Luận văn Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục từ thực tiễn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VĂN LONG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VIÊN CHỨC

GIÁO DỤC TỪ THỰC TIỄN QUẬN LÊ CHÂN,

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

Hà Nội, 2018

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VĂN LONG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ VIÊN CHỨC

GIÁO DỤC TỪ THỰC TIỄN QUẬN LÊ CHÂN,

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 8.38.01.02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS. ĐỖ THỊ KIM ĐỊNH

Hà Nội, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu

trong Luận văn là trung thực. Những kết luận của Luận văn chưa được công bố

trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Văn Long

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ

NUỚC VỀ VIÊN CHỨC GIÁO DỤC........................................................... 7

1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về viên chức giáo dục .... 7

1.2. Nội dung quản lý nhà nước về viên chức giáo dục.................................. 16

1.3. Hình thức, biện pháp quản lý nhà nước về viên chức giáo dục............... 24

1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về viên chức giáo dục....... 27

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIÊN

CHỨC NGÀNH GIÁO DỤC TỪ THỰC TIỄN QUẬN LÊ CHÂN,

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG ........................................................................ 32

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến QLNN về viên chức giáo dục tại quận Lê

Chân, thành phố Hải Phòng ............................................................................ 32

2.2. Thực trạng quản lý nhà nước đối với viên chức giáo dục tại quận Lê

Chân, thành phố Hải Phòng ............................................................................ 37

2.3. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về viên chức tại quận Lê Chân,

thành phố Hải Phòng....................................................................................... 49

Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN

LÝ VỀ VIÊN CHỨC GIÁO DỤC TỪ THỰC TIỄN QUẬN LÊ

CHÂN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG .......................................................... 54

3.1. Các định hướng tăng cường quản lý nhà nước về viên chức................... 54

3.2. Các giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về viên chức giáo dục........ 57

KẾT LUẬN.................................................................................................... 57

TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 69

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chủ nghĩa xã hội:

CNXH

GD-ĐT

GD&ĐT

QLNN

THCS

Giáo dục- Đào tạo :

Giáo dục và đào tạo:

Quản lý nhà nước:

Trung học cơ sở:

Ủy ban nhân dân:

Xã hội chủ nghĩa:

UBND

XNCN

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Giáo dục và đào tạo là một bộ phận quan trọng trong sự nghiệp cách

mạng của Đảng, Nhà nước và dân tộc Việt Nam. Tầm quan trọng của ngành

giáo dục và đào tạo đã được Đảng nhiều lần nêu ra trong các văn kiện. Nghị

quyết Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ XII tiếp tục nhấn mạnh: “ Đổi

mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực, nhất là

nguồn nhân lực chất lượng cao” là một trong ba đột phá chiến lược và khẳng

định trọng tâm “ Phát huy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội; tập trung xây dựng con người về đạo đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ,

năng lực làm việc; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh”. Như vậy, có thể

thấy con người là nhân tố quyết định cho sự thành công của mọi hoạt động,

đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục. Với sứ mệnh trồng người, ngành giáo dục

đang từng ngày khẳng định tầm quan trọng đối với sự tồn tại, phát triển của

đất nước, trong đó không thể không nói đến vai trò của các viên chức giáo

dục. Với truyền thống “ Tôn sư trọng đạo” của dân tộc Việt Nam, người giáo

viên luôn được coi là hình tượng mẫu mực, là người dạy học trò tri thức và

nhân cách. Đó là trách nhiệm cao quý mà mỗi người làm nghề giáo dục phải

gánh vác, vì mỗi hành động của họ dù nhỏ đến đâu đều có ảnh hưởng nhất

định đến sự nghiệp trồng người.

Nhận thức được tầm quan trọng của viên chức ngành giáo dục những

năm qua, Đảng và Nhà nước đã rất quan tâm tạo điều kiện cho việc xây dựng,

hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý viên chức giáo

dục. Bên cạnh đó, việc đổi mới công tác quản lý và nâng cao chất lượng đội

ngũ viên chức giáo dục đang là đòi hỏi bức thiết của xã hội trong giai đoạn

hiện nay.

1

Trong những năm qua, ngành giáo dục và đào tạo thành phố Hải Phòng

nói chung và quận Lê Chân nói riêng đã từng bước trưởng thành và đạt được

những thành quả đáng khích lệ. Song, trước yêu cầu đổi mới giáo dục và phát

triển kinh tế xã hội hiện nay, cần phải tăng cường hơn nữa chất lượng nguồn

nhân lực và phát huy tối đa sức mạnh của đội ngũ viên chức giáo dục. Quan

trọng nhất là cần khai thác, sử dụng, quản lý nguồn nhân lực này như thế nào

để đạt được hiệu quả cao nhất.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy đến nay hệ thống thể chế quản lý viên

chức vẫn chưa đầy đủ, chưa tạo cơ sở pháp lý hoàn chỉnh cho hoạt động thực

thi nghiệp vụ của viên chức giáo dục. Do đó vẫn chưa thể đáp ứng được yêu

cầu trong thời đại mới. Trong những nguyên nhân dẫn đến thực tế trên thì

phải kể đến công tác quản lý nhà nước về viên chức vẫn chưa đáp ứng được

những yêu cầu mà xã hội đề ra, không bắt kịp với sự phát triển của đất nước

trong giai đoạn hiện nay.

Nhận thức được vấn đề nêu trên, học viên đã mạnh dạn lựa chọn đề tài

“Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục từ thực tiễn quận Lê Chân,

thành phố Hải Phòng” làm đề tài luận văn thạc sĩ ngành Luật Hiến pháp và

Luật Hành chính của mình.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Quản lý viên chức không còn là một vấn đề mới, nhưng luôn là đề tài có

tính thời sự và cũng không kém phần phức tạp. Đã có nhiều công trình nghiên

cứu tiếp cận vấn đề này ở các khía cạnh khác nhau. Các công trình nghiên cứu

đã công bố chủ yếu là những vấn đề có liên quan đến nội dung của luận văn

trong đó có thể kể đến một số công trình:

Ths. Lê Minh Hương (2012), “Một số vấn đề về tuyển dụng, sử dụng và

quản lý viên chức theo Nghị định số 29/NĐ-CP của Chính phủ”, Tạp chí Tổ

chức nhà nước, (số 5). Bài viết làm rõ một số vấn đề về tuyển dụng, sử dụng

2

và quản lý viên chức theo Nghị định số 29/NĐ-CP của Chính phủ. Ngoài ra,

bài viết còn làm rõ một số vấn đề về thực trạng tuyển dụng, sử dụng và quản

lý viên chức ở nước ta hiện nay, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng

cao hiệu lực, hiệu quả của Nghị định số 29/NĐ-CP của Chính Phủ.

Nguyễn Thành Bắc (2016), Quản lý nhà nước về đội ngũ giáo viên

trung học phổ thông công lập trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, Luận văn thạc sĩ

Quản lý công, Học viện Hành chính, Hà Nội. Đây là công trình nghiên cứu

khoa học tập trung nghiên cứu phân tích thực trạng và đánh giá công tác

QLNN về đội ngũ giáo viên trong các trường trung học phổ thông công lập

trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trên cơ sở tinh thần Nghị quyết hội nghị Trung

ương lần thứ 8, khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; từ

đó đề xuất những giải pháp nhằm quản lý hiệu quả đội ngũ giáo viên trong các

trường trung học phổ thông công lập trên địa bàn tỉnh.

Vũ Hoàng Quỳnh (2016), QLNN đối với viên chức ngành y tế từ thực

tiễn bệnh viện Phổi trung ương, Luận văn thạc sĩ Luật Hiến pháp và luật Hành

chính, Học viện Hành chính, Hà Nội. Luận văn nghiên cứu về quản lý nhà

nước đối với viên chức ngành y tế. Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý

luận, pháp lý về quản lý viên chức ngành y tế gắn với thực tiễn Bệnh viện

Phổi trung ương, từ đó đề xuất những phương hướng, giải pháp nhằm nâng

cao chất lượng quản lý viên chức ngành y tế trong giai đoạn hiện nay.

Ngoài ra, còn một số công trình nghiên cứu khác cũng liên quan như:

Vũ Tiến Dũng (2011), QLNN về đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ VC

tại các bệnh viện công - Từ thực tiễn bệnh viện Bạch Mai Hà Nội, Luận văn

Thạc sỹ quản lý hành chính công.

Nguyễn Thị Thu Hằng (2013), “Quản lý nhà nước đối với viên chức y

tế ở Việt Nam hiện nay”, Luận văn thạc sĩ quản lý hành chính công, Học viện

Hành chính Quốc gia.

3

Vũ Tiến Dũng (2015), “Kinh nghiệm QLNN về bồi dưỡng công chức,

viên chức của một số quốc gia trên thế giới - kinh nghiệm cho Việt Nam”,

Tạp chí Quản lý nhà nước, Học viện Hành chính Quốc gia.

Nguyễn Thị Hiền (2014), QLNN về viên chức trong các trường phổ

thông trung học từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang, Luận văn thạc sĩ ngành Luật hiến

pháp và luật hành chính, Học viện Khoa học xã hội.

Tình hình nghiên cứu trên cho thấy, các công trình khoa học, đề tài

nghiên cứu, sách chuyên khảo, bài báo trong chừng mực nhất định đã góp

phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng về quản lý cán

bộ, công chức, viên chức ở nước ta.

Mặc dù vậy, trước yêu cầu đổi mới của sự nghiệp xây dựng công

nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, việc nghiên cứu một cách toàn diện về

quản lý cán bộ, công chức nói chung, quản lý viên chức nói riêng là vấn đề

mang tính thời sự cấp thiết cần được tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn

thiện. Cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp về vấn đề

quản lý viên chức giáo dục dưới góc độ tiếp cận là một luận văn Thạc sĩ Luật

Hiến pháp và Luật Hành chính. Vì vậy, việc chọn nghiên cứu đề tài này mang

ý nghĩa lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối

với viên chức ngành giáo dục.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý nhà

nước về viên chức giáo dục nói chung quận Lê Chân, Thành phố Hải Phòng

nói riêng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác quản lý nhà

nước về viên chức giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

3.2. Nhiệm vụ của luận văn

4

- Làm rõ những vấn đề lý luận về quản lý viên chức giáo dục như: Khái

niệm, đặc điểm viên chức; khái niệm, đặc điểm viên chức giáo dục; khái niệm

quản lý viên chức giáo dục; nội dung, vai trò của quản lý viên chức giáo dục

và các yếu tố tác động đến việc quản lý viên chức giáo dục.

- Phân tích, đánh giá thực trạng và chỉ ra những kết quả đạt được và

những hạn chế; chỉ ra các nguyên nhân của những kết quả đạt được và hạn

chế trong quản lý viên chức ngành giáo dục tại quận Lê Chân, thành phố Hải

Phòng.

- Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm tăng cường quản lý nhà nước

đối với viên chức giáo dục từ thực tiễn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn quản lý nhà

nước đối với viên chức ngành giáo dục gắn với thực tiễn tại quận Lê Chân,

thành phố Hải Phòng.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với viên chức ngành giáo

dục tại quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng từ năm 2013 đến nay.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luật chủ nghĩa duy vật

biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; đồng thời vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh và quán triệt các Nghị quyết đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ

IX, X, XI, XII về đổi mới công tác cán bộ, công chức và hoàn thiện việc quản

lý đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

5

Chương 1: Luận văn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp để đưa ra

các khái niệm về quản lý, quản lý nhà nước, viên chức, viên chức giáo dục và

quản lý nhà nước về viên chức giáo dục. Đồng thời, khái quát nội dung của

quản lý nhà nước về viên chức giáo dục

Chương 2: Luận văn sử dụng phương pháp thu thập số liệu, tài liệu, tổng

hợp, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về viên chức giáo dục từ

thực tiễn tại quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.

Chương 3: Sử dụng phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp để rút ra

những định hướng và giải pháp nhằm tăng cường quản lý nhà nước về viên

chức giáo dục.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Về lý luận, làm rõ thêm một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước về

viên chức giáo dục nói chung và quản lý nhà nước về viên chức giáo dục tại

quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng nói riêng.

Về thực tiễn, luận văn còn có thể sử dụng làm tài liệu cung cấp cho việc

nghiên cứu về hoạt động quản lý nhà nước về viên chức giáo dục. Luận văn

cũng sẽ là tài liệu tham khảo, nghiên cứu cụ thể cho công tác quản lý viên

chức giáo dục tại quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các chữ viết tắt và danh mục tài

liệu tham khảo, luận văn được kết cấu gồm 3 chương, 9 tiết.

Chương 1: Những vấn đề lý luận của quản lý nhà nước về viên chức

giáo dục

Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về viên chức giáo dục tại quận

Lê Chân, thành phố Hải Phòng

Chương 3: Định hướng và giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về

viên chức giáo dục tại quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng

6

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA

QUẢN LÝ NHÀ NUỚC VỀ VIÊN CHỨC GIÁO DỤC

1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của quản lý nhà nước về viên chức

giáo dục

1.1.1. Khái niệm quản lý và quản lý nhà nước

1.1.1.1. Quản lý

Hiện nay, có rất nhiều cách hiểu về quản lý. Có quan niệm cho rằng,

quản lý là hành chính, là cai trị; hay quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ

huy… Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng, quản lý được định nghĩa là: “Tổ

chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan” [47, tr.69].

Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ

chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay

một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất

trong bối cảnh và các điều kiện nhất định.

Nếu xem xét quản lý dưới góc độ chính trị- xã hội thì: Quản lý là sự tác

động có ý thức để chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt

động của con người nhằm đạt đến mục tiêu đúng ý chí của người quản lý và

phù hợp với quy luật khách quan.

Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau, quản lý có thể được hiểu như

sau: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản

lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu nhất định.

1.1.1.2. Quản lý nhà nước

Theo giáo trình Quản lý hành chính nhà nước và quản lý ngành giáo

dục và đào tạo: “Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều hành xã hội để thực thi

quyền lực nhà nước; là tổng thể về thể chế, về tổ chức và cán bộ của bộ máy

7

nhà nước có trách nhiệm quản lý công việc hàng ngày của nhà nước, do các

cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp) có tư cách pháp nhân

công pháp (công quyền) tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp luật để

thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn mà nhà nước đã giao cho

trong việc tổ chức và điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi của công dân”.

[46, tr. 40]

Như vậy, QLNN là một hoạt động mang tính chất quyền lực nhà nước,

được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội.

QLNN được hiểu theo hai nghĩa. Theo nghĩa rộng, QLNN là toàn bộ

hoạt động của bộ máy nhà nước, từ hoạt động lập pháp, hoạt động hành pháp

và cả hoạt động tư pháp. Theo nghĩa hẹp, QLNN không bao gồm hoạt động

lập pháp và tư pháp của nhà nước, mà đó là hoạt động điều hành công việc

hàng ngày của hệ thống bộ máy hành chính nhà nước.

1.1.2. Khái niệm viên chức và viên chức giáo dục

1.1.2.1. Viên chức

Trong quá trình phát triển của hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước Việt

Nam khái niệm về viên chức ngày càng được hoàn thiện. Tại điều 2, Luật

Viên chức 2010 quy định: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng

theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp

đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo

quy định của pháp luật”. Theo đó, viên chức được xác định theo các tiêu chí:

được tuyển dụng theo vị trí việc làm; làm việc theo chế độ hợp đồng làm việc;

hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là những người

mà hoạt động của họ nhằm cung cấp các dịch vụ cơ bản, thiết yếu cho người

dân như: giáo dục, đào tạo, y tế, an sinh xã hội, hoạt động khoa học, văn hoá,

nghệ thuật, thể dục, thể thao… Những hoạt động này không nhân danh quyền

8

lực chính trị hoặc quyền lực công, không phải là các hoạt động quản lý nhà nước

mà chỉ thuần tuý mang tính nghề nghiệp gắn với nghiệp vụ, chuyên môn.

Trên cơ sở đó, viên chức có những đặc điểm sau:

-Viên chức là người mang quốc tịch Việt Nam, được ký kết hợp đồng

làm việc theo vị trí việc làm tại đơn vị sự nghiệp công lập và hưởng lương từ

nguồn thu của đơn vị;

-Viên chức là những người làm những công việc thuần túy về chuyên

môn như giảng dạy, nghiên cứu khoa học, khám chữa bệnh, cung cấp thông

tin… tại các đơn vị sự nghiệp công lập, không trực tiếp tham gia vào công tác

quản lý nhà nước;

-Hoạt động nghề nghiệp của viên chức nhằm thực hiện việc cung cấp

những dịch vụ công thiết yếu, cung cấp cho người dân các sản phẩm “phi vật

chất”, dựa trên “kỹ năng nghiệp vụ, mang tính nghiệp vụ cao”.

- Lao động của viên chức là hoạt động nghề nghiệp mang tính phục vụ,

không thu tiền hoặc có thu tiền nhưng không đặt mục tiêu lợi nhuận lên trên

hết, nhằm cung cấp cho người dân các nhu cầu cơ bản, thiết yếu… Phạm vi

của các hoạt động nghề nghiệp tập trung vào các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, y

tế, khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao, lao động, việc làm, an sinh xã

hội… Mức độ cung cấp mà Nhà nước có trách nhiệm thực hiện tùy thuộc vào

mức độ phát triển của mỗi quốc gia.

1.1.2.2. Viên chức giáo dục

Trên cơ sở quan niệm về viên chức nói chung, có thể hiểu, viên chức

giáo dục là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc

tại các cơ sở giáo dục công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương

từ quỹ lương của cơ sở giáo dục công lập theo quy định của pháp luật”.

Viên chức giáo dục gắn liền với tên gọi về chức danh nghề nghiệp. Viên

chức giáo dục bao gồm viên chức làm công tác quản lý, viên chức giáo viên

9

và những nhân viên. Viên chức quản lý là người được bổ nhiệm giữ chức vụ

quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc

một số công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập nhưng không phải là công

chức và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý. Viên chức giáo viên là những

người chỉ thực hiện công tác mang tính chuyên môn nghiệp vụ (giảng dạy)

trong các cơ sở giáo dục công lập. Ngoài ra, viên chức giáo dục còn là những

nhân viên trong cơ sở giáo dục công lập như: thủ quỹ, kế toán, văn phòng,

nhân viên phòng thí nghiệm…).

Viên chức giáo dục phần lớn là giáo viên, nhân tố quyết định đến chất

lượng giáo dục, đào tạo

1.1.2.3. Vị trí, vai trò của viên chức giáo dục

Đội ngũ viên chức giáo dục có vai trò vô cùng quan trọng trong quá

trình hình thành và phát triển nhân cách học sinh, là lực lượng cốt cán biến

mục tiêu giáo dục thành hiện thực. Vai trò của viên chức giáo dục là người

khuyến khích, cổ vũ, định hướng, tổ chức, điều chỉnh và trực tiếp quản lý cả

về phương diện học tập và tình cảm người học đúng theo phương châm “Xây

dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Để làm được điều đó, đội ngũ

viên chức giáo dục, những người lao động trí óc chuyên nghiệp phải nắm

vững kiến thức bộ môn giảng dạy và các kiến thức bổ trợ khác về kỹ năng

quản lý giáo dục, nắm vững quy luật phát triển tâm lý của học sinh để hình

thành nhân cách của các em theo từng cấp học. Viên chức giáo dục có vai trò

quan trọng thể hiện ở các mặt như sau:

Một là, viên chức giáo dục là người trang bị những tri thức cơ bản về

văn hóa, khoa học nhằm phát triển tiềm năng trí tuệ của học sinh. Đó là thế hệ

mới, thế hệ tương lai của đất nước. Vậy, yêu cầu đặt ra đối với thế hệ tương

lai phải là người có hệ thống tri thức được đúc kết từ trong lịch sử đến hiện

tại; là người phát triển toànn diện về trí dục, thể dục, thẩm mỹ, mỹ dục và kỹ

10

thuật tổng hợp. Nền giáo dục đào tạo XHCN là nơi hình thành các thế hệ

tương lai đó, mà vai trò của quản lý là nhân tố quyết định. Vì vậy với việc trang

bị những tri thức và kỹ năng về văn hóa, khoa học sẽ giúp học sinh có thái độ tôn

trọng kỷ luật, học tập theo lối khoa học, chủ động và sáng tạo, có ý thức khắc

phục khó khăn, chuyên cần tự giác trong học tập và vận dụng các kiến thức đã

học và thực tế cuộc sống phục vụ nhân dân, phục vụ đất nước.

Hai là, trang bị, bồi dưỡng cho học sinh những tri thức cơ bản về đạo

đức, pháp luật, dân chủ và những giá trị truyền thống của lịch sử dựng nước

và giữ nước, bảo tồn bản sắc văn hóa của dân tộc, tình cảm, tư tưởng, lối sống

phù hợp với thế giới quan và nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa mà cốt lõi là

nghĩa vụ và trách nhiệm với Tổ quốc, đối với nhân dân, đối với sự nghiệp

cách mạng dân tộc thông qua các môn học Văn học, Lịch sử, Giáo dục công

dân. Từ đó góp phần hình thành ở các em nhân cách tốt, lối sống, cách ứng xử

có văn hóa để trở thành con người có đạo đức, có tấm long nhân ái; giúp các

em hiểu và sử dụng đúng quyền và thực hiện tốt nghĩa vụ đối với xã hội, biết

tôn trọng pháp luật, chấp hành pháp luật của nhà nước và nội quy của nhà

trường. Vấn đề này đã được Hồ Chí Minh khẳng định: người mà có tài mà

không có đức thì là người vô dụng, có đức mà không có tài làm gì cũng khó.

Ba là, trang bị những kiến thức cơ bản về thể chất và an ninh quốc

phòng nhằm phát triển thể lực phục vụ yêu cầu của đất nước. Quá trình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng đất nước trước xu thế toàn cầu hóa đòi

hỏi nguồn nhân lực không chỉ có trình độ mà phải có sức khỏe, chịu được thử

thách, áp lực công việc. trí tuệ minh mẫn, tính năng động sáng tạo phụ thuộc

rất nhiều về sức khỏe, cơ thể khỏe mạnh. Giáo dục phải đáp ứng các nội dung

cơ bản là thể dục, trí dục, mỹ dục, đức dục và phải gắn chặt với nhau làm nền

tảng cho sự phát triển con người.

1.1.3. Khái niệm và vai trò của quản lý nhà nước về viên chức giáo dục

11

1.1.3.1. Khái niệm quản lý nhà nước về viên chức giáo dục

Quản lý viên chức giáo dục được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp.

Theo nghĩa hẹp, quản lý viên chức giáo dục là việc cơ quan có thẩm quyền

quản lý nhà nước ban hành văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức thực hiện

văn bản quy phạm pháp luật; thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo,

khen thưởng, kỷ luật; báo cáo tổng kết, đánh giá công tác quản lý nhà nước về

viên chức giáo dục. Theo nghĩa rộng, quản lý viên chức giáo dục là việc cơ

quan có thẩm quyền quản lý nhà nước ban hành các văn bản quy phạm pháp

luật; tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật; thanh tra, kiểm tra, giải

quyết khiếu nại, tố cáo, khen thưởng, kỷ luật; báo cáo tổng kết, đánh giá công

tác quản lý nhà nước về lĩnh vực giáo dục; quản lý đối với nguồn nhân lực, tổ

chức bộ máy, nguồn tài chính, cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ trong

lĩnh vực giáo dục. Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục là một bộ phận

cấu thành hoạt động quản lý nhà nước đối với viên chức nói chung bảo đảm

cho hoạt động thực thi quyền hành pháp của nhà nước có hiệu lực và hiệu quả

Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục có những đặc điểm sau:

- Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục mang tính quyền lực đặc biệt,

tính tổ chức cao và tính mệnh lệnh đơn phương của cơ quan có thẩm quyền

quản lý nhà nước đối với lĩnh vực giáo dục. Tính quyền lực ấy là đặc điểm để

phân biệt hoạt động quản lý nhà nước với hoạt động quản lý khác và phân biệt

hoạt động quản lý nhà nước về viên chức giáo dục với hoạt động quản lý nhà

nước về viên chức khác. Tính quyền lực này bắt nguồn từ quyền lực của nhà

nước vì cơ quan quản lý nhà nước về viên chức giáo dục là một trong những

cơ quan cấu thành bộ máy nhà nước ta hiện nay.

- Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục có mục tiêu, chiến lược, chương

trình kế hoạch để thực hiện mục tiêu. Trong hoạt động quản lý, mục tiêu bao giờ

cũng được đề ra đầu tiên và cơ bản. Mỗi một hoạt động quản lý đều đề ra một

12

mục tiêu khác khác nhau, do vậy hoạt động quản lý nhà nước về viên chức giáo

dục cũng có mục tiêu riêng, để thực hiện được mục tiêu này cần phải thiết lập

một hệ thống các chương trình, kế hoạch dài hạn, trung hạn, ngắn hạn…

- Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục mang tính chủ động, sáng tạo,

liên tục và chuyên môn hóa nghề nghiệp cao, linh hoạt trong việc điều hành,

phối hợp, huy động mọi lực lượng để đạt được mục tiêu, kế thừa những thành

tựu và tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa trong hoạt động quản lý để áp dụng

quản lý viên chức giáo dục cho phù hợp.

- Quản lý nhà nước về viên chức giáo dục mang tính thứ bậc chặt chẽ,

không có sự cách biệt giữa người quản lý và người bị quản lý, không vì lợi

nhuận và nhân đạo. Tính thứ bậc được thể hiện trong quản lý nhà nước về

viên chức giáo dục ngay từ khi xây dựng hệ thống viên chức giáo dục. Do

vậy, xét ở phạm vi hẹp, vị trí này là người quản lý, nhưng cũng vị trí đó, trong

phạm vi rộng hơn lại là người bị quản lý của tổ chức cao hơn nên không có sự

cách biệt tuyệt đối về mặt xã hội giữa người quản lý và người bị quản lý trong

lĩnh vực giáo dục. Hoạt động quản lý nhà nước về viên chức giáo dục nhằm

phục vụ cộng đồng. Do vậy, xét về tổng thể cùng mục tiêu chung của các cơ

quan nhà nhà nước khác là phục vụ nhân dân, đặc biệt không chỉ phục vụ cho

những người tuyệt đối trung thành với tổ quốc và có tinh thần xây dựng và

bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa và còn bảo đảm cho những nhu cầu tối thiếu

của các đối tượng đi ngược lại mục tiêu xây dựng và bảo vệ Nhà nước Việt

Nam xã hội chủ nghĩa. Do vậy, quản lý nhà nước về viên chức giáo dục còn

mang tính nhân đạo xuất phát từ bản chất của Nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Việc quản lý nhà nước về viên chức giáo dục được thực hiện trên cơ sở các

nguyên tắc sau:

Thứ nhất, phải bảm đảm sự lãnh đạo của Đảng và sự thống nhất quản lý

của Nhà nước đối với đội ngũ viên chức giáo dục.

13

Thứ hai, bảo đảm quyền chủ động và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu.

Thứ ba, việc tuyển dụng, sử dụng, quản lý, đánh giá viên chức giáo dục

được thực hiện trên cơ sở tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp, vị trí việc làm và

căn cứ vào hợp đồng làm việc. Vị trí việc làm là căn cứ xác định số lượng

người làm việc, cơ cấu viên chức để thực hiện việc tuyển dụng, sử dụng và

quản lý viên chức trong đơn vị sự nghiệp công lập.

Thứ tư, thực hiện bình đẳng giới, các chính sách ưu đãi của Nhà nước

đối với viên chức giáo dục là người có tài năng, người dân tộc thiểu số, người

có công với cách mạng, viên chức làm việc ở miền núi, biên giới, hải đảo,

vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội

đặc biệt khó khăn và các chính sách ưu đãi khác của Nhà nước đối với viên

chức giáo dục.

1.1.3.2. Vai trò của quản lý nhà nước về viên chức giáo dục

QLNN về viên chức giáo dục có ý nghĩa quyết định đến chất lượng hoạt

động, đến sự vận hành của cơ sở giáo dục, cung cấp môi trường làm việc lành

mạnh, minh bạch và hiệu quả cho đội ngũ viên chức giáo dục. QLNN về viên

chức giáo dục nhằm lựa chọn những người có năng lực, trình độ, đáp ứng

được yêu cầu và sắp xếp đúng với nguyện vọng cũng như khả năng của mỗi

người. QLNN về viên chức giáo dục nhằm hướng hoạt động của viên chức

giáo dục thực hiện nhiệm vụ của mình theo chủ trương, đường lối lãnh đạo

của Đảng, chấp hành chính sách, pháp luật của nhà nước và sự chỉ đạo của

các cơ quan nhà nước cấp trên. Sự QLNN đối với viên chức giáo dục dựa trên

cơ sở các tiêu chuẩn, các chuẩn mực chung và sự cưỡng chế của luật pháp để

sàng lọc cho các cơ sở giáo dục công lập những viên chức vừa có đức, có tài,

loại bỏ những người không đáp ứng yêu cầu, không có năng lực và trình độ

yếu kém.

14

Nhà nước thực hiện quản lý nhà nước về viên chức giáo dục thông qua

việc ban hành chính sách pháp luật nhằm tạo ra các quy tắc xử sự chung và có

các biện pháp xử lý các hành vi đi ngược lại các chính sách của Đảng, vi

phạm pháp luật. Ngoài ra, nhà nước còn có các chế tài nhằm phát triển và đào

tạo đội ngũ viên chức giáo dục, có các chính sách hỗ trợ viên chức giáo dục

trong hoạt động nghề nghiệp. QLNN về viên chức giáo dục có vai trò quan

trọng trong việc tạo hành lang pháp lý, tạo điều kiện và khuyến khích phát

triển đội ngũ viên chức giáo dục.

QLNN về viên chức giáo dục đóng một vai trò đặc biệt quan trọng. Đây

là quá trình tác động và điều chỉnh của nhà nước đến việc quản lý viên chức

giáo dục nhằm: Đưa ra các cơ sở pháp lý cho việc quản lý viên chức giáo dục;

đảm bảo cho việc quản lý viên chức giáo dục được thực hiện một cách thống

nhất, quy củ, đúng quy định, góp phần cho quản lý viên chức giáo dục được

bình đẳng, công khai, minh bạch, đáp ứng yêu cầu của tình hình hiện nay;

giám sát chặt chẽ khâu tuyền dụng, sử dụng và đào tạo, bồi dưỡng viên chức

giáo dục, xử lý các vi phạm phát sinh nhằm hạn chế, ngăn chặn các tiêu cực

trong đội ngũ viên chức giáo dục

Với mục tiêu: “ Đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn

bản và toàn diện theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa

và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện,

gồm: giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành,

năng lực ngoại ngữ và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực

chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và

xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ

hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập”

(Quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính

phủ phê duyệt “ Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020”), việc

15