Luận văn Nghiên cứu truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

NGUYỄN ANH KIỆT

NGHIÊN CỨU TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ

Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Mã số ngành:

60.34.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hướng dẫn khoa học

PGS. TS PHAN THỊ BÍCH NGUYỆT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2013

i

LỜI CẢM ƠN



Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn PGS. TS Phan Thị Bích Nguyệt đã tận

tình hướng dẫn, góp ý và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt

nghiệp này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến Quý thầy cô, những người đã tận tình

truyền đạt kiến thức cho tôi trong những năm học cao học vừa qua.

Sau cùng, lòng biết ơn sâu sắc của tôi xin được gửi đến những người đã luôn

thương yêu và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi học tập. Đặc biệt, cảm ơn cuộc đời đã

cho tôi một chút niềm tin để tôi hoàn thành bài luận văn này cho dù trong suốt quá

trình học tập tôi có trải qua nhiều khó khăn trong công việc và cuộc sống. Gia đình

là nguồn động lực to lớn giúp tôi hoàn thành luận văn này.

TP Hồ Chí Minh, tháng 2 năm 2013

Nguyễn Anh Kiệt

ii

LỜI CAM KẾT



Tôi tên: Nguyễn Anh Kiệt, tác giả của luận văn tốt nghiệp “Nghiên cứu

truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam”.

Tôi xin cam đoan: Nội dung của luận văn là kết quả nghiên cứu của cá nhân

dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Phan Thị Bích Nguyệt. Luận văn được

thực hiện và hoàn tất một cách độc lập, tự bản thân tác giả thu thập, thực hiện. Tất

cả số liệu, kết quả được tác giả thu thập trung thực. Tất cả tài liệu tham khảo được

sử dụng trong luận văn này đều có trích dẫn đầy đủ và rõ ràng.

Người cam đoan

Nguyễn Anh Kiệt

iii

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

...................................................................................................................

TP. HCM, ngày ………..tháng ……….năm 2013

iv

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN

...................................................................................................................

TP. HCM, ngày ………..tháng ……….năm 2013

v

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

VAR

: Vector tự hồi quy

ADF

: Kiểm định Dickey – Fuller mở rộng

: Chính sách tiền tệ

CSTT

DTBB

IFS

: Dự trữ bắt buộc

: Nguồn dữ liệu tài chính quốc tế của IMF

: Ngân hàng Nhà nước

: Ngân hàng thương mại

: Ngân hàng trung ương

: Đồng Việt Nam

NHNN

NHTM

NHTW

VND

USD

: Đồng Dollar Mỹ

TTTT

: Thị trường tiền tệ

vi

DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG BIỂU VÀ ĐỒ THỊ

Hình 1.1. Sơ đồ kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ của NHTW Châu Âu.................5

Hình 1.2. Sơ đồ kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ của NHNN Việt Nam................7

Bảng 1.1. Các biến trong mô hình cấu trúc tự hồi quy véc tơ ..................................17

Bảng 2.1. Bảng số liêu thu thập ................................................................................28

Bảng 2.2. Ma trận tương quan giữa các biến thuộc nền kinh tế trong nước.............29

Bảng 2.3. Ma trận tương quan giữa các biến thuộc kênh truyền dẫn .......................30

Bảng 2.4. Ma trận tương quan giữa các biến thuộc kênh thay đổi của nền kinh tế thế

giới ............................................................................................................................31

Hình 2.1. Quan hệ nhân quả và phân tích biến động trong mô hình kênh cơ bản sau

biến động 10 quý.......................................................................................................33

Đồ thị 2.1. Hàm phản ứng xung của mô hình kênh cơ bản ......................................34

Hình 2.2. Quan hệ nhân quả và phân tích biến động trong mô hình kênh lãi suất sau

biến động 10 quý.......................................................................................................35

Đồ thị 2.2. Hàm phản ứng xung của mô hình kênh lãi suất......................................37

Hình 2.3. Quan hệ nhân quả và phân tích biến động trong mô hình kênh tỷ giá sau

biến động 10 quý.......................................................................................................39

Đồ thị 2.3. Hàm phản ứng xung của mô hình kênh tỷ giá hối đoái ..........................40

Hình 2.4. Quan hệ nhân quả và phân tích biến động trong mô hình kênh tín dụng

sau biến động 10 quý.................................................................................................42

Đồ thị 2.4. Hàm phản ứng xung của mô hình kênh tín dụng....................................44

vii

MỤC LỤC

L ờ i c ảm ơn ...................................................................................................................i

L ờ i cam k ế t................................................................................................................. ii

Nh ậ n xét c ủa giáo viên hướ ng d ẫ n............................................................................ iii

Nh ậ n xét c ủ a giáo viên ph ả n bi ệ n ..............................................................................iv

Danh m ụ c các ch ữ vi ế t t ắ t ...........................................................................................v

Danh m ụ c các hình, b ả ng bi ểu và đồ th ị ....................................................................vi

M ụ c l ụ c ................................................................................................................... vii

L ờ i m ở đầ u ..................................................................................................................1

Tính c ấ p thi ế t c ủa đề tài ...............................................................................1

M ục đích nghiên cứ u c ủa đề tài....................................................................1

Đối tượ ng và ph ạ m vi nghiên c ứ u ................................................................2

Phương pháp nghiên cứ u..............................................................................2

K ế t c ấ u c ủa đề tài .........................................................................................3

Chương 1. Cơ sở lý lu ậ n v ề cơ chế truy ề n d ẫ n chính sách ti ề n t ệ ..............................4

1.1. Chính sách ti ề n t ệ .........................................................................................4

1.1.1. Khái ni ệ m .....................................................................................................4

1.1.2. Kênh truy ề n d ẫ n chính sách ti ề n t ệ ..............................................................4

1.2.

Các kênh truy ề n d ẫ n c ủ a chính sách ti ề n t ệ .................................................4

1.3.1. Kênh lãi su ấ t .................................................................................................7

1.3.1.1. Kênh lãi su ất tác động đến tiêu dùng và đầu tư ...........................................7

1.3.1.2. Kênh lãi su ất tác động đế n thu nh ậ p ............................................................8

1.3.2. Kênh t ỷ giá h ối đoái .....................................................................................8

viii

1.3.2.1. Kênh t ỷ giá h ối đoái tác động đế n xu ấ t kh ẩ u thu ầ n :....................................9

1.3.2.2. Kênh t ỷ giá h ối đoái tác động đế n b ảng cân đố i tài s ả n c ủa các đơn vị :......9

1.3.3. Kênh giá tài s ả n ............................................................................................9

1.3.4. Kênh tín d ụ n g .............................................................................................10

1.3.4.1. Kênh tín d ụ ng ngân hàng ...........................................................................11

1.3.4.2. Kênh b ảng cân đố i tài s ả n ..........................................................................11

1.3.

Điể m l ạ i các nghiên c ứ u - phân tích d ự a trên kinh nghi ệ m c ủa các nướ c v ề

cơ chế truy ề n d ẫ n chính sách ti ề n t ệ .........................................................................12

1.4.1. Singapore....................................................................................................13

1.4.2. Ấn Độ .........................................................................................................13

1.4.3. Các nước Đông Á .......................................................................................14

1.4.4. Ý .................................................................................................................14

1.4.5. Nh ậ t B ả n.....................................................................................................15

1.4.6. Thái Lan .....................................................................................................15

1.4.7. Trung Qu ố c.................................................................................................16

K ế t lu ận chương 1 .....................................................................................................19

Chương 2. Phân tích cơ chế truy ề n d ẫ n c ủ a chính sách ti ề n t ệ Vi ệ t Nam ................20

2.1.

Tóm t ắ t th ự c tr ạ ng chính sách sách ti ề n t ệ .................................................20

2.1.1. Chính sách ti ề n t ệ Vi ệ t Nam t ừ năm 1986 đến năm 1999 ..........................20

2.1.2. Chính sách ti ề n t ệ Vi ệ t Nam t ừ năm 2000 đến năm 2005 ..........................20

2.1.3. Chính sách ti ề n t ệ Vi ệ t Nam t ừ năm 2006 đến năm 201 1 ..........................22

2.1.4. Đánh giá tác độ ng c ủ a CSTT đế n n ề n kinh t ế qua kênh lãi su ấ t................26

2.1.5. Đánh giá tác độ ng c ủ a CSTT đế n n ề n kinh t ế qua kênh t ỷ giá ..................26

2.1.6. Đánh giá tác độ ng c ủ a CSTT đế n n ề n kinh t ế qua kênh tín d ụ n g ..............27

2.2.

Phân tích cơ chế truy ề n d ẫ n c ủ a chính sách ti ề n t ệ Vi ệ t Nam....................27

2.2.1. Phương pháp và dữ li ệ u nghiên c ứ u...........................................................27

ix

2.2.2. H ệ s ố tương quan giữ a các bi ế n .................................................................29

2.2.3. Mô hình kênh cơ bả n..................................................................................32

2.2.4. Mô hình kênh lãi su ấ t .................................................................................34

2.2.5. Mô hình kênh t ỷ giá h ối đoái .....................................................................38

2.2.6. Mô hình kênh tín d ụ ng ...............................................................................41

K ế t lu ận chương 2 .....................................................................................................45

Chương 3. Giả i pháp nâng cao hi ệ u qu ả cơ chế truy ề n d ẫ n chính sách ti ề n t ệ .........47

3.1.

Đị nh h ướ ng phát tri ể n kinh t ế ....................................................................47

3.1.1. B ố i c ả nh trong n ướ c và qu ố c t ế .................................................................47

3.1.2. Ảnh hưở ng c ủ a h ộ i nh ập đến cơ chế truy ề n d ẫ n chính sách ti ề n t ệ ..........47

3.1.3. M ặ t h ạ n ch ế trong đ i ề u hành chính sách ti ề n t ệ hi ệ n nay.........................48

3.1.4. M ộ t s ố đị nh h ướ n g .....................................................................................50

3.2

Gi ả i pháp hoàn thi ện cơ chế truy ề n d ẫ n chính sách ti ề n t ệ ....................51

3.2.1. Nhóm gi ả i pháp hoàn thi ện và nâng cao năng lực điề u hành chính sách

ti ề n t ệ c ủa Ngân hàng Nhà nướ c ..............................................................................51

3.2.2. Nhóm gi ả i pháp v ề vi ệ c hoàn thi ệ n các công c ụ c ủ a chính sách ti ề n t ệ ...52

3.3.

Bài h ọ c v ề cơ chế truy ề n d ẫ n chính sách ti ề n t ệ ........................................54

K ế t lu ận chương 3 .....................................................................................................57

K ế t lu ậ n ....................................................................................................................58

Tài li ệ u tham kh ả o.....................................................................................................59

Ti ế ng Vi ệ t ..................................................................................................................59

Ti ế ng Anh .................................................................................................................61

Ph ụ l ụ c ....................................................................................................................63

Ph ụ l ụ c 1. B ả ng s ố li ệ u th ố ng kê...............................................................................63

Ph ụ l ụ c 2. Mô hình nghiên c ứ u .................................................................................65

Ph ụ l ụ c 3: K ế t qu ả phân tích th ự c nghi ệ m ................................................................74

1

LỜI MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách tiền tệ là tổng thể các biện pháp mà Ngân hàng trung ương thực hiện

thông qua việc sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ tác động đến mục tiêu hoạt

động làm thay đổi cung tiền, qua đó đạt được mục tiêu cuối cùng là kiểm soát lạm

phát, tăng trưởng kinh tế và hạn chế thất nghiệp. Vấn đề mà tất cả các ngân hàng

trung ương trên thế giới quan tâm để đảm bảo thực thi chính sách tiền tệ đạt mục

tiêu mong muốn, đó là cách thức chính sách tiền tệ tác động đến nền kinh tế, hay

kênh truyền dẫn mà chính sách tiền tệ tác động đến. Việc Việt Nam hội nhập kinh tế

quốc tế đặc biệt từ lúc gia nhập WTO là mốc khởi điểm của quá trình hội nhập sâu

vào nền kinh tế thế giới, hội nhập mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng không ít khó

khăn trong điều kiện chính sách tiền tệ hiện tại chưa ổn định, việc điều hành với

việc sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ chưa rõ ràng, mang tính bị động, ngắn

hạn, việc xác định cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua các kênh và còn hạn chế.

Vì vậy, để có một chính sách tiền tệ phù hợp, đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách

phải có một sự hiểu biết về cơ chế truyền dẫn tiền tệ và tầm quan trọng của các

kênh truyền dẫn khác nhau như lãi suất cho vay, tín dụng nội địa, tỷ giá hối đoái…

và ảnh hưởng của các kênh truyền dẫn này đến các khu vực của nền kinh tế, đặc biệt

là khu vực sản xuất. Đứng trước thực tiễn trên, đề tài “Nghiên cứu truyền dẫn tiền

tệ ở Việt Nam” được lựa chọn nghiên cứu.

2. Mục đích nghiên cứu của đề tài

Hệ thống hóa những vấn đề căn bản có liên quan đến đề tài như chính sách tiền

tệ, cơ chế truyền dẫn của chính sách tiền tệ và một số vấn đề liên quan của thế giới

đến Việt Nam như giá gạo, giá dẩu, lãi suất.

2

Đánh giá thực trạng quá trình thực thi và sử dụng các công cụ của chính sách

tiền tệ và cơ chế tác động truyền dẫn của nó đến nền kinh tế Việt Nam thông qua

các chỉ số thống kê chính như GDP, chỉ số giá tiêu dùng và cung tiền M2.

Từ kết quả nghiên cứu, dựa vào tính truyền dẫn của chính sách tiền tệ, tác giả

đưa ra các giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ

của Ngân hàng nhà nước trong thời gian tới.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề về lý luận liên quan đến chính sách tiền tệ và cơ chế

truyền dẫn tiền tệ, những vấn đề về kinh tế hội nhập và ảnh hưởng của nó đến chính

sách tiền tệ và cơ chế truyền dẫn tiền tệ theo phương diện lý thuyết cũng như thực

tiễn của Việt Nam. Trong phạm vi của đề tài tập trung vào các yếu tố như: CPI,

GDP, cung tiền M2, lãi suất cho vay, tín dụng của Việt Nam, giá dầu thô thế giới,

giá gạo thế giới và lãi suất của quỹ liên bang Hoa Kỳ. Toàn bộ dữ liệu được lấy theo

bình quân quý.

4. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phân tích định

lượng. Trong phân tích định tính, luận văn tập trung vào khía cạnh các nhân tố tác

động trong điều kiện lịch sử cụ thể, trên cơ sở các lý thuyết kinh tế vĩ mô, chính

sách tiền tệ và ngân hàng. Trong phân tích định lượng, luận văn sử dụng mô hình

VAR để phân tích, mô hình VAR được xem là linh hoạt vì nó có thể chứa nhiều mối

quan hệ qua lại giữa các biến số kinh tế vĩ mô, dựa trên lý thuyết kinh tế và lần lượt

cho phép ta xác định được những cú sốc tiền tệ trực giao. Trong mô hình này, tác

giả thiết lập các điều kiện cần thiết để tìm ra những cú sốc tiền tệ, sau đó đánh giá

hiệu quả tác động của chính sách tiền tệ và các kênh truyền dẫn khác nhau đến giá

cả hàng hóa và các hoạt động sản xuất kinh doanh của nền kinh tế trong nước dựa

trên nguồn số liệu thu thập từ Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF), thống kê tài chính Quốc

3

Tế (IFS), ngoại trừ GDP (từ Tổng cục Thống kê Việt Nam) và REER (CPI-based,

tính toán với số liệu thu thập từ IFS của IMF và cơ sở dữ liệu Direction of Trade).

5. Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết

cấu thành 3 chương, bao gồm:

Phần mở đầu

. Chương 1: Cơ sở lý luận về cơ chế truyền dẫn tiền tệ

. Chương 2: Phân tích cơ chế truyền dẫn của chính sách tiền tệ Việt Nam.

. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ

Phần kết luận

4

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN

CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ

1.1. Chính sách tiền tệ

1.1.1. Khái niệm

Chính sách tiền tệ là hệ thống các biện pháp, các công cụ do Ngân hàng trung

ương thực hiện để điều tiết cung tiền, nhằm thực hiện các mục tiêu của chính sách

tiền tệ, thường là hướng tới một lãi suất mong muốn để đạt được những mục đích

ổn định và tăng trưởng kinh tế như kiềm chế lạm phát, duy trì ổn định tỷ giá, đạt

được toàn dụng lao động.

1.1.2. Kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ

Cách mà Ngân hàng trung ương sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ tác động

đến mục tiêu hoạt động làm thay đổi cung tiền, qua đó đạt được mục tiêu cuối cùng

là kiểm soát lạm phát, tăng trưởng kinh tế và hạn chế thất nghiệp.

1.2. Các kênh truyền dẫn của chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ được thực hiện thông qua các công cụ và các kênh truyền dẫn

của nó, từ đó tác động đến các yếu tố của nền kinh tế như lãi suất, tỷ giá, để thực

hiện mục tiêu của NHTW. Ở các nước phát triển, công cụ phổ biến của chính sách

tiền tệ thường được sử dụng bắt đầu từ kênh truyền dẫn lãi suất. Một sơ đồ mô tả

các cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ từ lãi suất mục tiêu để thay đổi giá cả thị

trường. Những cú sốc kinh tế có ảnh hưởng đến giá cả, nhưng ngân hàng trung

ương không thể kiểm soát, bao gồm các thay đổi lớn trong nền kinh tế toàn cầu, vốn

ngân hàng, chính sách tài khóa, và giá cả hàng hóa:

5

Lãi suất chính thức

Lãi suất kỳ vọng

Lãi suất thị trường

Tiền & tín dụng

Giá tài sản

Lãi suất ngân hàng

Cung và cầu

Tỷ gTiá hối đoái

Lương và giá cố định

Giá trong nước

Giá nhập khẩu

Thay đổi giá

(Nguồn: http://thismatter.com/money/banking/european-central-bank-monetary-policy.htm)

Hình 1.1. Sơ đồ kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ NHTW Châu Âu¹

Trong lịch sử, ngân hàng trung ương Châu Âu đã sử dụng các mục tiêu trung

gian, để đạt được mục tiêu chính sách. Tuy nhiên, đôi khi mối liên kết giữa các công

cụ điều hành và các mục tiêu trung gian hoặc các mục tiêu trung gian và mục tiêu

cuối cùng là mong manh, với kết quả đôi khi không thể đoán trước. Vì vậy, NHTW

Châu Âu hiện nay tập trung vào mục tiêu cuối cùng, đó là ổn định giá cả. Theo sơ

đồ, cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ NHTW Châu Âu bao gồm các bước thay

đổi trong chính sách tiền tệ dẫn đến một thay đổi trong nền kinh tế như sau:

- Thay đổi lãi suất tái cấp vốn trực tiếp ảnh hưởng đến tỷ lệ lãi suất thị trường

tiền tệ.

¹Chính sách tiền tệ của NHTW Châu Âu, đọc tại http://thismaster.com/money

6

- Những kỳ vọng lãi suất và lạm phát trong tương lai, ảnh hưởng trực tiếp đến lãi

suất trung và dài hạn.

- Những thay đổi quyết định tiết kiệm và đầu tư của cả hộ gia đình và các công

ty khi lãi suất tăng cao, với mức tiết kiệm và đầu tư ngày càng tăng trong khi tiêu

thụ giảm. Lãi suất cao làm tăng nguy cơ không trả được nợ của người đi vay.

- Lãi suất ảnh hưởng đến giá tài sản, nhất là tài sản được mua bằng tiền vay.

- Lãi suất cũng ảnh hưởng đến tổng cầu và tổng cung, ảnh hưởng đến tiền lương

và giá cả chung.

- Lãi suất thấp làm gia tăng các khoản vay do sự gia tăng giá trị tài sản được sử

dụng như tài sản thế chấp, việc thẩm định tự tin hơn cho cả khách hàng vay và

người cho vay, vì người cho vay sẵn sàng chấp nhận rủi ro để kiếm được một khoản

lợi cao hơn. Kết quả của việc giữ lãi suất thấp quá lâu là một phần gây ra cuộc

khủng hoảng tín dụng năm 2008.

Tại những nước có nền tài chính chưa phát triển, công cụ chính sách tiền tệ trực

tiếp thường được áp dụng, Việt Nam là một điền hình. Theo sơ đồ hình 1.2, cơ chế

truyền dẫn CSTT bao gồm các bước thay đổi cung tiền cơ bản dẫn đến thay đổi lãi

suất, tỷ giá, tín dụng, giá cả tài sản, từ đó tác động đến tổng cầu để đạt được mục

tiêu cuối cùng là ổn định giá cả (kiểm soát lạm phát). Tuy nhiên, trong thời gian qua

công tác điều hành CSTT nước ta tùy mỗi thời kỳ mà có những mục tiêu khác nhau,

thậm chí theo đuổi cùng một lúc nhiều mục tiêu.

7

Hình 1.2. Sơ đồ kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ NHNN Việt Nam²

1.3.1. Kênh lãi suất

Theo Mishkin (2004)³, chính sách tiền tệ mở rộng làm cho mức lãi suất thực (i_r)

giảm xuống, có nghĩa là chi phí vốn được hạ xuống. Giảm tỷ lệ lãi suất thực khuyến

khích các chủ thể trong nền kinh tế chi tiêu và đầu tư nhiều hơn. Sự gia tăng chi tiêu

và đầu tư (I) lần lượt dẫn đến sự gia tăng tổng hợp nhu cầu và tăng sản lượng (Y).

Quá trình này được minh họa theo sơ đồ sau:

M ↑ => i_r↓ => I ↑ => Y ↑

Có hai cách tác động thông qua kênh lãi suất:

1.3.1.1. Kênh lãi suất tác động đến tiêu dùng và đầu tư

Khi khối lượng cung tiền tăng lên làm cho mức lãi suất giảm xuống, khuyến

khích các chủ thể trong nền kinh tế chi tiêu đầu tư nhiều hơn, về phía cá nhân hộ gia

²PGS. TS. Sử Đình Thành, TS. Vũ Thị Minh Hằng (2008), Nhập môn tài chính tiền tệ, NXB đại học Quốc Gia TP HCM, trang

137.

3

Frederic S. Mishkin (2004), The Economics of Money, Banking and Financial Markets, Pearson – Addition

Wesley.

8

đình được lợi do chi phí vốn vay để mua hàng giảm xuống, do đó sẽ khuyến khích

chi tiêu. Hơn nữa lãi suất tiết kiệm giảm, không khuyến khích gởi tiết kiệm, tiêu

dùng hiện tại sẽ tăng. Đối với doanh nghiệp, lãi suất đi vay thấp, khuyến khích đầu

tư, mở rộng dự án kinh doanh. Ngoài ra với mức lãi suất thấp cũng làm giảm chi phí

lưu giữ vốn lưu động và do đó các khoản đầu tư dưới dạng vốn lưu động tăng lên.

1.3.1.2. Kênh lãi suất tác động đến thu nhập

Khi lãi suất thực giảm xuống người gởi tiền tiết kiệm sẽ bất lợi, nhưng người đi

vay thì được lợi dẫn đến sự phân phối lại thu nhập từ người cho vay sang người đi

vay, người đi vay sẽ tăng cường vay để phục vụ tiêu dùng, đầu tư vào những dự án

tăng thu nhập, trong khi người gởi tiết kiệm chi tiêu bị hạn chế do thu nhập từ tiền

lãi giảm. tuy nhiên, sự giảm chi tiêu này thấp hơn nhiều so với nhu cầu đầu tư, tiêu

dùng của người đi vay, dẫn đến chi tiêu tăng, GDP tăng.

Việc lãi suất có tác động đến chi tiêu, đầu tư là lãi suất thực chứ không phải lãi

suất danh nghĩa, khi lãi suất danh nghĩa ở mức 0%, một sự mở rộng cung tiền tệ

(M) có thể tăng mức giá dự kiến (P^e) khiến làm phát dự kiến tăng (π^), qua đó giảm

lãi suất thực (i_r↓); ngay cả khi lãi suất danh nghĩa cố định ở 0%, vẫn khuyến khích

chỉ tiêu thông qua kênh truyền dẫn bằng lãi suất đã nêu ở trên. Vì vậy, cơ chế này

chỉ ra rằng chính sách tiền tệ vẫn có thể có hiệu quả ngay cả khi lãi suất danh nghĩa

bị đẩy xuống 0%. Nhìn chung, hiệu quả của kênh truyền dẫn này phụ thuộc vào

mức độ phát triển của thị trường tài chính.

1.3.2. Kênh tỷ giá hối đoái

Sự biến động của cung tiền sẽ làm thay đổi tỷ giá hối đoái, tỷ giá hối đoái thay

đổi có liên quan đến lãi suất, khi lãi suất thực trong nước giảm, tiền gửi bằng nội tệ

sẽ kém hấp dẫn hơn so với tiền gửi bằng ngoại tệ, dẫn tới sự sụt giảm giá trị của tiền

gửi bằng nội tệ so với tiền gửi bằng ngoại tệ, giá trị của đồng nội tệ thấp hơn làm

cho hàng hóa nước đó trở nên rẻ hơn so với hàng hóa nước ngoài và do đó làm tăng

9

xuất khẩu ròng và tăng GDP. Sơ đồ hoạt động cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua tỷ

giá hối đoái được minh họa như sau:

M ↑ => i_r↓ => E ↓ => NX ↑ => Y ↑

Kênh tỷ giá hối đoái truyền dẫn qua hai kênh cơ bản:

1.3.2.1. Kênh tỷ giá hối đoái tác động đến xuất khẩu thuần:

Nền kinh tế càng mở cửa thì cơ chế truyền dẫn tiền tệ qua kênh này càng lớn.

Khi thực hiện chính sách tiền tệ mở rộng dẫn đến lãi suất đồng nội tệ giảm, kéo theo

đồng tiền nội tệ giảm giá so với đồng ngoại tệ. Sự giảm giá đồng nội tệ làm cho

hàng hóa trong nước rẻ hơn hàng hóa nước ngoài, xuất khẩu ròng gia tăng, và vì thế

gia tăng sản lượng (Y↑). Sơ đồ truyền dẫn như sau:

M↑=> E↑=> NX↑=>Y↑

1.3.2.2. Kênh tỷ giá hối đoái tác động đến bảng cân đối tài sản của

các đơn vị:

Biến động tỷ giá có thể cải thiện hoặc làm xấu đi tình trạng tài chính của các

chủ thể. Đối với các chủ thể có các khoản vay bằng ngoại tệ, khi thực hiện chính

sách tiền tệ mở rộng sẽ làm giảm giá trị đồng nội tệ, gia tăng gánh nặng nợ vay

bằng ngoại tệ, kéo theo là giá trị tài sản thuần giảm (NW↓), dẫn đến vay mượn giảm

(L↓), giảm đầu tư (I↓) và giảm sản lượng (Y↓). Có thể tóm lược cơ chế truyền dẫn

như sau:

M↑=> NW↓=>L↓=>I↓=>Y↓

1.3.3. Kênh giá tài sản

Khi lãi suất thị trường thay đổi sẽ ảnh hưởng đến giá trị thị trường của các tài

sản tài chính như: cổ phiếu, trái phiếu …và tài sản thực như: bất động sản…do đó

sẽ ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, chi tiêu của các chủ thể kinh tế. Mối quan hệ

giữa lãi suất và giá cả thị trường là quan hệ nghich chiều, khi lãi suất thị trường

10

giảm xuống, các chủ thể sẽ chuyển vốn sang các kênh đầu tư tài sản tăng lên, xu

hướng đầu tư, tiêu dùng tăng lên sẽ làm tăng GDP, và ngược lại khi lãi suất thị

trường tăng sẽ làm giảm GDP.

Một cách tiếp cận khác là xem xét ảnh hưởng của chính sách tiền tệ đến giá cổ

phiếu của công ty, thể hiện ở tỷ lệ giữa giá trị thị trường của công ty với giá thay thế

tài sản. Khi NHTW giảm cung tiền sẽ làm giá cổ phiếu giảm theo hai cách: (i) Khi

cung tiền giảm làm cho các cá nhân, họ gia đình thiếu phương tiện thanh toán, buộc

họ phải giảm chi tiêu và các khoản giảm trước tiên là cổ phiếu hoặc trái phiếu, cầu

chứng khoán giảm, dẫn đến giá chứng khoán giảm. (ii) Khi cung tiền giảm làm lãi

suất thị trường tăng, lãi suất tiết kiệm ngân hàng tăng, sẽ hấp dẫn và khuyến khích

cá nhân gởi tiền tại ngân hàng hơn là đầu tư chứng khoán, do đó giá chứng khoán

giảm. Ngược lại, cung tiền tăng làm giá chứng khoán tăng. Khi giá chứng khoán

tăng lên có tác dụng nâng cao giá trị của công ty trên thị trường, giá trị này của công

ty có thể cao hơn giá thay thế tài sản (q > 1), điều này kích thích doanh nghiệp mở

rộng đầu tư nhà xưởng, máy móc, trang thiết bị… bởi giá đầu vào của những khoản

này rẻ một cách tương đối so với giá cổ phiếu, đầu tư lúc này tăng, sản lượng tăng.

Và ngược lại, chỉ số q < 1 nhu cầu đầu tư mới của doanh nghiệp sẽ giảm. Cơ chế

truyền dẫn qua kênh này như sau:

M↑=> P_e↑ => q ↑ => I ↑ => Y ↑

1.3.4. Kênh tín dụng

Các trung gian tài chính trong đó chủ yếu là các ngân hàng đóng vai trò quan

trọng trong việc cung cấp nguồn vốn cho nền kinh tế. Sự mở rộng hay thu hẹp quy

mô tín dụng quyết định đến quy mô của tổng cầu, từ đó quyết định đến tăng trưởng

kinh tế. Tín dụng là kênh truyền dẫn ảnh hưởng của chính sách tiền tệ đến khả năng

cấp tín dụng của các trung gian tài chính. Kênh này truyền dẫn qua hai kênh: