Luận văn Từ trường của vi cấu trúc từ với biến thiên từ trường lớn
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ
BÙI VIẾT CHUNG
TỪ TRƯỜNG CỦA VI CẤU TRÚC TỪ VỚI
BIẾN THIÊN TỪ TRƯỜNG LỚN
̃ ̀
̣ ̣ ̣ ̣
LUÂN VĂN THAC SI VꢀT LIÊU VA LINH KIÊN NANO
HÀ NỘI - 2016
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ
BÙI VIẾT CHUNG
TỪ TRƯỜNG CỦA VI CẤU TRÚC TỪ VỚI
BIẾN THIÊN TỪ TRƯỜNG LỚN
Chuyên ngành:Vật liệu và linh kiện nano
Mã số: Chuyên nghành đào tạo thí điểm
̃ ̀
̣ ̣ ̣ ̣
LUÂN VĂN THAC SI VꢀT LIÊU VA LINH KIÊN NANO
Cán bộ hướng dẫn: PGS. TS. Phạm Đức Thắng
HÀ NỘI - 2016
LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc bởi sự hướng
dẫn tận tình của PGS. TS. Phạm Đức Thắng. Thầy đã tạo điều kiện cho mọi hoạt
động nghiên cứu của tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Tôi xin được chân
thành cảm ơn ThS. Lê Việt Cường đã giúp đỡ và có các trao đổi nhiệt tình, xin
được cảm ơn CN. Nguyễn Doãn Thành, TS. Bùi Đình Tú và các đồng nghiệp
công tác tại Khoa Vật lý kỹ thuật và Công nghệ nano, trường Đại học Công nghệ
(Đại học Quốc gia Hà Nội) đã động viên và hỗ trợ tôi trong thời gian qua.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo và các đồng nghiệp tại
trường THCS Nhân Chính, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội nơi
tôi công tác.
̣ ̣
Luận văn được hoan thanh vơi sư hỗ trợ môt phần từ đề tài 103.02-
̀
̀
́
2015.80 của Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia.
Sau cùng, tôi muốn gửi tình cảm yêu thương nhất và sự biết ơn tới bố, mẹ,
cũng như tất cả những người thân trong gia đình và bạn bè đã luôn cổ vũ, động
viên để tôi vượt qua khó khăn, hoàn thành tốt nội dung nghiên cứu trong bản
luận văn này.
Hà Nội, ngày 11 tháng 11 năm 2016
Bùi Viết Chung
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu của tôi đã thực hiện.
Các kết quả nghiên cứu của luận văn là trung thực, các tài liệu tham khảo được
trích dẫn đầy đủ.
Hà Nội, ngày 11 tháng 11 năm 2016
Học viên
Bùi Viết Chung
DANH MỤC HÌNH ẢNH
HC, độ từ dư MR, từ độ bão hòa MS..................................................................... 10
휇 (a) và các dòng điện tương đương (b).............................................................. 18
(b) của phần mềm MacMMems. ......................................................................... 23
biến thiên từ trường............................................................................................. 27
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU............................................................................................................... 3
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN............................................................................... 3
1.3. Phân loại một số vật liệu từ...................................................................... 7
1.3.1. Vật liệu nghịch từ.............................................................................. 8
1.3.2. Vật liệu thuận từ................................................................................ 8
1.4. Đường cong từ trễ .................................................................................... 9
1.5. Mục tiêu của luận văn ............................................................................ 12
2.1. Mô hình lý thuyết................................................................................... 14
2.1.2. Mô hình từ tích................................................................................ 19
2.2. Phần mềm mô phỏng.............................................................................. 22
1
thuyết............................................................................................................. 49
KẾT LUꢀN ........................................................................................................ 56
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 57
2
MỞ ĐẦU
Nam châm và từ trường là những thành phần quan trọng trong nhiều thiết
bị kỹ thuật. Ngày nay, nam châm được sử dụng trong nhiều động cơ ô tô, các
đầu đọc và ghi thông tin trong lĩnh vực máy tính. Với sự phát triển của công
nghệ nano, nhu cầu về các nam châm mạnh và tạo ra được từ trường không đồng
nhất (biến thiên) lớn trong không gian nhỏ hơn ngày càng nhiều.
Cho đến nay việc phân tách các đối tượng từ tính và phi từ tính cũng như
các truyền động sử dụng lực từ thông thường sử dụng từ trường được tạo ra bởi
các cuộn solenoid, các nam châm điện và các nam châm siêu dẫn. Gần đây, một
số nhóm nghiên cứu đã thành công trong việc sử dụng các nam châm vĩnh cửu
để tạo ra từ trường lớn thay thế các nam châm truyền thống. Từ trường lớn này
được tạo ra phù hợp với đặc điểm dị hướng từ mạnh của các vật liệu được sử
dụng để làm nam châm vĩnh cửu, thường là hợp chất của vật liệu đất hiếm và
kim loại chuyển tiếp. Tuy nhiên, từ trường đồng nhất không phải là thuận lợi vì
các phân tách sử dụng từ tính đòi hỏi nguồn từ trường có cường độ lớn và biến
thiên mạnh. Bởi vì lực từ tác dụng lên các đối tượng tỉ lệ thuận với độ cảm từ
của đối tượng, cảm ứng từ và độ biến thiên của cảm ứng từ. Cụ thể, một phần tử
(đối tượng) từ tính khi được đặt trong một môi trường từ không đồng nhất sẽ
chịu tác dụng của lực từ cho bởi công thức sau:
푉∆
휇0
⃗
⃗⃗ ⃗⃗
퐵. ∇퐵
퐹 =
푚
với V là thể tích của phần tử từ, ∆χ là sự chênh lệch độ thẩm từ của phần tử từ
(χp) và môi trường (χm), B là độ lớn của từ trường.
Tùy thuộc vào giá trị của ∆χ mà phần tử từ sẽ chịu tác dụng của lực hút
hay lực đẩy do từ trường tác động. Nếu ∆χ > 0 thì các phần tử sẽ chịu tác động
của lực hút và bị hút về những vị trí có lực hút mạnh nhất (thường là các cạnh
của nam châm), trong khi các phần tử sẽ bị đẩy ra xa khỏi nguồn từ trường tới
những vị trí có lực đẩy nhỏ nhất nếu ∆χ < 0.
Ngoài ra, khi ở trong dung dịch và được nhỏ lên các cấu trúc từ, các phần
tử còn chịu tác động của các lực khác như: trọng lực (Fg), lực đẩy Archimedes
(FA), lực kéo của dòng chất lỏng… vì thế các phần tử thường có xu hướng di
chuyển (magnetophoresis) tới những vị trí ổn định nơi mà tổng các lực tác động
lên phần tử có xu hướng cân bằng. Việc tính toán các lực tác dụng lên phần tử từ
cho phép chúng ta xác định và tiên đoán được cách mà phần tử từ di chuyển và
3
vị trí ổn định của chúng khi được đặt vào môi trường từ. Do đó, để tăng được
hiệu quả của phân tách từ tính, bên cạnh các yêu cầu khác thì giá trị của tích
⃗⃗ ⃗⃗
퐵∇퐵 cao cũng được yêu cầu.
Theo dự đoán với các kỹ thuật chế tạo các hệ thống vi cơ điện tử và các vi
nam châm ngày nay, các cấu trúc từ vĩnh cửu có thể tích hợp được trong các hệ
thống phân tích vi lưu, do đó mở rộng các khả năng ứng dụng của nam châm.
Một thực tế rõ ràng là các hệ thống phân tách từ này khá phức tạp, đắt tiền và
cần nhiều công đoạn cũng như thời gian để chế tạo. Do đó, các phương pháp
thiết kế lý thuyết được sử dụng để thu được mô hình hệ thống tối ưu trước khi
chế tạo. Công việc đầu tiên và quan trọng nhất của quá trình thiết kế lý thuyết
này là mô phỏng từ trường. Vì vậy trong luận văn này, chúng tôi nghiên cứu lý
thuyết và mô phỏng từ trường của một số cấu trúc từ kích thước micro-nano, có
tính từ cứng và dị hướng từ lớn theo một trục. Tại viền của các nam châm, từ
trường (B) rất mạnh và biến thiên (B) lớn được tạo ra, với tích giá trị (BB) có
thể đạt 103 – 105 T2/m.
4
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN
1.1. Từ trường và các đại lượng cơ bản
Từ trường là môi trường vật chất đặc biệt bao quanh điện tích chuyển
động và tác dụng lực lên điện tích chuyển động trong nó. Từ trường có thể sinh
ra bằng hai cách: sử dụng các cuộn dây có dòng điện chạy trong dây dẫn hoặc
nam châm vĩnh cửu. Trong các nam châm vĩnh cửu không có các dòng điện theo
nghĩa thông thường mà chỉ có chuyển động quỹ đạo và chuyển động spin của
điện tử. Đó cũng chính là nguồn gốc cơ bản của hiện tượng từ trong vật liệu.
⃗⃗
Cảm ứng từ 퐵 là đại lượng véctơ, đặc trưng cho từ trường về phương diện
tác dụng lực.
⃗⃗
Cường độ từ trường hay còn gọi là véctơ cường độ từ trường 퐻 đặc trưng
cho độ mạnh yếu của từ trường. Trong chân không hoặc không khí, cường độ từ
trường H có chiều giống như chiều của cảm ứng từ B. Chúng liên kết với nhau
bởi phương trình [1, 2]:
⃗⃗
⃗⃗
(1. 1)
퐵 = 휇0퐻
với µ0 = 4×10-7 N.A-2 là độ từ thẩm của chân không.
⃗⃗⃗
Trong các vật liệu từ, mỗi vật liệu từ có một từ trường nội tại (từ độ) 푀
⃗⃗
nên khi được đặt trong từ trường ngoài 퐻, cảm ứng từ B sẽ bao gồm cả thành
⃗⃗
⃗⃗⃗
phần của từ trường ngoài 퐻, và từ độ 푀 bên trong vật liệu:
⃗⃗ ⃗⃗ ⃗⃗⃗
퐵 = 휇0(퐻 + 푀)
(1. 2)
Độ cảm từ thiết lập mối quan hệ giữa M và H theo phương trình sau:
⃗⃗⃗
⃗⃗
(1. 3)
(1. 4)
푀 = 퐻
Từ các phương trình trên, chúng ta có thể thấy:
⃗⃗
⃗⃗ ⃗⃗⃗
⃗⃗
⃗⃗
⃗⃗
퐵 = 휇0(퐻 + 푀) = 휇0(1 + )퐻 = 휇0휇푟퐻 = 휇퐻
với µr = 휇/휇0 là độ từ thẩm tương đối của vật liệu so với chân không.
1.2. Các phương trình cơ bản của từ trường tĩnh
Như chúng ta đã biết điện trường và từ trường đồng thời tồn tại trong
không gian tạo thành một trường thống nhất gọi là trường điện từ. Vì vậy để mô
tả về trường điện từ, Maxwell đã nêu ra một hệ thống các phương trình sau [20]:
5
- Dạng vi phân:
(1. 5)
(1. 6)
⃗⃗
∇ ∙ 퐷 = 휌
⃗⃗
∇ ∙ 퐵 = 0
(1. 7)
(1. 8)
⃗⃗
휕퐵
⃗⃗
∇ × 퐸 = −
휕푡
⃗⃗
휕퐷
⃗⃗
⃗
∇ × 퐻 = 퐽 +
휕푡
- Dạng tích phân:
(1. 9)
⃗⃗ ⃗
∮ 퐷푑푆 = ∫ 휌푑푉
푆
푉
(1. 10)
⃗⃗ ⃗
∮ 퐵푑푆 = 0
푆
(1. 11)
(1. 12)
푑
⃗
⃗⃗
⃗⃗ ⃗
∮ 퐸 푑푙 = − 퐵푑푆
푑푡
퐶
푑
∮ 퐻푑푙 = ∫ 퐽푑푆 + ∫ 퐷푑푆
푑푡
⃗
⃗⃗
⃗⃗ ⃗
퐶
푆
푆
(1. 13)
(1. 14)
⃗⃗
⃗⃗
퐷 = 휀0휀퐸
⃗⃗
⃗⃗
퐵 = 휇0휇퐻
⃗⃗
trong đó: 퐸 là véc tơ cường độ điện trường, có đơn vị (V/m)
⃗⃗
퐻 là véctơ cường độ từ trường, có đơn vị (A/m)
2
⃗⃗
퐷 là độ điện cảm, có đơn vị (C/m )
là mật độ điện tích, có đơn vị (C/m3)
⃗⃗
퐵 véctơ cảm ứng từ, có đơn vị (T)
6
⃗
d푆 véctơ vi phân diện tích có hướng vuông góc với mặt S có đơn vị
(m2)
dV vi phân thể tích V được bao bọc bởi diện tích S, có đơn vị (m3)
⃗
d푙 véctơ vi phân của đường cong tiếp tuyến với đường cong (C)
bao quanh diện tích S, có đơn vị (m)
, µ là hằng số điện môi và từ thẩm của môi trường
Hệ các phương trình Maxwell viết như trên chỉ được áp dụng trong những
điều kiện sau:
- Các vật thể đứng yên hoặc chuyển động chậm trong điện từ trường.
- Các đại lượng 휀, 휇 đặc trưng cho tính chất điện từ của môi trường không
phụ thuộc thời gian và không phụ thuộc các véctơ đặc trưng cho điện từ trường.
Như vậy, hệ phương trình Maxwell cho phép ta xác định được trạng thái
của điện từ trường một cách đơn giản. Khi áp dụng hệ phương trình Maxwell
⃗
cho từ trường tĩnh, ta phải cho các đạo hàm theo thời gian bằng 0 và cho 퐽 = 0
(không có mật độ dòng) do đó các phương trình Maxwell sẽ đơn giản đi nhiều.
Từ những điều kiện trên, ta có thể viết lại hệ phương trình Maxwell cho trường
tĩnh từ gồm các phương trình sau đây:
(1. 15)
(1. 16)
(1. 17)
(1. 18)
⃗⃗
∇ ∙ 퐷 = 휌
⃗⃗
∇ × 퐸 = 0
⃗⃗
∇ ∙ 퐵 = 0
⃗⃗
∇ × 퐻 = 0
1.3. Phân loại một số vật liệu từ
Từ trường được định nghĩa bằng các đường sức từ, khi từ trường tương
tác với bất kỳ loại vật liệu nào đó, số đường sức từ có thể tăng hoặc giảm.
Nguồn từ trường theo đó có thể được khuếch đại hay giảm đi trong vật liệu như
là kết quả của sự tương tác. Các chất khác nhau tương tác với từ trường ở mức
độ khác nhau. Để biểu diễn mức độ tương tác của vật liệu với từ trường ngoài,
người ta dựa vào công thức 1.3. Thông qua công thức này người ta đưa ra khái
niệm hệ số từ hóa là đại lượng đặc trưng cho mức độ bị từ hóa của vật liệu.
Dựa vào giá trị của hệ số này, các vật liệu từ thường được chia làm ba nhóm,
7
bao gồm vật liệu nghịch từ, thuận từ và sắt từ. Nhóm vật liệu sắt từ có thể được
coi là lớp con của thuận từ nhưng vẫn được tách riêng bởi có những tính chất từ
quan trọng [1, 2, 20].
1.3.1. Vật liệu nghịch từ
Như ta đã biết, hiệu ứng nghịch từ có ở mọi nguyên tử đặt trong từ trường
ngoài. Do đó tính chất nghịch từ có ở mọi chất. Tuy nhiên, tính chất nghịch từ sẽ
thể hiện rõ chủ yếu ở những chất mà khi chưa đặt trong từ trường ngoài, tổng
mô-men từ nguyên tử (hay phân tử) của chúng bằng 0, nghĩa là mọi mô-men từ
quỹ đạo và mô-men từ spin hoàn toàn triệt tiêu lẫn nhau. Đó là những chất khí
hiếm (He, Ne, Ar, Kr, Ze, Rn) hoặc các ion (Na+, Cl-) có các lớp điện tử giống
như khí hiếm. Tính chất nghịch từ cũng thể hiện ở cả một số chất có mô-men từ
nguyên tử chiếm ưu thế so với hiệu ứng thuận từ như Cu, Ag, Sb, Bi. Ngoài ra,
các chất như Pb, Zn, Si, Ge, S, CO2, H2O, thủy tinh và đa số các hợp chất hữu cơ
cũng là các chất nghịch từ. Khi được đặt trong từ trường ngoài, từ độ của các vật
liệu này là rất yếu và ngược hướng với từ trường ngoài. Độ cảm từ có giá trị âm
nằm trong khoảng từ -10-6 tới -10-4 và không thay đổi theo nhiệt độ.
1.3.2. Vật liệu thuận từ
Khác với chất nghịch từ, chất thuận từ khi bị từ hóa sẽ sinh ra một từ
trường phụ hướng cùng chiều với từ trường ngoài.
Tính chất này thể hiện ở những chất mà khi chưa có từ trường ngoài, mô-
men từ nguyên tử (hay phân tử) của chúng khác 0. Đó là những chất như các
kim loại kiềm (Na, K,…), Al, NO, Pt, O2, N2, các nguyên tố đất hiếm,…
Khi chưa đặt khối vật liệu thuận từ vào trong từ trường ngoài, theo lý
thuyết Langevin, do chuyển động nhiệt, các mô-men từ nguyên tử sắp xếp hoàn
toàn hỗn loạn nên tổng mô-men từ của cả khối thuận từ bằng 0. Khi đặt khối vật
liệu thuận từ vào trong từ trường ngoài, các mô-men từ nguyên tử có xu hướng
sắp xếp theo hướng của từ trường ngoài. Tuy nhiên chuyển động nhiệt lại có xu
hướng làm cho chúng sắp xếp hỗn loạn. Dưới tác dụng đồng thời của cả hai
nguyên nhân trên, các mô-men từ nguyên tử sẽ sắp xếp có thứ tự hơn theo
hướng của từ trường ngoài, tạo ra một mô-men từ tổng trong khối vật liệu thuận
từ, mô-men từ tổng này sẽ biến mất khi từ trường ngoài được loại bỏ. Độ cảm từ
của vật liệu thuận từ có giá trị trong khoảng từ 10-4 tới 10-3 và phụ thuộc vào
nhiệt độ, độ cảm từ lớn hơn ở nhiệt độ thấp và giảm dần khi nhiệt độ tăng do
dao động nhiệt của các mô-men từ.
8
1.3.3. Vật liệu sắt từ
Nghịch từ và thuận từ là những vật liệu từ yếu. Sắt từ là một loại vật liệu
từ mạnh. Độ cảm từ của vật liệu sắt từ có thể lớn hơn độ cảm từ cùa vật liệu
nghịch từ thuận từ hàng trăm triệu lần. Độ cảm từ của vật liệu sắt từ có giá trị
trong khoảng từ 102 tới 105 [3, 4, 6, 9-11, 14-16, 20-26].
Các nguyên tố hóa học có tính chất sắt từ là Fe, Ni, Co, Gd, một số
nguyên tố đất hiếm ở nhiệt độ rất thấp,… Ngoài ra còn một số lượng lớn chất sắt
từ là hợp kim của các nguyên tố sắt từ với nhau, hợp kim của các nguyên tố sắt
từ với các nguyên tố không sắt từ (như Fe-Ni, Fe-Ni-Al,…) và một số hợp kim
của các nguyên tố không sắt từ với nhau (như Cu-Mn-Al),…
Giống vật liệu thuận từ ở chỗ có mô-men từ tĩnh, nhưng các mô-men từ
này liên kết chặt chẽ với nhau. Các mô-men từ nguyên tử liên kết và sắp xếp
song song và cùng chiều với nhau qua một vùng không gian gọi là miền Weiss
(domain). Nhiệt độ tăng trong các chất sắt từ cũng làm giảm mô-men từ tổng
của vật liệu bởi dao động nhiệt của các mô-men từ riêng rẽ. Các chất sắt từ mặc
dù có từ độ tự phát nhưng mô-men từ tổng cộng vẫn có thể bằng 0 vì mô-men từ
tổng của các miền Weiss liên kết ngẫu nhiên với nhau và không có định hướng
ưu tiên. Khi vật liệu được đặt trong từ trường ngoài với cường độ tăng dần, các
mô-men từ nguyên tử sẽ được sắp xếp cùng hướng với từ trường ngoài cho tới
khi đạt trạng thái bão hòa từ (MS). Khi vật liệu đạt được trạng thái bão hòa từ,
nếu từ trường ngoài được loại bỏ thì vật liệu sắt từ vẫn tồn tại một mô-men từ
tổng tương ứng với định hướng ưu tiên của các mô-men thành phần sau khi
được từ hóa, gọi là từ độ dư (MR). Lúc này, nếu từ trường ngoài được đưa vào
theo hướng ngược lại và tăng dần cường độ để các mô-men từ của vật liệu đạt
trạng thái bão hòa một lần nữa thì từ độ của vật liệu là một hàm của từ trường
ngoài và có đường về khác đường đi. Đồ thị sự phụ thuộc của từ độ vật liệu sắt
từ vào từ trường ngoài gọi là đường cong từ trễ. Đường cong từ trễ là một tính
chất quan trọng của vật liệu sắt từ và làm cho vật liệu sắt từ có nhiều tiềm năng
ứng dụng mà một trong những ứng dụng cơ bản và điển hình nhất của chúng là
dùng để chế tạo nam châm.
1.4. Đường cong từ trễ
Từ trễ (magnetic hysteresis) là hiện tượng bất thuận nghịch giữa quá trình
9
hóa một vật sắt từ đến một từ trường bất kỳ, nếu ta giảm dần từ trường và quay
lại theo chiều ngược, thì nó không quay trở về đường cong từ hóa ban đầu nữa,
mà đi theo đường khác, và nếu ta đảo từ theo một chu trình kín (thay đổi từ
trường ngoài theo hướng ngược lại), thì ta sẽ có một đường cong kín gọi là
đường cong từ trễ hay chu trình từ trễ [1, 15] (hình 1.1). Tính chất từ trễ là một
năng từ tính của của các chất sắt từ [20].
Hình 1. 1. Đường cong từ trễ M(H) của vật liệu sắt từ với lực kháng từ HC, độ từ dư
MR, từ độ bão hòa MS.
Trên đường cong từ trễ, ta sẽ xác định được các đại lượng đặc trưng của
chất sắt từ như:
- Từ độ bão hòa (MS): là từ độ đạt được trong trạng thái bão hòa từ, có
nghĩa là tất cả các mômen từ của chất sắt từ song song với nhau.
- Từ dư (MR): là giá trị từ độ khi từ trường ngoài được khử về 0.
- Lực kháng từ (HC): là từ trường ngoài cần thiết để khử hoàn toàn mô
men từ của vật liệu, hay là giá trị để từ độ đổi chiều. Đôi khi lực kháng từ còn
được gọi là trường đảo từ.
Nguyên nhân cơ bản của hiện tượng từ trễ là sự tương tác giữa các mô
men từ có tác dụng ngăn cản chúng quay theo từ trường ngoài. Có nhiều cơ chế
khác nhau tạo nên hiện tượng từ trễ cũng như các dạng đường cong từ trễ khác
hãm sự phát triển của mầm đảo từ.
10
Việc phân tích đường cong từ trễ của các vật liệu sắt từ dẫn tới khái niệm
vật liệu từ cứng và vật liệu từ mềm (hình 1.2).
Hình 1. 2. Đường cong từ trễ của vật liệu từ mềm và vật liệu từ cứng.
Vật liệu từ mềm là vật liệu dễ từ hóa và dễ khử từ bởi từ trường ngoài có
cường độ tương đối thấp. Khi từ trường ngoài được loại bỏ thì vật liệu từ mềm
gần như trở về trạng thái cân bằng và không có từ dư sau khi đã được từ hóa tới
trạng thái bão hòa. Lực kháng từ Hc thường nhỏ hơn 100Oe (1Oe = 1G = 0.0796
kA/m), chu trinh trê hẹp, tư đô số tư hoa rất
̃
̣
bao hoa, độ từ thẩm (µ 103) và hê
̣
̀
̃
̀
̀
́
̀
cao. Vật liệu từ mềm thường được dùng làm vật liệu hoạt động trong trường
ngoài, ví dụ như lõi biến thế, lõi nam châm điện, các lõi dẫn từ, máy phát điện,
role, sensơ từ, cuộn cảm, cuộn chắn hay màn chắn từ,...
Vật liệu từ cứng là vật liệu sắt từ khó khử từ và khó từ hóa. Vật liệu từ
cứng có nhiều đặc trưng từ học, tính chất từ phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ, độ
bền, độ chống ăn mòn,… Các đại lượng vật lý đặc trưng của vật liệu từ cứng là:
- Lực kháng từ Hc lớn nằm trong khoảng 102 ÷ 103 kA/m. Nguồn gốc của
lực kháng từ lớn trong các vật liệu từ cứng chủ yếu liên quan đến đến dị hướng
từ tinh thể lớn trong vật liệu. Các vật liệu từ cứng thường có cấu trúc tinh thể có
tính đối xứng kém hơn so với các vật liệu từ mềm và chúng có dị hướng từ tinh
thể rất lớn [1-4, 6, 9-11, 14-16, 21-26].
- Cảm ứng từ dư hay độ từ dư, thường ký hiệu là BR hay MR, là cảm ứng
từ còn dư sau khi ngắt từ trường. Vật liệu từ cứng có cảm ứng từ dư MR đáng kể.
- Tích năng lượng từ cực đại ((BH)max) là đại lượng đặc trưng cho độ mạnh
yếu của vật liệu từ, được đặc trưng bởi năng lượng từ cực đại có thể tồn trữ
trong một đơn vị thể tích vật liệu từ. Đại lượng này có đơn vị là đơn vị của mật
độ năng lượng, J/m3. Tích năng lượng từ cực đại được xác định trên đường cong
từ trễ thuộc về góc phần tư thứ hai trên đường cong từ trễ, là một điểm sao cho
11
giá trị của tích cảm ứng từ B và từ trường H đạt cực đại. Để có tích năng lượng
từ cao, vật liệu cần có lực kháng từ lớn và cảm ứng từ dư cao.
Bảng 1.1 trình bày một số tính chất điển hình của các vật liệu từ cúng phổ biến
nhất hiện nay [21, 25, 26]. Trong số các vật liệu từ cứng thì vật liệu NdFeB có
cấu trúc tinh thể kiểu tứ giác với lực kháng từ lớn (hơn 10kOe) và từ độ bão hòa
cao (tới 1.62T) nên là lạo nam châm vĩnh cửu mạnh nhất hiện nay với khả năng
cho tích năng lượng từ lớn, nó được sử dụng rộng rãi trong các nghành công
nghiệp máy móc, thiết bị truyền thông, hóa học, y học, các lĩnh vực công nghệ
cao như hàng không vũ trụ, hàng không, quân sự…hơn nữa, chúng còn được sử
dụng trong các nghành công ngiệp mới nổi như nghành công nghiệp năng lượng
mới của năng lượng gió. Bên cạnh đó, một số nghiên cứu cho thấy việc giảm
kích thước nam châm NdFeB không làm thay đổi tính chất từ của chúng cho
thấy nam châm này có nhiều khả năng tích hợp với các thiết bị và vi hệ thống.
Bảng 1. 1. Nhiệt độ Curie TC, từ trường dị hướng HA, từ độ bão hòa MS, mật độ khối
và khả năng chống ăn mòn của các hợp chất kim loại chuyển tiếp-đất hiếm điển hình,
FePt (L10), CoPt (L10) so với các vật liệu cổ điển BaFe12O19, α-Fe [22].
Vật liệu
MS
(T)
HA (BH)max, th TC
Khả năng
chống ăn mòn
(kJ/m3)
514
220
333
472
407
200
-
(K)
(g/cm3)
(T)
Nd2Fe14B
SmCo5
1.61
7.6
585
7.6
8.6
Kém
Kém
Kém
Kém
Tốt
1.05 40.0
1.30 6.4
1000
1173
749
Sm2Co17
Sm2Fe17N3
FePt-L10
CoPt-L10
α-Fe
8.7
1.54 21.0
1.43 11.6
7.7
750
15.1
15.2
7.9
1.00
2.16
0.48
4.9
-
840
Tốt
1043
742
Kém
Tốt
BaFe12O19
1.8
-
5.3
1.5. Mục tiêu của luận văn
Chúng ta thấy rằng từ tính là một thuộc tính cơ bản và quan trọng của vật
liệu. Về cơ bản, dù nhiều hay ít thì mọi vật liệu đều biểu hiện tính chất từ. Các
vật liệu từ ngày nay được ứng dụng nhiều trong khoa học kỹ thuật và cuộc sống.
Trong tất cả các ứng dụng, các vật liệu từ được sử dụng đều có một hình dạng,
kích thước và tính chất từ nhất định phù hợp với mục tiêu ứng dụng. Tất cả các
thông số liên quan đều hướng tới việc tạo ra một không gian từ trường như
12
mong muốn. Vì vậy trước khi chế tạo, người ta thường tiến hành mô phỏng để
có thể thu được vật liệu từ với hình dạng và tính chất hợp lý.
Một trong những ứng dụng được quan tâm nghiên cứu hiện nay là khả
năng bắt giữ các phần tử kích thước nhỏ dựa vào tính chất từ của chúng của các
vật liệu, cấu trúc từ nhờ sự phân bố không đồng nhất của từ trường trên bề mặt
các vật liệu từ và cấu trúc từ. Bằng việc sử dụng các vật liệu từ có kích thước,
hình dạng, trật tự và tính chất từ phù hợp, chúng ta có thể tạo ra được không
gian có cường độ từ trường lớn và sự biến thiên từ trường mạnh qua đó tác dụng
được lực lớn lên các phần tử kích thước nhỏ.
Mục tiêu chính của luận văn là:
- Luận văn này được thực hiện với mục đích tính toán, khảo sát lý thuyết
sự phân bố của từ trường trên một số nam châm từ cứng hình trụ NdFeB có cấu
trúc micro bằng các mô hình lý thuyết và phần mềm mô phỏng.
- Các giá trị thu được bằng tính toán và mô phỏng được so sánh với nhau,
qua đó cho thấy mức độ chính xác và đáng tin cậy của các mô hình lý thuyết
cũng như phần mềm mô phỏng từ trường.
- Các kết quả tính toán và mô phỏng thu được sẽ làm cơ sở cho các
nghiên, chế tạo các vi cấu trúc từ thực tế có từ trường và sự biến thiên từ trường
phù hợp cho một số ứng dụng liên quan tới việc bắt giữ hạt từ và phần tử sinh
học.
13
Tải về để xem bản đầy đủ
66 trang
20360
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Từ trường của vi cấu trúc từ với biến thiên từ trường lớn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_tu_truong_cua_vi_cau_truc_tu_voi_bien_thien_tu_truo.pdf
