Hoàn thiện công tác đánh giá tác động môi trường ở nước ta hiện nay và vai trò của kiểm toán nhà nước
NGHIEÂN CÖÙU TRAO ÑOÅI
HOAØN THIEäN COÂNG TAÙC ÑAÙNH GIAÙ
TAÙC ÑOäNG MOÂI TRÖÔØNG ÔÛ NÖÔÙC TA HIEäN NAY
VAØ VAI TROØ CUÛA KIEÅM TOAÙN NHAØ NÖÔÙC
NGUYỄN LÊ NGọC ANH*
àm thế nào để phát triển các dự án sản xuất, đầu tư mà không tổn hại tới môi trường là vấn
đề đang được toàn xã hội quan tâm. Trong khuôn khổ bài báo sẽ nghiên cứu một trong những
công cụ đang được áp dụng hiện nay là Đánh giá tác động môi trường, những vấn đề về lý
L
luận cũng như thực trạng của công tác Đánh giá tác động môi trường ở Việt Nam, từ đó kiến
nghị một số giải pháp hoàn thiện cũng như xác định vai trò của Kiểm toán nhà nước (KTNN) trong hệ
thống các cơ quan quản lý.
Từ khóa: Tác động môi trường
Completing the environmental impact assessment in Vietnam and the role of the State Audit of
Vietnam
How to develop production and investment projects without harming the environment is a matter of
public concern. Within the limitation of this paper, one of the tools currently being applied is Environmental
Impact Assessment, theoretical and practical issues of Environmental Impact Assessment in Vietnam, then
recommends a number of possible solutions as well as defining the role of the State Audit Office of Vietnam
in the system of management agencies.
keywords: Environment
1. khái quát về đánh giá tác động môi trường
của dự án đầu tư
Chủ dự án có thể tự mình đánh giá hoặc thuê
tổ chức tư vấn thực hiện đánh giá tác động môi
trường và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết
quả thực hiện đánh giá tác động môi trường, kết
quả được thể hiện dưới hình thức báo cáo đánh
giá tác động môi trường. Chi phí lập, thẩm định
báo cáo đánh giá tác động môi trường thuộc nguồn
vốn đầu tư dự án do chủ dự án chịu trách nhiệm.
Đánh giá tác động môi trường là việc phân
tích, dự báo các tác động của dự án đầu tư đến môi
trường để đưa ra biện pháp bảo vệ môi trường khi
triển khai dự án.
Danh mục các dự án cụ thể phải lập Báo cáo
đánh giá tác động môi trường được Chính phủ quy
định tại phụ lục II Nghị định số 18/2015/NĐ-CP
(quy định về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh
giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi
trường và kế hoạch bảo vệ môi trường), bao gồm
nhóm các dự án về xây dựng, giao thông, điện tử,
năng lượng, khai thác rừng, dự án về thăm dò, khai
thác, chế biến khoáng sản, dầu khí, luyện kim, chế
biến gỗ, sản xuất thủy tinh, gốm sứ…
Để lập báo cáo đánh giá tác động môi trường,
cần phải thực hiện những công việc như: Khảo sát
điều kiện địa lý, địa chất, khí tượng, thủy văn...; thu
thập và phân tích các mẫu không khí, mẫu nước,
mẫu đất trong và xung quanh khu vực dự án. Từ
đó đánh giá hiện trạng môi trường khu vực thực
hiện dự án, xác định các nguồn gây ô nhiễm, các
loại chất thải phát sinh trong quá trình xây dựng
*KTNN Khu vực XI
40 Số 121 - tháng 11/2017 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
và hoạt động. Xây dựng các biện pháp giảm thiểu
ô nhiễm môi trường cho giai đoạn xây dựng dự án,
quá trình hoạt động và dự phòng các sự cố. Hiện
nay, quy định cũng yêu cầu dự án phải tham vấn ý
kiến UBND và UBMTTQ phường nơi thực hiện.
Trong hơn 20 năm qua, các văn bản quy phạm
pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp
với tình hình thực tế của đất nước theo từng giai
đoạn phát triển. Luật Bảo vệ Môi trường lần đầu
được Quốc hội khóa IX thông qua năm 1993 chưa
quy định riêng về đánh giá tác động môi trường.
Tới Luật năm 2014 đã quy định khá chi tiết về đối
tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường,
cách thức thực hiện, các nội dung chính, việc thẩm
định, phê duyệt báo cáo tác động môi trường cũng
như trách nhiệm của chủ đầu tư và cơ quan phê
duyệt. Dưới Luật là hệ thống các quy định khá đầy
đủ về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác
động môi trường, cam kết bảo vệ môi trường; các
quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường; xử lý
vi phạm pháp luật lĩnh vực bảo vệ môi trường…
2. ực trạng công tác đánh giá tác động môi
trường ở Việt Nam
2.1. Một số thành tựu đã đạt được
eo kết quả thống kê chưa đầy đủ của TS Mai
ế Toản và S Hoàng anh Nguyệt trên Tạp
chí Môi trường số 8/2016, cả nước đã phê duyệt
khoảng 7.000 báo cáo đánh giá tác động môi trường
và 2.500 đề án bảo vệ môi trường chi tiết. Hơn 100
dự án đầu tư trên các lĩnh vực khác nhau đã phải
thay đổi địa điểm hoặc không được phê duyệt vì
không đảm bảo các yêu cầu về bảo vệ môi trường.
2.2. Những hạn chế về đánh giá tác động môi
trường hiện nay
Yêu cầu lập báo cáo đánh giá tác động môi
trường đã hình thành nên các đơn vị tư vấn đánh
giá tác động môi trường, ước tính khoảng gần 1.000
tổ chức, cá nhân thực hiện dịch vụ trên phạm vi
cả nước, góp phần đưa hoạt động ngày càng mang
tính chuyên môn hóa và chuyên nghiệp cao. Tuy
nhiên, Việt Nam hiện nay chưa áp dụng hệ thống
cấp Chứng chỉ hành nghề tư vấn đánh giá tác động
môi trường.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác
đánh giá tác động môi trường và quản lý đánh giá
tác động môi trường còn nhiều bất cập, đó là:
ứ nhất: Một số quy định trong hệ thống văn
bản pháp luật về bảo vệ môi trường chưa chặt chẽ,
chưa phù hợp với thực tiễn và khoa học, một số
quy định trong các luật còn thiếu tính đồng bộ.
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 121 - tháng 11/2017 41
NGHIEÂN CÖÙU TRAO ÑOÅI
Cụ thể, theo Luật Đầu tư, thủ tục quyết định
chủ trương đầu tư không yêu cầu phải nộp quyết
định phê duyệt đánh giá tác động môi trường, tuy
nhiên theo Luật Bảo vệ Môi trường lại là điều kiện
bắt buộc. Trong thực tiễn thi hành, để hoàn thiện
được báo cáo đánh giá tác động môi trường rất
phức tạp và tốn kém. Nếu chưa được chấp thuận
chủ trương đầu tư mà thực hiện thủ tục này mức
độ rủi ro của nhà đầu tư sẽ tăng lên. Mặt khác,
thông tin đầu tư chưa đủ, độ chính xác chưa cao,
mà báo cáo đánh giá môi trường phải dựa trên cơ
sở thực tiễn thiết kế dự án nên chất lượng nếu có
cũng không được đảm bảo. Trong quá trình triển
khai, chủ đầu tư sẽ bổ sung, sửa đổi rất nhiều hạng
mục, thậm chí cả công nghệ, quy mô và vị trí. Mặt
khác, việc quy định về đánh giá tác động sức khỏe
cộng đồng, xã hội áp dụng cho tất cả các loại hình
dự án là khó khả thi.
ngoài đánh giá tác động môi trường còn đánh giá
tác động về con người, sức khỏe. Đây là những báo
cáo mà họ làm riêng rẽ, đặc biệt đánh giá rủi ro họ
làm rất kỹ lưỡng, chúng ta thì bỏ qua.
Đối với các dự án do tư nhân thực hiện, chi phí
đánh giá tác động môi trường trực tiếp ảnh hưởng
đến lợi ích của chủ đầu tư nên có chiều hướng làm
qua loa cho đủ thủ tục. Hầu hết hiện nay thuê dịch
vụ làm báo cáo từ các đơn vị bên ngoài, các đơn vị
này lại cạnh tranh nhau bằng giá cả nên chất lượng
khó có thể đảm bảo.
Kinh phí để xây dựng cơ sở dữ liệu về đánh giá
tác động môi trường còn chưa được chú trọng. Các
thông tin dữ liệu về hiện trạng môi trường vật lý,
các yếu tố kinh tế - xã hội trên phạm vi toàn quốc
còn tản mạn, không đầy đủ và thiếu hệ thống, trong
khi đó, đây là những thông tin rất quan trọng phục
vụ cho công tác đánh giá tác động môi trường.
Quy định các dự án sau khi xây dựng xong thì
phải qua bước kiểm tra xem chủ đầu tư có thực
hiện đúng đánh giá tác động môi trường hay
không thì mới được vận hành bị cho là phiền hà
đến doanh nghiệp nên không được áp dụng. Tuy
nhiên, thời gian sau đã thấy hàng loạt dự án bộc
lộ bất cập. eo công bố của Chính phủ, Formosa
đã thừa nhận 53 sai phạm trong hoạt động bảo vệ
môi trường, trong đó có những nguyên nhân chính
như tự ý chuyển đổi công nghệ luyện cốc từ dập
cốc khô (dùng khí trơ) sang thải ướt (dùng nước),
đặc biệt Fornosa đã không xây lắp bể lọc cho trạm
xử lý nước thải sinh hóa như cam kết trong báo cáo
đánh giá tác động môi trường.
Gần đây, việc xây dựng các nhà máy thủy điện
diễn ra khá rầm rộ mà thiếu đầu tư đánh giá tác
động môi trường đã gây ra nhiều hậu quả đáng tiếc
như thay đổi chế độ thủy văn các dòng sông suối,
hệ thủy sinh bị thay đổi làm ảnh hưởng đến môi
trường sống và quá trình di chuyển, sinh sản của
các loài cá. Nhiều nơi mạch nước ngầm bị cạn kiệt,
đời sống của người dân ảnh hưởng nặng nề.
ứ ba: Việc đánh giá tác động môi trường còn
thiếu đồng bộ.
Trong những năm qua có rất nhiều ngành, lĩnh
vực và địa phương tiến hành lập Quy hoạch môi
trường. Tuy nhiên, chúng ta lại chưa đầu tư nguồn
lực để hoàn thành quy hoạch tổng thể trên phạm
vi toàn quốc, tầm nhìn quy hoạch còn ngắn. Nghị
định 18/2015/NĐ-CP mới quy định quy hoạch bảo
vệ môi trường kỳ đầu cho giai đoạn 2021 - 2030,
tầm nhìn đến năm 2040 theo 2 cấp độ là quy hoạch
bảo vệ môi trường cấp quốc gia và quy hoạch bảo
vệ môi trường cấp tỉnh. Tầm nhìn của quy hoạch
chỉ trên 20 năm, như vậy là quá ngắn so với vòng
đời của một dự án trọng điểm chứ chưa nói đến sự
phát triển của cả một quốc gia.
ứ hai: Đầu tư cho công tác đánh giá tác động
môi trường còn hạn chế.
TS Nguyễn Khắc Kinh, Nguyên Vụ trưởng Vụ
ẩm định và Đánh giá tác động môi trường cho
biết, nếu đầu tư báo cáo của một dự án như ủy
điện Hòa Bình hay ủy điện Sông Tranh, Canada
phải mất khoảng 5 năm và chi phí khoảng 5 triệu
USD. Báo cáo công phu như vậy chỉ đánh giá tác
động về môi trường. Trong khi đó, chúng ta chỉ
mất vài tháng và đầu tư 700 – 800 triệu đồng mà
42 Số 121 - tháng 11/2017 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
Ở Việt Nam có những vùng, khu vực tập trung
nhiều dự án cùng loại hình và khác loại hình. Từng
dự án đều tiến hành đánh giá và đưa ra các giải
pháp xử lý chất thải đạt quy chuẩn kỹ thuật về môi
trường và các biện pháp giảm thiểu tác động không
liên quan đến chất thải của dự án đó. Tuy nhiên,
khó có thể bảo đảm môi trường xung quanh sẽ
không bị ô nhiễm, suy thoái do thiếu đánh giá tổng
hợp, đánh giá tác động tích luỹ. Mặt khác, việc mỗi
đơn vị “mạnh ai nấy làm” như hiện nay sẽ thiếu
đi các giải pháp môi trường đồng bộ, gây tốn kém
tiền của mà hiệu quả lại manh mún.
án cũng không biết theo pháp luật mình có quyền
được phản ánh đối với những ảnh hưởng mà các
dự án có thể gây ra.
3. Các đề xuất hoàn thiện công tác đánh giá
tác động môi trường và vai trò của kiểm toán
nhà nước
3.1. Các đề xuất hoàn thiện công tác đánh giá
tác động môi trường
Từ việc phân tích thực trạng công tác đánh giá
tác động môi trường ở nước ta hiện nay của các dự
án đầu tư, bài viết đề xuất một số biện pháp hoàn
thiện như sau:
ứ tư: Bất cập trong công tác thẩm định đánh
giá tác động môi trường.
ứ nhất, cần tiến hành nghiên cứu tổng thể
về thực trạng môi trường và đánh giá tác động
môi trường của Việt Nam thông qua hoạt động
rà soát, đánh giá các điều kiện, nguồn lực thực
hiện; hệ thống hóa những tồn tại, khó khăn thách
thức, những bài học kinh nghiệm từ các sự cố môi
trường trong thời gian qua. Bên cạnh đó, tiến hành
nghiên cứu, tham khảo hệ thống đánh giá tác động
môi trường của một số nước trên thế giới đã áp
dụng thành công.
eo Luật Bảo vệ Môi trường, ngoài Bộ Tài
nguyên và Môi trường, các bộ, ngành khác cũng có
thẩm quyền thẩm định báo cáo đánh giá tác động
môi trường đối với dự án thuộc ngành quản lý. Việc
phân cấp như hiện tại dẫn đến thiếu tính độc lập
trong quá trình thẩm định, chưa nói đến vấn đề
năng lực của hội đồng thẩm định. Đặc biệt, trong
quá trình đối chiếu nghĩa vụ nộp ngân sách của một
số doanh nghiệp có hoạt động khai thác khoáng sản,
các doanh nghiệp này cho biết chính cán bộ của cơ
quan phê duyệt là người cung cấp luôn báo cáo đánh
giá tác động môi trường. Từ một chủ trương đúng
đắn của Nhà nước, về tới địa phương đã biến tướng
thành cơ hội kiếm lời của một số công chức được
giao chức năng quản lý nhà nước.
ứ hai, khẩn trương hoàn thiện quy hoạch bảo
vệ môi trường trên phạm vi toàn quốc.
Quy hoạch bảo vệ môi trường cần được thực
hiện thống nhất trong cả nước do Bộ Tài nguyên và
Môi trường chủ trì, có sự tham gia và đồng thuận
của các Bộ, ngành, địa phương liên quan làm cơ sở
để hài hòa giữa các mục tiêu phát triển, mục tiêu
quản lý và bảo vệ môi trường.
ứ năm: Việc tham vấn ý kiến của cộng đồng.
Một trong những bước quan trọng của báo cáo
đánh giá tác động môi trường chính là tham vấn
ý kiến cộng đồng. Chủ dự án phải tham vấn cơ
quan, tổ chức, cộng đồng chịu tác động trực tiếp
bởi dự án và báo cáo phải có nội dung kết quả tham
vấn đó. Tuy nhiên, hiếm có báo cáo nào thực hiện
tham vấn đúng nghĩa. ậm chí, do tình trạng thuê
đơn vị làm dịch vụ lập báo cáo nên nhiều báo cáo
còn giống nhau cả lỗi chính tả về ý kiến trả lời của
UBND cấp xã và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc. Công
tác tuyên truyền chính sách chế độ của Nhà nước
còn hạn chế nên người dân chịu tác động của dự
ứ ba, tiến hành nghiên cứu, sửa đổi các quy
định về đánh giá tác động môi trường đang được
quy định trong các Luật, Nghị định, ông tư cũng
như các quy định, hướng dẫn của từng ngành, từng
địa phương, cụ thể:
- Sàng lọc, phân chia dự án thành các nhóm căn
cứ vào mức độ nhạy cảm, phức tạp về khía cạnh
môi trường từ đó quy định rõ phạm vi, quy trình,
các bước đánh giá tác động môi trường và mức độ
chi tiết của báo cáo đối với từng nhóm dự án.
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 121 - tháng 11/2017 43
NGHIEÂN CÖÙU TRAO ÑOÅI
- Nâng cao chất lượng công tác tham vấn cộng
đồng theo hướng công khai thông tin cho chính
quyền, nhân dân địa phương, các hộ dân bị ảnh
hưởng trực tiếp. Đối với các dự án quy mô lớn,
nhạy cảm về môi trường, không chỉ tham vấn
trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư mà cả sau khi dự
án đã chính thức đi vào hoạt động.
người đứng đầu đơn vị để xảy ra vi phạm, bổ sung
quy định về chế độ trách nhiệm cho người đứng
đầu tổ chức tư vấn và thành viên hội đồng đánh
giá tác động môi trường. Hiện nay, đã có nhiều
quy định về xử phạt đối với lĩnh vực môi trường,
tội phạm môi trường đã được hình sự hóa. Bộ
Luật Hình sự năm 2015 xử lý nghiêm các hành vi
vi phạm về bảo vệ môi trường, các trường hợp vi
phạm gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt
nghiêm trọng có thể bị phạt tiền đến 3 tỷ đồng
hoặc phạt tù đến 07 năm. Tuy nhiên, qua thực
tế chủ yếu vẫn là phạt vi phạm hành chính, đền
bù thiệt hại về tổn thất kinh tế cho người dân địa
phương. Như vụ Công ty cổ phần Mía đường Hòa
Bình xả nước thải làm cá chết hàng loạt trên sông
Bưởi, đền bù cho các hộ thiệt hại với tổng số tiền
hơn 1,4 tỉ đồng, tuy nhiên những thiệt hại lâu dài
do ô nhiễm nguồn nước nhất là về mặt sức khỏe
của người dân thì không thể đo đếm được. Việc xử
phạt còn chưa đủ mạnh nên nhiều doanh nghiệp
tái phạm đi tái phạm lại. Cũng liên quan đến vụ
việc, có nhà máy chế biến tinh bột sắn thuộc Công
ty TNHH MTV Tân Hữu Hưng, đoàn thanh tra
liên ngành phát hiện nhà máy có đường ống xả
ngầm đường kính 16cm có thể xả thải trực tiếp ra
môi trường. Năm 2014, Công ty này đã bị Bộ Tài
- Quy định rõ về điều kiện được cấp chứng chỉ
hành nghề dịch vụ đánh giá tác động môi trường
và trách nhiệm của đơn vị đánh giá đối với chất
lượng của báo cáo.
- Đưa chất lượng của công tác thẩm định báo
cáo về thực chất, đối với các dự án trọng điểm, nếu
cần thiết có thể xem xét thuê các chuyên gia uy tín
trên thế giới.
- Nghiên cứu cơ chế về ký quỹ bảo vệ môi trường
trước khi dự án vận hành thử nghiệm đối với các
dự án tiềm ẩn rủi ro gây ô nhiễm cao. Việc bảo vệ
môi trường không thể đánh đổi bằng lợi ích kinh
tế, tuy nhiên ký quỹ sẽ làm tăng trách nhiệm của
chủ đầu tư, giúp họ nhận thức được rằng gian lận
trong việc bảo vệ môi trường thì số tiền tiết kiệm
được không thể bù lại so với chi phí phải đền bù.
ứ tư: Cần xử lý nghiêm các hành vi để xảy
ra ô nhiễm môi trường, nhất là trách nhiệm của
44 Số 121 - tháng 11/2017 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
cấp thông tin cho Quốc hội, Chính phủ, các cơ
quan hữu quan đưa ra chính sách quản lý vĩ mô và
tầm nhìn chiến lược lâu dài.
nguyên và Môi trường phạt 360 triệu đồng và tạm
đình chỉ hoạt động. Khi vừa hoạt động lại chừng
60 ngày thì bị phát hiện tiếp tục vi phạm.
ứ hai: góp phần hoàn thiện môi trường
pháp lý và tăng cường năng lực của các cơ quan
chức năng.
3.2. Vai trò của Kiểm toán nhà nước trong việc
hoàn thiện hệ thống đánh giá tác động môi trường
uật ngữ kiểm toán môi trường bắt đầu xuất
hiện vào những năm 1970 tại khu vực Bắc Mỹ,
được xem như một công cụ quản lý sắc bén và hiệu
quả. Hiện nay, kiểm toán môi trường đã trở thành
hoạt động chính của nhiều cơ quan kiểm toán tối
cao (SAI). Nhóm công tác về kiểm toán môi trường
được thành lập năm 1992 và hiện nay là nhóm có
nhiều thành viên nhất của INTOSAI. Ở nước ta,
nội dung kiểm toán môi trường được đưa vào Kế
hoạch hành động thực hiện Chiến lược phát triển
KTNN đến năm 2020 được Ủy ban ường vụ
Quốc hội phê duyệt. KTNN cũng cử thành viên
tham gia nhóm công tác về kiểm toán môi trường
của INTOSAI và ASOSAI, giao Vụ Hợp tác Quốc
tế chủ trì biên dịch tài liệu hướng dẫn về kiểm toán
môi trường để các kiểm toán viên tiếp cận, học tập.
ông qua công tác kiểm toán, KTNN rà soát
lại những bất cập còn tồn tại trong hệ thống quy
định pháp lý về đánh giá tác động môi trường như
sự chưa chặt chẽ về quy trình, sự thiếu đồng bộ
giữa các quy định, sự chưa rõ ràng về mặt thủ tục...
Đồng thời cũng chỉ ra hạn chế của các văn bản liên
quan đến việc giám sát, quản lý của các cơ quan.
KTNN cũng cần đánh giá thực tiễn hoạt động
của các bộ, ngành, địa phương trong công tác đánh
giá tác động môi trường như năng lực của Hội
đồng thẩm định báo cáo, việc thiết kế và vận hành
của chế độ báo cáo, sự giám sát thường xuyên của
các cơ quan chuyên môn về lĩnh vực môi trường,
các hiện tượng tiêu cực, chưa làm tròn trách nhiệm
của mình nếu có.
Kiểm toán môi trường nói chung và kiểm toán
việc đánh giá tác động môi trường của dự án đầu
tư nói riêng là nhiệm vụ hết sức quan trọng của
KTNN Việt Nam. Vai trò của hoạt động này được
xem xét qua 3 khía cạnh cơ bản sau đây:
ứ ba: giúp tăng cường nhận thức và hành
động về bảo vệ môi trường của chủ dự án đầu tư,
phát hiện ngăn ngừa các hành vi nguy hại đến
môi trường.
Qua công tác kiểm toán, chủ đầu tư sẽ nhận
thức rõ mức độ tuân thủ các chế độ, chính sách
hiện hành về môi trường và đánh giá tác động môi
trường của đơn vị mình, sự hợp lý trong việc thiết
kế và vận hành các công cụ bảo vệ môi trường như
việc bảo đảm các tiêu chuẩn, việc thiết kế và hiệu
quả của hệ thống quan trắc, kiểm tra độ hợp lý của
các phương pháp dự báo và mức chính xác của các
kết quả dự báo, tính hiệu lực, hiệu quả của các giải
pháp xử lý, phòng ngừa rủi ro.
ứ nhất: ngăn chặn nguy cơ xấu ảnh hưởng
đến môi trường ngay từ khâu xét duyệt dự án.
Hiện nay, việc kiểm toán hầu hết vẫn là hậu
kiểm, kiểm toán khi dự án đã đi vào hoạt động nên
ý nghĩa của cuộc kiểm toán phần nào bị giảm sút.
Tiến tới hoạt động kiểm toán cần được đổi mới
đồng bộ để tham gia ngay từ khi lập quy hoạch
tổng thể bảo vệ môi trường, đánh giá tác động môi
trường để lựa chọn hay không lựa chọn dự án đầu
tư. Đảm bảo thiết kế hệ thống bảo vệ môi trường
thích hợp, hiệu quả ngay từ đầu, tránh thiệt hại do
làm đi làm lại hoặc thay đổi thiết bị, công nghệ.
KTNN phải là lực lượng nòng cốt kiểm toán môi
trường, phác họa bức tranh tổng thể về tình hình
quản lý và bảo vệ môi trường của quốc gia, cung
Cần nêu cụ thể các hạn chế của đơn vị, chỉ ra
những bất cập như công nghệ xử lý chất thải chưa
phù hợp, quy mô xử lý chưa đảm bảo, chưa đánh
giá hết tác động đến môi trường đất, nước, không
khí. Chỉ rõ cho đơn vị hiểu những tồn tại không
chỉ làm ô nhiễm môi trường mà lâu dài đơn vị sẽ
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN Số 121 - tháng 11/2017 45
NGHIEÂN CÖÙU TRAO ÑOÅI
Tuy nhiên, bản chất của đánh giá tác động môi
trường là dự báo, do vậy khó có thể tiên lượng
chính xác và đầy đủ các giải pháp giảm thiểu rủi ro,
sự cố về môi trường và xã hội trong suốt vòng đời
của dự án. Điều quan trọng là chủ dự án, cơ quan
tư vấn, cơ quan thẩm định, cơ quan quản lý phải
nâng cao nhận thức về vấn đề, tự giác chấp hành
các quy định, nhận diện các tình huống có thể xảy
ra để quyết định mức độ giám sát thích hợp.
tốn kém chi phí xử lý hậu quả, và có thể chịu mức
phạt nghiêm khắc của pháp luật, ảnh hưởng xấu
đến hình ảnh, vị thế của đơn vị. Như việc Vedan
xả chất thải ra sông ị Vải năm 2008 bị Chánh
anh tra Bộ Tài nguyên Môi trường ra quyết định
xử phạt vi phạm hành chính về bảo vệ môi trường
với tổng số tiền phạt là 267,5 triệu đồng, buộc truy
nộp phí bảo vệ môi trường hơn 127 tỷ đồng. Đáng
tiếc hơn, sau sự cố, sản phẩm của Vedan gần như
bị tẩy chay trên thị trường Việt Nam.
Hoạt động của KTNN không thể đứng đơn độc,
KTNN chỉ phát huy được vai trò của mình trong
công tác bảo vệ môi trường khi nằm trong tổng thể
một hệ thống, là công cụ trợ giúp cho việc định
hướng và ra quyết định của các cơ quan quản lý có
liên quan.
Kiến nghị của KTNN sẽ có giá trị cao nếu giúp
được đơn vị cải tiến để tiết kiệm năng lượng và
giảm thiểu chất thải, thay thế các nguyên liệu phù
hợp, thân thiện với môi trường, sử dụng công nghệ
thích hợp để hạn chế phế liệu... Mặt khác, những
cảnh báo của KTNN sẽ giúp cán bộ công nhân viên
nhận thức được nguy cơ mắc các bệnh nghề nghiệp,
ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Luật Bảo vệ Môi trường các năm: 1993,
2005, 2014;
Hiện nay, KTNN đang trong giai đoạn thí điểm
kiểm toán môi trường với một số cuộc tiêu biểu
như: Các vấn đề về nước sông Mê Kông (cuộc
kiểm toán giữa 5 nước ASEANSAI); dự án đầu tư
xây dựng công trình thoát nước nhằm cải tạo môi
trường Hà Nội; chương trình mục tiêu quốc gia
Nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn... Tuy
nhiên, việc kiểm toán vẫn tập trung vào kiểm toán
báo cáo tài chính và kiểm toán tuân thủ, việc xem
xét tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả của các chương
trình, dự án còn hạn chế nên kết quả chưa đáp ứng
được mong đợi của cộng đồng, chưa thu hút được
sự chú ý của dư luận.
2. Bộ Luật Hình sự năm 2015;
3. “Quy hoạch bảo vệ môi trường: Sự thống
nhất trong quản lý và tiền đề của phát
triển bền vững” – PGS.TS Bùi Cách Tuyến,
Nguyễn Vũ Trung, Nguyễn Gia Cường. Bài
đăng trên Tạp chí Môi trường số 11/2014;
4. “Mất bao lâu thì biển miền Trung sẽ phục
hồi”- Hạnh Nguyên. Bài đăng trên báo
Nhân dân online ngày 03/7/2016;
5. Bài giảng kiểm toán môi trường – Hồ ị
Lam Trà và Cao Trường Sơn, Trường Đại
học Nông nghiệp Hà Nội;
6. “Trao đổi ý kiến về kiểm toán môi trường”
– TS Giang ị Xuyến, Học viện Tài chính.
Bài đăng trên Tạp chí Kiểm toán số 4/2011;
Để nâng cao chất lượng kiểm toán môi trường
cũng như kiểm toán đánh giá tác động môi trường
của dự án đầu tư trong thời gian tới, KTNN cần
thực hiện đồng bộ một số giải pháp như đẩy mạnh
tiền kiểm các dự án; tích cực nghiên cứu, tiếp cận
khoa học về kiểm toán môi trường; phát triển
nhóm kiểm toán môi trường chuyên sâu cũng
như nâng cao địa vị pháp lý, tạo cơ sở cho Kiểm
toán nhà nước thực hiện nhiệm vụ của mình, kể
cả các chương trình, dự án nằm ngoài ngân sách
nhà nước.
7. “ực trạng và đề xuất kiến nghị nhằm
hoàn thiện hệ thống đánh giá tác động môi
trường trong quá trình xét duyệt dự án đầu
tư” – TS. Mai ế Toản, S. Hoàng anh
Nguyệt. Bài đăng trên Tạp chí Môi trường
số 8/2016;
8. “Kiểm toán môi trường và những định
hướng kiểm toán tại Kiểm toán nhà nước
Việt Nam” - Nguyễn Anh Phương, Văn
phòng Kiểm toán nhà nước;
46 Số 121 - tháng 11/2017 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KIỂM TOÁN
7 trang
18300
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hoàn thiện công tác đánh giá tác động môi trường ở nước ta hiện nay và vai trò của kiểm toán nhà nước", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hoan_thien_cong_tac_danh_gia_tac_dong_moi_truong_o_nuoc_ta_h.pdf
