Một số vấn đề cần bàn về căn cứ tính thuế theo quy định của luật thuế thu nhập doanh nghiệp và chuẩn mực kế toán

Download

Taïp chí Kinh te - Ky thuat

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN BÀN VỀ CĂN CỨ TÍNH THUẾ

THEO QUY ĐỊNH CỦA LUẬT THUẾ THU NHẬP

DOANH NGHIỆP VÀ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN

Phạm Quốc Thuần^*

TÓM TẮT

Bài viết đề cập đến phương pháp xác định nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp

trên cơ sở tham chiếu các quy định của Chuẩn mực kế toán và các quy định về thuế, chủ yếu là quy

định về Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp. Bài viết cho thấy có sự khác biệt về căn cứ tính thuế thu

nhập doanh nghiệp hiện hành giữa thuế và kế toán, từ đó đề ra các kiến nghị nh̀m hoàn thiện việc

xác định và ghi nhận chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành tại các doanh nghiệp hiện nay.

Từ khóa: Thu nhập tính thuế, thu nhập chịu thuế, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp,

kế toán thuế.

DISCUSSING THE TAX BASES IN ACCORDANCE WITH

THE ENTERPRISE INCOME TAX LAW AND

THE ACCOUNTING STANDARDS

ABSTRACT

This article refers to the method of determining the corporate income tax payable on the

basis of the provisions of accounting standards and tax regulations, primarily concentrates on the

Corporate Income Tax Regulations. The paper indicates that there are the differences in calculating

the income tax amount between Tax Regulations and Accounting Standards. Furthermore, the

proposals are also set out to improve the identiication and recognition of income tax expense in the

business today.

Key words: The income tax, the taxable income, the tax cost for enterprises, the tax

accountant.

1. Tổng quan về căn cứ pháp lý

thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành (là chỉ

Tại Việt Nam, kể từ khi VAS 17- Thuế tiêu trình bày trên báo cáo thuế xác định số

thu nhập doanh nghiệp được ban hành ngày thuế TNDN mà doanh nghiệp phải nộp Nhà

15/2/2005, sự khác biệt giữa chi phí thuế thu Nước) đã được xác định rõ. Theo VAS 17,

nhập doanh nghiệp (là chỉ tiêu được kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp được khái

ghi nhận để xác định lợi nhuận kế toán) và niệm là tổng chi phí thuế thu nhập hiện hành

ThS. GV. Trường Đại học Kinh Tế - Luật ĐHQG TPHCM

Một số vấn đề ....

và chi phí thuế thu nhập hoãn lại. Như vậy sung và từ đó đã làm xuất hiện sự khác biệt về

có thể thấy rằng liên quan đến việc ghi nhận căn cứ để xác định chỉ tiêu thuế thu nhập hiện

thuế TNDN, giữa kế toán và thuế vẫn có hành (điểm chung được cả thuế và kế toán ghi

điểm chung được cả hai bên cùng ghi nhận nhận) giữa thuế và kế toán. Điều này đã gây

đó là thuế thu nhập hiện hành (kế toán ghi vào khó khăn cho công tác kế toán trong việc ghi

chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành nhận các nghiệp vụ liên quan đến thuế thu

và thuế ghi nhận là một khoản nợ mà doanh nhập doanh nghiệp.

nghiệp phải thanh toán cho Nhà Nước) và

phần tạo ra sự khác biệt giữa thuế và kế toán thuế

chính là thuế thu nhập hoãn lại (kế toán ghi

nhận nhưng không được thuế ghi nhận). VAS

2. Quy định hiện hành về căn cứ tính

Theo quy định của Luật thuế

Theo Thông tư 123/2012/TT-BTC hướng

17 được biên soạn trên cơ sở tham chiếu quy dẫn thi hành Luật thuế TNDN do Quốc hội

định của Luật thuế TNDN do Quốc Hội ban ban hành năm 2012, căn cứ tính thuế TNDNlà

hành năm 2003. Kể từ đó đến nay, quy định thu nhập tính thuế và thuế suất thuế thu nhập

về thuế TNDN đã qua nhiều lần sửa đổi, bổ doanh nghiệp, cụ thể:

Thuế TNDN phải nộp = Thu nhập tính thuế

Thuế suất thuế TNDN

Thu nhập tính thuế được xác định theo công thức sau:

Thu nhập

tính thuế

Thu nhập

chịu thuế

( TN được

miễn thuế

Các khoản lỗ được kết)

chuyển theo quy định

Công thức tính thu nhập chịu thuế:

TN chịu thuế = (Doanh thu - Chi phí được trừ)

Các khoản thu nhập khác

Như vậy, có thể thấy rằng quan điểm của

y Khoản thu từ nợ khó đòi đã xử lý:

thuế có sự phân biệt rất rõ ràng khái niệm thu 100.000

nhập tính thuế và thu nhập chịu thuế. Theo đó,

y Giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi

thu nhập tính thuế chính là căn cứ để xác định phí quản lý doanh nghiệp: 2.000.000

thuế TNDN mà các tổ chức kinh doanh hàng

y Doanh thu tài chính (lãi được chia từ

hóa, dịch vụ phải nộp cho Nhà Nước, là căn hoạt động liên doanh): 300.000

cứ để xác định nghĩa vụ thuế phải nộp của các

y Khoản lỗ từ năm trước chuyển sang:

doanh nghiệp đối với Nhà Nước. Thu nhập 200.000.

chịu thuế chính là chênh lệch giữa doanh thu

y Các khoản còn lại liên quan đến doanh

tính thuế, thu nhập khác và chi phí được trừ. thu, chi phí giả sử không phát sinh; doanh

Cần lưu ý rằng thu nhập chịu thuế chưa phải nghiệp không thực hiện trích lập quỹ khoa

là căn cứ cuối cùng để xác định nghĩa vụ thuế học và công nghệ; thuế suất thuế TNDN theo

của các doanh nghiệp với Nhà Nước.

quy định là 25%.

Thí dụ 1: Doanh nghiệp Hoàng Giác

Dựa vào dữ liệu trên, thu nhập chịu thuế,

trong năm 200X có các thông tin sau: (ĐVT: thu nhập tính thuế và thuế TNDN phải nộp

1.000 đồng)

y Doanh thu bán hàng: 3.000.000

trong năm 200X được xác định như sau:

y Xác định thu nhập chịu thuế

Taïp chí Kinh te - Ky thuat

Thu nhập chịu thuế = Doanh thu bán hàng

+ Doanh thu tài chính = 3.300.000

Như vậy VAS 17 không đưa ra nguyên tắc

để xác định thu nhập chịu thuế mà theo đó,

chỉ tiêu này được tính toán dựa vào quy định

của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.

Chi phí được tính trừ = 2.000.000

Thu nhập khác = 100.000

Thu nhập chịu thuế = (3.300.000 –

2.000.000) + 100.000 = 1.400.000

Thông tư 20/2006/TT-BTC do Bộ Tài

chính ban hành ngày 20 tháng 3 năm 2006,

hướng dẫn kế toán ghi nhận thuế thu nhập

hiện hành:” Cuối năm tài chính, kế toán phải

xác định và ghi nhận số thuế TNDN thực tế

phải nộp trong năm trên cơ sở tổng thu nhập

chịu thuế cả năm và thuế suất thuế TNDN

hiện hành. Thuế TNDN thực phải nộp trong

năm được ghi nhận là chi phí thuế TNDN hiện

hành trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh

doanh của năm đó”. Theo đó, chi phí thuế

TNDN hiện hành được hạch toán như sau: N

TK 8211- Chi phí thuế TNDN hiện hành/ Có

TK 3334- Thuế thu nhập doanh nghiệp.

3. Vấn đề tồn tại

y Xác định thu nhập tính thuế

Thu nhập chịu thuế = 1.400.000

Thu nhập được miễn thuế = 300.000

(điều 8 chương II của TT 123/2012/TT-BTC

quy định thu nhập được chia từ hoạt động

góp vốnsau khi bên nhận góp vốn đã nộp

thuế TNDNtheo quy định của Luật Thuế

TNDNđược xem là thu nhập được miễn thuế)

Khoản lỗ năm trước chuyển sang =

200.000

Thu nhập tính thuế = 1.400.000 – (300.000

+ 200.000) = 900.000

Thuế TNDN phải nộp = Thu nhập tính

thuế x 25% = 900.000 x 25% = 225.000.

Theo thí dụ này, doanh nghiệp có nghĩa vụ

thanh toán khoản thuế TNDN năm 200X cho

Nhà Nước là 225.000.

Các nội dung trình bày trên cho thấy căn

cứ để xác định số thuế mà các doanh nghiệp

phải nộp cho Nhà Nước là thu nhập tính thuế

(Luật thuế thu nhập doanh nghiệp), trong khi

đó quy định kế toán lại là thu nhập chịu thuế.

Điều này làm cho nghĩa vụ thuế mà doanh

nghiệp phải nộp được trình bày trên báo cáo

thuế (tờ khai thuế TNDNMS 03/TNDN ban

hành theo Thông tư 28/2011 do Bộ Tài chính

ban hành ngày 28 tháng 2 năm 2011) và phản

ánh trên sổ sách kế toán (trên tài khoản 3334

Thuế thu nhập doanh nghiệp) có sự chênh lệch

với nhau, hay nói khác đi là số liệu trên sổ

sách kế toán không phản ánh đúng thực chất

nghĩa vụ thuế TNDN của doanh nghiệp đối

với Nhà Nước. Thí dụ sau đây minh chứng rõ

điều này.

Theo quy định của VAS 17- Thuế thu

nhập doanh nghiệp

Theo chuẩn mực kế toán Thuế TNDN

(VAS 17): “thuế thu nhập hiện hành là số thuế

TNDN phải nộp tính trên thu nhập chịu thuế

và thuế suất thuế TNDN của năm hiện hành”.

Như vậy, theo chuẩn mực kế toán, chỉ tiêu

để xác định nghĩa vụ thuế TNDN được gọi là

Thuế TNDN hiện hành. Để xác định thuế thu

nhập hiện hành cần phải xác định thu nhập

chịu thuế và thuế suất thuế thu nhập doanh

nghiệp, trong đó thu nhập chịu thuế được định

nghĩa như sau:“Thu nhập chịu thuế: Là thu

nhập chịu thuế TNDN của một kỳ, được xác

định theo qui định của Luật thuế TNDN hiện

hành và là cơ sở để tính thuế TNDN phải nộp

(hoặc thu hồi được)”.

Thí dụ 2- Lấy lại dữ liệu của thí dụ 1,

nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đối với Nhà

Nước trình bày trên báo cáo thuế và ghi nhận

trên sổ sách kế toán được ghi nhận như sau:

Một số vấn đề ....

Trên báo cáo thuế (Bảng 1).

- Thông tin về nghĩa vụ nộp và thanh toán

Theo số liệu trên tờ khai quyết toán thuế thuế TNDN của công ty Hoàng Giác năm

thu nhập doanh nghiệp, năm 200X công ty 200X với Nhà Nước được phản ánh trên tài

Hoàng Giác phải nộp cho Nhà Nước một khoản 3334- Thuế TNDN như bảng 2.

khoản thuế TNDN là 225.000 nghìn đồng.

Nhận xét: sau khi ghi nhận số thuế TNDN

Trên sổ sách kế toán (bảng 2)

phải nộp và đã nộp, tài khoản 3334- Thuế

- Thuế thu nhập hiện hành = Thu nhập TNDN vẫn còn kết dư bên nợ một khoản là

chịu thuế x thuế suất thuế TNDN= 1.400.000 125.000 nghìn đồng (Nhà nước còn nợ công

x 25% = 350.000

- Ghi nhận chi phí thuế TNDN hiện hành: đồng). Đây là số dư ảo bởi lẽ sau khi đã nộp

N 8211/C 3334 350.000

thuế thì giữa công ty và Nhà nước không còn

ty một khoản thuế TNDN là 125.000 nghìn

- Hoàn nhập tài sản thuế thu nhập hoãn lại phát sinh nghĩa vụ về công nợ với nhau, lúc này

(phát sinh từ khoản lỗ của năm trước chuyển số dư trên tài khoản 3334 phải bằng 0 (không).

sang): N 8212/ C 243: 200.000 x 25% = Nguyên nhân là do kế toán và thuế không đồng

50.000

nhất với nhau trong vấn đề xác định căn cứ

- Nộp thuế TNDN vào ngân sách Nhà dùng để tính nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp

Nước theo số thuế phải nộp trên tờ khai quyết với Nhà nước. Cần lưu ý là theo hướng dẫn

toán thuế thu nhập doanh nghiệp: N 3334/C thực hiện VAS 17, tài khoản 3334 không phải

111, 112: 225.000

là tài khoản được dùng để ghi nhận chênh lệch

thuế thu nhập doanh nghiệp.

TỜ KHAI QUYẾT TOÁN THUẾ TNDN(lược trích) (bảng 1)

Kỳ tính thuế: từ ngày 1/1/200X đến ngày 31/12/200X

ĐVT: 1.000 đồng

STT

Chỉ tiêu

Mã số

Số tiền

(1)

(2)

(3)

(4)

Kết quả kinh doanh ghi nhận theo báo cáo tài chính

Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế thu nhập doanh nghiệp

1.400.000

Xác định thu nhập chịu thuế theo Luật thuế thu nhập doanh nghiệp

Điều chỉnh tăng tổng lợi nhuận trước thuế TNDN

(B1= B2+B3+B4+B5+B6)

Điều chỉnh giảm tổng lợi nhuận trước thuế

TNDN(B7=B8+B9+B10+B11)

Tổng thu nhập chịu thuế

B12

B13

(B12=A1+B1-B7)

Thu nhập chịu thuế từ hoạt động sản xuất kinh doanh

1.400.000

3.1

(B13=B12-B14)

Xác định thuế TNDN phải nộp từ hoạt động sản xuất kinh doanh

Thu nhập chịu thuế (C1 = B13)

Thu nhập miễn thuế

1.400.000

300.000

200.000

Lỗ từ các năm trước được chuyển sang

Taïp chí Kinh te - Ky thuat

Thu nhập tính thuế

900.000

(C4=C1-C2-C3)

Thu nhập tính thuế sau khi đã trích lập quỹ khoa học công nghệ

(C6=C4-C5)

900.000

225.000

Thuế TNDN từ hoạt động SXKD tính theo thuế suất phổ thông

(C7=C6 x 25%)

Thuế TNDN của hoạt động sản xuất kinh doanh

C11

(C11=C7-C8-C9-C10)

Thuế TNDN từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản còn phải

nộp sau khi trừ thuế TNDN đã nộp ở địa phương khác

Tổng số thuế TNDN phải nộp trong kỳ

225.000

Thuế TNDN của hoạt động sản xuất kinh doanh

225.000

Thuế TNDN từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản

SỔ CHI TIẾT TÀI KHOẢN 3334 - THUẾ TNDN (Bảng 2)

Ngày

Chứng từ

Ngày

Diễn giải

TKĐƯ

SDĐK

xxx

Ghi nhận thuế TNDN phải nộp năm 0X

Nộp thuế TNDN vào NSNN

8211

111

350.000

225.000

TPS

350.000

SDCK

125.000

4. Kiến nghị

ngày 17 tháng 6 năm 2003. Theo quy định của

VAS 17 được biên soạn trên cơ sở tham Luật này, căn cứ để tính thuế TNDN là thu

khảo Luật thuế TNDN do Quốc Hội ban hành nhập chịu thuế và thuế suất. Thu nhập chịu

thuế được xác định như sau:

Thu nhập chịu thuế = Doanh thu để tính thu nhập - Chi phí hợp lý trong

chưa trừ chuyển lỗ chịu thuế trong kỳ tính thuế kỳ tính thuế

Thu nhập chịu thuế

khác trong kỳ tính thuế

Thu nhập chịu thuế đã trừ = Thu nhập chịu thuế chưa trừ - Lỗ từ các năm trước chuyển sang

chuyển lỗ chuyển lỗ

Như vậy có thể thấy rằng Luật thuếTNDN hiện hành và thuế TNDN phải nộp). Đến

năm 2003 chỉ đưa ra khái niệm thu nhập chịu năm 2008, khi Luật thuế TNDN mới ra đời

thuế và vì vậy giữa thuế và kế toán là đồng thay thế cho Luật thuế TNDN năm 2003 thì

nhất với nhau trong vấn đề xác định nghĩa đã có sự thay đổi về các khái niệm làm căn

vụ về thuế TNDN mà doanh nghiệp phải nộp cứ tính thuế. Theo đó Luật thuế năm 2008 có

cho Nhà Nước (cả kế toán và thuế đều căn cứ sự phân biệt khá rạch ròi giữa khái niệm thu

vào thu nhập chịu thuế để tính thuế thu nhập nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế, theo

Một số vấn đề ....

đó, thu nhập tính thuế bằng thu nhập chịu tính thuế nhằm đảm bảo số thuế thu nhập

thuế điều chỉnh cho các khoản thu nhập miễn danh nghiệp mà doanh nghiệp phải nộp

thuế và lỗ từ các năm trước chuyển qua và là cho Nhà Nước được khớp đúng với số thuế

căn cứ để xác định nghĩa vụ nộp thuế của các TNDN phải nộp trên báo cáo thuế. Theo đó,

doanh nghiệp đối với Nhà nước. Trong khi quy định của kế toán cần thay đổi thuật ngữ

đó, quy định của kế toán thì vẫn không có “thu nhập chịu thuế” thành “thu nhập tính

sự chỉnh sửa về thuật ngữ cho phù hợp với thuế”.

sự thay đổi của thuế và đây chính là nguyên

- Các quy định của thuế, nhất là về thuế

nhân làm cho thuế và kế toán lệch nhau trong thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng

vấn đề xác định nghĩa vụ thuế TNDN của thường xuyên được thay đổi và sự thay đổi

các doanh nghiệp đối với Nhà nước. Vì vậy này thường ảnh hưởng đến việc tính toán và

chúng tôi kiến nghị như sau:

ghi chép của kế toán, vì vậy những văn bản

- Quy định kế toán liên quan đến thuế của kế toán có liên quan cũng cần phải có sự

TNDN cần phải có sự điều chỉnh về căn cứ rà soát, chỉnh sửa kịp thời cho phù hợp.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ Tài chính (2012), TT 123/2012/TT-BTC: hướng dẫn thi hành một số điều của Luật thuế thu nhập

doanh nghiệp.

[2]. Bộ Tài chính (2005), QĐ 12/2005/QĐ-BTC: về việc ban hành và công bố 6 chuẩn mực kế toán Việt

Nam đợt 4.

[3]. Bộ Tài chính (2006), TT 20/2006/TT-BTC: hướng dẫn kế toán 6 chuẩn mực kế toán ban hành theo

Quyết định số 12/2005/QĐ-BTC ngày 15/02/2005 của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

[4]. Phạm Quốc Thuần (2009), Kế toán thuế, NXB Đại Học Quốc Gia TPHCM, 2009.

6 trang yennguyen 15960 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Một số vấn đề cần bàn về căn cứ tính thuế theo quy định của luật thuế thu nhập doanh nghiệp và chuẩn mực kế toán", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

mot_so_van_de_can_ban_ve_can_cu_tinh_thue_theo_quy_dinh_cua.pdf