Luận văn Quản lí hoạt động dạy học ở các trường Tiểu học Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Đinh Thị Ngọc Tâm
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
THEO QUAN ĐIỂM
LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Thành phố Hồ Chí Minh - 2020
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Đinh Thị Ngọc Tâm
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
THEO QUAN ĐIỂM
LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM
Chuyên ngành : Quản lí giáo dục
Mã số
: 8140114
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHAN THỊ THU HIỀN
Thành phố Hồ Chí Minh - 2020
LỜI CÁM ƠN
Đề tài “Quản lí hoạt động dạy học ở các trường tiểu học Quận 1, Thành
phố Hồ Chí Minh theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm” là một nội dung
của khoa học quản lí giáo dục, cũng là kết quả quá trình nghiên cứu của tác giả
sau thời gian được học tập tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí
Minh.
Để có được kết quả này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Phan
Thị Thu Hiền, người đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình nghiên
cứu và hoàn thành luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn ban lãnh đạo khoa Khoa học Giáo dục, các thầy cô
giáo đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình học tập và
nghiên cứu.
Xin trân trọng cảm ơn Hội đồng khoa học Trường Đại học Sư phạm Thành
phố Hồ Chí Minh, Phòng Sau Đại học đã tạo mọi điều kiện và góp nhiều ý kiến
quý báu cho luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ của Ban giám hiệu các trường tiểu học
Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh và toàn thể đồng nghiệp đã nhiệt tình, tạo mọi
điều kiện cung cấp thông tin cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu.
Tuy đã có rất nhiều cố gắng nhưng chắc chắn trong luận văn không tránh
khỏi thiếu sót. Rất mong nhận được sự chỉ dẫn, góp ý của quý thầy cô và các
bạn đồng nghiệp.
Trân trọng cảm ơn!
Tác giả luận văn
Đinh Thị Ngọc Tâm
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan .....................................................................................................1
Lời cám ơn.........................................................................................................2
Mục lục..............................................................................................................3
Danh mục chữ viết tắt........................................................................................8
Danh mục các bảng............................................................................................9
MỞ ĐẦU...........................................................................................................1
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề..........................................................................8
1.2. Các khái niệm cơ bản ...............................................................................13
1.2.1. Dạy học............................................................................................13
1.2.3. Quản lí .............................................................................................16
1.2.4. Quản lí giáo dục ..............................................................................17
1.4.1. Thuận lợi .........................................................................................22
1.4.2. Khó khăn .........................................................................................24
trường tiểu học.........................................................................................28
HS tiểu học ......................................................................................34
giáo viên ........................................................................................89
2.5.1. Ưu điểm...........................................................................................95
2.5.2. Hạn chế............................................................................................96
Kết luận Chương 2.........................................................................................102
3.1. Cơ sở đề xuất biện pháp .........................................................................103
3.1.1. Cơ sở pháp lí..................................................................................103
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Dạy học lấy người học làm trung tâm là một cách tiếp cận dạy học đã ra
đời từ lâu trên thế giới. Ở Việt Nam, quan điểm này cũng đã được thực hiện
hơn một thập kỉ qua (Nguyễn Tuấn Vĩnh, Tạ Thị Kim Nhung và Lê Thị Nhung,
2018). Chuyển từ dạy học lấy giáo viên (GV) làm trung tâm sang lấy học sinh
(HS) làm trung tâm là vấn đề then chốt của đổi mới giáo dục hiện nay. Dù đổi
mới phương pháp hay kĩ thuật dạy học, dù đổi mới hình thức tổ chức hoạt động
hay hình thức đánh giá quá trình học tập của HS, dù việc đổi mới có tiến hành
ở bậc học nào đi chăng nữa thì cũng đều theo cách tiếp cận dạy học lấy HS làm
trung tâm.
Cách tiếp cận dạy học lấy HS làm trung tâm phù hợp với xu hướng phát
triển chung của giáo dục toàn cầu. Đây là cách tiếp cận tốt nhất bởi “sản phẩm”
của cách tiếp cận này chính là những con người năng động, sáng tạo, tích cực
của thời đại. Do vậy, giáo dục Việt Nam muốn đổi mới thì không thể không
bước cùng xu hướng của thế giới – tất yếu phải theo cách tiếp cận dạy học này.
Theo đó, cùng với quá trình mở cửa và hội nhập kinh tế – văn hóa, giáo dục
Việt Nam đã có những thay đổi nhất định. Cao trào là từ đầu thập niên 2000,
làn sóng những quan điểm giáo dục mới đã du nhập vào Việt Nam một cách
mạnh mẽ, gỡ bỏ những quan điểm giáo dục lạc hậu, ứng dụng những phương
pháp tâm lý sư phạm tiến bộ, mới mẻ, hướng đến sự phát triển, quyền tự do và
lựa chọn của HS là trọng tâm của quá trình dạy học. Có thể kể đến một số
phương pháp dạy học hiện đại đã được triển khai thực hiện tại các trường học
ở Việt Nam như: phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp dạy học
theo nhóm nhỏ, phương pháp dạy học theo tình huống, phương pháp dạy học
theo dự án. Những phương pháp dạy học này đều phát huy cao nhất tính tích
cực, độc lập, sáng tạo của người học, rèn cho người học phương pháp tự học
2
và đều có bản chất là định hướng vào người học, lấy người học làm trung tâm
của hoạt động dạy học.
Khi HS đóng vai trò trung tâm trong quá trình dạy và học thì quá trình này
là quá trình hoạt động tri thức sáng tạo. Người thầy là người hướng dẫn và luôn
luôn đi đầu trong mọi hoạt động sáng tạo của cả quá trình học tập. HS là nhân
vật trung tâm và GV là nhân vật quyết định chất lượng. Nếu như trước đây giáo
dục thường chú trọng tới các mục tiêu thi cử, bằng cấp, điểm số, học càng nhiều
kiến thức càng tốt thì ngày nay mục tiêu dạy học là cần hướng tới trau dồi kĩ
năng học suốt đời, sự năng động, hứng thú học tập, khả năng nhìn ra và giải
quyết vấn đề, khả năng tìm kiếm, xử lí và trình bày thông tin, khả năng suy luận
và dự đoán, khả năng tự học mới là những kĩ năng mấu chốt cho thế kỉ 21 (Phan
Thị Thu Hiền, 2013). Xuất phát từ sự thay đổi về mục tiêu dạy học này đã buộc
các nhà quản lí giáo dục một lần nữa nhìn nhận nghiêm túc hơn về việc muốn
đổi mới giáo dục thì tất yếu phải vận dụng quan điểm dạy học lấy HS làm trung
tâm trong nhà trường hiện nay.
Khi dạy học chuyển từ dạy học lấy GV làm trung tâm sang dạy học lấy
HS làm trung tâm thì quản lí hoạt động dạy học cũng cần có sự thay đổi.
Tuy nhiên, dù đã được phát động và thực hiện từ lâu (Nguyễn Tuấn Vĩnh
et al., 2018), dù vấn đề không mới, nhưng thực tế tại Việt Nam thì việc vận
dụng quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm và công tác quản lí hoạt động
dạy học lấy HS làm trung tâm vẫn chưa đạt hiệu quả như mong đợi. Những trở
ngại trong suốt quá trình vận dụng quan điểm dạy học này tại Việt Nam có thể
xuất phát từ quan niệm truyền thống về dạy học từ ngàn xưa; từ năng lực, trình
độ của GV; từ phía phụ huynh (PH) và nhất là từ năng lực của các nhà quản lí
giáo dục, do còn nóng vội, chưa uyển chuyển, linh động khi vận dụng lí luận
vào thực tiễn.
Vì những lí do trên, với vai trò là phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn
của trường tiểu học, tôi nghiên cứu đề tài “Quản lí hoạt động dạy học ở các
3
trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh theo quan điểm lấy học sinh
làm trung tâm” với mong muốn khảo sát thực trạng việc dạy học và quản lí hoạt
động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm tại một số trường tiểu học
trên địa bàn Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh (Tp.HCM) và đề xuất một số
biện pháp quản lí nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học theo cách tiếp cận
này. Từ đó, tôi mong phần nào có thể góp sức cho việc nâng cao chất lượng
giáo dục tại các trường tiểu học trên địa bàn Quận 1, Tp.HCM.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận về quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm
lấy HS làm trung tâm và thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm
lấy HS làm trung tâm ở các trường tiểu học Quận 1, Tp.HCM, luận văn đề xuất
biện pháp quản lí dạy học lấy HS làm trung tâm và khảo nghiệm các biện pháp
đó nhằm khắc phục những tồn tại của thực trạng.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở trường
tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở các
trường tiểu học Quận 1, Tp.HCM.
4. Giả thuyết khoa học
Công tác quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm
ở các trường tiểu học Quận 1, Tp.HCM đã được quan tâm thực hiện nhưng vẫn
còn một số hạn chế nhất định. Nếu hệ thống hóa được lí luận về quản lí hoạt
động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở trường tiểu học và đánh
giá đúng thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung
tâm các trường tiểu học Quận 1, Tp.HCM thì sẽ đề xuất được các biện pháp
quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở các trường
4
tiểu học Quận 1, Tp.HCM có tính cấp thiết và khả thi cao nhằm nâng cao chất
lượng hoạt động dạy học nói chung và chất lượng hoạt động dạy học theo quan
điểm lấy HS làm trung tâm nói riêng.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm
và quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở bậc tiểu
học;
- Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học lấy HS làm trung tâm và thực trạng
quản lí dạy học lấy HS làm trung tâm ở một số trường tiểu học trên địa bàn
Quận 1, Tp.HCM;
- Đề xuất một số biện pháp quản lí nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lấy
HS làm trung tâm ở bậc tiểu học.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Về đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu biện pháp quản lí hoạt động dạy
học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm của hiệu trưởng các trường tiểu học
Quận 1, Tp.HCM.
- Về địa bàn nghiên cứu: Khảo sát tại 9 trường tiểu học trên tổng số 16
trường tiểu học công lập trên địa bàn Quận 1, Tp.HCM, bao gồm: Trường Tiểu
học Đinh Tiên Hoàng, Trường Tiểu học Lê Ngọc Hân, Trường Tiểu học
Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trường Tiểu học Nguyễn Huệ, Trường Tiểu học Nguyễn
Thái Học, Trường Tiểu học Phan Văn Trị, Trường Tiểu học Chương Dương,
Trường Tiểu học Trần Khánh Dư, Trường Tiểu học Trần Quang Khải.
- Về khách thể khảo sát: Khảo sát 9 hiệu trưởng, 14 phó hiệu trưởng, 60
tổ trưởng chuyên môn và 76 giáo viên đang công tác tại 9 trường nói trên.
5
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Cơ sở phương pháp luận
7.1.1. Quan điểm hệ thống – cấu trúc
Tiếp cận quan điểm hệ thống cấu trúc giúp người nghiên cứu tìm hiểu
được mối liên hệ chặt chẽ giữa quản lí việc dạy học theo quan điểm lấy HS làm
trung tâm với quản lí các hoạt động khác ở một số trường tiểu học Quận 1,
Tp.HCM, cũng như xem xét công tác quản lí nhà trường là một hệ thống, trong
đó công tác quản lí việc dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm là một
hệ thống con với các yếu tố hợp thành. Từ đó giúp tìm hiểu chính xác thực
trạng quản lí việc dạy học lấy HS làm trung tâm ở trường tiểu học.
7.1.2. Quan điểm lịch sử - logic
Quan điểm này giúp người nghiên cứu xác định phạm vi không gian, thời
gian và điều kiện hoàn cảnh cụ thể, để điều tra thu thập số liệu chính xác, đúng
với mục đích nghiên cứu đề tài, trình bày công trình nghiên cứu theo trình tự
hợp logic.
7.1.3. Quan điểm thực tiễn
Quan điểm này đòi hỏi người nghiên cứu xác định rõ thực trạng công tác
quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở một số trường
tiểu học Quận 1, Tp.HCM, nhằm tìm kiếm những biện pháp góp phần nâng cao
chất lượng công tác quản lí nhà trường tiểu học.
7.2. Phương pháp nghiên cứu
7.2.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
Sử dụng các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, phân loại và hệ
thống hóa các kết quả nghiên cứu, tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến
quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm để xây dựng
khung lí luận cho đề tài.
6
7.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: ở nghiên cứu này điều tra phương
pháp điều tra bằng bảng hỏi được thực hiện hai lần với hai mục tiêu khác nhau.
Lần thứ nhất nhằm tìm hiểu thực trạng dạy học và thực trạng quản lí hoạt động
dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở các trường tiểu học Quận 1.
Lần thứ hai nhằm khảo sát tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lí
đề xuất.
- Phương pháp phỏng vấn sâu: nhằm tìm hiểu thực trạng dạy học và thực
trạng quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm ở các
trường tiểu học Quận 1; ghi nhận những khuyến nghị, đề xuất của cán bộ quản
lí (CBQL) và GV nhằm làm rõ hơn kết quả thu nhận được từ bảng hỏi.
- Phương pháp quan sát (tiết dạy): nhằm mục tiêu thu thập thêm căn cứ để
tìm hiểu thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm vào
hoạt động dạy học cụ thể của GV ở các trường tiểu học Quận 1.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: nghiên cứu các hồ sơ, văn bản liên
quan đến quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm trung tâm tại
các trường tiểu học được khảo sát để làm rõ hơn thực trạng.
7.2.3. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí các số liệu, kết quả thu
thập được trong quá trình nghiên cứu.
8. Đóng góp của luận văn
8.1. Về lí luận
Hệ thống hóa lí luận về quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm và quản
lí hoạt động dạy học lấy HS làm trung tâm ở trường tiểu học.
8.2. Về thực tiễn
Mô tả cụ thể, toàn diện thực trạng dạy học theo quan điểm lấy HS làm
trung tâm và thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo quan điểm lấy HS làm
trung tâm ở các trường tiểu học Quận 1, Tp.HCM.
7
Đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động dạy học lấy HS làm trung tâm ở
các trường tiểu học Quận 1, Tp.HCM. Các biện pháp này cần thiết và khả thi,
nếu được thực hiện đồng bộ sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học theo quan
điểm lấy HS làm trung tâm ở các trường tiểu học Quận 1, Tp.HCM.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn gồm có 03 chương:
- Chương 1: Cơ sở lí luận về quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm và
quản lí hoạt động dạy học lấy HS làm trung tâm ở trường tiểu học.
- Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động dạy học ở các trường tiểu học
Quận 1, Tp.HCM theo quan điểm lấy HS làm trung tâm.
- Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động dạy học ở các trường tiểu học
Quận 1, Tp.HCM theo quan điểm lấy HS làm trung tâm.
8
Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUAN ĐIỂM DẠY HỌC
LẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM VÀ QUẢN LÍ
HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC LẤY HỌC SINH
LÀM TRUNG TÂM Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Dạy học là một hoạt động có đặc trưng cơ bản là hoạt động dạy của GV
và hoạt động học của HS tồn tại trong mối quan hệ tương tác, biện chứng. Trong
đó, GV với hoạt động dạy và HS với hoạt động học là hai nhân tố trung tâm
trong những nhân tố cấu trúc hoạt động dạy học.
Trong lí luận dạy học, có những quan điểm khác nhau về vị trí, vai trò của
GV và HS. Nhưng xét tổng thể có hai hướng nhìn nhận chung như sau: lấy GV
làm trung tâm (tập trung vào vai trò hoạt động của GV) hoặc lấy HS làm trung
tâm (tập trung vào vai trò hoạt động của HS).
Hoạt động dạy học ở nhà trường muốn đạt hiệu quả thì nhất thiết phải có
sự kết hợp chặt chẽ giữa hoạt động dạy của GV với hoạt động học của HS.
Một GV sáng tạo là một GV biết giúp đỡ HS tiến bộ nhanh chóng trên con
đường tự học. GV phải là người hướng dẫn, người cố vấn hơn là chỉ đóng vai
trò công cụ truyền đạt tri thức (Trần Bá Hoành, 2003).
Trong từng bối cảnh lịch sử, việc tổ chức dạy học ở những giai đoạn khác
nhau đã có sự thay đổi, chuyển biến khác nhau.
Ở thời kì tổ chức nhà trường chưa được hình thành, GV thường dạy cho
một nhóm nhỏ HS, trong đó, lứa tuổi và trình độ HS có thể có sự chênh lệch
không nhỏ. GV bắt buộc phải coi trọng trình độ, năng lực, tính cách của mỗi
HS và GV có điều kiện để thực hiện cách dạy thích hợp cho từng HS. Do vậy,
vai trò chủ động tích cực của người học được đề cao. Tuy nhiên, với hình thức
tổ chức nhỏ lẻ như vậy đã cho năng suất dạy học quá thấp.
Tải về để xem bản đầy đủ
173 trang
14080
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Quản lí hoạt động dạy học ở các trường Tiểu học Quận 1, thành phố Hồ Chí Minh theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_quan_li_hoat_dong_day_hoc_o_cac_truong_tieu_hoc_qua.pdf
