IAS 41 - Nông nghiệp và những vấn đề đặt ra cho kế toán nông nghiệp của Việt Nam hiện nay

Download

IAS 41 - NÔNG NGHIỆP VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

CHO KẾ TOÁN NÔNG NGHIỆP CỦA VIỆT NAM HIỆN NAY

Đoàn Vân Anh

Trường Đại học Thương mại

Email: doanvananhtm@gmail.com

Ngày nhận: 19/03/2019

Ngày nhận lại: 05/04/2019

Ngày duyêt đăng: 14/04/2019

iệt Nam là đất nước nông nghiệp với đa dạng các loại hoạt động nông nghiệp, tuy nhiên những

khuôn mẫu kế toán hiện nay của Việt Nam chỉ đặt trọng tâm cho các doanh nghiệp hoạt động sản

xuất kinh doanh trong các lĩnh vực thương mại, sản xuất, dịch vụ, xây lắp nói chung, gần như chưa có những

khuôn mẫu về kế toán trong hoạt động nông nghiệp, những nội dung đã có thì quá sơ sài và không phù hợp

với khuôn mẫu chung của quốc tế về kế toán nông nghiệp. Hệ quả là việc xử lý, ghi nhận và trình bày thông

tin không đảm bảo tính trung thực, đúng đắn, phù hợp với đối tượng kế toán là các tài sản sinh học, sản

phẩm nông nghiệp cũng như tình hình và kết quả của quá trình hoạt động nông nghiệp của các doanh

nghiệp nông nghiệp Việt Nam.

Từ khóa: IAS 41, kế toán nông nghiệp.

1. Tổng quan nghiên cứu về kế toán nông

nghiệp ở Việt Nam

quản lý tài chính. Nghiên cứu của Ngô Chí Giang

“Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm

chăn nuôi gia cầm tại Công ty Cổ phẩn Phát triển

Công nghệ Nông thôn”, luận văn đã giải quyết được

vấn đề bất cập trong công tác kế toán chi phí sản

xuất và giá thành sản phẩm chăn nuôi gia cầm tại

Công ty Cổ phẩn Phát triển Công nghệ Nông thôn

bằng các đề xuất liên quan đến những xử lý về kế

toán đối với chi phí sản xuất giai đoạn chăn nuôi đàn

gà bố mẹ trong thời kỳ hậu bị và đàn bố mẹ sau khi

kết thúc giai đoạn hậu bị cũng như kế toán tập hợp

chi phí sản xuất giai đoạn gia công gà thương phẩm.

Các đề xuất này đều dựa trên khuôn mẫu của chuẩn

mực kế toán Việt Nam số 02 “Tồn kho” nên chưa

thực sự giải quyết được vấn đề một cách khoa học.

Nghiên cứu của Thái Thị Thái Nguyên “Kế toán chi

phí sản xuất và giá thành sản phẩm gia súc tại các

doanh nghiệp chăn nuôi ở Miền Bắc”, đây là nghiên

cứu tính thời sự hơn cả vì cũng đã tiếp cận đến quy

định khuôn mẫu của quốc tế IAS 41 “Nông nghiệp”

và được nghiên cứu cụ thể trong hoạt động chăn

nuôi gia súc, tuy nhiên các đề xuất hoàn thiện của

luận án vẫn dựa trên mô hình giá gốc để giải quyết

Về nghiên cứu kế toán trong lĩnh vực nông

nghiệp, đến nay có thể không nhiều các nghiên cứu

đã công bố liên quan đến lĩnh vực này. Các nghiên

cứu đã công bố cũng chỉ tập trung chủ yếu cho chi

phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong nông

nghiệp, có thể hệ thống các nghiên cứu đã công bố

ở Việt Nam về vấn đề này như sau: Nghiên cứu của

Nguyễn Quốc Thái “Hạch toán chi phí sản xuất và

giá thành sản phẩm ở các hợp tác xã nông nghiệp”

nghiên cứu CFSX và giá thành sản phẩm nói chung

ở khách thể nghiên cứu là các HTX nhỏ lẻ áp dụng

theo hình thức khoán hộ thực hiện theo mô hình hợp

tác xã; nghiên cứu của Đoàn Đình Thiêm “Hoàn

thiện hạch toán chi phí sản xuất và giá thành sản

phẩm chăn nuôi trong các doanh nghiệp nhà nước”

tập trung vào nghiên cứu hoạt động chăn nuôi gia

súc là lợn và bò ở các doanh nghiệp thuộc sở hữu

nhà nước. Các nghiên cứu này được thực hiện dựa

trên nền của chế độ kế toán hiện đã không còn hiệu

lực về pháp lý và khách thể nghiên cứu cũng đã có

quá nhiều thay đổi về cơ chế vận hành cũng như

khoa học

ꢀ

thương mại

Sè 128/2019

Ý KIẾN TRAO ĐỔI

trong hầu hết các vấn đề. Nghiên cứu của ThS. có thể thấy các nghiên cứu thường chỉ tập trung cho

Hoàng Thụy Diệu Linh “Kế toán trong lĩnh vực hoạt động sản xuất trong nông nghiệp và dựa trên

trồng trọt, khác biệt giữa Việt Nam và Quốc tế”, nền tảng của nguyên tắc kế toán “giá gốc”, các

trong nghiên cứu này đã tổng hợp các khái niệm của nghiên cứu hoặc đã quá lỗi thời hoặc ít có tính kế

chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) về nông nghiệp thừa trong nghiên cứu này vì không tập trung giải

(NN), tổng hợp một số các hướng dẫn kế toán của quyết vấn đề khuôn mẫu nhằm hội nhập, hội tụ cao

Việt Nam trong lĩnh vực trồng trọt, so sánh các quy với quốc tế trong kế toán nông nghiệp hoặc nghiên

định hiện hành với khuôn mẫu quốc tế và đưa ra các cứu mới chỉ dừng lại ở việc nêu vấn đề. Việc nghiên

giải pháp cho kế toán hoạt động trồng trọt ở Việt cứu chuẩn mực kế toán IAS 41 “Nông nghiệp”,

Nam trên cơ sở đề xuất Việt Nam cần ban hành đồng thời nghiên cứu những quy định hiện hành của

chuẩn mực kế toán “Nông nghiệp” và cần phải sửa Việt Nam về kế toán nông nghiệp nói chung, từ đó

đổi quy định của Thông tư 200/2014 phù hợp với xu thấy được những tồn tại trong kế toán Việt Nam hiện

hướng quốc tế. Tuy nhiên nghiên cứu này được thực nay, hiểu được những vấn đề đặt ra, cần hoàn thiện

hiện ở cấp độ cần phân loại cây trồng thành cây cho kế toán nông nghiệp ở Việt Nam là hoàn toàn

mang sản phẩm (bao gồm cây lâu năm và cây trồng cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

một lần thu hoạch nhiều lần) và cây để tiêu thụ (cây

2. Khái quát về chuẩn mực kế toán quốc tế số

ngắn ngày), bài viết chưa rõ những giải pháp cụ thể 41 “Nông nghiệp”

gì cho kế toán nông nghiệp Việt Nam.

Chuẩn mực kế toán Quốc tế số 41 “Nông

Nghiên cứu trên góc độ tổ chức thì có nghiên cứu nghiệp” (IAS 41) được ban hành lần đầu bởi Ủy ban

của NCS Nguyễn Quốc Thắng, ĐHKTQT-2011 “Tổ chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) vào năm 2000,

chức kế toán quản trị chi phí, giá thành sản phẩm chuẩn mực kế toán này được đưa vào áp dụng tháng

trong doanh nghiệp thuộc ngành giống cây trồng 1 năm 2003. Mục đích của chuẩn mực này là đưa ra

Việt Nam”, đây là nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực các quy định phương pháp kế toán và trình bày

cây trồng, dưới góc độ tổ chức kế toán quản trị nên thông tin liên quan đến hoạt động nông nghiệp.

cũng không gắn với việc nghiên cứu khuôn mẫu Chuẩn mực này áp dụng để hạch toán các khoản liên

chung của kế toán nông nghiệp.

quan đến hoạt động nông nghiệp là tài sản sinh học,

Trong chương trình hội thảo về chủ đề “Thực sản phẩm nông nghiệp vào thời điểm thu hoạch và

trạng, kinh nghiệm quốc tế và lộ trình áp dụng IFRS trợ cấp của Chính phủ liên quan đến tài sản sinh học.

tại Việt Nam” do Bộ Tài chính tổ chức vào

Chuẩn mực này áp dụng cho các khoản mục liên

22/2/2019 tại Hà Nội, Cục Quản lý giám sát Kế toán quan đến hoạt động nông nghiệp gồm tài sản sinh

kiểm toán của Bộ tài chính trong “Báo cáo tổng hợp học; nông sản tại thời điểm thu hoạch; và trợ cấp

sự khác biệt cơ bản giữa chuẩn mực kế toán Việt chính phủ. Chuẩn mực này áp dụng cho sản phẩm

Nam, cơ chế tài chính và chuẩn mực báo cáo tài nông nghiệp được thu hoạch từ tài sản sinh học của

chính quốc tế IFRS” đã tóm tắt sự khác biệt về doanh nghiệp và chỉ tại thời điểm thu hoạch.

phương pháp ghi nhận đối với

(1) Taøi saûn sinh hoïc

(2) Saûn phaåm sinh hoïc

Söõa

(3) SF cheá bieán

Phomai

tài sản sinh học giữa Việt Nam

và quốc tế, từ đó nêu ra sự cần

thiết Việt Nam phải ban hành

chuẩn kế toán này để giúp các

doanh nghiệp hoạt động trong

lĩnh vực nông nghiệp phản

Boø

Heo

Caây cao su

Caây nho

Thòt heo

Muû cao su

Traùi nho

Xuùc xích

Goã

Röôïu nho

ánh đầy đủ, trung thực tài sản của mình theo thông

Phạm vi của IAS 41 điều chỉnh cho các đối

lệ quốc tế. Tuy nhiên, báo cáo này cũng chỉ dừng lại tượng thuộc (1) và (2); còn (3) thuộc đối tượng điều

ở việc nêu vấn đề có tính định hướng mở đường cho chỉnh của chuẩn mực kế toán khác liên quan như

Việt Nam ban hành chuẩn mực kế toán “Nông chuẩn mực tồn kho,…

nghiệp” trong tương lai.

Trong đó:

Từ những nghiên cứu tổng quan về các nghiên

Hoạt động nông nghiệp là hoạt động quản lý bởi

cứu đã công bố liên quan đến kế toán nông nghiệp, một doanh nghiệp trong lĩnh vực biến đổi sinh học

khoa học

ꢀ

thương mại

Sè 128/2019

Ý KIẾN TRAO ĐỔI

và thu hoạch tài sản sinh học để bán hoặc chuyển tài sản sinh học được đánh giá theo giá trị hợp lý trừ

đổi thành sản phẩm nông nghiệp hoặc chuyển thành chi phí để bán. Lãi hoặc lỗ phát sinh tại thời điểm ghi

tài sản sinh học phụ

nhận ban đầu và sau ghi nhận ban đầu được ghi nhận

Sản phẩm nông nghiệp là sản phẩm được thu vào Báo cáo kết quả kinh doanh trong kỳ.

hoạch từ tài sản sinh học của doanh nghiệp.

- Sản phẩm nông nghiệp được ghi nhận ban đầu

Thu hoạch là việc tách sản phẩm khỏi tài sản theo giá trị hợp lý trừ đi chi phí để bán. Sau thời

sinh học hoặc chấm dứt chu trình sống của sản phẩm điểm thu hoạch, sản phẩm nông nghiệp sẽ được xác

sinh học.

định theo các chuẩn mực kế toán liên quan tùy thuộc

Tài sản sinh học là vật nuôi và cây trồng còn sống. vào việc phân loại chúng như thế nào. Lãi hoặc lỗ

Nhóm tài sản sinh học là một tập hợp các cây phát sinh tại thời điểm ghi nhận ban đầu của sản

trồng và vật nuôi tương tự nhau và còn sống

phẩm nông nghiệp được ghi nhận vào Báo cáo kết

Biến đổi sinh học bao gồm các quá trình tăng quả kinh doanh trong kỳ.

trưởng, suy thoái, sản xuất và sinh sản mà tạo ra các

Trong đó, Chi phí bán hàng là chi phí phát sinh

thay đổi về chất lượng hoặc số lượng trong tài sản liên quan trực tiếp đến việc đưa sản phẩm đến tay

sinh học.

người mua, không bao gồm chi phí tài chính và thuế

Hoạt động nông nghiệp bao gồm nhiều hoạt động thu nhập. Giá trị hợp lý là giá sẽ nhận được khi bán

khác nhau, như chăn nuôi, trồng rừng, trồng cây một tài sản hoặc được thanh toán một khoản nợ

hàng năm hay lâu năm, trồng cây ăn quả và cây công phải trả trong một giao dịch có trật tự giữa các

nghiệp, trồng hoa, nuôi trồng thủy sản. Các hoạt thành phần tham gia thị trường tại ngày xác định.

động nông nghiệp này có 3 đặc điểm cơ bản, đó là:

Thứ ba, về đo lường giá trị hợp lý của tài sản

Khả năng thay đổi: Động vật sống và thực vật có sinh học và sản phẩm nông nghiệp

khả năng biến đổi về mặt sinh học như lớn lên, sản

sinh ra động vật hay cây trái

Việc xác định giá trị hợp lý của tài sản sinh học

hay sản phẩm nông nghiệp có thể được thực hiện

Quản lý sự thay đổi: Doanh nghiệp phải chủ bằng cách gộp những tài sản sinh học hay sản phẩm

động quản lý được sự thay đổi của các tài sản sinh nông nghiệp theo nhóm căn cứ vào các thuộc tính

học. Việc quản lý tạo ra sự biến đổi về mặt sinh học, quan trọng của tài sản sinh học hay sản phẩm nông

ổn định và tạo các điều kiện cần thiết cho quá trình nghiệp đó; ví dụ như, căn cứ vào tuổi hay chất

biến đổi sinh học diễn ra.

lượng. Doanh nghiệp lựa chọn các thuộc tính phù

Đo lường được sự thay đổi: Doanh nghiệp phải hợp với các thuộc tính được sử dụng trên thị trường

giám sát và đo lường được sự thay đổi về chất lượng làm cơ sở định giá. Các hợp đồng bán các tài sản

hoặc số lượng phát sinh do quá trình biến đổi sinh sinh học hoặc sản phẩm nông nghiệp tại một ngày

học hoặc hoạt động thu hoạch diễn ra trong kì.

Nội dung cốt lõi của chuẩn mực kế toán này quy xác định giá trị hợp lý bởi giá trị hợp lý phản ánh các

định 5 vấn đề cơ bản sau:

điều kiện thị trường hiện tại. Nếu tồn tại thị trường

Thứ nhất, về điều kiện ghi nhận tài sản sinh học hoạt động của các tài sản sinh học và sản phẩm nông

và sản phẩm nông nghiệp

nghiệp, tại địa điểm và điều kiện hiện tại, giá niêm

Việc ghi nhận tài sản sinh học và sản phẩm nông yết trên thị trường là căn cứ thích hợp để xác định

nghiệp khi thỏa mãn đồng thời 3 tiêu chuẩn sau:

giá trị hợp lý cho loại tài sản này. Nếu thị trường

- Doanh nghiệp phải có quyền kiểm soát tài sản hoạt động không tồn tại, doanh nghiệp sử dụng giá

từ một kết quả của sự kiện trong quá khứ

giao dịch gần nhất hoặc giá thị trường của tài sản

- Doanh nghiệp có khả năng thu được lợi ích tương tự với điều chỉnh phù hợp để xác định giá trị

trong tương lai thì giá hợp đồng không là căn cứ để

kinh tế trong tương lai liên quan đến tài sản

- Xác định giá trị hợp lý hoặc nguyên giá của tài

sản một cách tin cậy.

hợp lý.

Ngoài ra, chi phí trong một vài trường hợp có thể

dùng để xác định giá trị hợp lý của tài sản sinh học

Thứ hai, về nguyên tắc ghi nhận ban đầu tài sản hoặc sản phẩm nông nghiệp, cụ thể khi:

sinh học và sản phẩm nông nghiệp

(a) Khi có sự biến đổi sinh học rất ít kể từ khi

- Tài sản sinh học được ghi nhận ban đầu theo giá phát sinh chi phí ban đầu - như cây ăn quả được

trị hợp lý trừ đi chi phí để bán. Sau ghi nhận ban đầu, trồng ngay trước thời điểm kết thúc kỳ báo cáo.

khoa học

ꢀ

thương mại

Sè 128/2019

Ý KIẾN TRAO ĐỔI

(b) Khi tác động của biến đổi sinh học đến giá trên BCĐKT, thông tin về tổng lãi, lỗ phát sinh trong

được coi là không trọng yếu - như thời kỳ tăng trưởng kỳ hiện hành khi ghi nhận ban đầu của các tài sản

đầu của những cây được trồng có vòng đời dài.

sinh học và sản phẩm nông nghiệp và khi có sự thay

Đối với các tài sản sinh học gắn liền với đất, ví đổi trong giá trị hợp lý trừ chi phí để bán của tài sản

dụ như cây trồng sinh trưởng trên cánh đồng, khi sinh học.

không có thị trường riêng biệt cho tài sản sinh học

3. Khuôn mẫu kế toán và những bất cập

gắn liền với đất, có thể tồn tại một thị trường năng hiện nay trong lĩnh vực kế toán nông nghiệp

động cho nhóm tài sản, tức là cho tài sản sinh học, của Việt Nam

đất và công tác cải tạo đất. Trong trường hợp này,

Nghiên cứu những quy định mang tính khuôn

doanh nghiệp có thể sử dụng thông tin về nhóm tài mẫu của Việt Nam trong lĩnh vực kế toán nông

sản để xác định giá trị hợp lý cho tài sản sinh học. nghiệp, có thể nói những quy định hiện hành quá sơ

Theo đó, giá trị hợp lý của tài sản sinh học có thể sài, đơn giản và thiếu những cơ sở đo lường cần

bằng giá trị hợp lý của nhóm tài sản trừ đi giá trị hợp thiết cho những ghi nhận của kế toán nông nghiệp.

lý của đất và công tác cải tạo đất.

Cụ thể như sau:

Khi không thể xác định được giá trị hợp lý của

Thứ nhất, về chuẩn mực kế toán nông nghiệp:

các tài sản sinh học thì tài sản sinh học được đo Việt Nam chưa ban hành

lường bằng giá gốc trừ hao mòn lũy kế và giá trị suy

Thứ hai, về hướng dẫn kế toán trong lĩnh vực

giảm lũy kế. Sau đó khi giá trị hợp lý có thể được nông nghiệp:

xác định một cách đáng tin cậy, doanh nghiệp phải

Chưa có chế độ kế toán hướng dẫn riêng trong

xác định giá trị tài sản sinh học bằng giá trị hợp lý lĩnh vực nông nghiệp, hiện kế toán nông nghiệp chỉ

trừ đi chi phí bán hàng. Khi xác định giá gốc, hao được hướng dẫn lồng ghép trong các hướng dẫn của

mòn lũy kế và giá trị suy giảm lũy kế, doanh nghiệp chế độ kế toán doanh nghiệp nói chung. Cụ thể :

cần xem xét những yêu cầu của IAS 2, IAS 16 và

IAS 36 - Suy giảm giá trị tài sản.

Trong chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo

Thông tư 200/2014/TT-BTC, hiện chỉ có 2 nội dung

quy định liên quan đến vấn đề nông nghiệp, đó là:

- TK 154 “Chi phí sản xuất, kinh doanh dở

Thứ tư, về ghi nhận lãi lỗ:

Các khoản lãi/lỗ phát sinh tại thời điểm ghi nhận

ban đầu đối với tài sản sinh học xác định bằng giá dang” áp dụng trong ngành nông nghiệp, quy định

trị hợp lý trừ đi chi phí bán hàng và phát sinh từ việc về một số nguyên tắc hạch toán trong ngành nông

thay đổi giá trị hợp lý trừ đi chi phí bán hàng phải nghiệp cần chú ý như:

được trình bày trong báo cáo kết quả hoạt động kinh

+ Tài khoản 154 áp dụng trong ngành nông

doanh trong kỳ kế toán mà khoản lãi/lỗ này phát nghiệp dùng để tập hợp tổng chi phí sản xuất và

sinh. Một khoản lỗ phát sinh tại thời điểm ghi nhận tính giá thành sản phẩm của các hoạt động nuôi

ban đầu có thể xảy ra vì chi phí bán hàng đã được trồng, chế biến sản phẩm hoặc dịch vụ nông

trừ đi khi xác định giá trị hợp lý của tài sản sinh học. nghiệp. tài khoản này phải được hạch toán chi tiết

Ngược lại, một khoản lãi cũng có thể phát sinh tại theo ngành kinh doanh nông nghiệp (trồng trọt,

thời điểm ghi nhận ban đầu (ví dụ khi một con bê chăn nuôi, chế biến,...), theo địa điểm phát sinh chi

được sinh ra).

phí (phân xưởng, đội sản xuất,...), chi tiết theo từng

Các khoản lãi/lỗ phát sinh tại thời điểm ghi nhận loại cây con và từng loại sản phẩm, từng sản phẩm

ban đầu đối với sản phẩm nông nghiệp được xác hoặc dịch vụ.

định bằng giá trị hợp lý trừ đi chi phí bán hàng phải

+ Chi phí sản xuất ngành trồng trọt được tập hợp

được trình bày trong báo cáo kết quả hoạt động kinh vào TK 154 theo từng đối tượng như Cây ngắn ngày

doanh trong kỳ kế toán mà khoản lãi/lỗ này phát (lúa, khoai, sắn, cà chua, ngô,...); Cây trồng một lần

sinh. Các khoản lãi/lỗ phát sinh tại thời điểm ghi thu hoạch nhiều lần (nho, đu đủ...); Cây lâu năm

nhận ban đầu đối với nông sản có thể phát sinh từ (chè, cà phê, cao su, hồ tiêu, cây ăn quả,...).

việc thu hoạch.

+ Chi phí liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp

chi phí thì phải phân bổ vào giá thành của các loại

Thứ năm, về trình bày thông tin

Doanh nghiệp phải trình bày và công bố thông sản phẩm liên quan như chi phí tưới tiêu nước, chi

tin trên các BCTC theo từng nhóm tài sản sinh học phí chuẩn bị đất và trồng mới năm đầu của những

khoa học

ꢀ

thương mại

Sè 128/2019

Ý KIẾN TRAO ĐỔI

cây trồng một lần, thu hoạch nhiều lần (chi phí này đối tượng kế toán là TSCĐ Cây lâu năm, súc vật làm

không thuộc vốn đầu tư XDCB).

việc và súc vật cho sản phẩm trong nông nghiệp.

Trong chế độ kế toán áp dụng cho hợp tác xã

Trên cùng một diện tích canh tác, nếu trồng xen

từ hai loại cây nông nghiệp ngắn ngày trở lên thì nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và chăn nuôi

những chi phí phát sinh có liên quan trực tiếp đến ban hành theo Thông tư 24/2017/TT-BTC. Hệ thống

loại cây nào thì tập hợp riêng cho loại cây đó (như: kế toán áp dụng cho các Hợp tác xã Nông nghiệp

hạt giống, chi phí gieo trồng, thu hoạch,...), chi phí được hướng dẫn trong Thông tư này trên cơ sở Chế

phát sinh chung cho nhiều loại cây (chi phí cày bừa, độ kế toán doanh nghiệp Nhỏ và Vừa ban hành kèm

tưới tiêu nước,...) thì được tập hợp riêng và phân bổ theo Thông tư 133/2016/TT-BTC và có sửa đổi bổ

cho từng loại cây theo diện tích gieo trồng, hoặc sung một vài tên gọi của TK để phù hợp với đặc thù

theo một tiêu thức phù hợp.

hoạt động của HTX. Thông tư có hướng dẫn kế toán

Giá thành sản xuất thực tế của sản phẩm nông một số nội dung đặc thù của hợp tác xã như giao

nghiệp được xác định vào cuối vụ thu hoạch, hoặc dịch giữa HTX với xã viên, giữa HTX với doanh

cuối năm. Sản phẩm thu hoạch năm nào thì tính giá nghiệp thuộc HTX, nội dung chi phí sản xuất của

thành trong năm đó nghĩa là chi phí chi ra trong năm một số ngành nghề nông nghiệp, trong đó có sản

nay nhưng năm sau mới thu hoạch sản phẩm thì năm xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy

sau mới tính giá thành.

sản. Đối với các HTX có quy mô lớn, có nhiều giao

Riêng đối với cây lâu năm thì ghi nhận như quá dịch mà Thông tư này không có quy định thì được

trình đầu tư xây dựng cơ bản và phản ánh vào TK lựa chọn áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ

241 “Xây dựng cơ bản dở dang”. Tuy nhiên, nội và vừa ban hành theo Thông tư số Thông tư

dung của TK 241 không đề cập gì đến vấn đề này.

133/2016/TT-BTC và các văn bản sửa đổi, bổ sung

+ Chi phí sản xuất ngành chăn nuôi được tập hợp hoặc thay thế (nếu có).

vào TK 154 theo từng đối tượng chăn nuôi như trâu,

Từ nghiên cứu về những khuôn mẫu kế toán nông

bò, lợn… súc vật con của đàn súc vật cơ bản sau khi nghiệp đã hệ thống ở trên, có thể thấy được những

tách mẹ phải mở sổ chi tiết theo dõi riêng theo giá khác biệt trong kế toán sản phẩm nông nghiệp của

thành thực tế; đối với súc vật cơ bản khi đào thải Việt Nam so với khuôn mẫu của quốc tế. Những

chuyển thành súc vật nuôi lớn, nuôi béo được ghi khác biệt có tính trọng yếu này thể hiện những bất

nhận vào TK 154 theo giá trị còn lại của súc vật cơ cập trong kế toán của Việt Nam về kế toán nông

bản. Đối tượng tính giá thành trong ngành chăn nuôi nghiệp, được thể hiện trên các nội dung sau:

là 1kg sữa tươi, 1 con bò tiêu chuẩn, giá thành của

1kg thịt tăng, giá thành của 1kg thịt hơi…

Thứ nhất, về chuẩn mực kế toán:

Việt Nam hiện chưa ban hành chuẩn mực kế toán

- TK 211 “Tài sản cố định” quy định TK 2115 “Nông nghiệp” và chuẩn mực liên quan đến giá trị

phản ánh “Cây lâu năm, súc vật làm việc và súc vật hợp lý như chuẩn mực về “Giá trị hợp lý”, “Suy

cho sản phẩm”. Tài khoản này phản ánh giá trị các giảm giá trị tài sản”, “Trợ cấp của Chính phủ và

loại TSCĐ là các loại cây lâu năm, súc vật làm việc, thuyết minh thông tin về trợ cấp của Chính phủ”.

súc vật nuôi để lấy sản phẩm. Đối với súc vật làm Bất cập này dẫn đến chưa có khuôn mẫu pháp lý cao

việc hoặc cho sản phẩm, nếu từng con súc vật thỏa nhất cho kế toán các giao dịch và sự kiện liên quan

mãn đồng thời bốn tiêu chuẩn của tài sản cố định đến hoạt động nông nghiệp cũng như thiếu những cơ

đều được coi là một tài sản cố định hữu hình.

sở đo lường giá trị hợp lý của các tài sản sinh học và

Về xác định giá trị đối với TSCĐ là súc vật làm sản phẩm nông nghiệp; thiếu những khuôn mẫu

việc và súc vật cho sản phẩm thì nguyên giá là toàn pháp lý để xử lý trong các trường hợp khi không thể

bộ các chi phí thực tế đã chi ra cho con súc vật từ lúc xác định được thông tin giá trị hợp lý và khi được

hình thành đến khi đưa vào khai thác, sử dụng và hưởng những trợ cấp của chính phủ trong hoạt động

các chi phí khác trực tiếp có liên quan.

nông nghiệp.

Thứ hai, về nguyên tắc ghi nhận:

Sử dụng nguyên tắc kế toán “Giá gốc” để ghi

Trong chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa

ban hành theo Thông tư 133/2016/TT-BTC quy định

hoàn toàn tương tự như trong TT 200/2014/TT-BTC. nhận ban đầu đối với tài sản sinh học và sản phẩm

Tuy nhiên, TK 211 không quy định mở chi tiết cho nông nghiệp tại thời điểm thu hoạch cũng như sau

khoa học

ꢀ

thương mại

Sè 128/2019

Ý KIẾN TRAO ĐỔI

ghi nhận ban đầu khi đã có sự biến đổi sinh học của chung cho tất cả các hoạt động sản xuất nông

vật nuôi, cây trồng diễn ra trong quá trình hoạt động nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản mà không

nông nghiệp. Việc sử dụng nguyên tắc kế toán “Giá có những hướng dẫn cụ thể thể hiện được tính đặc

gốc” là không thích hợp đối với đối tượng kế toán thù trong từng loại hoạt động cụ thể. Trên TK 154

trong hoạt động nông nghiệp bởi các thay đổi về mặt quy định không rõ ràng, không phân biệt các hoạt

vật lý, những biến đổi sinh học đã có thể ảnh hưởng động trong hoạt động chăn nuôi, các hoạt động trong

trực tiếp tới lợi ích kinh tế của doanh nghiệp, đã tạo hoạt động lâm nghiệp… hình thành nên những loại

ra những thu nhập hay chi phí (lãi/lỗ) cho doanh tài sản sinh học và sản phẩm nông nghiệp khác

nghiệp. Việc áp dụng nguyên tắc kế toán “Giá gốc” nhau, cách phân bổ những chi phí chung, chi phí nào

khiến cho một doanh nghiệp nông nghiệp có thể được vốn hóa và chi phí nào không được vốn hóa

không có bất cứ một khoản thu nhập nào được trình vào tài sản sinh học. Hệ quả làm cho việc tính toán,

bày trên báo cáo cho đến khi thu hoạch sản phẩm (ví đo lường, ghi nhận không phù hợp với bản chất của

dụ như doanh nghiệp trồng rừng thu hoạch gỗ sau giao dịch, làm sai lệch thông tin về giá trị tài sản

30-40 năm).

Thứ ba, về thông tư hướng dẫn kế toán trong

nông nghiệp

sinh học và sản phẩm nông nghiệp.

- Các khoản trợ cấp của Chính phủ trong các

hoạt động nông nghiệp không được ghi nhận và

Hiện Việt Nam chưa có những hướng dẫn đủ cần cung cấp thông tin rõ ràng. Hệ quả không đo lường

thiết cho kế toán để ghi nhận các đối tượng kế toán được thực tế kết quả hoạt động của doanh nghiệp do

và các giao dịch phát sinh trong hoạt động nông bản thân doanh nghiệp tạo ra hay từ những khoản

nghiệp, trong khi loại hoạt động này chứa đựng quá trợ cấp của chính phủ trong hoạt động nông nghiệp.

nhiều yếu tố đặc thù, phức tạp và nhiều rủi ro.

- Về trình bày thông tin trên BCTC: Không quy

- Không có khái niệm tài sản sinh học và sản định riêng về trình bày và thuyết minh thông tin đối

phẩm nông nghiệp, hệ quả là sẽ không xác định với tài sản nông nghiệp và hoạt động nông nghiệp.

được các đối tượng kế toán phù hợp phải được xử lý, Hệ quả người đọc báo cáo tài chính không có thông

ghi nhận theo khuôn mẫu của kế toán nông nghiệp.

tin về những chính sách kế toán mà một doanh

- Không quy định về điều kiện ghi nhận tài sản nghiệp nông nghiệp áp dụng đối với tài sản nông

sinh học và sản phẩm nông nghiệp, hệ quả là không nghiệp và hoạt động nông nghiệp, cơ sở của những

phản ánh được kịp thời, đúng đắn và đầy đủ các tài thông tin trình bày, công khai trên báo cáo tài chính

sản của doanh nghiệp nông nghiệp.

nhưng đã không được công khai cho những người

- Đo lường các đối tượng kế toán trong nông sử dụng thông tin.

nghiệp dựa trên chi phí thực tế phát sinh, không ghi

4. Những vấn đề cần hoàn thiện đối với kế

nhận sự thay đổi giá trị do sự thay đổi về mặt vật lý, toán nông nghiệp của Việt Nam hiện nay

những biến đổi sinh học đã phát sinh thu nhập, chi

Việt Nam là một đất nước nông nghiệp, giá trị

phí. Hệ quả không phản ánh đúng được tình hình thu sản phẩm nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng

nhập, chi phí và kết quả kinh doanh trong kỳ của giá trị sản phẩm quốc nội của nền kinh tế, theo số

doanh nghiệp nông nghiệp.

liệu của Tổng cục Thống kê năm 2017, nông nghiệp

- Đối với tài sản cố định là cây lâu năm, súc vật Việt Nam đóng góp 15,34% vào GDP của cả nước.

làm việc và súc vật cho sản phẩm, hướng dẫn kế Với tính trọng yếu của ngành nông nghiệp, lĩnh vực

toán chỉ đưa ra tên gọi của tài khoản phản ánh cho kế toán nông nghiệp ngày càng trở nên quá quan

đối tượng kế toán là vườn cây, súc vật làm việc và trọng, cùng với những bất cập hiện nay trong kế

súc vật cho sản phẩm, không có hướng dẫn kế toán toán nông nghiệp của Việt Nam, các khuôn mẫu của

về ghi nhận ban đầu, sau ghi nhận ban đầu, phương kế toán nông nghiệp cần phải được sớm hoàn thiện

pháp khấu hao tài sản cố định cho đối tượng kế toán để hội nhập quốc tế và dẫn đến hội tụ với các quy

này. Hệ quả dẫn đến xử lý tùy tiện của kế toán, định khuôn mẫu kế toán nói chung.

không đảm bảo tính thống nhất trong xử lý giao dịch

giữa các doanh nghiệp nông nghiệp cùng loại hình.

Từ những khác biệt có tính trọng yếu của Việt

Nam trong lĩnh vực kế toán nông nghiệp, những vấn

- Đối với hoạt động sản xuất trong nông nghiệp: đề đặt ra cần hoàn thiện đối với kế toán nông nghiệp

Hướng dẫn kế toán chỉ đưa ra những hướng dẫn của Việt Nam hiện nay như sau:

khoa học

ꢀ

thương mại

Sè 128/2019

Ý KIẾN TRAO ĐỔI

Thứ nhất, Ban hành chuẩn mực kế toán “Nông sản sinh học, sản phẩm nông nghiệp, hoạt động

nghiệp” và chuẩn mực kế toán khác liên quan

nông nghiệp, đó là:

Bộ Tài chính Việt Nam cần sớm ban hành

- Tài sản sinh học được ghi nhận theo giá trị hợp

chuẩn mực kế toán cho lĩnh vực nông nghiệp để kế lý trừ chi phí bán áp dụng khi ghi nhận ban đầu và

toán toàn bộ các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi sau ghi nhận ban đầu trong quá trình tăng trưởng,

được thực hiện theo khuôn mẫu từ quá trình ghi suy thoái và sinh sản đến thời điểm thu hoạch sản

nhận, trình bày báo cáo và thuyết minh thông tin, phẩm nông nghiệp (trừ khi giá trị hợp lý không thể

đảm bảo phù hợp và hội tụ với thông lệ quốc tế. xác định một cách đáng tin cậy tại thời điểm ghi

Việc nghiên cứu chuẩn mực kế toán “Nông nhận ban đầu).

nghiệp” của quốc tế để ban hành chuẩn mực kế

- Sản phẩm nông nghiệp thu được từ tài sản sinh

toán “Nông nghiệp” cho Việt Nam sẽ là cơ sở học được ghi nhận theo giá trị hợp lý trừ chi phí bán

khuôn mẫu pháp lý cao nhất cho kế toán các giao tại thời điểm thu hoạch.

dịch và sự kiện liên quan đến hoạt động nông

- Các khoản lãi/lỗ phát sinh tại thời điểm ghi

nghiệp. Và để có đủ các cơ sở pháp lý cho việc áp nhận ban đầu đối với tài sản sinh học xác định bằng

dụng giá trị hợp lý trong kế toán nông nghiệp thì giá trị hợp lý trừ đi chi phí bán hàng và phát sinh từ

Việt Nam cần nghiên cứu và ban hành chuẩn mực việc thay đổi giá trị hợp lý trừ đi chi phí bán hàng

kế toán liên quan đến giá trị hợp lý, đó là chuẩn được ghi nhận là thu nhập hoặc chi phí trong kì và

mực về “Xác định giá trị hợp lý” làm căn cứ, cơ sở phản ánh vào báo cáo kết quả kinh doanh trong kỳ

đo lường giá trị hợp lý của các tài sản sinh học và kế toán mà khoản lãi/lỗ này phát sinh.

sản phẩm nông nghiệp. Đồng thời ban hành chuẩn

- Toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình hoạt

mực “Suy giảm giá trị tài sản” tạo khuôn mẫu động trồng trọt, chăn nuôi được ghi nhận vào chi phí

pháp lý để xử lý trong các trường hợp khi không trong kỳ.

thể xác định được thông tin giá trị hợp lý thì tài sản

Việc đo lường giá trị hợp lý trong nông nghiệp

sinh học được xác định theo giá gốc trừ đi hao mòn thường sẽ được thực hiện theo phương pháp tiếp cận

lũy kế và giá trị suy giảm lũy kế; chuẩn mực “Trợ thị trường vì các tài sản sinh học, sản phẩm nông

cấp của Chính phủ và thuyết minh thông tin về nghiệp thông thường sẽ có giá tham chiếu trên thị

trợ cấp của chính phủ” tạo khuôn mẫu pháp lý để trường ở từng thời điểm giao dịch.

xử lý khi doanh nghiệp được hưởng những trợ cấp

của chính phủ trong hoạt động nông nghiệp.

Thứ hai, đề xuất áp dụng nguyên tắc ghi nhận

theo “Giá trị hợp lý” trong kế toán nông nghiệp

Thứ ba, về ban hành thông tư hướng dẫn kế toán

nông nghiệp

Việt Nam cần có những hướng dẫn cần thiết cho

kế toán để phản ánh đầy đủ các đối tượng kế toán và

Việc áp dụng nguyên tắc kế toán “Giá gốc” để ghi nhận các giao dịch phát sinh trong hoạt động

ghi nhận ban đầu đối với tài sản sinh học và sản nông nghiệp. Khi Việt Nam chưa ban hành được

phẩm nông nghiệp tại thời điểm thu hoạch cũng như chuẩn mực kế toán “Nông nghiệp” thì cần có những

sau ghi nhận ban đầu khi đã có sự biến đổi sinh học hướng dẫn chi tiết cụ thể theo hướng tiếp cận với

của vật nuôi, cây trồng diễn ra trong quá trình hoạt khuôn mẫu chung của quốc tế về kế toán trong nông

động nông nghiệp là không phù hợp đối với đối nghiệp. Cụ thể như sau:

tượng kế toán trong hoạt động nông nghiệp. Việt

(1) Về khái niệm và phân loại tài sản sinh học,

Nam sau khi đã ban hành chuẩn mực kế toán cho sản phẩm nông nghiệp

lĩnh vực nông nghiệp thì nguyên tắc kế toán “Giá trị

- Bổ sung trong hướng dẫn kế toán các khái niệm

hợp lý” sẽ được áp dụng trong kế toán nông nghiệp, có liên quan trong nông nghiệp như khái niệm tài

theo đó các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản sinh học, sản phẩm nông nghiệp, hoạt động

nông nghiệp sẽ phản ánh trung thực và đầy đủ tài nông nghiệp, thu hoạch, biến đổi sinh học….từ đó sẽ

sản, quá trình hoạt động kinh doanh theo đúng thông xác định rõ ràng các đối tượng kế toán nào chịu sự

lệ quốc tế.

Khi áp dụng nguyên tắc kế toán “Giá trị hợp lý”

điều chỉnh theo khuôn mẫu của kế toán nông nghiệp.

- Cần phải phân loại các tài sản sinh học, trên cơ

trong kế toán nông nghiệp dẫn đến những thay đổi sở đó xác định được các chuẩn mực kế toán chi phối

căn bản trong ghi nhận và trình bày thông tin về tài phù hợp để đưa ra những quy định về ghi nhận kế

khoa học

ꢀ

thương mại

Sè 128/2019

7 trang yennguyen 16680 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "IAS 41 - Nông nghiệp và những vấn đề đặt ra cho kế toán nông nghiệp của Việt Nam hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

ias_41_nong_nghiep_va_nhung_van_de_dat_ra_cho_ke_toan_nong_n.pdf