Số lượt (n)

196

25

Tỷ lệ (%)

29,56

3,77

17,20

3,02

Furosemid

(335 lượt, 50,53%)

1

114

20

58

108

137

5

Spironolacton

(186 lượt, 28,06%)

2

8,75

16,29

20,66

0,75

3

4

Hydroclorothiazid

Acetazolamid

Tổ n g

663

100

Nhận xét: Có 4 hoạt chất lợi tiểu được kê trong 478 HSBA, trong đó furosemid có tỷ lệ nhiều nhất là

50,53% chủ yếu ở dạng tiêm và acetazolamid có tỷ lệ thấp nhất là 0,75%.

Các cách phối hợp thuốc lợi tiểu

Việc sử dụng 2 hoặc 3 thuốc lợi tiểu trong 1 phác đồ điều trị được phân chia thành từng cặp phối hợp

theo hoạt chất như sau:

|

TẠP CHÍ NỘI KHOA VIỆT NAM SỐ 19+20/2020

0

143

NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG

Bảng 5. Các cách phối hợp các thuốc lợi tiểu theo hoạt chất

ST

Cặp phối hợp

Kiểu phối hợp

Cặp 2 thuốc lợi tiểu phối hợp

1 thuốc lợi niệu quai - 1 thuốc đối lập với

aldosteron

Số lượt (n) Tỷ lệ (%)

1

2

3

Furosemid - Spironolacton

Furosemid - Hydroclorothiazid

Spironolacton - Hydroclorothiazid

118

26

5

70,66

15,57

2,99

1 thuốc lợi niệu quai - 1 thuốc nhóm thiazid

1 thuốc nhóm thiazid - 1 thuốc đối lập với

aldosteron

Cặp 3 thuốc lợi tiểu phối hợp

1 thuốc lợi niệu quai - 1 thuốc ức chế

cacbonic anhydrase - 1 thuốc nhóm thiazid

1 thuốc lợi niệu quai - 1 thuốc nhóm thiazid

- 1 thuốc đối lập với aldosteron

Furosemid - Hydroclorothiazid -

Acetazolamid

1

2

5

2,99

Furosemid - Hydroclorothiazid -

Spironolacton

13

7,79

Tổ n g

167

100

Nhận xét: Trong 167 BA kê phối hợp 2 hoặc 3 thuộc nhóm lợi tiểu giữ kali nên dùng để phối

thuốc lợi tiểu có 3 cặp phối hợp 2 thuốc và 2 cặp hợp với lợi tiểu quai hoặc thiazid giúp ngăn ngừa

phối hợp 3 thuốc theo cơ chế tác dụng. Trong đó, rối loạn điện giải ở đa số BN suy tim, ức chế sự

cặp phối hợp 2 lợi tiểu Furosemid - Spironolacton (1 xơ hóa cơ tim và giảm nguy cơ tiến triển của suy

thuốc lợi niệu quai - 1 thuốc đối lập với aldosteron) tim. Acetazolamid được sử dụng ít nhất (0,75%),

chiếm tỷ lệ cao nhất (70,66%), phối hợp 1 thuốc thuộc nhóm ức chế anhydrase carbonic là lợi tiểu

lợi niệu quai - 1 thuốc ức chế cacbonic anhydrase tác dụng yếu. Nhưng đã được sử dụng trên BN

- 1 thuốc nhóm thiazid và phối hợp 1 thuốc nhóm suy tim sung huyết không đáp ứng với lợi tiểu quai

thiazid - 1 thuốc đối lập với aldosteron có tỷ lệ thấp liều cao và với BN bị kiềm chuyển hóa. Tuy nhiên

nhất, chỉ chiếm 2,99%)

chỉ dùng acetazolamid nếu đã dùng thiazid và lợi

Furosemid là hoạt chất được kê nhiều nhất tiểu quai không hiệu quả.

(50,33%), xuất hiện hầu hết trong các cặp phối Phối hợp các nhóm thuốc hạ áp dùng cùng với

hợp thuốc lợi tiểu, thuộc nhóm lợi tiểu quai có thuốc lợi tiểu

tác dụng nhanh, mạnh, có hiệu quả ngay cả khi

Các nhóm thuốc làm hạ huyết áp dùng cùng

độ lọc vi cầu thận thấp và gây giãn tĩnh mạch. thuốc lợi tiểu theo tác dụng dược lý được trình bày

Spironolacton chiếm tỷ lệ cao thứ 2 (28,06%), ở bảng 6:

Bảng 6. Các nhóm thuốc hạ áp dùng cùng thuốc lợi tiểu

ST

Nhóm thuốc

uốc

Số lượng (n)

Tỷ lệ (%)

22,81

2,34

Amlodipin

Nicardipin

Captopril

Perindopril

224

23

Chẹn kênh calci

(247 thuốc; 25,15%)

1

123

198

12,52

20,16

Ức chế men chuyển

(321 thuốc; 32,68%)

2

|

TẠP CHÍ NỘI KHOA VIỆT NAM SỐ 19+20/2020

144

NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG

Telmisartan

Irbesartan

Losartan

Metoprolol

Bisoprolol

Methyldopa

Indapamid

109

4

67

55

44

27

108

982

11,10

0,41

6,82

5,60

4,48

2,75

10,99

100

Ức chế thụ thể AT1

(180 thuốc; 18,33%)

3

Chẹn beta giao cảm

(99 thuốc; 10,08%)

Tác động lên hệ giao cảm TW (135

thuốc; 13,74%)

4

5

Tổ n g

Nhận xét: THA là bệnh mạn tính, đa cơ chế, việc trong nghiên cứu.

phối hợp thêm các thuốc hạ áp sẽ làm làm tăng hiệu - Về tuổi: Độ tuổi của BN dao động từ 41-100

quả điều trị bệnh. Có 5 nhóm thuốc làm hạ huyết tuổi, trong đó độ tuổi từ 71- 80 và 81-90 có tỷ lệ lớn

áp phối hợp cùng với thuốc lợi tiểu, trong đó nhóm nhất, độ tuổi dưới 41 có tỷ lệ thấp nhất.

ƯCMC có tỷ lệ sử dụng cao nhất (32,68%), được

- Về tiền sử bệnh THA: BN có tiền sử THA

chỉ định rộng rãi cho các trường hợp THA có các chiếm tỷ lệ cao nhất (76,36%), không rõ tiền sử

bệnh mắc kèm như phì đại thất trái, ĐTĐ, rối loạn THA thấp nhất (5,02%).

lipid, suy tim, thận, đồng thời nhóm cũng có ít tác

- Về mức độ THA: BN mắc THA độ 2 và 3

dụng phụ nhất so với các nhóm khác. eo nhiều chiếm tỷ lệ cao nhất, lần lượt là 44,56% và 40,59%.

thử nghiệm lâm sàng cũng như các khuyến cáo của ấp nhất là BN chỉ THA tâm thu đơn độc, chiếm

JNC, WHO hay Hội Tim mạch học Việt Nam thì 4,40%.

ƯCMC sử dụng được trong tất cả các trường hợp

có chỉ định bắt buộc [5], [6].

Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh

- Về cơ cấu bệnh, triệu chứng mắc kèm: Nhóm

bệnh lý về tim mạch chiếm tỷ lệ cao nhất (44,72%),

thấp nhất là nhóm bệnh khác (2,37%).

Qua tìm hiểu các HSBA, nhận thấy tỷ lệ BN

- Về thời gian điều trị: Các BN có thời gian điều

đỡ nhiều sau khi ra viện chiếm tỷ lệ cao nhất trị từ 4-40 ngày, trong đó tỷ lệ số ngày điều trị từ 5-9

(442/478 BN, chiếm 92,47%), chỉ có 2 BN khỏi ngày chiếm tỷ lệ cao nhất.

bệnh (0,42%). Kết quả này cho thấy việc sử dụng Phân tích tình hình sử dụng thuốc lợi tiểu trong

thuốc đã cho những kết quả điều trị tích cực, vì đây điều trị bệnh THA cho BN nội trú tại Khoa Nội

là bệnh lý mạn tính, về cơ bản chỉ có thể điều trị đến tim mạch - BVQY 103

khi ổn định là có thể xuất viện. Tác dụng giảm và

- Số thuốc trung bình trong 1BA là 9,3 thuốc,

ổn định huyết áp của quá trình điều trị tại khoa là trong đó số thuốc lợi tiểu trung bình trong 1 BA là

kết quả của việc dùng các thuốc phối hợp với các 1,39 thuốc.

phương pháp chữa bệnh hợp lý. Kết quả này cũng

tương đồng với kết quả nghiên cứu của Đặng ị

u Trang và cộng sự với 78,5% BN đỡ nhiều [7].

- Có 311 BA (chiếm 65,06%) kê 1 thuốc lợi tiểu.

- Furosemid là hoạt chất được kê nhiều nhất

(55,63%), thấp nhất là acetazolamide (0,75%).

- Có 167/478 BA có sự phối hợp từ 2 - 3 thuốc

lợi tiểu, trong đó kiểu phối hợp 1 thuốc lợi niệu quai

KẾT LUẬN

Khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến việc kê đơn - 1 thuốc đối lập với aldosteron có tỷ lệ cao nhất, đạt

- Về giới: không có sự chênh lệch lớn ở các BN 70,66%.

|

TẠP CHÍ NỘI KHOA VIỆT NAM SỐ 19+20/2020

0

145

NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG

- BA sử dụng 5 nhóm thuốc có tác dụng hạ huyết áp phối hợp cùng thuốc lợi tiểu, trong đó nhóm

ƯCMC có tỷ lệ sử dụng cao nhất (33,68%), nhóm chẹn beta giao cảm có tỷ lệ sử dụng thấp nhất (10,08%).

SUMMARY

Objective: To investigate a number of factors inﬂuencing the prescribing diuretics for hypertension in

inpatients at AM2 Department of Military Hospital 103. Analyzing the use of diuretics in the treatment of

hypertension of inpatients at the Department of AM2.

Subjects and methods: Using retrospective research method on 478 medical records at AM2

department meeting selection criteria.

Results: e average number of drugs in 1 medical record was 9.3 drugs, the average number of diuretics

in a medical record was 1.39 drugs. 65.06% of the medical records prescribed 1 diuretic. Furosemid is the

most prescribed active ingredient (55.63%). 70.66% of the treatment regimen is a combination of 1 loop

diuretic - 1 drug versus aldosteron. e medical record used 5 groups of drugs with antihypertensive eﬀects

in combination with diuretics, in which the ACE inhibitor group had the highest rate of use (33.68%).

Conclusion: e use of diuretics in combination with antihypertensive drugs in the treatment of

hypertension in inpatients at the AM2 department has shown positive treatment results. is is the result

of an appropriate combination of drugs in the treatment regimen.

Keywords: Hypertension, diuretics, 103 military hospital.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Vasan R.S., et al, clinical features and prognosis of diastolic heart failure an epidemiologic perspective. J

Am Col Cardiol 1995; 26: 1565:1574.

2. Phạm Gia Khải và cộng sự (2000), Đặc điểm dịch tễ học bệnh tăng huyết áp tại Hà Nội, Kỷ yếu nghiên cứu

khoa học, Đại hội Tim mạch học quốc gia Việt Nam lần thứ VIII, tr.258-282.

3. Phạm Gia Khải và cộng sự (2003), Tần suất tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ ở các tỉnh phía bắc Việt

Nam, Kỷ yếu các đề tài nghiên cứu khoa học, Đại hội Tim mạch miền trung mở rộng lần II, tr.30-31.

4. Nguyễn Văn ọ (2012), Khảo sát tình hình sử dụng thuốc trong điều trị tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa

khoa huyện Lương Tài - Bắc Ninh, Luận văn Dược sỹ chuyên khoa I, Trường Đại học Dược Hà Nội, Hà Nội,

tr.60-61.

5. e National High Blood Pressure Education Program (2003), e seventh report of the joint national

commitee on prevention, detection, evaluation, and treatment of high blood pressure, NIH Publication, e

United States of America, pp.8-64.

6. European Society of Hypertension and European Society of Cardiology (2007), “2007 Guidelines

for the management of arterial hypertension”, Journal of Hypertension (25), pp. 1105-1160.

7. Đặng ị u Trang và cộng sự (2013), Khảo sát tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại phòng

khám tư vấn, kiểm soát THA và bệnh lý tim mạch do THA - Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, Tạp chí Y học

thực hành.

|

TẠP CHÍ NỘI KHOA VIỆT NAM SỐ 19+20/2020

146