Mô hình & quản lý phát triển đô thị nén bền vững Việt Nam
u theá lyù luanä hienä nay cuaû Moâ hình Ñoâ thò nenù
laø trietá lyù phatù trienå ñoâ thò benà vönõ g ñöôcï ñöa ra
tröôcù thöcï tranï g “phatù trienå ñoâ thò lan toaû thieuá
MOÂ HÌNH & QUAÛN LYÙ
X
tratä tö”ï trenâ quy moâ toanø cauà ,... Xu theá nayø dienã ra chuû
yeuá taiï cacù ñoâ thò lônù nôi coù nhu cauà cao hôn veà quyõ ñatá
thöông maiï , nhaø ô,û dòch vuï phucï vuï cho cacù hoatï ñonä g
kinh teá cuaû ñoâ thò. Taiï Vietä Nam, ñoâ thò nenù ña trung tamâ
xuatá hienä taiï cacù ñoâ thò coù quy moâ sieuâ lônù , cuï theå laø
taiï Haø Noiä vaø TP.HCM vôiù banù kính môû ronä g vaø duy trì
matä ñoä cao trong khoanû g cacù h 1-15km. Cauá trucù khonâ g
gian nayø seõ tiepá tucï môû ronä g nhöng möcù ñoä nenù conø phuï
thuocä vaoø tiená trình hình thanø h manï g löôiù ñöônø g bo,ä vaø
heä thoná g metro tauø ñienä taiï hai thanø h phoá trenâ .
PHAÙT TRIEÅN ÑOÂ THÒ NEÙN BEÀN VÖÕNG VIEÄT NAM
NCS. LEÂ KIEàU THANH
Tröôûng phonø g Quaûn lyù Khoa hoïc kyõ thuaät - VIUP
Moâ hình ñoâ thò nenù ñöôcï ñanù h giaù laø conâ g cuï löaï chonï
phatù trienå ñoâ thò, ñatá ñai xayâ dönï g, tietá kiemä hieuä quaû
vôiù phöông thöcù giao thonâ g conâ g conä g lamø nenà tanû g, söû
dunï g ñatá honã hôpï vaø xayâ dönï g matä ñoä cao nhamè giamû
nguy cô phaùt trieån traøn lan, nhaåy coùc gaây hieän töôïng ho-
ang tanø , lanõ h phí taiø nguyenâ canû h quan, vanê hoaù taiï cacù
vunø g ngoaiï thanø h, nonâ g thonâ . Benâ canï h nhönõ g öu ñiemå
,
moâ hình ñoâ thò nenù cunõ g coù nhönõ g anû h höônû g tieuâ cöcï
nhö: tacé ngenõ giao thonâ g, oâ nhiemã moiâ tröônø g, ñaoû nhietä ,
chatá löônï g soná g, nhu cauà nanê g löônï g cao, khonâ g gian
môû bò thieuá , ruiû ro cao khi cao nhö cacù hienä töônï g thienâ
tai nhö Tshunami, ñonä g ñatá , lutï , vaø hoaû hoanï . Do ñoù canà
xem xetù moâ hình phuø hôpï taoï cho ñoâ thò coù söcù choná g
chòu vôùi ña daïng loaïi hình ruûi ro.
Lyù luaän veà moâ hình ñoâ thò neùn
n
Trenâ theá giôiù ñaõ coù ratá nhieuà lyù luanä veà moâ hình ñoâ thò
nenù vaø thöcï tienã trienå khai. Ñoâ thò nenù ñöôcï phatù trienå
vaø môû ronä g ra trong suotá quaù trình phatù trienå ñoâ thò, töø
xuatá phatù ñiemå veà lyù luanä moâ hình khonâ g gian, xayâ dönï g
tapä trung, matä ñoä cao, ña danï g hoatï ñonä g vaø khonâ g gian
sang moâ hình baoû veä moiâ tröônø g, quyõ ñatá canh tacù , taiø
nguyenâ canû h quan vaø danà höônù g tôiù tietá kiemä nanê g löônï g,
chatá löônï g cuocä soná g vaø thònh vöônï g cuaû ñoâ thò, höônù g tôiù
ba truï cotä quan tronï g cuaû phatù trienå benà vönõ g laø phatù trienå
kinh teá, baoû veä moâi tröônø g vaø coâng baèng xaõ hoäi.
n
Xayâ dönï g chæ tieuâ veà matä ñoä toiá thieuå laø conâ g viecä ratá
khoù khanê khonâ g chæ veà yeuá toá kyõ thuatä maø conø phuï thuocä
vaoø ñieuà kienä ñacë thuø cuaû ñoâ thò. Taiï London, quy hoacï h
söû dunï g ñatá xacù ñònh matä ñoä toiá thieuå , nhöng chæ tieuâ quaù
thapá vaø do ñoù ñaõ khonâ g hoã trôï ñöôcï phatù trienå matä ñoä cao
nhö mong muoná . Trong Quy hoacï h tonå g theå Vunø g ñoâ thò
Paris, matä ñoä toiá thieuå cho nhönõ g khu vöcï ñoâ thò môiù laø
35 nha/ø ha. Do quy ñònh nayø taoï ra matä ñoä cao hôn so vôiù
döï anù phatù trienå taiï vunø g ven ño,â nenâ conä g ñonà g taiï ñayâ
ñaõ khonâ g unû g ho,ä hoï cho ranè g nhönõ g quy ñònh nhö vayä
seõ anû h höônû g tôiù chatá löônï g soná g khu vöcï ño.ù Cuoiá cunø g
la,ø quy ñònh veà matä ñoä toiá thieuå seõ khonâ g phuø hôpï ñoiá vôiù
thanø h phoá maø ôû ñoù thò tröônø g khuyená khích chuû ñauà tö
phatù trienå matä ñoä cao (Honà g Konâ g, Trung Quocá ). Matä ñoä
xayâ dönï g khacù nhau veà ngöônõ g conø phuï thuocä vaoø vanê
44
SË94 .2018
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
hoaù cuaû tönø g quocá gia. Ñoiá vôiù Isarael, matä
trò veà canû h quan, moiâ tröônø g. Coù nghóa sanû
phamå cuaû döï anù phatù trienå ñoâ thò canà taoï ra
sanû phamå vaø tiepá thò thonâ g tin vôiù ña danï g
khacù h hanø g coù sôû thích khacù nhau. Quan
ñiemå loaiï boû nhönõ g yeuá toá vanê hoaù - xaõ hoiä
trong khonâ g gian ñoâ thò, vaø ñôn gianû chæ laø
conâ g tacù thietá keá hình thaiù xayâ dönï g seõ laø
chöa ñuû ñeå coù theå taoï ra motä thanø h phoá phatù
trienå benà vönõ g. Nhönõ g döï anù taiù thietá canà coù
phöông phapù tiepá canä lamø giamû thieuå nhönõ g
taùc ñoäng tieâu cöïc veà xaõ hoäi vaø vaên hoùa.
ña danï g ratá lônù veà matë quy moâ vaø tính chatá .
Ñacë ñiemå töï nhienâ , kinh teá - xaõ hoiä , vanê hoaù
lòch sö,û ñònh cö taiï ñoâ thò laø ratá khacù nhau. Do
ñoù conâ g tacù ñieuà tra xaõ hoiä hocï tham khaoû yù
kiená conä g ñonà g, doanh nghiepä , nhaø quanû ly,ù
nhaø nghienâ cöuù , tö vaná laø hetá söcù canà thietá
ñeå nhanä dienä cacù vaná ñeà phatù sinh trong quaù
trình phatù trienå rienâ g cuaû tönø g ñoâ thò vaø nanâ g
cao tính thöcï thi cuaû cacù giaiû phapù cuï theå
theo moâ hình nguyeân lyù.
ñoä 290 nha/ø ha ñöôcï conâ g nhanä laø cao, conø
ôû Haø Lan laø 100 nha/ø ha laø cao (Churchman
1999). Quy ñònh trong phanâ khu söû dunï g ñatá
veà dienä tích toiá thieuå cuaû loâ ñatá cunõ g laø motä
conâ g cuï höuõ hieuä ñeå ñapù önù g nhu cauà söû
duïng vaø chính saùch veà phaùt trieån ñoâ thò neùn.
n
Thanø h phoá söû dunï g conâ g cuï xacù ñònh
ngöônõ g phatù trienå banè g ranh giôiù tanê g tröônû g
ñoâ thò, quy ñònh ñoiá vôiù khu vöcï xayâ dönï g vaø
matä ñoä xayâ dönï g (Gennario et al., 2009). Tuy
nhienâ , conâ g cuï trenâ ñöôcï ñanù h giaù ñaõ taoï ra
nhönõ g tacù dunï g ngoaiø mong muoná , döï anù
phatù trienå nhayû cocù do thieuá hoã trôï cuaû conâ g
cuï khuyená khích phatù trienå taiï khu vöcï hienä
höuõ , ñeå ñamû baoû khu vöcï hienä höuõ cung capá
ñuû nhu cauà phatù trienå cuaû thanø h pho.á Tính
hieuä quaû cuaû conâ g cuï phuï thuocä vaoø söï onå
ñònh vaø tính linh hoatï vöaø ñamû baoû tính daiø
hanï ñeå ñònh höônù g cho phatù trienå , vöaø phaiû
ñöôcï ñieuà chænh phuø hôpï ñieuà kienä thay ñoiå
(taêng tröôûng hoaëc khuûng hoaûng kinh teá).
Cuï theå, Thanø h phoá Haø Noäi:
UNESCO ñaõ ñöa ra moâ hình Vunø g sinh
quyenå ñeå taoï ra tính choná g chòu cho cacù
thanø h pho,á bao gomà nanê g löônï g, nöôcù , locï
khí, ñieuà kienä vi khí hauä , giamû onà , xöû lyù nöôcù
thaûi, giaiû trí vaø vaên hoùa Stanvliet, R vaø Par-
nell, S. (2006).
Döï baoù danâ soá ñená namê 2020, khoanû g 7,3
-7,9 trieäu ngöôøi, tyû leä ñoâ thò hoùa khoaûng 58-
60%. Danâ soá ñená namê 2030, khoanû g 9,0-9,2
trieuä ngöôiø , tyû leä ñoâ thò hoaù khoanû g 65- 68%.
Ñená namê 2050, danâ soá toiá ña khoanû g 10,8
trieäu ngöôiø , tyû leä ñoâ thò hoùa khoaûng 70-80%.
Ñaõ coù nhieuà nhönõ g chönù g minh khaû nanê g söû
dunï g nanê g löônï g tietá kiemä , ñonà g thôiø giamû
phaùt thaûi, tuy nhieân vanã coøn coù nhönõ g thaûo lu-
anä veà chính sacù h ñoâ thò nenù lieuä coù nhönõ g ketá
quaû vaø ñonù g goùp vaoø chaát löôïng moâi tröôøng.
Ñená namê 2020, tonå g dienä tích ñatá xayâ dönï g
ñoâ thò vaø nonâ g thonâ khoanû g 128.900ha.
Trong ñoù ñatá xayâ dönï g ñoâ thò khoanû g
73.000ha (chiemá khoanû g 21,8% dienä tích
töï nhieân), chæ tieâu khoaûng 160m2/ngöôiø , bao
gomà : Ñatá danâ dunï g khoanû g 34.200ha, chæ
tieâu khoanû g 70-75m2/ngöôiø vaø ñatá ngoaiø danâ
duïng khoanû g 38.800ha.
Ñamû baoû viecä ñieuà chænh ñònh kyø ranh giôiù
tanê g tröônû g thonâ g qua viecä ñanù h gia,ù chamá
ñiemå söï canà thietá môû ronä g. Chính quyenà
trung öông yeuâ cauà ñoâ thò phaiû raø soatù khaû
naêng cung caáp trong ranh giôùi ñònh kyø 5 naêm/
Chính sacù h ñoâ thò nenù ñöôcï coi nhö laø
conâ g cuï quy hoacï h ñeå baoû veä moiâ tröônø g
vaø nhönõ g tiemà nanê g lôiï ích kinh teá ñöôcï coi
tronï g hôn nhönõ g yeuá toá khacù . Nhöng thöcï teá
chönù g minh ñoâ thò nenù khonâ g nhönõ g ñonù g
gopù phatù trienå ñoâ thò benà vönõ g maø conø coù
moiá quan heä chatë cheõ giöaõ ñoâ thò nenù vaø tanê g
tröôûng xanh.
Ñená namê 2030, tonå g dienä tích ñatá xayâ dönï g
ñoâ thò vaø nonâ g thonâ khoanû g 159.600ha, trong
ñoù ñatá xayâ dönï g ñoâ thò khoanû g 94.700ha
(chiemá khoanû g 28,3% dienä tích töï nhienâ ),
chæ tieâu khoaûng 150m2/ngöôiø , bao gomà ñatá
danâ dunï g khoanû g 48.100ha, chæ tieuâ khoanû g
80m2/ngöôiø vaø ñatá ngoaiø danâ dunï g khoanû g
46.600ha.
lanà cho nhu cauà söû dunï g ñatá trong 20 namê
.
Thonâ g qua hai chæ soá veà giamù satù söû dunï g ñatá
ñai laø thoná g keâ tonå g quyõ ñatá troná g vaø tocá ñoä
taêng cuûa maät ñoä xayâ döïng (refill rate).
Thanø h phoá Portland ñaõ söû dunï g Moâ hình
mayù tính ñeå döï baoù “ngöônõ g phatù trienå ”.
Ngöônõ g xacù ñònh soá nhaø ôû hoacë viecä lamø coù
ñöôcï trong thanø h phoá döôiù nhönõ g quy ñònh,
quy chuanå hienä hanø h vôiù xu theá thò tröônø g
khoâng coù ñoät bieán.
Khu vöcï ñoâ thò matä ñoä cao seõ phuï thuocä
nhieuà hôn vaoø giao thonâ g thonâ g conâ g conä g,
ñi boä vaø ñi xe ñapï nenâ phatù thaiû seõ coù xu
höônù g giamû . Benâ canï h ño,ù hieuä quaû heä
thoná g GTCC cunõ g gopù phanà giamû phatù thaiû
benâ canï h nhöng yeuá toá veà hình thaiù xayâ dönï g
nhö matä ñoä vaø ñoä nenù . Kennedy namê 2009
ñaõ so sanù h 10 thanø h phoá trenâ theá giôiù vaø chæ
ra moiá quan heä tyû leä nghòch giöaõ nanê g löônï g
söû dunï g cho giao thonâ g vaø matä ñoä danâ soá vaø
cunõ g nhö vayä ñoiá vôiù tyû leä phatù thaiû vaø matä ñoä
danâ so.á Taniguchi namê 2008 ñaõ ngheien cöuù
trenâ 38 thanø h phoá cuaû Nhatä banû veà moiá quan
heä giöõa phaùt thaûi CO2 vaø matä ñoä danâ soá vaø
ñöa ra nhanä ñònh veà moiá quan heä matä thietá
giöaõ quy hoacï h söû dunï g ñatá vaø quy hoacï h
giao thoâng ñeå giaûm phaùt thaûi CO2.
- Khu vöcï ñoâ thò trung tamâ ñöôcï phatù trienå
môû ronä g töø khu vöcï noiä ñoâ veà phía Tayâ , Nam
ñená ñöônø g vanø h ñai 4 vaø veà phía Bacé vôiù khu
vöcï Meâ Linh, Ñonâ g Anh; phía Ñonâ g ñená khu
vöcï Gia Lamâ vaø Long Bienâ .
- Döï baoù danâ soá ñená namê 2020 ñatï khoanû g
3,7 trieuä ngöôiø ; dienä tích ñatá xayâ dönï g ñoâ
thò khoanû g 45.300ha; ñatá danâ dunï g khoanû g
26.000ha, chæ tieâu khoaûng 70m2/ngöôiø vaø ñatá
ngoaiø danâ dunï g khoanû g 19.300ha.
-Daân soá ñeán naêm 2030 ñaït khoaûng 4,6
trieäu ngöôøi; dieän tích ñaát xaây döïng ñoâ thò
khoaûng 55.200ha; ñaát daân duïng khoaûng
34.900ha; chæ tieâu ñatá xaây döïng daân duïng
khu vöïc noäi ñoâ khoanû g 60-65m2/ngöôøi, khu
Taoï ra khu vöcï phatù trienå matä ñoä chatá löônï g;
tính ña danï g vaø honã hôpï giöaõ cacù loaiï hình
nhaø ô,û sôû höuõ vaø ngöôiø söû dunï g laø nhönõ g
böôcù ñauà tienâ trong quy trình thietá keá chatá
löônï g cacù döï anù taiù thietá (Roger 2005). Khu
vöcï seõ laø vöaø ñamû baoû yeuâ cauà veà thamå
myõ vaø kinh teá bôiû vì thanø h phoá seõ laø nhönõ g
nôi thu hutù nhönõ g conâ g ty cuaû cacù tapä ñoanø
xuyenâ quocá gia, nhönõ g löcï löônï g lao ñonä g
chaát löôïng cao, saùng taïo.
Theo Tallon, A vaø Brombey, R (2004) Theá Quy hoacï h vaø quanû lyù phatù trienå vöïc môû roäng phía Nam soâng Hoàng khoaûng
heä treû tìm kiemá nhönõ g giaù trò veà vanê hoaù , ñoâ thò
90-95m2/ngöôøi;
- Ñatá ngoaiø danâ dunï g khoanû g 20.300ha.
Nhaän xeùt hieän traïng:
giao löu xaõ hoiä cuaû ñôiø soná g ñoâ thò, trong
khi nhönõ g ngöôiø lônù tuoiå thì ñanù h giaù cao giaù
Heä thoná g ñoâ thò cuaû Vietä Nam coù trenâ 800
ñoâ thò vôiù quy moâ lônù , beù khacù nhau vaø coù söï
SË 94 .2018 45
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
Phatù trienå matá canâ ñoiá giöaõ vunø g ñoâ thò trung
ñonà g vôiù chính sacù h phatù trienå ñoâ thò nenù . Taiï
caùc caáp khu daân cö (khu daân cö sinh thaùi/
lanø g sinh thaiù ) chính phuû Phapù ñaõ thöcï hienä
Chöông trình khu danâ cö sinh thaiù cuaû Quocá
gia, ñayâ laø motä ví duï hay coù theå apù dunï g ñoiá
vôiù khu vöcï taiù thietá ñoâ thò hoacë khu ñoâ thò
môiù . Ñacë ñiemå cuaû khu danâ cö nayø laø matä ñoä
cao, tiepá canä thuanä tienä tôiù GTCC, coù thietá
keá ñoâ thò chatá löônï g cao, heä thoná g trung tamâ
nanê g löônï g trung tamâ lamø matù hoacë söôiû amá
toanø khu, vaø cacù conâ g ngheä giamû phatù thaiû
CO2. Cacù khu danâ cö sinh thaiù nayø thöônø g coù
conâ g trình xanh, nhö maiù xanh, nanê g löônï g
matë trôiø , cacù conâ g trình ñatï tieuâ chuanå LEED.
Chieuá sanù g conâ g conä g LEED ñöôcï söû dunï g.
Giamù satù ñöôcï thöcï hienä nhamè giamû hieuä
önù g ñaoû nhietä , caiû thienä quanû lyù nöôcù thaiû ,
vaø thu gom nöôcù möa. Nhönõ g nhaø thietá keá
hanø quocá cunõ g quy hoacï h tanä dunï g öu vietä
cuaû ñauà tö banê g ronä g ñeå ketá hôpï conâ g ngheä
thonâ g tin, truyenà thonâ g vaø conâ g ngheä sacï h
ñeå cung capá conâ g ngheä mayù tính cho toanø
thaønh phoá moät caùch roäng raõi.
tamâ vaø ñoâ thò môû ronä g. Tích tuï danâ soá cuaû
cacù quanä vunø g loiõ khiená matä ñoä danâ soá taiï
cacù vunø g nayø sieuâ cao nhö Hai Baø Tröng:
31.000 ngöôøi/km2, Ñoáng Ña: 29.000 ngöôøi/
km2, cacù quanä huyenä khacù nhö Socù Sôn, Ba
Ñình, Caàu Giaáy cuõng treân 20.000 ngöôøi/km2.
Neuá so vôiù Thuû ñoâ Tokyo (Nhatä Banû ) thì danâ
soá Haø Noiä chæ banè g 1/3. Tuy nhienâ , hoï vanã coù
söï phanâ boá hôpï ly,ù vì vayä ôû ñayâ laø ñieuà hoaø
danâ so.á Moiã motä khu ñoâ thò môiù mocï lenâ , moiã
motä trung tamâ thöông maiï chuanå bò ra ñôiø thì
canâ nhacé xem ñatë ôû vò trí naoø cho phuø hôpï .
matä ñoä cao hôn so vôiù khu danâ cö hienä höuõ , Ñacë ñiemå ñoâ thò hoaù thonâ g qua
do ñoù giupù cho taêng maät ñoä noùi chung.
tröônû g danâ soá vaø ñatá ñai taiï Vietä
Nam
Kinh nghiemä veà khuyená khích quy
hoaïch chieán löôïc cho ñoâ thò lôùn
Quy hoacï h tonå g theå Paris (SDRIF) ñaõ xacù
ñònh mucï tieuâ phatù trienå ñoâ thò vôiù tieuâ chí veà
matä ñoä toiá thieuå vaø ñöa ra motä loatï cacù conâ g
cu.ï Paris laø motä ví duï totá veà viecä tham gia,
ñoàng thuaän cuûa 1300 chính quyenà ñoâ thò, ch-
Khu ñoâ thò môiù Songdo, Hanø quocá ñöôcï
conâ g nhanä laø khu danâ cö phatù thaiû thapá , canà
coù ñanù h giaù tacù ñonä g cuaû döï anù phatù trienå ñoâ
thò môiù quy moâ lônù nhö vayä seõ tacù ñonä g ntn
tôùi caáp ñoâ thò, thuû ñoâ Seoul.
Trong giai ñoanï 2004-2015, ñoiá vôiù namê
thanø h phoá tröcï thuocä trung öông, xu theá tanê g
matä ñoä cö truù laø coù duy nhatá thanø h phoá Canà
thô laø tanê g vaø bình quanâ ñatá ôû ñoâ thò duy trì
töø 30m2/ng, TP.HCM coù matä ñoä cö truù khonâ g
ñoåi, thanø h phoá Haûi Phoøng giai ñoaïn 2004-
uanå bò trong quaù trình lapä quy hoacï h veà phatù Kinh nghieäm veà kieåm soaùt maät 2010 thì giamû , nhöng laiï tanê g trôû laiï giai ñoanï
trieån theo moâ hình ñoâ thò neùn.
ñoä xaây döïng toái thieåu cho khu 2010-2015, thanø h phoá Ñaø Nanü g matä ñoä cö
vöïc môùi
truù giamû vaø ñatá ôû bình quanâ ñauà ngöôiø tanê g,
thanø h phoá Haø Noiä coù matä ñoä cö truù giamû 20%
vaø bình quaân ñaát ôû taêng 20%.
Chiená löôcï cuaû Melbourne laø taoï ra khu
vöcï tanê g tröônû g nôi tapä trung nhieuà döï anù
phatù trienå ñoâ thò môiù vaø hình thanø h Cöcï tanê g
tröônû g ñoâ thò laø toå chöcù ñeå giupù cho cacù hoatï
ñonä g veà quy hoacï h vaø phatù trienå taiï nhönõ g
khu vöïc taêng tröôûng ñeà ra.
Yeuâ cauà matä ñoä toiá thieuå vaø toiá ña ñeuà canà
thietá vì ñeå cho phepù baoû veä xayâ dönï g quaù
möcù hoacë taoï ra nhönõ g anû h höônû g veà acê h tacé
giao thonâ g, thieuá heä thoná g haï tanà g kyõ thuatä
vaø haï tanà g xaõ hoiä , matá cacù khonâ g gian mô,û
khoâng gian xanh...
Coù theå thaáy qua soá lieäu treân moät soá quan
saùt sau:
n
Matä ñoä cö truù bình quanâ cuaû ñoâ thò phuï
thuocä vaoø cacù yeuá toá veà tocá ñoä tanê g danâ soá
trung bình ñoâ thò, tocá ñoä cung capá quyõ nhaø
ôû môiù taiï cacù ñoâ thò ño,ù thò hieuá veà nhaø ôû taiï
cacù ñoâ thò, thu nhapä trung bình cuaû danâ cö
taiï cacù ñoâ thò.
Kinh nghiemä veà phatù trienå matä ñoä Neuá cacù thanø h phoá coù theå xayâ dönï g ñöôcï cacù
cao vaø xaây döïng taäp trung
khu ñoâ thò nenù ñunù g nghóa, viecä kiemå soatù
nanê g löônï g cho khu vöcï ñoù cunõ g trôû nenâ deã
danø g (Salvador 2016). Nhatä Banû ñaõ conâ g boá
Höônù g danã veà phatù trienå thanø h phoá Phatù thaiû
thapá laø motä trong nhönõ g taiø lieuä chính sacù h ñeå
khuyená khích chính quyenà ñòa phöông höônù g
tôiù phatù trienå ñoâ thò phatù thaiû thapá . Vaoø thanù g
8 namê 2010, MLIT ñaõ xayâ dönï g “Höônù g danã
cho xayâ dönï g thanø h phoá phatù thaiû thapá ”.
Cacù h tiepá canä cuaû phatù trienå ñoâ thò môiù
Songdo (Hanø Quocá ) laø tính tonå g theå vaø thoná g
nhatá veà conâ g nghe,ä taoï ra thanø h phoá töông
laiï vaø thanø h phoá conâ g ngheä cao. Thietá keá
Quy hoacï h toanø dienä Stockholm mucï tieuâ
tronï g ñiemå laø taoï ra nhönõ g öu tienâ phatù trienå
trong khu vöcï ñoâ thò hienä höuõ vôiù Concept
laø “xaây döïng caáu trucù thaønh phoá höôùng noäi”.
Ví duï nhö apù dunï g thueá ñeå hanï cheá söû dunï g
xe oâ toâ coù theå seõ xong hanø h vôiù quy ñònh
veà giôiù hanï ranh giôiù tanê g tröônû g. Noù coù
tacù dunï g lamø cho conä g ñonà g vaø nhaø ñauà tö
seõ hanø h ñonä g döaï trenâ nhönõ g quy luatä thò
tröônø g vaø seõ hanï cheá phatù trienå taiï khu vöcï
ven ño.â ApÙ dunï g chính sacù h thueá ñoiá vôiù
ngöôiø söû dunï g GTCC coù theå coù nhönõ g tacù
dunï g tích cöcï tôiù chính sacù h tanê g matä ño,ä xayâ
dönï g nenù vaø ñauà tö GTCC nhamè giamû viecä
söû duïng giao thonâ g cô giôiù caù nhanâ .
n
Nhìn chung, giai ñoanï 2004-2015, boná ñoâ
thò tröø thanø h phoá Haø Noiä ñeuà coù danâ soá ñoâ
thò tanê g tröônû g töø 1,5% cho ñená 2,1%. Hai
thanø h phoá lônù nhatá ñeuà coù tocá ñoä tanê g tröônû g
thanø h phoá cao, TP.HCM laø ñoâ thò lônù nhöng
vanã duy trì tocá ñoä tanê g tröônû g cao nhatá trenâ
2%, thanø h phoá Haø Noiä coù con soá tanê g tröônû g
cao nhatá nhöng cunõ g motä phanà töø satù nhapä
ranh giôiù hanø h chính namê 2008.
Taêng tröôûng daân soá giai ñoaïn 2004-2015 cuûa 05 thaønh phoá tröïc thuoäc trung öông
Kinh nghiemä veà phatù trienå döï anù
khu daân cö sinh thaùi
Phatù trienå cacù khu ñoâ thò môiù laø nhu cauà
ratá canà thietá taiï hauà hetá cacù quocá gia ñang
phatù trienå vaø tanê g tröônû g. Nhönõ g phatù trienå
môû ronä g coù tratä töï vaø tanê g matä ñoä taiï khu vöcï
lanø g xomù hienä höuõ cunõ g laø nhönõ g ñiemå töông
Ñeà taøi NCKH troïng ñieåm BXD, Moâ hình vaø quaûn lyù phaùt trieån ñoâ thò neùn beàn vöõng
46
SË94 .2018
Toång quan maät ñoä cö truù vaø ñaát ôû ñoâ thò bình quaân caùc ñoâ thò tröïc thuoäc TW naêm 2015
Qua soá lieuä tonå g quan banû g, hai thanø h phoá
lônù nhatá laø Haø Noiä vaø TP.HCM ñeuà coù tocá
ñoä tanê g tröônû g danâ soá nhö nhau giai ñoanï
2010-2015, nhöng thanø h phoá Haø Noiä coù tocá
ñoä phatù trienå ñatá ôû cao hôn so vôiù TP.HCM
vôiù matä ñoä cö truù thapá hôn nhieuà so vôiù
TP.HCM.
Ñeà taøi NCKH troïng ñieåm BXD, Moâ hình vaø quaûn lyù phaùt trieån ñoâ thò neùn beàn vöõng
Toång quan maät ñoä cö truù vaø ñaát xaây döïng ñoâ thò BQ caùc ñoâ thò loaïi I naêm 2015
Ñaø Nanü g, Canà Thô, Haiû Phonø g coù tocá ñoä
tanê g tröônû g danâ soá lanà löôtï laø 1,67%, 1,53%
vaø 1%, laiï theå hienä xu theá khacù , Ñaø Nanü g vaø
Canà Thô phatù trienå ñatá ôû nhanh hôn so vôiù
Haiû phonø g nhöng matä ñoä cö truù laiï thapá vaø
bình quanâ ñatá ôû ñauà ngöôiø cao hôn so vôiù
Haûi Phoøng.
Theo soá lieuä phanâ tích tonå g hôpï ôû trenâ hauà
hetá cacù ñoâ thò ñeuà coù tanê g tröônû g (+) veà ñatá
ñai xayâ dönï g, trong khí ñoù tyû leä danâ cö khonâ g
phaiû tatá caû ñeuà tanê g, cacù ñoâ thò Nam Ñònh,
Vinh, Quy Nhôn, Dienã Chauâ , Quanû g Ngaiõ coù
taêng tröôûng daân soá aâm (-).
Ñeà taøi NCKH troïng ñieåm BXD, Moâ hình vaø quaûn lyù phaùt trieån ñoâ thò neùn beàn vöõng
Toång quan veà moái quan heä taêng tröôûng ñaát ñai vaø daân soá caùc ñoâ thò loaïi I naêm 2015
Ñeà taøi NCKH troïng ñieåm BXD, Moâ hình vaø quaûn lyù phaùt trieån ñoâ thò neùn beàn vöõng
SË 94 .2018 47
Sô ñoà so saùnh phaân boá daân cö theo khoaûng caùch tôùi trung taâm cuûa caùc ñoâ thò lôùn
töông töï nhö vayä taiï Ñaø Nanü g, Canà Thô vaø
Vunõ g Tauø . Rienâ g ñoiá vôiù thanø h phoá Nha
Trang, trong banù kính 1-5km matä ñoä danâ soá
cao 230 ngöôiø /ha giamû ñotä ngotä xuoná g 20
ngöôøi/ha.
Töø phanâ tích ôû trenâ coù theå danã tôiù ketá luanä veà
ñacë ñiemå nenù taiï cacù ñoâ thò lônù cuaû Vietä Nam
döïa treân khoanû g caùch nhö sau:
n
Coù söï phanâ hoaù roõ ranø g veà hình thaiù xayâ
dönï g matä ñoä cao giöaõ cacù ñoâ thò lônù trenâ
5
trieuä danâ nhö Haø Noiä vaø TP.HCM, vôiù ñoä
phuû khonâ g gian tapä trung ronä g lônù hôn, macë
duø Haø Noiä coù bò anû h höônû g bôiû yeuá toá hanø h
chính veà môû ronä g ñoâ thò, nhöng nhönõ g ñacë
ñiemå veà hình thaiù xayâ dönï g tapä trung vanã theå
hienä tính chatá xayâ dönï g quy moâ vaø matä ñoä
cao cuûa Haø Noäi.
n
Trong nhomù cacù ñoâ thò nhoû hôn, tröcï thuocä
trung öông nhö Haiû Phonø g, Canà Thô, Ñaø
Nanü g thì Haiû Phonø g noiå troiä hôn veà möcù ñoä
tapä trung danâ cö so vôiù Ñaø Nanü g vaø Canà
Thô. Ngoaiø ra Canà Thô laø thanø h phoá coù ñacë
ñiemå vunø g sonâ g nöôcù , nenâ coù ñacë ñiemå
khacù h quan lamø cho matä ñoä danâ soá thapá hôn
so Ñaø Naüng.
Sô ñoà phaân boá daân cö theo khoaûng caùch tôùi trung taâm cuûa ñoâ thò lôùn
n
Cacù ñoâ thò loaiï 1 khacù ñöôcï löaï chonï ñeå
phanâ tích, ñoâ thò tænh lî nhö Nha Trang,
Vunõ g Tauø vaø Bienâ Hoaø coù nhönõ g ñacë ñiemå
khaù khacù bietä laø cauá trucù danâ cö tapä trung,
cuï theå Bienâ Hoaø coù phanâ boá danâ cö töông
ñoiá cao vaø ñonà g ñeuà phanâ boá trong banù kính
1-10km, conø thanø h phoá Vunõ g Tauø vaø Nha
trang coù cauá trucù nenù khacù nhau roõ ranø g,
nhö ñaõ neuâ ôû trenâ thanø h phoá Nha trang coù
cauá trucù nenù tapä trung taiï daiû ven bienå , conø
thanø h phoá Vunõ g Tauø laiï danø traiû ñonà g ñeuà
hôn trenâ dienä ronä g.
Khoanû g cacù h vaø phanâ boá danâ cö moâ trenâ 1 trieuä danâ , matä ñoä xayâ dönï g tapä
cuûa caùc ñoâ thò lôùn
trung trong banù kính töø 1-15km, ñoâ thò canø g
lônù thì ñoä phanâ boá tapä trung canø g ñöôcï môû Keát luaän vaø kieán nghò
Trong nghienâ cöuù veà khoanû g cacù h vaø phanâ
boá danâ cö cuaû cacù ñoâ thò lônù , cacù ñoâ thò coù
cauá trucù nenù khacù nhau. Hauà nhö cacù ñoâ thò
coù quy moâ trenâ 1 trieuä danâ thì phanâ boá danâ
cö matä ñoä tapä trung trong banù kính 10km.
Cacù ñoâ thò nhoû hôn thì tapä trung trong vonø g
banù kính 1-5km.
ronä g. Trong banù kính 1-10 km, thanø h phoá haø
noiä thayá söï chenâ h lecä h roõ ranø g veà matä ñoä
daân soá töø 150 ngöôøi/ha xuoáng conø 65 ngöôøi/
ha, ñoiá vôiù TP.HCM thì ñoä phanâ boá matä ñoä
cao ronä g hôn so vôiù thanø h phoá Haø Noiä , trong
banù kính 1-15km, TP.HCM coù matä ñoä danâ soá
giaûm töø 108 ngöôøi/ha xuoáng cong 42 ngöôøi/
ha.
Nhu cauà phatù trienå ñoâ thò nenù , xayâ dönï g conâ g
trình cao tanà g, phatù trienå theo chieuà “ñönù g” laø
xu theá tatá yeuá ñöôcï nhieuà hocï giaû trong nöôcù
vaø quocá teá döï baoù . Tuy nhienâ , tuyø thuocä vaoø
ñieuà kienä KT-XH vaø ñònh höônù g chiená löôcï
ñoâ thò hoaù cuaû moiã quocá gia, moâ hình vaø giaiû
phapù quanû lyù phatù trienå ñoâ thò nenù seõ ñöôcï
thay ñoiå phuø hôpï . ÔÛ Vietä Nam hienä nay, xu
theá ñoâ thò nenù theå hienä thonâ g qua cacù hình
thöcù phatù trienå döï anù taiù thietá trong ñoâ thò hienä
höuõ , döï anù caiû taoï chung cö cu,õ chuyenå ñoiå
chöcù nanê g conâ g nghiepä , benä h vienä , cô sôû ñaiï
hocï thanø h cacù döï anù nhaø ô,û thöông maiï, honã
hôpï , döï anù xayâ dönï g cacù ñoâ thò vaø cacù khu ñoâ
Taát caû caùc ñoâ thò ñeuà coù maät ñoä daân cö cao
trong baùn kính 1-5km, cao nhatá laø thanø h
phoá Haø Noäi, roài ñená TP.HCM, Haûi Phoøng
vaø Nha trang.
Thanø h phoá Haiû phonø g coù danâ cö tapä trung
chuû yeuá trong banù kính 1-5km töø trung tamâ
thanø h pho,á matä ñoä bình quanâ 240 ngöôiø /ha
vaø trong banù kính töø 5-10km matä ñoä giamû
hanú xuoná g conø 55 ngöôiø /ha. Hienä töônï g
Nhö sô ñoà trenâ ta coù theå quan satù thayá trong
namê thanø h phoá tröcï thuocä trung öông coù quy
48
SË94 .2018
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
thò môiù, cacù conâ g trình cao tanà g rienâ g leû vaø cacù hình
baoû tonà ña danï g sinh hocï taiï cacù khu vöcï rönø g ngapä
manë cho cacù ñoâ thò ven bienå , laø nhönõ g thacù h thöcù ratá
lônù veà phatù trienå benà vönõ g ñoâ thò trong thôiø gian tôiù .
Theo chuyenâ gia quy hoacï h GS.TS.KTS Salvador
Perez Aroyo Haø Noiä nôi coù ratá nhieuà cacù döï anù Khu
ñoâ thò môiù mocï lenâ nhö namá , ña phanà laø chunù g namè
phanâ tanù , bamù theo cacù trucï ñöônø g chính, ít mang
tính ketá noiá veà matë cauá trucù , canû h quan vaø dòch vuï haï
tanà g, bò boû hoang vaø khonâ g coù ngöôiø ô,û nhìn chung
thöcù phanâ tacù h, gopä thöaû xayâ dönï g conâ g trình danâ cö
cao tanà g trong ñoâ thò. Cacù cauá trucù thanø h phanà cuaû
ñoâ thò nenù ñöôcï chia lamø boná capá ño:ä Ñoâ thò nenù ña
trung tamâ , ñoâ thò nenù (ñôn cöcï ), khu vöcï nenù (khu ñoâ
thòhoacë khuchöcù nanê g), conâ gtrìnhnenù . Ñoâthònenù ña
trung tamâ chæ xuatá hienä taiï cacù ñoâ thò coù quy moâ sieuâ
lônù , cuï theå laø taiï Haø Noiä vaø TP.HCM ñaõ hình thanø h cauá
trucù nayø , vaø banù kính môû ronä g vaø duy trì matä ñoä cao
trong khoanû g cacù h 1-15km chæ duy nhatá coù taiï Haø Noiä
vaø TP.HCM. Cauá trucù khonâ g gian nayø seõ tiepá tucï môû
ronä g nhöng möcù ñoä nenù conø phuï thuocä vaoø tiená trình
hình thanø h manï g löôiù ñöônø g bo,ä vaø heä thoná g metro
tauø ñienä taiï hai thanø h phoá trenâ . Döï baoù TP.HCM seõ coù
25% daân cö ñoâ thò ñöôïc höônû g lôïi töø Metro naêm 2020.
khonâ g ít ñoâ thò ratá thieuá tienä nghi, moiâ tröônø g oâ nhiemã
,
giao thoâng hoãn loaïn.
Nhönõ g nhöôcï ñiemå trenâ conä g vôiù tocá ñoä hình thanø h
heä thoná g giao thonâ g conâ g conä g quy moâ noiù rienâ g
chöa baté kòp vôiù nhu cauà phatù trienå cuaû cacù döï anù ,
cacù conâ g trình haï tanà g xaõ hoiä , tröônø g hocï , conâ g vienâ ,
vöônø hoa, chôï xanh conø ratá chamä cheã so vôiù tyû leä
nhaø môiù ñöa vaoø söû dunï g, ñieuà kienä cô sôû haï tanà g
cuaû cacù khu vöcï ñoâ thò hienä höuõ conø quaù thapá so
vôiù yeuâ cauà cuaû cacù khonâ g gian ñoâ thò taiù thietá . Do
haï tanà g vaø canû h quan ñoâ thò chöa ñonà g boä vaø hoanø
thienä , khaiù niemä ñoâ thò matä ñoä cao bò ñanù h ñonà g vôiù
hình anû h cuaû söï ñonâ g ñucù , chatä choiä , oâ nhiemã nhö
hình anû h cuaû haø Noiä hienä nay. Ñeà xuatá laø trenâ cunø g
motä ñôn vò dienä tích ñatá ñoâ thò, ngöôiø danâ canà coù
nhieuà dienä tích ôû hôn, khonâ g gian xanh vaø khonâ g
gian conâ g conä g nhieuà hôn, xayâ dönï g nhieuà nhaø cao
taàng hôn.
Giai ñoanï tiepá theo, nenâ lamø roõ cauá trucù nenù thanø h
phanà cuaû tönø g ñoâ thò, ñacë ñiemå , phanâ boá vaø moiá
quan heä vôiù ñònh höônù g quy hoacï h vaø nhu cauà cuaû
thò tröônø g.
Cacù cô sôû phapù lyù veà quy hoacï h vaø quanû lyù phatù trienå
cunõ g laø cô sôû quan tronï g ñònh höônù g cho phatù trienå
ñoâ thò nenù benà vönõ g. Luatä Quy hoacï h ñoâ thò, Luatä
Quanû lyù phatù trienå ñoâ thò, Heä thoná g QCXDVN, Luatä
Thuû ño,â cacù ñoà anù quy hoacï h chung ñoâ thò laø conâ g
cuï ñeå quanû lyù phatù trienå ñoâ thò. Nhönõ g nghienâ cöuù veà
ñanù h giaù tacù ñonä g cuaû cacù ñoà anù quy hoacï h, heä thoná g
quy chuanå , tieuâ chuanå ñoiá vôiù cacù hoatï ñonä g phatù
trienå neuâ trenâ cunõ g ratá quan tronï g. Söï khacù bietä giöaõ
quy hoacï h vaø thöcï hienä quy hoacï h do thöcï teá khacù h
quan veà nhu cauà xaõ hoiä , motä phanà cunõ g do nhönõ g batá
capä trong nhönõ g noiä dung veà quanû lyù phatù trienå ñoâ thò.
Chiená löôcï höônù g tôiù chatá löônï g ñoâ thò khonâ g nenâ chæ
dönø g laiï nhönõ g quy ñònh, chæ tieuâ matä ño,ä maø khuyená
khích nhönõ g thietá keá ñoâ thò chatá löônï g, taoï söcù hapá
daãn, khuyená khích söï saùng taïo vaø söï tham gia.
Xu theá phatù trienå nenù dienã ra chuû yeuá taiï cacù ñoâ thò
lônù nôi coù nhu cauà cao hôn veà quyõ ñatá thöông maiï ,
nhaø ô,û dòch vuï phucï vuï cho cacù hoatï ñonä g kinh teá cuaû
ñoâ thò. Vôiù nhanä ñònh tonå g quan trenâ xu theá nayø dienã
ra taiï Haø Noiä , TP.HCM, vaø motä soá ñoâ thò lônù khacù vôiù
quy moâ töø 200.000 ngöôiø trôû lenâ . Benâ canï h nhönõ g
öu ñiemå veà cung capá quyõ khonâ g gian quy moâ vôiù
chi phí tietá kiemä hôn, moâ hình ñoâ thò nenù ñaõ theå hienä
nhieuà nhöôcï ñiemå veà chatá löônï g giao thonâ g (hanø g
namê theo Vietnamet 9/6/2014, TP.HCM toná kemù chi
phí cho acù h tacé giao thonâ g laø 1,2 tyû USD), dòch vuï haï
tanà g xaõ hoiä cuaû cacù khu vöcï xung quanh döï anù cao
tanà g, cunõ g nhö quan ñiemå veà baoû tonà giaù trò di sanû
veà kiená trucù canû h quan cuaû ñoâ thò nhö khu vöcï noiä ñoâ
lòch söû Haø Noiä vaø TP.HCM, nhönõ g khonâ g gian conâ g
conä g quan tronï g khacù nhö bôø bienå , cuø lao taiï cacù ñoâ
thò ven bienå vaø nhönõ g khonâ g gian töï nhienâ nhayï camû
coù giaù trò veà canâ banè g sinh thaiù , ñieuà hoaø ngapä lutï ,
Taøi Lieäu Tham khaûo:
1. GS. TS. Leâ Hoàng Keá (1990) Sinh thaùi ñoâ thò trong quaù trình
quy hoaïch vaø xaây döïng ñieåm daân cö ôû Vieät Nam.
2. TS. Traàn Minh Huøng (2018), Thích öùng moâ hình ‘khu ñoâ thò
neùn’ trong quaù trình taùi thieát khoâng gian ñoâ thò taïi Haø Noäi.
3. TS. Phoù Ñöùc Tuøng (2017), Toång quan Lyù thuyeát veà ñoâ thò
neùn treân theá giôùi.
4. NCS. Leâ Kieàu Thanh, (2016) Toång keát kinh nghieäm Nhaät baûn
trong phaùt trieån moâ hình ñoâ thò neùn beàn vöõng.
5. NCS. Leâ Kieâu Thanh, (2016) toång quan kinh nghieäm quoác teá
veà chính saùch phaùt trieån ñoâ thò neùn treân theá giôùi.
6. Toång luaän quy hoaïch vaø thieát keá ñoâ thò neùn (2015, Trung taâm
thoâng tin BXD).
7. Quy hoaïch moâi tröôøng vaø phaùt trieån ñoâ thò beàn vöõng.
8. Moâ hình vaø giaûi phaùp quaûn lyù xaây döïng theo quy hoaïch ñoâ
thò sinh thaùi Taïi Haø noäi, NCS Ñoã Bình Minh (Ñaïi hoïc kieán truùc
Haø Noäi).
9. Portland, Hoa Kyø. Ranh giôùi taêng tröôûng ñoâ thò, Khaùi nieäm
Taêng tröôûng 2040 (xuaát baûn naêm 1995), TOD (Portland
Streetcar, MAX), saùng kieán “ khu phoá 20 phuùt”.
10. Soå tay quy hoaïch vaø thieát keá ñoâ thò (Myõ 2006)- Urban
Planning and Urban Design
11. Huynh Du (2015), Khu ñoâ thò môùi Phuù Myõ Höng ôû thaønh
phoá Hoà chí minh: thaønh coâng chæ laø 1 phaàn khi quan saùt treân
böùc tranh toång theå
SË 94 .2018 49
6 trang
15261
Free
Bạn đang xem tài liệu "Mô hình & quản lý phát triển đô thị nén bền vững Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mo_hinh_quan_ly_phat_trien_do_thi_nen_ben_vung_viet_nam.pdf
