Những giải pháp phát triển phương thức kiểm toán chuyên đề của kiểm toán nhà nước
NHÖÕNG GIAÛI PHAÙP PHAÙT TRIEÅN PHÖÔNG THÖÙC
KIEÅM TOAÙN CHUYEÂN ÑEÀ CUÛA KIEÅM TOAÙN NHAØ NÖÔÙC
PGS.TS. ĐINH TRọNG HANH*
iểm toán chuyên đề là một phương thức tổ chức hoạt động kiểm toán đã được Kiểm toán
nhà nước (KTNN) triển khai thực hiện trong nhiều năm, nhiều lĩnh vực và đã mang lại
những kết quả nhất định trong việc đánh giá những hoạt động có tính chất chuyên môn,
K
chuyên sâu của các đơn vị được kiểm toán, từ đó, đưa ra các ý kiến tư vấn, kiến nghị quản
lý có giá trị thực tiễn cho đơn vị. Trong thời gian qua, KTNN đã thực hiện nhiều cuộc kiểm toán chuyên
đề, mang lại nhiều kết quả đáng ghi nhận nhưng cũng vẫn còn những tồn tại, vướng mắc. Bài viết trình
bày khái quát về phương thức kiểm toán chuyên đề và giải pháp phát triển phương thức kiểm toán này.
Từ khóa: Kiểm toán chuyên đề, Kiểm toán nhà nước
Solutions to the development of thematic audit methods of SAV
ematic auditing is a method of organizing auditing activities that have been implemented by the State
Audit of Vietnam (SAV) for many years and in many fields and have yielded certain results in evaluating
professional activities of auditees, and therefore, the management consultancy and management proposals
are of practical value. Over the past years, SAV carried out many thematic audits, bringing many remarkable
results but also the remaining several problems. is article provides an overview of the method of thematic
auditing and solutions to develop this audit method.
Keywords: ematic audit, SAV
1. Đặt vấn đề
huy đầy đủ những ưu điểm, thế mạnh của kiểm
toán chuyên đề đối với hoạt động quản lý tài chính
công, tài sản công của đơn vị được kiểm toán.
Kiểm toán chuyên đề là một phương thức tổ
chức hoạt động kiểm toán đã được Kiểm toán nhà
nước (KTNN) triển khai thực hiện trong nhiều
năm, nhiều lĩnh vực và đã mang lại những kết quả
nhất định trong việc đánh giá những hoạt động có
tính chất chuyên môn, chuyên sâu của các đơn vị
được kiểm toán, từ đó, đưa ra các ý kiến tư vấn,
kiến nghị quản lý có giá trị thực tiễn cho đơn vị.
Hoạt động kiểm toán của KTNN, trong đó, chủ
yếu là kiểm toán tài chính, trong hơn 20 năm qua
đã khá ổn định và phát huy được những tác động
tích cực đối với hoạt động quản lý tài chính công,
tài sản công. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu nâng
cao chất lượng kiểm toán, phát huy ngày càng đầy
đủ vai trò, sự tác động của kiểm toán đối với hoạt
động quản lý và sử dụng tài chính công, tài sản
công thì hoạt động kiểm toán của KTNN cần tiếp
tục được phát triển và nâng cao chất lượng kiểm
toán mà một trong những giải pháp để thực hiện
mục tiêu đó là cần mở rộng, phát triển phương
thức tổ chức kiểm toán chuyên đề.
Việc tổ chức kiểm toán chuyên đề của KTNN
có nhiều ưu điểm: giúp cho KTNN có thể đánh
giá theo chiều sâu những vấn đề, hoạt động trọng
yếu... của đơn vị được kiểm toán, song, đến nay, do
nhiều lý do, hoạt động kiểm toán chuyên đề của
KTNN còn những hạn chế nhất định, chưa phát
*Chuyên gia, Nguyên Kiểm toán trưởng KTNN Khu vực X
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 133 - tháng 11/2018
7
PHAÙT TRIEÅN PHÖÔNG THÖÙC kIEÅm ToAÙN CHuyEâN ñEà CuûA kIEÅm ToAÙN NHAø NÖÔÙC
2. khái niệm, đặc điểm và những vấn đề đặt ra
Như vậy, từ những đặc thù về nội dung và
hình thức tổ chức của cuộc kiểm toán chuyên đề
như trên có thể hiểu: kiểm toán chuyên đề là một
phương thức tổ chức hoạt động kiểm toán hướng
đến một hoặc một nhóm hoạt động quản lý và sử
dụng tài chính công, tài sản công tại đơn vị được
kiểm toán nhằm đánh giá và đưa ra ý kiến tư vấn,
kiến nghị chuyên sâu đối với đơn vị.
trong kiểm toán chuyên đề
2.1. Khái niệm
Kiểm toán chuyên đề, trước tiên, thể hiện ở nội
dung cuộc kiểm toán: đó là việc thực hiện kiểm
toán được giới hạn ở một hoặc một nhóm hoạt
động trong quản lý tài chính công, tài sản công
(một chủ đề hay một vấn đề kiểm toán) của đơn
vị được kiểm toán. Như vậy, kiểm toán chuyên đề
hướng đến một phạm vi hoạt động được kiểm toán
hẹp và theo chiều sâu của nội dung kiểm toán.
2.2. Đặc điểm của kiểm toán chuyên đề
Hoạt động kiểm toán chuyên đề của KTNN có
những đặc điểm chủ yếu sau:
- Mục tiêu kiểm toán: nhằm đánh giá về một chủ
đề hoạt động chuyên sâu trong quản lý, sử dụng tài
chính công, tài sản công để tư vấn, kiến nghị về
những giải pháp, biện pháp khắc phục những yếu
kém, hạn chế của đơn vị được kiểm toán.
Về hình thức tổ chức, kiểm toán chuyên đề: dù
được tổ chức thành cuộc kiểm toán độc lập hoặc là
một nội dung trong cuộc kiểm toán toàn diện tại
đơn vị thì vẫn phải được tổ chức thành các nhóm,
tổ Kiểm toán viên (KTV) có chuyên môn chuyên
sâu về hoạt động kiểm toán và giữa các KTV có
mối quan hệ chặt chẽ trong phối hợp thực hiện các
nội dung nghiệp vụ kiểm toán (khác với cuộc kiểm
toán tài chính, các KTV được giao các nhiệm vụ,
nội dung kiểm toán độc lập).
- Đối tượng kiểm toán: thường tập trung vào
một hoặc một nhóm nội dung kiểm toán có tính
trọng yếu hoặc có rủi ro lớn hoặc có “vấn đề” (có
dấu hiệu yếu kém, sai phạm...) tại đơn vị được
kiểm toán.
8
Số 133 - tháng 11/2018 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
- Phạm vi về khách thể kiểm toán: do đặc thù
hoạt động kiểm toán của KTNN nên phạm vi
khách thể kiểm toán thường rất rộng, có tính hệ
thống (thường thực hiện kiểm toán trong cả hệ
thống ngành, địa phương hoặc lĩnh vực kiểm toán).
- Việc tổ chức công việc kiểm toán về cơ bản
tuân thủ quy trình chung của cuộc kiểm toán, song,
một số hoạt động kiểm toán có tính đặc thù của
kiểm toán chuyên đề: chọn chuyên đề kiểm toán;
tổ chức kiểm toán “thử” để xây dựng mô hình cuộc
kiểm toán; tổng hợp kết quả và kiến nghị kiểm
toán... còn chưa được thực hiện hoặc không đảm
bảo sự thống nhất làm hạn chế lớn đến chất lượng
cuộc kiểm toán.
- Nội dung kiểm toán: do mục tiêu kiểm toán
xác định như ở trên nên nội dung kiểm toán khá
đa dạng: kiểm toán tuân thủ, kiểm toán tài chính,
kiểm toán hoạt động hoặc cuộc kiểm toán hỗn hợp.
3. Phát triển và nâng cao chất lượng kiểm toán
chuyên đề
- Hình thức tổ chức cuộc kiểm toán: thường được
tổ chức theo một “chuỗi” cuộc kiểm toán; trong đó,
hình thành các cuộc kiểm toán độc lập hoặc là một
nhiệm vụ “chuyên biệt” trong một cuộc kiểm toán
toàn diện đối với đơn vị được kiểm toán.
3.1. Cơ sở và tính cấp thiết
Việc KTNN thực hiện nội dung kiểm toán
truyền thống (kiểm toán tài chính) là cần thiết,
song, việc nâng cao chất lượng và vai trò của KTNN
đối với hoạt động quản lý tài chính công, tài sản
công theo hướng phát triển kiểm toán chuyên đề là
một định hướng đúng và cấp thiết; cụ thể:
2.3. Những vấn đề đặt ra trong kiểm toán
chuyên đề
Từ thực tiễn kiểm toán chuyên đề của KTNN
cho thấy: để nâng cao chất lượng, hoàn thiện tổ
chức hoạt động kiểm toán chuyên đề thì cần nghiên
cứu, giải quyết một số “vấn đề” sau:
- Kiểm toán chuyên đề là cơ sở, là điều kiện
để kiểm toán đánh giá theo chiều sâu những vấn
đề trọng yếu, những hoạt động có rủi ro cao hoặc
những hoạt động còn nhiều hạn chế, yếu kém trong
quản lý và sử dụng tài chính công, tài sản công của
các đơn vị được kiểm toán.
- Công tác định hướng và quản lý kiểm toán
còn nhiều hạn chế: chưa hoạch định được các
định hướng, chương trình kiểm toán chuyên đề
cho từng ngành, lĩnh vực để có những đánh giá
chuyên sâu, có giá để giải quyết các “vấn đề” của
ngành, lĩnh vực...; việc lựa chọn chuyên đề kiểm
toán, tạo lập chương trình thực hiện (kế hoạch)
các chuyên đề kiểm toán chưa được xây dựng
trong “kế hoạch kiểm toán trung hạn” để chủ
động thực hiện các giai đoạn cần thiết của hoạt
động kiểm toán chuyên đề.
- Việc triển khai, phát triển nội dung kiểm toán
hoạt động của KTNN là một yêu cầu cấp bách, đáp
ứng yêu cầu tăng cường quản lý của chính quyền
nhà nước các cấp và sự giám sát của Quốc hội, Hội
đồng nhân dân các cấp đối với các tổ chức quản lý,
sử dụng tài chính công, tài sản công mà trong đó,
kiểm toán theo “chuyên đề”, “vấn đề” là định hướng
chủ đạo của kiểm toán hoạt động.
- Việc chọn chủ đề kiểm toán của KTNN hiện
nay thường có chủ đề kiểm toán có phạm vi rộng
(ví dụ: kiểm toán hoạt động ngân sách huyện; kiểm
toán quản lý đất đai của các dự án đô thị, kiểm toán
sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ...) nên tính chất
“chuyên đề”, mục tiêu “chuyên sâu” bị hạn chế; mặt
khác, việc lựa chọn và nghiên cứu chuyên đề kiểm
toán của các KTNN chuyên ngành hoặc KTNN khu
vực thường tương đối thụ động nên thiếu nghiên
cứu thận trọng về vấn đề được lựa chọn kiểm toán.
- KTNN là một cơ quan có vai trò và trách
nhiệm trong việc tham gia vào “cuộc chiến” của
Đảng, Nhà nước đối với phòng và chống tham
nhũng, lãng phí trong quản lý và sử dụng tài chính
công, tài sản công; hoạt động kiểm toán chỉ có thể
hướng đến phát triển kiểm toán theo chiều sâu,
kiểm toán chuyên đề.
3.2. Phương hướng và giải pháp
Để đáp ứng được yêu cầu cấp bách của thực tiễn
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 133 - tháng 11/2018
9
PHAÙT TRIEÅN PHÖÔNG THÖÙC kIEÅm ToAÙN CHuyEâN ñEà CuûA kIEÅm ToAÙN NHAø NÖÔÙC
trên, hoạt động kiểm toán của KTNN, nói chung,
và hoạt động kiểm toán chuyên đề của KTNN, nói
riêng, cần được đổi mới, hoàn thiện theo những
phương hướng và giải pháp sau:
(3) Xây dựng quy trình kiểm toán phù hợp với
những đặc thù của các chương trình, các “chuỗi”
cuộc kiểm toán chuyên đề; cụ thể gồm các giai
đoạn sau:
(1) Đổi mới công tác quản lý hoạt động kiểm
toán của KTNN dựa trên cơ sở đổi mới công tác
kế hoạch kiểm toán của KTNN; cụ thể gồm 2
giải pháp:
- Giai đoạn 1: Nghiên cứu, khảo sát, lựa chọn
chuyên đề cho các chương trình, các “chuỗi” cuộc
kiểm toán chuyên đề của KTNN. Đây là giai đoạn
đầu tiên của quy trình kiểm toán, có ý nghĩa quyết
định trong định hướng hoạt động kiểm toán. Giai
đoạn này cần thực hiện cả việc nghiên cứu qua các
tài liệu, báo cáo của ngành, lĩnh vực, đồng thời cần
thực hiện khảo sát thực tế tại các đơn vị được kiểm
toán để chọn đúng “vấn đề” có tính trọng yếu, hoạt
động yếu kém hoặc hàm chứa nhiều rủi ro trong
hoạt động.
- Tổ chức một cách có hệ thống công tác xây
dựng và quản lý kiểm toán theo kế hoạch kiểm
toán trung hạn (3 năm liên tục), trong đó, nội dung
quan trọng (cốt lõi) là xây dựng các chương trình
kiểm toán (kế hoạch và tổ chức thực hiện các cuộc
kiểm toán) chuyên đề, kiểm toán hoạt động cho
những ngành, lĩnh vực có những “vấn đề” để tổ
chức thực hiện đạt được những mục tiêu có giá trị
đối với quản lý ngành, lĩnh vực.
- Giai đoạn 2: Tổ chức các “cuộc kiểm toán thử
nghiệm” tại một số đơn vị thuộc lĩnh vực, ngành,
địa phương có các hoạt động thuộc chuyên đề kiểm
toán đến (gồm 3 giai đoạn cơ bản của cuộc kiểm
toán theo quy trình kiểm toán của KTNN). Đây là
bước triển khai kiểm toán thực tế tại các đơn vị được
kiểm toán, việc chọn mẫu các đơn vị được kiểm toán
phải đảm bảo đại diện cho các loại hình đơn vị trong
chương trình kiểm toán để làm cơ sở thực tiễn cho
việc xác định, điều chỉnh chủ đề kiểm toán là xác
định đầy đủ, chính xác các đơn vị được kiểm toán.
- Nâng cao chất lượng công tác lập và quản lý
kế hoạch kiểm toán năm trong mối quan hệ hữu cơ
với kế hoạch kiểm toán trung hạn; đây là cơ sở cho
việc thực hiện các cuộc kiểm toán chuyên đề vượt
khỏi giới hạn của từng “cuộc kiểm toán”, giải quyết
được những “vấn đề” có tính hệ thống, tác động
rộng đối với hệ thống các đơn vị được kiểm toán.
(2) Đa dạng hóa các hình thức tổ chức kiểm
toán chuyên đề phù hợp với đặc điểm của “vấn đề”
kiểm toán và khách thể kiểm toán; cụ thể gồm 2
hình thức cơ bản sau:
- Giai đoạn 3: Phân tích, đánh giá kết quả kiểm
toán và xây dựng “mô hình chuẩn” của cuộc kiểm
toán chuyên đề. Dựa trên kết quả kiểm toán của
giai đoạn 2, ban chỉ đạo chương trình kiểm toán
phải tiến hành phân tích, đánh giá kết quả kiểm
toán so với các mục tiêu của cuộc kiểm toán; đánh
giá việc xác định nội dung, phạm vi và cách thức tổ
chức các cuộc kiểm toán, việc bố trí nhân sự và chỉ
đạo hoạt động kiểm toán...; từ đó, xác định, hoàn
chỉnh các mục tiêu, nội dung, phạm vi cuộc kiểm
toán và “chuẩn hóa” cách thức tổ chức cuộc kiểm
toán để mô hình hóa, chuẩn hóa cách tổ chức cuộc
kiểm toán. Trong “mô hình chuẩn” cần chú trọng
đến xác định thống nhất các tiêu chí kiểm toán
và tiêu chuẩn đánh giá kiểm toán để đảm bảo sự
thống nhất trong các cuộc kiểm toán thành phần.
- Tổ chức kiểm toán chuyên đề theo mô hình
hình thành “chuỗi” các cuộc kiểm toán đối với
những chuyên đề ở phạm vi rộng cả một lĩnh vực,
ngành, địa phương. Các chương trình, các “chuỗi”
cuộc kiểm toán này có thể được tổ chức trong 2 - 3
năm liên tục để đảm bảo thực hiện được các mục
tiêu kiểm toán.
- Tổ chức các cuộc kiểm toán chuyên đề lồng
ghép trong các cuộc kiểm toán tài chính (bộ, ngành,
địa phương) đối với các chuyên đề hướng vào đánh
giá những “vấn đề” phát sinh trong từng đơn vị
được kiểm toán (kiểm toán việc thực hiện nghĩa vụ
với Nhà nước, bảo vệ và phục hồi môi trường...).
10 Số 133 - tháng 11/2018 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
- Giai đoạn 4: Tổ chức các cuộc kiểm toán
chuyên đề thành phần theo “mô hình chuẩn” (gồm
3 giai đoạn cơ bản của cuộc kiểm toán theo quy
trình kiểm toán của KTNN). Đây là giai đoạn mở
rộng việc thực hiện kiểm toán chuyên đề. Trong giai
đoạn này, cần chú trọng đến hoạt động kiểm soát
chất lượng kiểm toán để đảm bảo cho việc hoàn
thành các mục tiêu của cuộc kiểm toán một cách
đồng bộ tại tất cả các cuộc kiểm toán thành phần,
làm cơ sở trực tiếp cho việc tổng hợp có hệ thống,
toàn diện kết quả của chương trình kiểm toán.
với ngành, lĩnh vực, địa phương được kiểm toán;
- Chuyển từ việc áp dụng các phương pháp
nghiệp vụ kiểm toán truyền thống trong kiểm
toán tài chính (kiểm tra, đối chiếu, so sánh...) sang
các phương pháp kiểm toán chuyên sâu (khảo sát,
nghiên cứu chuyên sâu; phân tích, điều tra...), đồng
thời, mở rộng phạm vi cơ sở dữ liệu kiểm toán từ
dữ liệu tài chính, kế toán sang dữ liệu thống kê
kinh tế, điều tra xã hội học...;
Ngoài ra, cùng với những phương hướng và
giải pháp đổi mới trên, KTNN, các KTNN chuyên
ngành, các KTNN khu vực cần đổi mới và hoàn
thiện công tác tổ chức thông tin kiểm toán (đặc
biệt là xây dựng cơ sở dữ liệu kiểm toán), công tác
quản lý hoạt động kiểm toán chuyên đề và các cuộc
kiểm toán chuyên đề, công tác kiểm soát chất lượng
kiểm toán phù hợp với đặc điểm của các cuộc kiểm
toán chuyên đề.
- Giai đoạn 5: Tổng hợp kết quả và đề xuất các
kiến nghị kiểm toán của cuộc kiểm toán chuyên đề
tổng hợp của KTNN. Đây là giai đoạn cuối cùng
rất quan trọng của việc thực hiện kiểm toán. Kết
quả kiểm toán phải được tổng hợp theo những
tiêu chí kiểm toán đã được xác định và phải được
đánh giá theo các tiêu chuẩn của cuộc kiểm toán.
Việc tổng hợp, phân tích kết quả kiểm toán một
cách khoa học là cơ sở thực tiễn để KTNN đưa ra
những đánh giá chính xác, kết luận và đề xuất các
kiến nghị có giá trị đối với ngành về những vấn đề
được kiểm toán.
kết luận
Việc phát triển kiểm toán chuyên đề trong hoạt
động kiểm toán của KTNN là một yêu cầu cấp
bách, phù hợp với xu hướng vận động trong hoạt
động kiểm toán của các nước có nền kiểm toán
phát triển. Yêu cầu của thực tiễn đó đòi hỏi KTNN
cần đề ra và thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp đổi
mới và hoàn thiện kiểm toán chuyên đề: công tác
quản lý hoạt động kiểm toán; xây dựng và tổ chức
quy trình kiểm toán chuyên đề; phương pháp tiếp
cận và áp dụng các phương pháp nghiệp vụ kiểm
toán; tổ chức thông tin kiểm toán, quản lý cuộc
kiểm toán, kiểm soát chất lượng kiểm toán.
Với việc tổ chức cuộc kiểm toán theo quy trình
như trên nên việc tổ chức từ hoạt động định hướng
chuyên đề kiểm toán đến tổng hợp kết quả kiểm
toán cần được xây dựng và tổ chức thực hiện thống
nhất, gắn kết kế hoạch của từng cuộc kiểm toán với
kế hoạch kiểm toán trung hạn và kế hoạch kiểm
toán năm mới đảm bảo được sự thành công.
(4) Vận dụng các phương pháp kiểm toán phù
hợp với đặc thù của kiểm toán chuyên đề; cụ thể
gồm các định hướng sau:
- Đổi mới phương pháp tiếp cận kiểm toán:
chuyển từ phương pháp tiếp cận kiểm toán toàn
diện trong kiểm toán tài chính sang phương pháp
tiếp cận “vấn đề” (tập trung vào những hoạt động
trọng yếu, có rủi ro cao hoặc đang tồn tại nhiều yếu
kém, hạn chế) để tập trung vào các việc “then chốt”
mà khi khắc phục được những mặt yếu kém, hạn
chế sẽ có tác động “lan tỏa” tích cực đến các hoạt
động khác của đơn vị được kiểm toán cũng như đối
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán của
KTNN năm 2015, 2016, 2017;
2. Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng kế hoạch
kiểm toán trung hạn của KTNN - Đề tài
khoa học cấp bộ của KTTT, năm 2012;
3. Quy trình kiểm toán của KTNN.
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 133 - tháng 11/2018 11
5 trang
20080
Free
Bạn đang xem tài liệu "Những giải pháp phát triển phương thức kiểm toán chuyên đề của kiểm toán nhà nước", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhung_giai_phap_phat_trien_phuong_thuc_kiem_toan_chuyen_de_c.pdf
