Nhận thức, thái độ và hành động của cộng đồng đối với du lịch có trách nhiệm ở Kiên Hải, Kiên Giang
1
CHUYÊN MỤC
TRIẾT HỌC - CHÍNH TRỊ HỌC - XÃ HỘI HỌC
NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ HÀNH ĐỘNG CỦA
CỘNG ĐỒNG ĐỐI VỚI DU LỊCH CÓ TRÁCH NHIỆM
Ở KIÊN HẢI, KIÊN GIANG
NGUYỄN TRỌNG NHÂN*
Du lịch có trách nhiệm v ang nhận ược sự quan tâm của toàn cầu và sẽ
l xu hướng phát triển của ngành công nghiệp du lịch trong tương lai. Để phát
triển hình thức du lịch này hiệu quả, òi hỏi cộng ồng phải có nhận thức, thái
ộ v h nh ộng một cách úng ắn. Từ dữ liệu thu thập qua phỏng vấn 123
người dân ở huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang, bài viết phân tích nhận thức, thái
ộ, v h nh ộng ối với du lịch có trách nhiệm; ồng thời ề xuất một ố iện
pháp nhằm nâng cao nhận thức của cộng ồng về du lịch có trách nhiệm ở iểm
ến Kiên Hải.
Từ khóa: cộng đồng, du lịch, du lịch có trách nhiệm, huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên
Giang
Nhận bài ngày: 16/10/2020; ưa v o iên tập: 5/11/2020; phản biện: 9/12/2020;
duyệt ăng: 27/1/2021
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
cần đảm bảo chất lượng môi trường,
giảm những tác động tiêu cực của du
khách, doanh nghiệp du lịch và người
dân địa phương; phân phối lợi ích
công bằng hơn cho người dân địa
phương; đảm bảo quyền lợi và hình
thành thói quen tiêu dùng của du
khách… ở điểm đến. Để giải quyết
những vấn đề này, một trong những
giải pháp đáng lưu ý là tiếp cận và
thực hành phát triển du lịch có trách
nhiệm.
Trong thế kỷ XXI, nhu cầu du lịch của
du khách và ngành công nghiệp du
lịch tiếp tục tăng trưởng nhanh (Leslie,
2012: ix). Đây là tín hiệu tích cực đối
với những quốc gia, địa phương định
hướng phát triển du lịch trở thành
ngành kinh tế quan trọng, mũi nhọn và
những doanh nghiệp kinh doanh dịch
vụ du lịch. Tuy nhiên, phát triển du lịch
* Trường Đại học Cần Thơ.
2
NGUYỄN TRỌNG NHÂN – NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ HÀNH ĐỘNG…
Huyện Kiên Hải tỉnh Kiên Giang là một chính phủ bắt đầu quan tâm nhiều hơn
trong những điểm du lịch hấp dẫn có
nhiều triển vọng ở vùng Đồng bằng
sông Cửu Long trong việc thu hút du
khách. Sự phát triển du lịch ở Kiên
Hải đã giải quyết nhiều việc làm và
mang lại thu nhập cho một bộ phận
người dân địa phương. Tuy nhiên,
điều này cũng gây sức ép lên tài
nguyên, môi trường... Vì vậy cần thiết
có nhận thức, thái độ và hành động
của cộng đồng về phát triển du lịch có
trách nhiệm, và đó là hướng đi phù
hợp với điều kiện đặc thù của Kiên
Hải, đồng thời kéo dài thời gian phát
triển du lịch của điểm đến.
đến việc bảo vệ môi trường trước sự
tác động của du lịch đại chúng (mass
tourism) và kỳ vọng vào hình thức du
lịch thay thế (alternative tourism) ít gây
tác động tiêu cực đối với môi trường.
Đến thập niên 70 và 80 của thể kỷ XX,
nhiều hình thức du lịch thay thế thân
thiện hơn với môi trường và cộng đồng
ra đời, trong đó có du lịch có trách
nhiệm (Leslie, 2012: 17). Du lịch có
trách nhiệm không phải là sản phẩm
hay nhãn hiệu du lịch mà nó thể hiện
cách thức quy hoạch, chính sách phát
triển du lịch đảm bảo phân phối tối ưu
lợi ích cho cư dân, chính quyền, du
khách và nhà đầu tư (Scheyvens, 2002;
dẫn theo Leslie, 2012: 20). Phát triển
du lịch có trách nhiệm nhằm bảo tồn
môi trường tự nhiên và văn hóa của
điểm đến, tạo ra hoạt động kinh doanh
khả thi và những lợi ích kinh tế cho
cộng đồng địa phương, cung cấp trải
nghiệm du lịch chất lượng cao cho du
khách (Spencely, 2008: xix-xx).
Nhận thức, thái độ và hành động của
cộng đồng có ảnh hưởng quyết định
đến phát triển du lịch có trách nhiệm
thành công ở điểm đến; tuy nhiên,
hiện nay chưa có nhiều nghiên cứu
được phổ biến ở một số địa phương
và Kiên Giang. Mục tiêu của nghiên
cứu này là phân tích nhận thức, thái
độ và hành động của cộng đồng đối
với phát triển du lịch có trách nhiệm ở
huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang. Kết
quả nghiên cứu sẽ có ích cho phát
triển du lịch địa phương và những
điểm đến du lịch khác ở Việt Nam
trong việc thực thi các giải pháp nhằm
nâng cao ý thức của cộng đồng về
phát triển của du lịch có trách nhiệm.
Theo Liên minh Quốc tế: Du lịch có
trách nhiệm là bất kỳ hình thức phát
triển hoặc hoạt động du lịch mà tôn
trọng và bảo tồn các nguồn lực tự
nhiên, văn hóa và xã hội lâu dài, đóng
góp tích cực và công bằng cho sự
phát triển và thăng hoa của những
người sống, làm việc và dành kỳ nghỉ
của họ ở điểm đến (dẫn theo Manente,
Minghetti & Mingotto, 2014: 6). Hiệp
hội Du lịch có trách nhiệm của Ý cho
rằng: Du lịch có trách nhiệm là du lịch
phát triển theo các nguyên tắc công
bằng kinh tế và xã hội, tôn trọng môi
2. PHƢƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN
CỨU
2.1. Khái niệm về du lịch có trách
nhiệm
Vào thập niên 60 của thế kỷ XX, nhiều
nhà nghiên cứu, quản lý và tổ chức phi
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021
3
trường và văn hóa địa phương, thừa Du lịch có trách nhiệm là một quan
nhận vai trò trung tâm của cộng đồng điểm phát triển du lịch và nó có liên
địa phương, hỗ trợ sự tương tác tích quan đến du lịch đạo đức, du lịch
cực giữa ngành du lịch, cộng đồng địa xanh, du lịch giảm nghèo, du lịch bền
phương và du khách (dẫn theo vững, du lịch sinh thái, du lịch dựa vào
Manente, Minghetti & Mingotto, 2014:
cộng đồng, du lịch thương mại công
6). Từ đó, có thể hiểu du lịch có trách bằng… (Leslie, 2012: 21-24; Responsible
nhiệm là hình thức du lịch tôn trọng và Travel Hanbook, 2006: 11-12). Điểm
bảo tồn tài nguyên, môi trường của khác biệt quan trọng của du lịch có
điểm đến, tạo ra những lợi ích kinh tế trách nhiệm với du lịch bền vững là du
trực tiếp cho cộng đồng địa phương, lịch có trách nhiệm nhấn mạnh các
đảm bảo hài hòa lợi ích của các chủ hành động nhằm khuyến khích du
thể tham gia hoạt động du lịch và duy khách tôn trọng thiên nhiên, văn hóa
trì sự tương tác tích cực giữa nhiều và con người, đồng thời mang lại
bên liên quan.
phúc lợi cho con người ở địa phương
nơi họ viếng thăm. Trong khi đó, du
lịch bền vững chủ yếu tập trung vào
việc hoạch định chính sách phát triển
và chiến lược quản lý điểm đến nhằm
mang lại lợi ích cho nhiều bên liên
quan (Manente, Minghetti & Mingotto,
2014: 11).
Theo The Cape Town Declaration (2002:
3) đặc điểm của du lịch có trách nhiệm
là (i) hạn chế những tác động tiêu cực
đối với môi trường, xã hội và văn hóa;
(ii) tạo ra lợi ích kinh tế lớn hơn cho
người dân địa phương và nâng cao
phúc lợi của cộng đồng địa phương
thông qua cải thiện điều kiện làm việc
và khả năng tiếp cận; (iii) thu hút
người dân địa phương tham gia vào
các quyết định ảnh hưởng đến cuộc
sống và cơ hội; (iv) tạo ra những đóng
góp tích cực đối với bảo tồn di sản tự
nhiên, văn hóa và duy trì sự đa dạng
của thế giới; (v) tạo cho du khách sự
trải nghiệm thú vị thông qua sự kết nối
ý nghĩa với người dân địa phương và
sự hiểu biết những vấn đề môi trường,
văn hóa địa phương; (vi) tạo điều kiện
tiếp cận cho những người gặp khó
khăn về thể chất; (vii) tôn trọng văn
hóa giữa khách du lịch và quốc gia
đón khách, xây dựng niềm tự hào và
niềm tin địa phương.
Cũng như du lịch bền vững, du lịch có
trách nhiệm có thể mang lại lợi ích
cho doanh nghiệp, khách hàng, người
dân địa phương.
Những biểu hiện của sự phát triển du
lịch có trách nhiệm ở điểm đến là phát
triển sản phẩm du lịch có trách nhiệm,
truyền thông có trách nhiệm, sử dụng
lao động có trách nhiệm, hỗ trợ điểm
đến du lịch có trách nhiệm, quản lý du
lịch có trách nhiệm, vận hành cơ sở
lưu trú có trách nhiệm, điều hành cơ
sở ăn uống có trách nhiệm, hành
động của người dân có trách nhiệm.
Trường hợp huyện Kiên Hải của tỉnh
Kiên Giang, nhận thức, thái độ và
hành động của cộng đồng đối với du
4
NGUYỄN TRỌNG NHÂN – NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ HÀNH ĐỘNG…
lịch có trách nhiệm, tác giả tập trung dân; 46 doanh nghiệp dịch vụ du lịch -
nghiên cứu các nội dung: nghe/biết về nhà nghỉ, khách sạn, quán ăn, nhà
du lịch có trách nhiệm, kênh thông tin hàng, công ty du lịch, đại lý bán vé tàu;
nghe/biết về du lịch có trách nhiệm, 16 nhân viên lao động trong ngành du
hiểu về du lịch có trách nhiệm; hình lịch; 4 đại diện chính quyền cấp xã; 1
thức du lịch liên quan đến du lịch có đại diện cơ quan quản lý nhà nước về
trách nhiệm; các đối tượng chủ yếu có du lịch cấp huyện) ở 4 xã (Hòn Tre,
được lợi ích từ du lịch có trách nhiệm, Lại Sơn, An Sơn và Nam Du). Cấu
đối tượng phải hành động có trách trúc của bảng hỏi gồm 2 phần, phần 1
nhiệm trong phát triển du lịch; những có 9 câu hỏi về thông tin cá nhân của
lợi ích từ phát triển du lịch có trách đáp viên. Phần 2 có 13 đến 14 câu hỏi
nhiệm; huyện Kiên Hải có nên phát về nhận thức, thái độ và hành động
triển du lịch có trách nhiệm, lý do của cộng đồng ở Kiên Hải đối với du
huyện Kiên Hải nên phát triển du lịch lịch có trách nhiệm. Thời gian phỏng
có trách nhiệm?; những hoạt động vấn từ 22/7/2020 đến 1/8/2020. Dữ
của cộng đồng thể hiện phát triển du liệu được mã hóa, nhập và phân tích
lịch có trách nhiệm, tham gia hoạt trên phần mềm SPSS 16.0. Thống kê
động tiếp cận kiến thức, kỹ năng về mô tả được sử dụng để phân tích dữ
du lịch có trách nhiệm.
liệu. Một số thông tin cá nhân của
cộng đồng như Bảng 1.
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
Song song phỏng vấn bằng bảng hỏi,
tác giả còn sử dụng nguồn dữ liệu thứ
Dữ liệu thu thập bằng bảng hỏi từ 123
người ở huyện Kiên Hải (56 người
Bảng 1. Thông tin cá nhân của 123 đáp viên
Đối tượng
Biến
Giới tính
Tuổi
Diễn giải
Nam
CQĐP
4/4
0
CQQLNNDL DNDVDL
NVDL
9/16
7/16
10/16
3/16
0
NDĐP
27/56
29/56
13/56
24/56
12/56
7/56
1/1
0
30/46
16/46
8/46
Nữ
21-33
34-38
39-46
47-71
0
0
1/4
3/4
0
0
4/46
1/1
0
14/46
20/46
26/46
18/46
2/46
3/16
6/16
4/16
6/16
16/16
0
Trình độ học Dưới THPT
vấn/chuyên
môn
0
0
26/56
24/56
6/56
THPT
0
0
Trên THPT
Kinh
4/4
4/4
0
1/1
1/1
0
Dân tộc
46/46
0
54/56
2/56
Khmer
Ghi chú: CQĐP (chính quyền địa phương), CQQLNNDL (cơ quan quản lý nhà nước về du
lịch), DNDVDL (doanh nghiệp dịch vụ du lịch), NVDL (nhân viên phục vụ du lịch), NDĐP
(người dân địa phương).
Nguồn: Kết quả phỏng vấn cộng đồng của tác giả, 2020.
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021
5
cấp (sách, bài báo khoa học, số liệu Kiên Hải của công ty du lịch đã đóng
thống kê) và thông tin điền dã.
góp quan trọng cho phát triển du lịch
ở địa phương trong thời gian qua.
Theo Phòng Văn hóa và Thông tin
huyện Kiên Hải (2020), từ năm 2015
đến năm 2019, số lượt du khách đến
địa phương không ngừng gia tăng, từ
34.900 lượt khách năm 2015 lên
441.659 lượt năm 2019. Du khách
tăng dẫn đến cơ sở lưu trú cũng tăng,
năm 2015 có 31 cơ sở lưu trú, đến
năm 2019 là 137 cơ sở. Nhu cầu ăn
uống, tham quan, đi lại, mua sắm của
du khách tăng và doanh thu du lịch
của địa phương tăng hàng năm. Năm
2015 là 102 tỷ đồng, đến năm 2019 là
637 tỷ đồng. Các điểm du lịch quan
trọng ở huyện là bãi Chén (xã Hòn
Tre), bãi Bàng, bãi Bấc, bãi Xếp, đỉnh
Ma Thiên Lãnh, làng bè, lăng Ông
Nam Hải (xã Lại Sơn), bãi cây Mến,
dinh Nam Hải Ngư thần (xã An Sơn),
bãi biển Hòn Mấu (xã Nam Du)...
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Khái quát về tiềm năng và thực
trạng phát triển du lịch ở Kiên Hải
Huyện Kiên Hải có diện tích 24,61km2,
gồm 4 đơn vị hành chính cấp xã: Hòn
Tre, Lại Sơn, An Sơn và Nam Du, với
dân số 17.591 người (2019). Phần lớn
người dân ở Kiên Hải thuộc dân tộc
Kinh (97,78%); các dân tộc khác
(Khmer, Hoa…) khoảng 2,22%. Sinh
kế chính của người dân Kiên Hải nuôi
trồng, đánh bắt và chế biến thủy sản,
sản xuất công nghiệp, kinh doanh dịch
vụ, sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp.
Huyện Kiên Hải có địa hình đa dạng
và độ tương phản cao, thuận lợi cho
việc phát triển các loại hình du lịch
tắm biển, ngắm cảnh, nghỉ dưỡng, thể
thao trên biển, leo núi, cắm trại…; khí
hậu ôn hòa, nền nhiệt tương đối ổn
định trong năm, ít bão và áp thấp nhiệt
đới, nên thích hợp cho vui chơi, tắm
biển, tham quan trên biển; sinh vật
biển đa dạng nên vừa hỗ trợ cho ẩm
thực vừa hỗ trợ cho du lịch câu cá, lặn
ngắm cá, san hô,… Bên cạnh đó, Kiên
3.2. Nhận thức của cộng đồng ở
huyện Kiên Hải đối với du lịch có
trách nhiệm
Nhận thức của cộng đồng ở huyện
Kiên Hải về du lịch có trách nhiệm là
Hải sở hữu nhiều cơ sở thờ tự và sự biết và hiểu của những người đang
nghề truyền thống, là nền tảng quan sinh sống ở Kiên Hải đối với nhiều
trọng để khai thác loại hình du lịch văn
hóa tâm linh, tín ngưỡng và du lịch
làng nghề.
khía cạnh liên quan đến du lịch có
trách nhiệm.
Cấp độ thấp nhất, đầu tiên nhưng
Với thế mạnh về thiên nhiên, văn hóa cũng quyết định nhất đối với nhận
thức của cộng đồng là biết. Khi được
cùng sự quan tâm, đầu tư phát triển
du lịch của chính quyền địa phương, hỏi đã từng biết về du lịch có trách
doanh nghiệp, người dân ở Kiên Hải nhiệm chưa thì có 65 người (52,8%)
và đặc biệt là nhu cầu đến Kiên Hải trả lời chưa biết và 58 người (47,2%)
của du khách và việc tổ chức tour đến trả lời có biết.
6
NGUYỄN TRỌNG NHÂN – NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ HÀNH ĐỘNG…
Hình 1. Tỷ lệ biết và chưa biết của cộng
đồng về du lịch có trách nhiệm
có hiểu, cộng đồng mới quan tâm và
thực hiện du lịch có trách nhiệm một
cách tích cực, mang lại nhiều lợi ích
cho tài nguyên, môi trường và các bên
liên quan. Để đo lường phần nào sự
hiểu của cộng đồng ở Kiên Hải về du
lịch có trách nhiệm, 1 định nghĩa về du
lịch sinh thái, 1 định nghĩa về du lịch
bền vững, 1 định nghĩa về du lịch có
trách nhiệm, 1 định nghĩa về du lịch
văn hóa được soạn thảo. Kết quả, có
43,9 người chọn đúng định nghĩa du
lịch có trách nhiệm. Bên cạnh những
người nhận diện được du lịch có trách
nhiệm, vẫn còn nhiều người chưa
hiểu bản chất của hình thức du lịch
này nên đã nhầm với khái niệm du lịch
sinh thái (26,8%), du lịch văn hóa
(20,3%) và du lịch cộng đồng (8,9%).
Đối với nhà quản lý và lãnh đạo,
không có đại diện của chính quyền địa
phương cấp xã nhận diện đúng khái
niệm của du lịch có trách nhiệm (0/4),
trong khi đó, đại diện của cơ quan
quản lý nhà nước về du lịch cấp
huyện lại chọn đúng khái niệm du lịch
có trách nhiệm (1/1). Trong những đối
Nguồn: Kết quả phỏng vấn cộng đồng của
tác giả, 2020.
Với những người đã từng biết về thuật
ngữ du lịch có trách nhiệm, khi được
hỏi biết qua những kênh nào, thì hầu
hết họ biết qua internet (40 người,
chiếm 32,5%), qua truyền hình là 26
người (21,1%), qua sách, báo và tạp
chí, hội thảo và hội nghị, radio và
truyền thanh địa phương (lần lượt là
12 người - 9,8 ; 12 người - 9,8%; và
11 người - 8,9%).
Cộng đồng hiểu đầy đủ về bản chất,
vai trò của du lịch có trách nhiệm có ý
nghĩa to lớn đối với điểm đến, bởi chỉ
Hình 2. Kênh thông tin giúp cộng đồng biết đến du lịch có trách nhiệm
Nguồn: Kết quả phỏng vấn cộng đồng của tác giả, 2020.
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021
7
Bảng 2. Đối tượng chủ yếu có được lợi ích từ du lịch có
trách nhiệm theo sự hiểu của cộng đồng ở Kiên Hải
tượng được khảo sát
(ngoài cơ quan công
quyền), người dân
địa phương có tỷ lệ
trả lời đúng khái niệm
du lịch có trách
Đối tượng chủ yếu có được lợi ích
Người dân địa phương
Số ý kiến Phần trăm
102
62
55
51
28
15
82,9
50,4
44,7
41,5
22,8
12,2
Khách du lịch
Chính quyền địa phương
Doanh nghiệp dịch vụ du lịch
Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch
Hiệp hội du lịch
nhiệm
cao
nhất
(29/56 - 51,79%), kế
đến là doanh nghiệp
Nguồn: Kết quả phỏng vấn cộng đồng của tác giả, 2020.
dịch vụ du lịch (18/46
cho thấy sự hiểu biết của cộng đồng
ở Kiên Hải về lợi ích mang lại của du
lịch có trách nhiệm đối với các bên
liên quan tương đối phù hợp với lý
-39,13%). Mặc dù được đào tạo về du
lịch hoặc các ngành có liên quan đến
du lịch nhưng tỷ lệ nhân viên phục vụ
trong ngành du lịch trả lời đúng khái
niệm du lịch có trách nhiệm thấp nhất thuyết.
(6/16 - 37,5 ). Như vậy, tần suất
Để phát triển du lịch có trách nhiệm,
chọn đúng khái niệm du lịch có trách
nhiệm theo thứ tự giảm dần là đại
diện cơ quan quản lý nhà nước về du
lịch, người dân địa phương, doanh
nghiệp dịch vụ du lịch, nhân viên lao
động trong ngành du lịch, chính quyền
địa phương.
đòi hỏi các bên liên quan (doanh
nghiệp, chính quyền địa phương,
khách du lịch, người dân địa phương,
nhân viên phục vụ du lịch) phải hành
động có trách nhiệm (67,5%). Tỷ lệ
thừa nhận người dân địa phương,
chính quyền địa phương phải hành
động có trách nhiệm trong phát triển
du lịch (lần lượt 22,8% và 19,5%).
Không có nhiều người cho rằng hành
động có trách nhiệm trong du lịch
Với câu hỏi du lịch có trách nhiệm
chủ yếu mang lại lợi ích cho doanh
nghiệp dịch vụ du lịch, khách du lịch,
người dân địa phương, có 82,9% ý
kiến cho rằng du lịch có trách nhiệm thuộc về doanh nghiệp dịch vụ du lịch,
chủ yếu mang lại lợi ích cho người nhân viên lao động trong ngành du
lịch và khách du lịch (lần lượt 8,9%,
6,5% và 6,5%). Kết quả cho thấy, bên
cạnh nhiều người nhận diện được
mấu chốt của vấn đề thì vẫn còn
không ít người chưa thấy được
nhiệm vụ tổng thể của các bên liên
quan trong phát triển du lịch có trách
nhiệm.
dân địa phương. Trên 50 trường hợp
(50,4%) thừa nhận du khách có được
lợi ích từ sự phát triển du lịch có
trách nhiệm. Tỷ lệ người tán thành du
lịch có trách nhiệm mang lại lợi ích
cho chính quyền địa phương là
44,7%, doanh nghiệp dịch vụ du lịch
là 41,5 , cơ quan quản lý nhà nước
về du lịch là 22,8% và Hiệp hội Du
lịch là 12,2% (Bảng 2). Kết quả này
Phát triển du lịch có trách nhiệm nhằm
thực hiện hành động có trách nhiệm
8
NGUYỄN TRỌNG NHÂN – NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ HÀNH ĐỘNG…
Bảng 3. Hành động có trách nhiệm đối với
những đối tượng trong phát triển du lịch
có trách nhiệm theo sự hiểu của cộng
đồng
đối với thiên nhiên và văn hóa, môi
trường, người dân địa phương, khách
du lịch, nhân viên lao động trong
ngành du lịch. Kết quả khảo sát của
chúng tôi cho thấy, có 65% cho rằng
phát triển du lịch có trách nhiệm nhằm
thực hiện hành động có trách nhiệm
đối với tất cả các đối tượng. Ý kiến
cho rằng phát triển du lịch có trách
nhiệm nhằm thực hiện hành động có
trách nhiệm đối với môi trường, người
dân địa phương, thiên nhiên và văn
hóa chiếm tỷ lệ lần lượt là 22,8%,
13% và 11,4%. Số ý kiến cho rằng
phát triển du lịch có trách nhiệm nhằm
thực hiện hành động có trách nhiệm
đối với khách du lịch, nhân viên lao
động trong ngành du lịch chỉ chiếm tỷ
lệ lần lượt là 8,1 và 6,5 . Qua đó
cho thấy, người dân địa phương đã
nhận thức được trách nhiệm của phát
triển du lịch có trách nhiệm đối với các
đối tượng liên quan. Tuy nhiên, vẫn
còn không ít người chưa thấy được
tính tổng thể trách nhiệm của phát
triển du lịch đối với nhiều đối tượng
liên quan.
Hành động có trách
Số ý kiến Phần trăm
nhiệm đối với đối tượng
Thiên nhiên và văn hóa
Môi trường
14
28
16
10
8
11,4
22,8
13
Người dân địa phương
Khách du lịch
8,1
Nhân viên lao động
6,5
trong ngành du lịch
Tất cả các đối tượng
80
65
trên
Nguồn: Kết quả phỏng vấn cộng đồng của
tác giả, 2020.
3.3. Thái độ và hành động của cộng
đồng đối với du lịch có trách nhiệm
ở huyện Kiên Hải
Mặc dù người dân ở Kiên Hải chưa
nhận thức đầy đủ về du lịch có trách
nhiệm, nhưng họ thể hiện thái độ ủng
hộ rất tích cực đối với sự phát triển du
lịch có trách nhiệm. Với câu hỏi “Kiên
Hải có nên phát triển du lịch có trách
nhiệm không?” thì 100 ý kiến trả lời:
Kiên Hải cần phát triển du lịch có trách
nhiệm.
Kết quả khảo sát cho thấy đa số
người dân đều cho rằng phát triển du
lịch có trách nhiệm sẽ bảo tồn thiên
nhiên và văn hóa, bảo vệ môi trường,
phát triển du lịch bền vững, tạo việc
làm, mang lại lợi ích kinh tế cho người
dân địa phương và doanh nghiệp, bảo
vệ cảnh quan. Nhìn chung, nhận thức
của cộng đồng về lợi ích của phát
triển du lịch có trách nhiệm tương đối
phù hợp với quan điểm chung của thế
giới.
Thời gian qua, cộng đồng ở Kiên Hải
đã thực hiện nhiều hoạt động nhằm
phát triển du lịch có trách nhiệm như:
- Trên phương diện sản phẩm du lịch,
các sản phẩm du lịch được khai thác
ở Kiên Hải gồm tham quan, tìm hiểu
biển, rừng, núi, nghề truyền thống, cơ
sở thờ tự, sinh kế của người dân
bằng xe gắn máy; leo núi; tắm biển; đi
ghe, tàu trên biển; lặn ngắm san hô;
câu cá, câu mực; bắt nhum; ẩm thực
hải sản. Các loại hình du lịch này chủ
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021
9
Bảng 4. Thái độ của cộng đồng đối với phát triển du lịch có trách nhiệm ở Kiên Hải
Kiên Hải có nên phát triển du lịch có trách nhiệm không?
Đối tượng
Nên
Không nên
0%
CQĐP
4 người
1 người
100%
100%
100%
100%
100%
100%
0 người
0 người
0 người
0 người
0 người
0 người
CQQLNNDL
DNDVDL
NVDL
0%
0%
0%
0%
0%
46 người
16 người
56 người
123 người
NDĐP
Tổng
Ghi chú: CQĐP (chính quyền địa phương), CQQLNNDL (cơ quan quản lý nhà nước về du
lịch), DNDVDL (doanh nghiệp dịch vụ du lịch), NVDL (nhân viên phục vụ du lịch), NDĐP
(người dân địa phương).
Nguồn: Kết quả phỏng vấn cộng đồng của tác giả, 2020.
yếu được khai thác trên nền tảng phương tiện vận tải thủy trong khu
những nguồn lực tự nhiên và văn hóa
sẵn có, do người dân địa phương
đứng ra tổ chức và phục vụ. Những
loại hình du lịch trên đáp ứng được đa
dạng nhu cầu của du khách, mang lại
nhiều lợi ích cho cộng đồng địa
phương và thân thiện với môi trường
(Kết quả điền dã của tác giả, 2020).
vực bãi tắm; xin giữ rừng sạch - xanh;
hãy chung tay bảo vệ môi trường biển
đảo; lặn ngắm san hô, không được bẻ
hái, nếu bẻ hái thì sẽ bị Nhà nước
phạt 5.000.000 đồng; không sử dụng
đồ nhựa, túi nilon gây hại cho sức
khỏe sinh vật; không được làm những
điều trái với thuần phong mỹ tục của
dân tộc Việt Nam tại các bãi tắm;
những người mắc các chứng bệnh tim
mạch, tâm thần, những người say
rượu không được tắm biển; trẻ em
dưới 13 tuổi và người không biết bơi
khi tắm biển phải mặc áo phao, có
người trông coi và không nên bơi quá
xa; du khách không nên tắm biển
riêng lẻ ở khu vực bãi biển ít người;
không buôn bán hàng rong tại khu du
lịch; mặc áo phao khi đi tham quan du
lịch trên biển (Kết quả điền dã của tác
giả, 2020).
- Đối với truyền thông có trách nhiệm
trong du lịch, thời gian qua, huyện
Kiên Hải đã thực hiện một số hoạt
động nhằm bảo vệ tài nguyên, môi
trường và đảm bảo an ninh trật tự du
lịch ở địa phương như thiết lập bảng
thông tin ở những tuyến, điểm du lịch
và đưa tin trên đài truyền thanh. Các
thông điệp tuyên truyền điển hình như
giữ vệ sinh bãi biển, nước biển và
không xả rác, vứt rác bừa bãi, phải
thu gom và đổ rác đúng nơi quy định;
không đốt lửa tại các khu rừng khô dễ
cháy xung quanh bãi tắm; không được
đánh bắt hải sản, neo đậu các
phương tiện đánh bắt hải sản và các
- Sử dụng lao động có trách nhiệm
trong du lịch: Phản ánh đúng thực
trạng sử dụng lao động có trách
10
NGUYỄN TRỌNG NHÂN – NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ HÀNH ĐỘNG…
nhiệm hay không ở địa phương là - Quản lý du lịch có trách nhiệm: Theo
doanh nghiệp dịch vụ du lịch. Qua sự phản hồi của chính quyền địa
khảo sát 46 doanh nghiệp ở Kiên Hải, phương và cơ quan quản lý nhà nước
91,3% cho rằng họ không sử dụng lao về du lịch, để phát triển du lịch có
động trẻ em; có 87% doanh nghiệp ưu trách nhiệm, thời gian qua, địa
tiên sử dụng lao động địa phương và phương có những hoạt động quản lý
82,6% doanh nghiệp trả lương cho như gặp gỡ doanh nghiệp và hướng
nhân viên ở mức tối thiểu hoặc cao dẫn, hỗ trợ hoạt động kinh doanh của
hơn mức quy định của nhà nước. họ; tạo môi trường cạnh tranh lành
Không phân biệt đối xử đối với nhân mạnh, bình đẳng cho các doanh
viên và đảm bảo môi trường làm việc nghiệp kinh doanh du lịch; khuyến
vệ sinh và an toàn cho nhân viên khích doanh nghiệp đổi mới, sáng tạo,
được 78,3% và 73,9% doanh nghiệp đa dạng hóa các loại hình, sản phẩm
chọn. Trong khi đó, có tiền thưởng và du lịch phù hợp với đặc thù biển đảo;
những ưu đãi khác cho nhân viên, có tạo điều kiện thuận lợi để người dân
hợp đồng lao động với nhân viên, trực tiếp tham gia kinh doanh và
tuyển dụng theo quy trình (xây dựng hưởng lợi từ du lịch; mở 20 lớp tập
bản mô tả vị trí công việc, đăng thông huấn, đào tạo nghề du lịch tại các xã;
tin tuyển dụng, áp dụng các tiêu chí triển khai ứng dụng công nghệ thông
để tuyển dụng), cung cấp chương tin trong quản lý lưu trú du lịch; để các
trình đào tạo kỹ năng phù hợp với việc cơ sở lưu trú tự quyết định giá phòng
làm cho nhân viên được rất ít doanh theo cơ chế thị trường dựa trên chất
nghiệp chọn (26,1%, 8,7%, 4,3%, 0%,
tương ứng).
lượng sản phẩm, dịch vụ nhưng phải
niêm yết công khai và đăng ký giá với
cơ quan thuế; hướng dẫn các tổ chức,
cá nhân kinh doanh du lịch đảm bảo
môi trường du lịch an toàn, chất lượng
và thân thiện; giải quyết triệt để tình
trạng cò mồi, lôi kéo khách; tổ chức
14 đợt kiểm tra về đảm bảo vệ sinh an
toàn thực phẩm trên địa bàn huyện;
tuyên truyền người dân giữ gìn an
ninh trật tự và bảo vệ san hô, môi
trường, văn hóa và phát triển du lịch
theo hướng xanh, bền vững.
- Hỗ trợ điểm đến du lịch có trách
nhiệm: Khảo sát 46 doanh nghiệp dịch
vụ du lịch ở Kiên Hải cho thấy, ý kiến
được nhiều doanh nghiệp chọn nhất
là sử dụng lao động địa phương
(65,2%); 56,5% doanh nghiệp cho
rằng họ sử dụng hàng hóa và vật liệu
ở địa phương; 52,2% chi trả thỏa
đáng cho hàng hóa của nhà cung cấp
ở địa phương. Việc cung cấp kinh phí
cho hoạt động bảo vệ môi trường và
bảo tồn tài nguyên, hỗ trợ đào tạo
nguồn nhân lực du lịch của địa
phương ít được doanh nghiệp thực
hiện (21,7 và 17,4 , tương ứng).
- Vận hành cơ sở lưu trú có trách
nhiệm: Khảo sát nhiều cơ sở lưu trú ở
Kiên Hải, chúng tôi nhận thấy, chủ cơ
sở đã có quan tâm đến việc khuyến
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 2 (270) 2021
11
khích du khách sử dụng tiết kiệm điện chính quyền địa phương tổ chức. Điều
và giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường này được minh chứng bởi có đến
thông qua bảng nội quy, bảng hoặc tờ 85,4% số người cho rằng họ chưa
giấy dán tường với các thông điệp từng được tham gia lớp, khóa tập
như “vui lòng tắt hết thiết bị điện khi ra huấn về lĩnh vực này. Chỉ 14,6% số
khỏi phòng”; “vui lòng rút thẻ chìa người trả lời từng được tiếp cận về du
khóa ra khỏi ổ điện khi ra khỏi phòng”; lịch có trách nhiệm thông qua lớp tập
“xin quý khách giữ vệ sinh chung”; huấn và hội thảo. Theo cộng đồng,
“không hút thuốc trên giường ngủ”; năm 2015, Dự án Chương trình Phát
“vui lòng không vứt rác xuống biển”; triển Năng lực Du lịch có trách nhiệm
không mang chai nhựa, hộp nhựa, túi với môi trường và xã hội tổ chức khóa
nilon xuống bãi tắm…
tập huấn kinh doanh lưu trú tại nhà
cho 35 hộ kinh doanh trên địa bàn xã
Hòn Tre, Lại Sơn, An Sơn và Nam Du;
Hiệp hội Du lịch Việt Nam phối hợp
với Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch
Kiên Giang tổ chức khóa tập huấn
Marketing Du lịch có trách nhiệm cho
các doanh nghiệp du lịch vừa và nhỏ
trong tỉnh (một số người ở Kiên Hải
tham gia khóa tập huấn này).
- Điều hành cơ sở ăn uống có trách
nhiệm: Điều hành cơ sở ăn uống có
trách nhiệm ở Kiên Hải thể hiện qua
việc mua sản phẩm thực phẩm được
canh tác không trái đạo đức (87%) và
được trồng tại địa phương (60,9 ),
sử dụng lao động địa phương (65,2 )
của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, trên
52,2% doanh nghiệp thừa nhận chi trả
thỏa đáng cho hàng hóa của nhà cung
cấp địa phương.
4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Du lịch có trách nhiệm sẽ là xu thế
- Hành động của người dân có trách phát triển của ngành du lịch ở tương
lai, hướng đến phát triển du lịch bền
vững của điểm đến, đảm bảo lợi ích
nhiệm: Với câu hỏi “Anh/chị làm gì để
hỗ trợ phát triển du lịch có trách nhiệm
ở Kiên Hải”, chúng tôi nhận được tần cho cộng đồng và bảo tồn môi trường
tự nhiên, văn hóa và xã hội. Huyện
Kiên Hải là điểm đến du lịch mới nổi ở
tỉnh Kiên Giang nhưng sẽ là điểm đến
có nhiều triển vọng trong việc thu hút
du khách đến vùng biển Tây Nam của
Việt Nam. Là một phần của khu dự trữ
sinh quyển thế giới, cùng những điều
kiện đặc thù, Kiên Hải nên phát triển
du lịch có trách nhiệm.
suất trả lời như sau: thân thiện với du
khách: 78,6%, không chặt chém du
khách: 78,6%, không vứt rác bừa bãi:
75%, không chèo kéo du khách:
64,3%, không khai thác quá mức sinh
vật biển: 60,7%, không khai thác
những loài sinh vật quý hiếm: 60,7%.
Đến nay, cộng đồng ở Kiên Hải chưa
có nhiều cơ hội để tham gia những
hoạt động tiếp cận kiến thức và kỹ
năng về du lịch có trách nhiệm do cơ
quan quản lý nhà nước về du lịch và
Nhận thức tốt sẽ dẫn đến thái độ và
hành động phù hợp đối với du lịch có
trách nhiệm một cách lâu dài. Do ít
12
NGUYỄN TRỌNG NHÂN – NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ VÀ HÀNH ĐỘNG…
tiếp cận với thông tin nên nhiều người liên quan những nội dung cốt lõi của
ở Kiên Hải chưa từng nghe về thuật du lịch có trách nhiệm, bên cạnh đó,
ngữ du lịch có trách nhiệm và nhầm cần tiếp tục mở những khóa tập huấn
lẫn với khái niệm du lịch sinh thái, du về kiến thức du lịch có trách nhiệm và
lịch văn hóa, du lịch cộng đồng. Tuy kinh nghiệm phát triển du lịch có trách
nhiên, phần lớn cộng đồng ở Kiên nhiệm cho cộng đồng. Ngoài ra, ban
Hải nhận diện được lợi ích và đối hành bộ quy tắc ứng xử, tăng cường
tượng có được lợi ích từ phát triển du hoạt động diễn giải (bảng nội quy,
lịch có trách nhiệm. Bên cạnh đó, họ bảng thông tin) ở điểm đến cũng là
cũng xác định được các đối tượng có một trong những biện pháp hiệu quả
trách nhiệm trong phát triển du lịch có để nâng cao nậng thức của cộng đồng
trách nhiệm. Ngoài ra, cộng đồng ở về du lịch có trách nhiệm.
Kiên Hải thể hiện thái độ rất tích cực
Để tạo sự chuyển biến tích cực về
đối với phát triển du lịch có trách
nhận thức, thái độ và hành động đối
nhiệm ở địa phương. Thời gian qua,
với du lịch có trách nhiệm của cộng
cộng đồng ở Kiên Hải đã thực hiện
đồng ở Kiên Hải một cách căn cơ, đòi
nhiều hoạt động hỗ trợ tốt cho phát
hỏi chính quyền địa phương, cơ quan
triển du lịch có trách nhiệm ở địa
quản lý nhà nước về du lịch, doanh
phương.
nghiệp dịch vụ du lịch cần tiên phong
Để nâng cao nhận thức của cộng trong việc tiếp nhận kiến thức, chỉ đạo,
đồng ở Kiên Hải về du lịch có trách hành động và hướng dẫn để tạo sức
nhiệm, địa phương nên đẩy mạnh lan tỏa mạnh hơn đối với người dân
hoạt động tuyên truyền đến các bên địa phương và du khách.
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
1. Leslie, David. 2012. Responsible Tourism: Concepts, Theory and Practice.
Oxfordshire: CABI Publishing House.
2. Manente, Mara; Mingetti, Valeria and Mingotto, Erica. 2014. Responsible Tourism and
CSR. London: Springer International Publisher.
3. Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Kiên Hải. 2020.
4. Responsible Travel Hanbook. 2006. https://www.transitionsabroad.com/listings/travel/
5. Spencely, Anna. 2008. Responsible Tourism. London: Earthscan Publisher.
6. The Cape Town Declaration. 2002. International Conference on Responsible Tourism
in Destinations. Cape Town. https://responsibletourismpartnership.org/cape-town-
12 trang
19420
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nhận thức, thái độ và hành động của cộng đồng đối với du lịch có trách nhiệm ở Kiên Hải, Kiên Giang", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhan_thuc_thai_do_va_hanh_dong_cua_cong_dong_doi_voi_du_lich.pdf
