›
›

Luận văn Nghiên cứu sử dụng mô hình AIRQ+ đánh giá tác động của chất lượng môi trường không khí đến sức khỏe, thử nghiệm tại thành phố Hà Nội

Download
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG  
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI  
LUẬN VĂN THẠC SĨ  
NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG MÔ HÌNH AIRQ+ ĐÁNH GIÁ TÁC  
ĐỘNG CỦA CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ ĐẾN  
SỨC KHỎE, THỬ NGHIỆM TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI  
CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG  
NGÔ THU HƯƠNG  
HÀ NỘI, NĂM 2018  
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG  
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI  
LUẬN VĂN THẠC SĨ  
NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG MÔ HÌNH AIRQ+ ĐÁNH GIÁ TÁC  
ĐỘNG CỦA CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ ĐẾN  
SỨC KHỎE, THỬ NGHIỆM TẠI THÀNH PHỐ HÀ NỘI  
NGÔ THU HƯƠNG  
CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG  
MÃ SỐ: 8440301  
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:  
PGS.TS. LÊ THỊ TRINH  
HÀ NỘI, NĂM 2018  
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI  
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI  
Cán bộ hướng dẫn chính: PGS.TS. Lê Thị Trinh  
Cán bộ chấm phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Thị Hà  
Cán bộ chấm phản biện 2: TS. Phạm Thị Mai Thảo  
Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại:  
HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ  
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI  
Ngày 04 tháng 10 năm 2018  
LỜI CAM ĐOAN  
Tôi xin cam đoan các nội dung, số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung  
thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.  
TÁC GIẢ LUẬN VĂN  
(Ký và ghi rõ họ tên)  
Ngô Thu Hương  
LỜI CẢM ƠN  
Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến  
PGS.TS. Lê Thị Trinh, Khoa Môi trường, thuộc Trường Đại học Tài nguyên và Môi  
trường Hà Nội đã tận tình hướng dẫn và truyền đạt cho tôi những kinh nghiệm quý  
báu, những lời khuyên cần thiết trong suốt quá trình làm luận văn.  
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS. Trịnh Thị Thủy đã giúp đỡ tôi trong  
quá trình thực hiện đề tài, đồng thời tôi xin cảm ơn các quý thầy cô giáo trong khoa  
Môi trường, trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã nhiệt tình truyền đạt  
kiến thức và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn  
thành khóa học.  
Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban giám đốc bệnh viện Tai Mũi Họng Trung  
ương, Bệnh viện Lão khoa Trung ương, lãnh đạo và các cán bộ, chuyên viên tại Phòng  
Kế koạch - Tổng hợp của bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương, bệnh viện Lão khoa  
Trung ương đã tạo điều kiện cung cấp những số liệu cần thiết và giúp đỡ tôi trong suốt  
quá trình thu thập số liệu trên địa bàn thành phố Hà Nội.  
Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè và người thân luôn  
quan tâm, động viên giúp đỡ để tôi hoàn thành tốt luận văn này.  
Tôi xin chân thành cảm ơn!  
Hà Nội, ngày 15 tháng 10 năm 2018  
Học viên  
Ngô Thu Hương  
MỤC LỤC  
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ...........................................................................i  
DANH MỤC BẢNG............................................................................................ii  
DANH MỤC HÌNH............................................................................................iii  
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1  
1. Đặt vấn đề ...................................................................................................... 1  
2. Mục tiêu nghiên cứu....................................................................................... 2  
3. Nội dung nghiên cứu...................................................................................... 2  
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ................................................... 3  
1.1. Tổng quan về đối tượng nghiên cứu ........................................................... 3  
1.1.1. Chất lượng môi trường không khí ........................................................ 3  
1.1.2. Ảnh hưởng của chất lượng môi trường không khí đến sức khỏe con  
người ............................................................................................................. 13  
1.1.3. Các nghiên cứu về tác động của chất lượng môi trường không khí đến  
sức khỏe ........................................................................................................ 23  
1.2. Tổng quan về mô hình AirQ+................................................................... 25  
1.2.1. Giới thiệu mô hình AirQ+................................................................ 25  
1.2.2. Số liệu đầu vào ................................................................................. 26  
1.2.3. Các bước chạy mô hình.................................................................... 28  
1.2.4. Các nghiên cứu về việc ứng dụng mô hình AirQ+ .......................... 29  
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN  
CỨU.................................................................................................................... 33  
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................. 33  
2.2. Thời gian nghiên cứu ................................................................................ 33  
2.3. Phương pháp nghiên cứu........................................................................... 33  
2.3.1. Phương pháp thống kê ........................................................................ 33  
2.3.2. Phương pháp so sánh, phân tích, đánh giá.......................................... 37  
2.3.3. Phương pháp sử dụng mô hình AirQ+................................................ 38  
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ....................... 42  
3.1. Số liệu đầu vào cho mô hình AirQ+ ......................................................... 42  
3.1.1. Bộ số liệu ............................................................................................ 42  
3.1.2. Đánh giá thống kê bộ số liệu sử dụng trong nghiên cứu .................... 42  
3.1.3. Đánh giá chung diễn biến chất lượng môi trường không khí............. 44  
3.1.4. Đánh giá chung về số liệu bệnh nhân nhập viện tại hai bệnh viện sử  
dụng trong nghiên cứu .................................................................................. 47  
3.2. Nghiên cứu ứng dụng mô hình AirQ+ cho điều kiện thành phố Hà Nội.. 49  
3.2.1. Phân tích hồi quy tương quan giữa số liệu về chất lượng môi trường  
không khí với 02 nhóm bệnh hô hấp và tim mạch........................................ 50  
3.2.2. Đề xuất ứng dụng mô hình AirQ+ để đánh giá tác động của chất lượng  
môi trường không khí đến sức khỏe. ............................................................ 54  
3.3. Kết quả chạy thử nghiệm mô hình AirQ+ để đánh giá tác động của chất  
lượng môi trường không khí đến sức khỏe tại thành phố Hà Nội. .................. 56  
3.3.1. Kịch bản 1: Sử dụng giá trị giới hạn chất lượng không khí theo WHO  
AQG – Hướng dẫn về chất lượng không khí của WHO............................... 56  
3.3.2. Kịch bản 2: Sử dụng giá trị giới hạn chất lượng không khí theo QCVN  
05:2013/BTNMT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí  
xung quanh.................................................................................................... 64  
3.3.3. Xét tác động của ô nhiễm NO2 với bệnh hô hấp đối với người dân sinh  
sống tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 – 2015. ...................................... 73  
3.4. Tổng hợp kết quả chạy thử nghiệm mô hình AirQ+ tại thành phố Hà Nội.  
.......................................................................................................................... 77  
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... 80  
Kết luận ............................................................................................................... 80  
Kiến nghị............................................................................................................. 81  
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 82  
PHỤ LỤC............................................................... Error! Bookmark not defined.  
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT  
ALRI  
Acute lower respiratory infection (Viêm nhiễm cấp tính đường hô  
hấp dưới cấp)  
AQI  
BV  
Air Quality Index (Chỉ số chất lượng không khí)  
Bệnh viện  
CI  
Confidence interval (Khoảng tin cậy)  
Cardiovascular mortality (Tử vong do tim mạch)  
CM  
COPD  
Chronic obstructive pulmonary disease (Bệnh phổi tắc nghẽn mãn  
tính)  
DALYs  
GBD  
Disability-adjusted life years (Số năm sống điều chỉnh theo mức độ  
bệnh tật)  
Global Burden of Disease (Dự án nghiên cứu gánh nặng bệnh tật  
toàn cầu)  
HACOPD Hospital admissions for chronic obstructive pulmonary diseases  
(Nhập viện do bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính)  
ICD 10  
IHME  
International Classification of Diseases version 10 (Phân loại quốc tế  
về bệnh tật)  
Institute for Health Metrics and Evaluation (Viện đánh giá và nghiên  
cứu y tế)  
IT  
Interim Target (Mục tiêu tạm thời của Tổ chức y tế thế giới)  
Myocardial infarction (Bệnh nhồi máu cơ tim)  
Quy chuẩn cho phép  
MI  
QCCP  
QCVN  
RR  
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của Việt Nam  
Relative Risk (Nguy cơ tương đối)  
TƯ  
Trung ương  
WHO  
YLL  
World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới)  
Years of life lost due to premature mortality (Số năm sống mất đi do  
tử vong sớm)  
i
 
DANH MỤC BẢNG  
Bảng 1.1: Ảnh hưởng của chất ô nhiễm đến sức khỏe con người ...................... 16  
Bảng 1.2: Số tử vong sớm do phơi nhiễm ngắn hạn với PM2.5 với nhóm người  
trên 30 tuổi trong tháng 3 năm 2013 - tháng 3 năm 2016................................... 31  
Bảng 2.1: Số liệu dân số thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 – 2017................... 38  
Bảng 2.2: Số liệu trung bình năm dựa vào số liệu quan trắc .............................. 38  
Bảng 2.3: Giá trị giới hạn các thông số............................................................... 39  
Bảng 2.4: Bảng nguy cơ tương đối theo WHO................................................... 40  
Bảng 2.5: Tỷ suất mắc bệnh (tính trên 100.000 dân).......................................... 40  
Bảng 3.1: Bảng kiểm định phân phối chuẩn cho các bộ số liệu ......................... 43  
Bảng 3.2: Thống kê số lượng bệnh nhân nhập viện do hô hấp........................... 48  
Bảng 3.3: Thống kê số lượng bệnh nhân nhập viện do tim mạch....................... 49  
Bảng 3.4: Bảng phân tích tương quan giữa nồng độ PM2.5, NO2 và số lượng bệnh  
nhân nhập viện tại 02 bệnh viện của Hà Nội trong giai đoạn 2011-2017........... 50  
Bảng 3.5: Kết quả chạy mô hình xét tác động của ô nhiễm PM2.5 với nhóm bệnh  
hô hấp theo AQG................................................................................................. 56  
Bảng 3.6: Kết quả chạy mô hình xét tác động của ô nhiễm PM2.5 với bệnh tim  
mạch theo AQG................................................................................................... 61  
Bảng 3.7: Kết quả chạy mô hình xét tác động của ô nhiễm PM2.5 với nhóm bệnh  
hô hấp theo QCVN 05:2013/BTNMT ................................................................ 65  
Bảng 3.8: Kết quả chạy mô hình xét tác động của ô nhiễm PM2.5 với bệnh tim  
mạch theo QCVN 05:2013/BTNMT................................................................... 69  
Bảng 3.9: Kết quả chạy mô hình xét tác động của ô nhiễm NO2 với bệnh ........ 74  
Bảng 3.10: Tỷ lệ phần trăm ước tính mắc bệnh khi phơi nhiễm ngắn hạn PM2.5;  
NO2 của người dân thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 – 2017. .......................... 77  
Bảng 3.11: Số bệnh nhân ước tính mắc bệnh do phơi nhiễm ngắn hạn PM2.5;  
NO2 trên tổng số người mắc bệnh tại thành phố Hà Nội giai đoạn .................... 77  
Bảng 3.12: Ước tính mắc bệnh (tính trên 100.000 dân) khi phơi nhiễm ngắn hạn  
PM2.5; NO2 của người dân thành phố Hà Nội giai đoạn ..................................... 78  
ii  
 
DANH MỤC HÌNH  
Hình 1.1: Nồng độ trung bình hàng năm của PM2.5 theo khu vực năm 2016....... 3  
Hình 1.2: Xu hướng nồng độ trung bình hàng năm của PM2.5 tại 10 quốc gia  
đông dân nhất cộng với Liên minh châu Âu, 2010–2016..................................... 5  
Hình 1.3: Nồng độ O3 trung bình theo mùa năm 2016 ......................................... 6  
Hình 1.4: Xếp hạng toàn cầu các yếu tố rủi ro theo tổng số tử vong từ tất cả  
nguyên nhân cho mọi lứa tuổi và cả hai giới tính trong năm 2016....................... 8  
Hình 1.5: Phân bố PM2.5 trên tại Việt Nam năm 2016........................................ 10  
Hình 1.6: Diễn biến nồng độ bụi PM2,5 trung bình năm tại một số trạm quan trắc  
tự động, liên tục................................................................................................... 11  
Hình 1.7: Thống kê số ngày có nồng độ PM10 và PM2.5 trung bình 24h không đạt  
QCVN 05:2013/BTNMT ở các trạm chịu ảnh hưởng của giao thông đô thị giai  
đoạn 2012 – 2016 ................................................................................................ 11  
Hình 1.8: Diễn biến nồng độ bụi theo các tháng giai đoạn 2012 – 2016 tại trạm  
Nguyễn Văn Cừ, Hà Nội..................................................................................... 12  
Hình 1.9: Diễn biến nồng độ các loại bụi PM10, PM2,5 trong ngày tại trạm  
Nguyễn Văn Cừ năm 2015.................................................................................. 13  
Hình 1.10: Tỷ lệ phần trăm số người chết do các nguy cơ trên toàn thế giới năm  
2013..................................................................................................................... 14  
Hình 1.11: Số ca tử vong do ảnh hưởng của ô nhiễm không khí trong nhà và  
ngoài trời năm 2016 ............................................................................................ 15  
Hình 1.12: Số người chết do ảnh hưởng của ô nhiễm không khí theo vùng năm  
2016..................................................................................................................... 15  
Hình 1.13: Tử vong do bệnh tật liên quan đến ô nhiễm không khí năm 2016 ... 17  
Hình 1.14: Số người và tỷ lệ phần trăm dân số tiếp xúc với ô nhiễm không khí  
gia đình từ đốt nhiên liệu rắn ở các quốc gia có dân số trên 50 triệu và sử dụng ít  
nhất 10% nhiên liệu rắn trong năm 2016 ............................................................ 19  
Hình 1.15: Tổng số tử vong do phơi nhiễm PM2.5 theo nhóm tuổi trên thế giới  
năm 2013............................................................................................................. 21  
Hình 1.16: Các bước chạy mô hình..................................................................... 29  
Hình 3.1: Biểu đồ thể hiện tần suất phân phối của các bộ số liệu năm .............. 44  
2011-2017............................................................................................................ 44  
a) Bệnh nhân mắc hô hấp  
b) Bệnh nhân tim mạch ......................... 44  
iii  
 
c) Nồng độ PM2.5  
d) Nồng độ NO2 .................................... 44  
Hình 3.2: Diễn biến nồng độ PM2.5 trung bình năm giai đoạn 2011 - 2017 ....... 45  
Hình 3.3: Thống kê số ngày có nồng độ PM2.5 trung bình 24h không đạt QCVN  
05:2013/BTNMT giai đoạn 2011 – 2017............................................................ 45  
Hình 3.4: Diễn biến trung bình nồng độ PM2.5 theo các tháng ........................... 46  
giai đoạn 2011 – 2017 tại Hà Nội ....................................................................... 46  
Hình 3.5: Diễn biến nồng độ NO2 trung bình năm giai đoạn 2011 – 2015......... 47  
Hình 3.6: Mô hình hồi quy tuyến tính đơn giữa hàm lượng PM2.5, NO2 và số  
lượng bệnh nhân điều trị do bệnh hô hấp và tim mạch tại 02 bệnh viện............ 53  
Hình 3.7: Đề xuất ứng mô hình AirQ+ và nguyên tắc hoạt động....................... 54  
Hình 3.8: Các bước chạy mô hình AirQ+........................................................... 55  
Hình 3.9: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2011 theo AQG ........................................................................................... 57  
Hình 3.10: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2012 theo AQG ........................................................................................... 57  
Hình 3.11: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2013 theo AQG ........................................................................................... 58  
Hình 3.12: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2014 theo AQG ........................................................................................... 58  
Hình 3.13: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2015 theo AQG ........................................................................................... 59  
Hình 3.14: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2016 theo AQG ........................................................................................... 60  
Hình 3.15: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2017 theo AQG ........................................................................................... 60  
Hình 3.16: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2011 theo AQG ........................................................................................... 61  
Hình 3.17: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2012 theo AQG ........................................................................................... 62  
Hình 3.18: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2013 theo AQG ........................................................................................... 62  
Hình 3.19: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2014 theo AQG ........................................................................................... 63  
iv  
Hình 3.20: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2015 theo AQG ........................................................................................... 63  
Hình 3.21: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2016 theo AQG ........................................................................................... 64  
Hình 3.22: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2017 theo AQG ........................................................................................... 64  
Hình 3.23: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2011 theo QCVN......................................................................................... 66  
Hình 3.24: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2012 theo QCVN......................................................................................... 66  
Hình 3.25: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2013 theo QCVN......................................................................................... 67  
Hình 3.26: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2014 theo QCVN......................................................................................... 67  
Hình 3.27: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2015 theo QCVN......................................................................................... 68  
Hình 3.28: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2016 theo QCVN......................................................................................... 68  
Hình 3.29: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2017 theo QCVN......................................................................................... 69  
Hình 3.30: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2011 theo QCVN......................................................................................... 70  
Hình 3.31: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2012 theo QCVN......................................................................................... 70  
Hình 3.32: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2013 theo QCVN......................................................................................... 71  
Hình 3.33: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2014 theo QCVN......................................................................................... 71  
Hình 3.34: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2015 theo QCVN......................................................................................... 72  
Hình 3.35: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2016 theo QCVN......................................................................................... 72  
Hình 3.36: Mối liên hệ giữa nồng độ PM2.5 và số trường hợp mắc bệnh tim mạch  
năm 2017 theo QCVN......................................................................................... 73  
v
Hình 3.37: Mối liên hệ giữa nồng độ NO2 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2011............................................................................................................. 74  
Hình 3.38: Mối liên hệ giữa nồng độ NO2 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2012............................................................................................................. 75  
Hình 3.39: Mối liên hệ giữa nồng độ NO2 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2013............................................................................................................. 75  
Hình 3.40: Mối liên hệ giữa nồng độ NO2 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2014............................................................................................................. 76  
Hình 3.41: Mối liên hệ giữa nồng độ NO2 và số trường hợp mắc bệnh hô hấp  
năm 2015............................................................................................................. 76  
vi  
MỞ ĐẦU  
1. Đặt vấn đề  
Ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm môi trường không khí nói riêng  
đang đặt ra rất nhiều thách thức đối với quá trình phát triển của các quốc gia trên  
thế giới, trong đó có Việt Nam. Theo báo cáo Environmental Performance Index  
– EPI 2018 do Trung tâm nghiên cứu thuộc đại học Yale và đại học Columbia  
của Hoa Kỳ cùng với Liên hiệp Châu Âu thực hiện, chỉ số năng lực quản lý môi  
trường (EPI) của Việt Nam được 46,96 điểm, đứng thứ 132 trong số 180 nước  
được đánh giá về chỉ số EPI chung [1].  
Ô nhiễm môi trường không khí đang là vấn đề rất được quan tâm do các  
biểu hiện và ảnh hưởng của nó ngày một rõ rệt. Có thể thấy rõ nhất biểu hiện  
của ô nhiễm không khí tại các thành phố lớn của cả nước, đặc biệt là Hà Nội và  
Thành phố Hồ Chí Minh. Chỉ số chất lượng không khí AQI vẫn duy trì ở mức  
tương đối cao, điển hình như ở Hà Nội số ngày có AQI ở mức kém (AQI = 101  
÷ 200) giai đoạn từ 2010 - 2013 chiếm tới 40 - 60% tổng số ngày quan trắc trong  
năm và có những ngày chất lượng không khí suy giảm đến ngưỡng xấu (AQI =  
201 ÷ 300) và nguy hại (AQI>300) [2].  
Ô nhiễm không khí không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống  
mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe con người. Theo dữ liệu của Tổ chức Y  
tế thế giới, năm 2016 trên thế giới có khoảng 4.2 triệu ca tử vong liên quan đến  
ô nhiễm không khí ngoài trời. Tại Hà Nội, trong năm 2016 có hơn 60.000 ca tử  
vong do bệnh tim, đột quỵ, ung thư phổi, phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) có  
liên quan đến ô nhiễm không khí [3]. Theo khuyến cáo của WHO, ô nhiễm  
không khí gây nên các bệnh như hen, rối loạn phát triển thần kinh trẻ nhỏ; bệnh  
tim, đột quỵ, tắc nghẽn phổi mãn tính và ung thư ở người lớn. Ngoài ra, việc tiếp  
xúc với không khí ô nhiễm có thể dẫn đến một số triệu chứng kích ứng về mắt,  
họng và mũi. Dù đã có các tác động rất rõ nhưng hiện nay chưa có nhiều nghiên  
cứu về ảnh hưởng của chất lượng môi trường không khí đến sức khỏe được thực  
1
   
hiện. Vì vậy, việc đánh giá tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe là vô  
cùng cần thiết.  
Mô hình AirQ+ là mô hình được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa ra để  
đánh giá tác động của chất lượng môi trường không khí đến sức khỏe con người  
(như định lượng các ảnh hưởng sức khỏe của việc tiếp xúc với ô nhiễm không  
khí bao gồm cả ước tính giảm tuổi thọ). Mô hình này mới được sử dụng chủ yếu  
ở các nước châu Âu và một số nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc,…nhưng  
chưa được áp dụng tại Việt Nam. Vì vậy, tôi lựa chọn thực hiện đề tài “Nghiên  
cứu sử dụng mô hình AirQ+ đánh giá tác động của chất lượng môi trường không  
khí đến sức khỏe, thử nghiệm tại thành phố Hà Nội”.  
2. Mục tiêu nghiên cứu  
- Nghiên cứu ứng dụng mô hình AirQ+ để đánh giá các nguy cơ tiềm ẩn  
đối với sức khoẻ do việc tiếp xúc với các tác nhân ô nhiễm không khí.  
- Thử nghiệm sử dụng mô hình AirQ+ để đánh giá tác động của ô nhiễm  
không khí đến sức khỏe con người tại thành phố Hà Nội.  
3. Nội dung nghiên cứu  
Nội dung 1: Thu thập số liệu quan trắc chất lượng môi trường không khí  
của các trạm quan trắc môi trường không khí tự động và số liệu khám bệnh ở  
một số bệnh viện tại thành phố Hà Nội giai đoạn gần đây.  
Nội dung 2: Đánh giá dữ liệu thu thập và nghiên cứu ứng dụng mô hình  
AirQ+ trong điều kiện của Việt Nam.  
Nội dung 3: Nghiên cứu sử dụng mô hình AirQ+ áp dụng cho địa bàn thành  
phố Hà Nội  
2
   
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU  
1.1. Tổng quan về đối tượng nghiên cứu  
1.1.1. Chất lượng môi trường không khí  
a) Trên thế giới  
Các số liệu quan trắc chất lượng môi trường không khí trong thời gian qua  
đã cho thấy tình trạng ô nhiễm không khí (không chỉ không khí xung quanh mà  
cả không khí trong nhà) ở nhiều khu vực đô thị lớn trên thế giới đang diễn ra rất  
nghiêm trọng. Hiện nay, đặc biệt ở một số thành phố ở các nước đang phát triển,  
ô nhiễm không khí đang đặt ra rất nhiều thách thức lớn trong quá trình phát triển  
của các nước đó.  
Vấn đề về chất lượng môi trường không khí xung quanh được chú trọng,  
đặc biệt tại các thành phố lớn với mật độ dân cư đông đúc.  
Ở châu Âu, mức PM10 đã giảm vào cuối thế kỷ trước đã có xu hướng tăng  
trở lại, điều này có thể được giải thích một phần bởi điều kiện khí hậu thay đổi.  
Mặc dù các thành phố lớn ở châu Á đã giảm nhẹ mức PM10 trong vài thập kỷ  
qua, PM (PM10 và PM2.5) vẫn là chất ô nhiễm không khí chính ở châu Á. Nhiều  
thành phố lớn ở châu Mỹ Latinh, cũng như thành phố Mexico, cũng có nồng độ  
bụi cao [4].  
Hình 1.1: Nồng độ trung bình hàng năm của PM2.5 theo khu vực năm 2016  
Nguồn: World Health Organization [5]  
3
       
Theo thống kê, khoảng 95% dân số thế giới sống ở những khu vực vượt  
quá Hướng dẫn của WHO cho PM2.5, 58% dân số toàn cầu sống ở những khu  
vực có nồng độ PM2.5 cao hơn Mục tiêu Tạm thời của WHO 1 (IT-1, 35 µg/m3);  
69% sống ở các khu vực vượt quá IT-2 (25 µg/m3) và 85% sống ở các khu vực  
vượt quá IT-3 (15 µg/m3). Nồng độ PM2.5 trung bình hàng năm cao nhất trong  
năm 2016 là ở các nước ở Bắc Phi (ví dụ: Niger ở 204 µg/m3 và Ai Cập ở 126  
µg/m3), Tây Phi (ví dụ, Cameroon ở 140 µg/m3 và Nigeria ở 122 µg/m3), và ở  
Trung Đông (ví dụ, Saudi Arabia ở 188 µg/m3 và Qatar ở mức 148 µg/m3) [6].  
Khu vực Nam Á là nơi phát thải khí đốt từ nhiều nguồn, bao gồm sử dụng  
nhiên liệu rắn trong nhà, hoạt động của các nhà máy điện chạy bằng than, đốt  
nông nghiệp và đốt khác, các nguồn liên quan đến giao thông công nghiệp.  
Nồng độ PM2.5 trung bình hàng năm là 101 µg/m3 ở Bangladesh, 78 µg/m3 ở  
Nepal và 76 µg/m3 ở cả Ấn Độ và Pakistan. Nồng độ trung bình năm tại Trung  
Quốc là 56 µg/m3. Ước tính nồng độ PM2.5 trung bình năm thấp nhất (≤ 8 µg/m3)  
ở Úc, Brunei, Canada, Estonia, Phần Lan, Greenland, Iceland, New Zealand,  
Thụy Điển và một số quốc gia đảo Pacific [6].  
Phơi nhiễm ô nhiễm không khí của Trung Quốc đã ổn định và thậm chí bắt  
đầu giảm nhẹ; Ngược lại, Pakistan, Bangladesh và Ấn Độ đã trải qua mức độ ô  
nhiễm không khí tăng cao nhất kể từ năm 2010 [6].  
4
Hình 1.2: Xu hướng nồng độ trung bình hàng năm của PM2.5 tại 10 quốc gia  
đông dân nhất cộng với Liên minh châu Âu, 2010–2016.  
Nguồn: The Institute for Health Metrics and Evaluation, 2018  
Pakistan, Bangladesh và Ấn Độ đã trải qua mức độ ô nhiễm không khí tăng  
cao nhất kể từ năm 2010 và hiện nay có nồng độ PM2.5 duy trì cao nhất trong số  
các quốc gia được xét đến. Bụi sa mạc Sahara diễn ra hàng năm ảnh hưởng đến  
nồng độ PM2.5 tại Bắc Phi, ngoài ra diễn biến gió bất thường vào năm 2015 và  
2016 đã dẫn sự gia tăng nồng độ PM2.5 tại các khu vực đông dân ở Tây Phi. Đặc  
biệt Nigeria đã thấy sự gia tăng đáng kể nồng độ PM2.5. Nguyên nhân là do cơn  
bão bụi lớn vào cuối năm 2015 và đầu năm 2016. Mức độ tập trung ở các quốc  
gia đông dân khác (Nga, Indonesia, Nhật Bản, Brazil và Hoa Kỳ, cũng như Liên  
minh châu Âu) đã giảm từ năm 1990, ngoại trừ Hoa Kỳ, vẫn cao hơn giá trị  
Hướng dẫn của WHO [6].  
Nồng độ trung bình NO2 nói chung không giảm, ngoại trừ ở Hoa Kỳ. Vì  
nguồn chính phát thải ra NO2 liên quan đến giao thông, mà số lượng xe hoạt  
động ngày càng lớn. Nồng độ NO2 tại châu Á có xu hướng tăng. Nồng độ O3  
cũng không có xu hướng giảm. Nồng độ O3 tăng đã được ghi nhận cho các thành  
5
 
phố Bắc Mỹ và châu Âu, và nồng độ vượt quá giá trị hướng dẫn của WHO đã  
được chỉ ra tại các thành phố ở Mexico, Mỹ Latin, Châu Phi, Úc và Châu Âu  
[4].  
Hình 1.3 cho thấy, nồng độ trung bình O3 theo mùa thường thay đổi ít hơn  
trên toàn thế giới so với PM2.5. Nồng độ O3 tương đối cao hơn ở Hoa Kỳ, Tây và  
Trung châu Phi, và Địa Trung Hải, Trung Đông, Nam Á và Trung Quốc. Trên  
toàn cầu, nồng độ O3 tăng lên, kết hợp các yếu tố bao gồm tăng phát thải tiền  
chất O3 (như NO) cùng với nhiệt độ ấm hơn, đặc biệt là ở vĩ độ trung bình ở các  
nền kinh tế đang phát triển nhanh [6].  
Hình 1.3: Nồng độ O3 trung bình theo mùa năm 2016  
Nguồn: The Institute for Health Metrics and Evaluation, 2018  
Một trong những xu hướng được dự đoán dẫn đến mức độ ô nhiễm không  
khí ngày càng tăng là do tỷ lệ đô thị hóa cao ở các nước mà phần lớn dân số có  
thu nhập thấp. Người ta kỳ vọng rằng sự tăng trưởng nhanh chóng ở các thành  
phố kết hợp với các giải pháp tiên tiến sẽ làm giảm thiểu các tác động đến với  
môi trường không khí [4].  
6
 
Trong một bài đánh giá được tạp chí Atmospheric Environment công bố,  
tìm thấy mối liên hệ cho thấy người đi bộ ở các thành phố châu Á bị phơi nhiễm  
tới 1,6 lần - mức hạt mịn cao hơn so với những người ở các thành phố châu Âu  
và châu Mỹ. Những người lái xe ở châu Á bị ô nhiễm nhiều gấp 9 lần so với  
người châu Âu và người Mỹ, trong khi mức BC cao gấp 7 lần so với người  
Mỹ. Nghiên cứu báo cáo rằng ở Hồng Kông, mức độ hạt siêu mịn cao gấp bốn  
lần so với các thành phố ở châu Âu. Ở New Delhi, nồng độ BC trung bình trong  
xe hơi cao gấp 5 lần so với châu Âu hoặc Bắc Mỹ [7]. Điều này cho thấy ô  
nhiễm không khí ở châu Á đang diễn ra rất nghiêm trọng.  
Ô nhiễm không khí từ việc sử dụng nhiên liệu rắn trong nhà hiện được  
công nhận là một nguy cơ sức khỏe lớn ở các nước đang phát triển [8]. Việc sử  
dụng nhiên liệu rắn để nấu ăn và sưởi ấm là yếu tố nguy cơ thứ 8 góp phần gia  
tăng gánh nặng bệnh tật (xem Hình 1.4). Nhiều nghiên cứu riêng lẻ chỉ ra rằng  
mức độ phơi nhiễm môi trường không khí trong nhà còn cao hơn mức độ phơi  
nhiễm không khí xung quanh. Ví dụ, một nghiên cứu gần đây cho thấy, phơi  
nhiễm không khí trong nhà cao tới 220 µg/m3 - cao hơn khoảng 6 lần so với mục  
tiêu tạm thời IT-1 của WHO là 35 µg/m3. Ngay cả sau khi nỗ lực giảm thiểu  
phơi nhiễm bằng cách sử dụng một loạt các biện pháp khác nhau thì mức độ  
phơi nhiễm này vẫn vào khoảng 100 µg/m3, cao hơn 2,8 lần so với mục tiêu của  
WHO [6].  
7
Tải về để xem bản đầy đủ
pdf 98 trang yennguyen 14280 Free
Download
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Nghiên cứu sử dụng mô hình AIRQ+ đánh giá tác động của chất lượng môi trường không khí đến sức khỏe, thử nghiệm tại thành phố Hà Nội", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

  • pdfluan_van_nghien_cuu_su_dung_mo_hinh_airq_danh_gia_tac_dong_c.pdf