Luận văn Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
----------
LÊ VIỆT KHÁI
HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ
QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
TP. Hồ Chí Minh-Năm 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
----------
LÊ VIỆT KHÁI
HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ
QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 8340403
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
GS.TS. SỬ ĐÌNH THÀNH
TP. Hồ Chí Minh-Năm 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong các công trình
khác.
HỌC VIÊN
Lê Việt Khái
MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG
PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
1. Bối cảnh nghiên cứu và lý do chọn đề tài............................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu..............................................................................................3
3. Câu hỏi nghiên cứu ...............................................................................................3
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu........................................................................3
5. Phương pháp nghiên cứu......................................................................................3
6. Kết cấu của luận văn gồm 3 chương....................................................................4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ...................................................................6
1.1. Ngân sách nhà nước và vai trò của quản lý ngân sách cấp xã trong phát
triển kinh tế - xã hội..................................................................................................6
1.1.1 Ngân sách nhà nước ...........................................................................................6
1.1.2. Ngân sách cấp xã và vai trò của nó trong phát triển kinh tế - xã hội tại địa
phương.........................................................................................................................9
1.1.2.1. Ngân sách cấp xã ...........................................................................................9
1.1.2.2. Vai trò ngân sách cấp xã................................................................................9
1.2. Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp xã. ..........12
1.2.1. Đặc điểm thu, chi ngân sách cấp xã................................................................12
1.2.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình quản lý ngân sách xã......................13
1.3. Nội dung cơ bản về quản lý ngân sách cấp xã...............................................14
1.3.1. Phân cấp quản lý ngân sách cấp xã.................................................................14
1.3.2. Quản lý thu ngân sách cấp xã..........................................................................15
1.3.3. Quản lý chi ngân sách xã ................................................................................16
1.3.4. Quản lý chu trình ngân sách cấp xã ................................................................17
1.3.5. Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách cấp xã......................................................18
1.3.6. Kiểm tra, thanh tra ngân sách cấp xã ..............................................................19
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ
QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2015 -
2017...........................................................................................................................20
2.1. Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quách Phẩm..........20
2.2. Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi,
tỉnh Cà Mau trong giai đoạn 2015 - 2017..............................................................22
2.2.1. Thực trạng quản lý thu ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015-2017.......22
2.2.2. Thực trạng quản lý chi ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015-2017.......24
2.2.3. Thực trạng quản lý chu trình ngân sách xã Quách Phẩm................................29
2.3. Đánh giá chung công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015
- 2017.........................................................................................................................33
2.3.1. Những kết quả đạt được..................................................................................33
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân......................................................................35
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ
NGÂN SÁCH XÃ QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU GIAI
ĐOẠN 2018 - 2020...................................................................................................37
3.1. Định hướng phát triển KT- XH xã Quách Phẩm giai đoạn 2018-2020.......37
3.1.1 Định hướng phát triển KT-XH xã Quách Phẩm giai đoạn 2018 – 2020 ........37
3.1.2 Phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể của xã Quách Phẩm giai đoạn 2018
– 2020........................................................................................................................39
3.2 Định hướng công tác quản lý thu, chi ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn
2018 - 2020 ...............................................................................................................41
3.2.1 Định hướng công tác quản lý thu ngân sách....................................................41
3.2.2 Định hướng công tác quản lý chi ngân sách ....................................................42
3.3 Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách trên địa bàn xã
Quách Phẩm ............................................................................................................43
3.3.1 Giải pháp hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách xã Quách Phẩm ...........43
3.2.2. Giải pháp tăng cường công tác quản lý thu, tích cực khai thác, tạo lập và nuôi
dưỡng nguồn thu ngân sách xã Quách Phẩm............................................................45
3.2.3. Giải pháp quản lý và sử dụng có hiệu quả các khoản chi ngân sách xã Quách
Phẩm..........................................................................................................................46
3.2.4 Giải pháp tăng cường hiệu quả quyết toán ngân sách xã Quách Phẩm ...........48
3.2.5. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và trang bị cơ sở vật chất hiện đại trong
công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm .............................................................50
KẾT LUẬN..............................................................................................................52
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT
KÝ TỰ VIẾT TẮT
BIỂU THỊ
KT-XH
NSNN
NSX
Kinh tế - Xã hội
Ngân sách nhà nước
Ngân sách xã
1
2
3
3
UBND
HĐND
XHCN
CNH
Ủy ban nhân dân
Hội đồng nhân dân
Xã hội chủ nghĩa
Công nghiệp hóa
Hiện đại hóa
4
5
6
7
HĐH
QLNN
TH
9
Quản lý nhà nước
Thực hiện
10
11
DT
Dự toán
DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG
Hình 1.1. Sơ đồ hệ thống Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam .....................................8
Bảng 2.1. Tổng hợp quyết toán thu ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi,
tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2017.............................................................................23
Bảng 2.2. Tổng hợp quyết toán chi ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi,
tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2017.............................................................................26
Bảng 2.3. Báo cáo tổng hợp quyết toán chi ngân sách xã Quách Phẩm, theo nội
dung kinh tế năm 2016..............................................................................................31
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Bối cảnh nghiên cứu và lý do chọn đề tài
Ngân sách nhà nước là bộ phận quan trọng nhất trong hệ thống tài chính
quốc gia, là công cụ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định và điều tiết vĩ mô về kinh
tế, xã hội. Thông qua việc quản lý và sử dụng ngân sách, Nhà nước thực hiện khai
thác, huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn tài chính hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả,
đáp ứng các nhu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Để gắn các
hoạt động của ngân sách với các hoạt động kinh tế - xã hội một cách cụ thể, Nhà
nước thực hiện chức năng quản lý ngân sách nhằm tập trung đầy đủ các chế độ,
chính sách, phân phối sử dụng ngân sách công bằng, hợp lý giữa các địa phương và
phân bổ nguồn lực công một cách tối ưu, hiệu quả. Việc quản lý ngân sách hiệu quả
ở Trung ương và địa phương còn có tác động lớn trong việc khuyến khích tăng thu,
điều chỉnh chi hợp lý, chủ động cân đối thu chi của ngân sách nhà nước.
Trong thời gian qua quản lý ngân sách ở Trung ương và địa phương dựa trên
quy định của Luật Ngân sách tương đối tốt và hiệu quả. Thông qua quản lý ngân
sách, các công cụ điều tiết vĩ mô về kinh tế - xã hội được thực hiện ở nhiều lĩnh vực
nhằm định hướng vàc chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý, kích thích phát triển sản
xuất kinh doanh. Đồng thời, thông qua hoạt động thu – chi ngân sách nhà nước thực
hiện điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư bằng cách thu thuế và chi trợ cấp
phúc lợi xã hội…đảm bảo an sinh xã hội. Quản lý ngân sách nhà nước trong nền
kinh tế thị trường định hướng XHCN cũng nhằm điều tiết cung cầu, ổn định giá cả
hàng hóa. Ngân sách nhà nước cũng tham gia vào thị trường tiền tệ thông qua phát
hành trái phiếu, tín phiếu kho bạc để vay vốn trong và ngoài nước, góp phần điều
hòa lưu thông tiền tệ, kiềm chế lạm phát, nhờ đó ổn định được nền tài chính quốc
gia và tạo điều kiện tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trong quá
trình thực hiện quản lý, điều hành ngân sách cả ở Trung ương và địa phương vẫn
còn tồn tại một số vấn đề như thẩm quyền quyết định ngân sách nhà nước còn
chồng chéo, phân chia tỷ lệ nguồn thu, nhiệm vụ chi chưa hợp lý, bội chi ngân sách,
cơ chế bổ sung cho ngân sách cấp dưới chưa tạo được động lực để địa phương chủ
2
động trong việc làm chủ ngân sách, hiệu quả quản lý ngân sách ở Trung ương và địa
phương chưa cao. Vì vậy, cần tiếp tục được cải tiến để từng bước hoàn thiện.
Ngân sách xã là một trong 04 cấp ngân sách nhà nước, có vai trò vô cùng quan
trọng là công cụ tài chính quan trọng giúp chính quyền cơ sở thực hiện chức năng
nhiệm vụ hoạch định phát triển kinh tế, xã hội- an ninh quốc phòng ở địa phương.
Sự phân cấp quản lý ngân sách nhà nước phù hợp với sự phân cấp của bộ máy chính
quyền, tạo ra những đòn bẩy tích cực nhằm phát triển mọi lĩnh vực kinh tế- văn hóa,
xã hội, an ninh- quốc phòng ở địa phương.
Quy định của nhà nước về quản lý ngân sách xã đã có nhiều thay đổi và ngày
càng được hoàn thiện và cụ thể hơn. Cụ thể ngày 25/6/2015 Quốc hội đã ban hành
Luật Quản lý NSNN (Luật số 83/2015/QH13); Chính phủ ban hành Nghị định số
163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ về thi hành Luật ngân sách; Bộ
Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 342/2016/TT-BTC ngày 30/12/2016 quy
định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị Nghị định số
163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ về thi hành Luật ngân sách. Với
ngân sách cấp xã, Bộ Tài chính đã đã ban hành Thông tư số 344/2016/TT-BTC
ngày 30/12/2016 quy định về quản lý ngân sách và các hoạt động tài chính khác của
xã, phường, thị trấn.
Trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị thường định hướng xã hội chủ nghĩa
(XHCN) đẩy mạnh công nghiệp hóa- hiện đại hóa (CNH-HĐH) nông nghiệp nông
thôn hiện nay, yêu cầu về hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã đặt ra rất gay
gắt và cấp thiết hơn bao giờ hết. Mặc khác, trong quản lý ngân sách cấp xã hiện nay
còn không ít hạn chế như năng lực, trình độ chuyên môn cán bộ, công chức quản lý
ngân sách xã còn yếu kém, sử dụng kinh phí được phân bổ hiệu quả chưa cao,
nguồn kinh phí tập trung chi thường xuyên là chủ yếu, thiếu nguồn lực chi đầu tư
phát triển, quyết toán sai nguồn, tọa chi ngân sách vẫn còn diễn ra…từ đó tạo ra tình
trạng quản lý ngân sách còn lỏng lẻo, kỹ luật, kỹ cương tài chính chưa nghiêm, còn
phát sinh nhiều tiêu cực, lãng phí.
Là người đứng đầu trong quản lý, điều hành tài chính ngân sách xã, bản thân
đã thấy còn tồn tại những bất cập đã qua chưa được khắc phục cũng như khắc phục
3
chưa triệt để. Trước tình hình đó, việc nghiên cứu tìm những giải pháp để hoàn
thiện công tác quản lý tài chính ngân sách xã với mục tiêu đảm bảo tính hiệu lực,
hiệu quả, chặt chẽ, thực hành tiết kiệm và chóng lãng phí; tập trung nguồn lực chi
đầu tư phát triển… với mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào việc hoàn thiện
công tác quản lý ngân sách xã hiệu quả hơn, cá nhân chọn đề tài “ Hoàn thiện công
tác quản lý ngân sách tại xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau” để làm
chủ đề nghiên cứu.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau
giai đoạn 2015-2017 đạt được kết quả gì? Còn những hạn chế gì?.
- Giải pháp gì để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã theo phân cấp được
tốt hơn trong trong giai đoạn 2019 - 2020?.
3. Câu hỏi nghiên cứu
- Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015-2017
còn những khiếm khuyết bất cấp, hạn chế gì? Kết quả đạt được như thế nào? .
- Những giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã theo phân cấp
của Luật ngân sách được tốt hơn trong trong giai đoạn 2018 - 2020?.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu công tác quản lý ngân sách trên địa bàn xã Quách Phẩm, huyện
Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015 - 2017. Đánh giá những kết quả đạt được và
những hạn chế, từ đó đề ra những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách
xã theo phân cấp trong giai đoạn 2018-2020.
- Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động thu- chi ngân sách tại xã Quách Phẩm.
- Đối tượng khảo sát: Báo cáo thu- chi ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm
Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015 – 2017; Báo cáo thu- chi ngân sách huyện Đầm
Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015 – 2017.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thống kê - khảo sát: khảo sát, thu thập các số liệu thu chi ngân
sách xã từ năm 2015 đến năm 2017, Đơn vị khảo sát: Ủy ban nhân dân xã; Phòng
Tài chính- Kế hoạch huyện Đầm Dơi.
4
- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích hiệu quả công tác quản lý
ngân sách trên địa bàn xã giai đoạn 2015 - 2017, từ đó nêu ra những mặt tích cực,
hạn chế, yếu kém và đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân
sách xã các năm tiếp theo.
- Phương pháp đối chiếu - so sánh: Trên cơ sở các số liệu thu thập và phân
tích về công tác quản lý ngân sách nhà nước của xã, cá nhân tiến hành so sánh thực
trạng, kết quả đạt được qua các năm, từ đó làm cơ sở khoa học cho việc đề ra những
giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã.
- Phương pháp định tính: Đề tài sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận
và thực tiễn dựa trên những quy luật phát triển khách quan về kinh tế - xã hội, cùng
với những quan điểm, chính sách của Nhà nước để hệ thống hóa và phát triển cơ sở
lý luận, xác định một số biện pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã.
6. Kết cấu của luận văn gồm 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước và quản lý ngân
sách cấp xã
Đưa ra các khái niệm liên quan đến ngân sách nhà nước cho thấy được mối
liên hệ với việc thực hiện, sử dụng ngân sách cấp xã, đưa ra đặc điểm và các nhân tố
ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp xã… các vấn đề đặt ra được nghiên cứu và
phân tích một cách chi tiết tạo cơ sở lý thuyết làm nền tảng cho việc phân tích các
chương về sau.
Chương 2: Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, Huyện
Đầm Dơi tỉnh Cà Mau.
Chương này tác giả phân tích thực trạng công tác quản lý ngân sách tại xã
Quách Phầm gắn với những đặc điểm về kinh tế- xã hội hiện tại. Bên cạnh những
thành tựu đạt được vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định như: ngân sách xã còn
phụ thuộc lớn vào ngân sách cấp trên, nguồn thu từ thuế phí, lệ phí còn hạn chế và
đóng góp từ người dân còn chiếm tỷ trọng lớn, điều này tăng thêm gánh nặng cho
người dân.
Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã
Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau.
5
Từ cơ sở lí luận về ngân sách và các vấn đề liên quan đến ngân sách cùng với
thực trạng quản lý nguồn ngân sách tại xã Quách Phẩm huyện Đầm Dơi chủ đề
nghiên cứu đã đưa ra những giải pháp phù hợp với tình hình sử dụng nguồn ngân
sách hiện tại sao cho vừa hợp lí và hiệu quả góp phần tăng nguồn ngân sách của xã
từ đó phục vụ cho việc phát triển mọi mặt trên địa bàn xã.
6
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ
1.1. Ngân sách nhà nước và vai trò của quản lý ngân sách cấp xã trong phát
triển kinh tế - xã hội
1.1.1 Ngân sách nhà nước
Từ “ngân sách” xuất phát từ thuật ngữ “budjet” một từ tiếng Anh thời trung
cổ, dùng để mô tả chiếc túi của nhà vua trong đó có chứa những khoản tiền cần thiết
cho những khoản chi tiêu công cộng. Dưới chế độ phong kiến, chi tiêu của nhà vua
cho những mục đích công cộng như: đắp đê phòng chống lũ lụt, xây dựng đường xá
và chi tiêu cho bản thân hoàng gia không có sự tách biệt nhau. Khi giai cấp tư sản
lớn mạnh từng bước khống chế nghị viện và đòi hỏi tách bạch hai khoản chi tiêu
này, từ đó nảy sinh khái niệm “Ngân sách nhà nước” (NSNN).
Thuật ngữ "Ngân sách nhà nước" được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh
tế, xã hội ở mọi quốc gia. Song cho đến nay, quan niệm về ngân sách nhà nước lại
chưa thống nhất, nhiều quan điểm đã đưa ra về ngân sách nhà nước tùy theo các
trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau:
Theo từ điển Bách khoa Toàn thư về kinh tế của Pháp định nghĩa: “Ngân
sách là văn kiện được Nghị viện hoặc Hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong
đó, các nghiệp vụ tài chính (thu, chi) của một tổ chức công (Nhà nước, chính quyền,
địa phương, đơn vị công) hoặc tư (doanh nghiệp, hiệp hội,…) được dự kiến và cho
phép”.
Theo Joseph E.Stiglitz (1995) cho rằng: “Ngân sách của Chính phủ liên bang đo
lường lưu lượng tiền mặt, các khoản thu nhập và chi tiêu hàng năm của Chính phủ,
cũng giống như báo cáo thu nhập của công ty miêu tả thu nhập (doanh thu) của
công ty và chi tiêu của nó. Ngân sách cho một bức tranh về Chính phủ làm gì, tiền
được chi tiêu vào đâu và lấy từ đâu”.
Theo quan điểm nghiên cứu trong nước về khái niệm ngân sách nhà nước có
hai nội dung chính:
Thứ nhất: NSNN là bản dự toán thu - chi tài chính tổng hợp của Nhà nước,
phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và
7
sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng của
Nhà nước trên cơ sở luật định.
Thứ hai: NSNN là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình Nhà nước
huy động và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau. Tại khoản 14 Điều 4 của Luật
Ngân sách nhà nước được Quốc hội khóa XIII nước Cộng hòa XHCN Việt Nam
thông qua tạị kỳ họp thứ 9, năm 2015 cũng khẳng định: “Ngân sách nhà nước là
toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một
khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo
đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Khái niệm này được coi là
bản chất trong các khái niệm đã nêu trên và được áp dụng trong năm đầu giai đoạn
ổn định ngân sách mới năm 2017.
Theo Luật Ngân sách năm 2015: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản
thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoản thời gian nhất
định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức
năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
Ngân sách nhà nước (NSNN) là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước. Quỹ này
thể hiện lượng tiền huy động từ thu nhập quốc dân để đáp ứng cho các khoản chi
tiêu của Nhà nước, có hai mặt đó là: mặt tĩnh và mặt động. Mặt tĩnh thể hiện các
nguồn tài chính được tập trung vào NSNN mà chúng ta có thể xác định được vào
bất kỳ thời điểm nào. Mặt động thể hiện các quan hệ phân phối dưới hình thức giá
trị gắn liền với quỹ tiền tệ tập trung vào NSNN và từ NSNN phân bổ các nguồn tài
chính cho các ngành, các lĩnh vực, các địa phương của nền kinh tế quốc dân. Hoạt
động của NSNN bao gồm hao lĩnh vực chính là thu và chi.
Thu NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình Nhà nước
dùng quyền lực chính trị để thực hiện phân phối các nguồn tài chính dưới hình thức
giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ của Nhà nước. Như vậy, thu NSNN bao gồm
toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào tay nhà nước để hình thành quỹ NSNN
đáp ứng cho các yêu cầu chi tiêu xác định của nhà nước.
Chi NSNN thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối
và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải cho các chi phí của bộ máy QLNN và thực
8
hiện các chức năng KT-XH mà Nhà nước đảm nhận theo những nguyên tắc nhất
định.
Khái niệm ngân sách nhà nước tuy có những sự khác biệt nhất định, nhưng
về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu, chi đó là các quan hệ lợi ích
kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình,
cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng
quỹ ngân sách.
- Vai trò ngân sách nhà nước
Ngân sách nhà nước là khâu tài chính tập trung quan trọng nhất, là kế hoạch
tài chính cơ bản, tổng hợp của Nhà nước. Nó giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống tài
chính và có vai trò quyết định sự phát triển của nền kinh tế- xã hội, đảm bảo an
ninh- quốc phòng ở cơ sở. Vai trò của Ngân sách nhà nước được xác lập trên cơ sở
chức năng và nhiệm vụ cụ thể của nó trong từng giai đoạn cụ thể. Phát huy vai trò
của Ngân sách nhà nước như thế nào là thước đo đánh giá hiệu quả điều hành, lãnh
đạo của Nhà nước.
- Hệ thống NSNN ở Việt Nam
Theo Luật NSNN năm 2015. Hệ thống Ngân sách nhà nước ở Việt Nam được
tổ chức theo sơ đồ sau:
Hình 1.1. Sơ đồ hệ thống Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam
Ngân sách Nhà nước
Ngân sách tỉnh và thành phố
trực thuộc trung ương
Ngân sách trung ương
Ngân
sách địa
phương
Ngân sách huyện, quận, thị xã,
thành phố thuộc tỉnh
Ngân sách xã, phường, thị trấn
9
1.1.2. Ngân sách cấp xã và vai trò của nó trong phát triển kinh tế - xã hội tại
địa phương
1.1.2.1. Ngân sách cấp xã
Khái niệm ngân sách xã (NSX) là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống
NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền cơ sở có thể chủ động
khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã
hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã.
Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ
mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân. Chính vì vậy, NSX là tiền đề
đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước. Có thể
hiểu một cách khái quát nhất về NSX như sau: NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế
phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền
Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp
cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý.
Thu ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu trong dự toán đã được Hội đồng
nhân dân xã quyết định và được thực hiện trong một năm để thực hiện chức năng
nhiệm vụ của chính quyền cấp xã.
Chi ngân sách xã là quá trình phân phối và sử dụng nguồn vốn đã tập trung
qua thu ngân sách xã nhằm đáp ứng cho các nhu cầu chi tiêu gắn liền với việc thực
hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã.
1.1.2.2. Vai trò ngân sách cấp xã
Ngân sách xã giữ vai trò của ngân sách cấp cơ sở, là phương tiện vật chất
giúp chính quyền cấp xã thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định của pháp luật.
Cụ thể chính quyền xã sử dụng ngân sách xã để chi lương, phụ cấp cho cán bộ
chuyên trách và công chức thuộc bộ máy hành chính, đảng, đoàn thể ở xã bảo đảm
cơ sở hạ tầng giao thông, môi trường liên quan đến đời sống cộng đồng dân cư, giáo
dục, chăm sóc sức khỏe ban đầu, bảo đảm trật tự trị an, quốc phòng … theo phân
cấp quản lý kinh tế-xã hội. Vì vậy, có thể nói ngân sách xã giữ vai trò rất quan trọng
trong việc thực hiện chức năng, nhiện vụ của chính quyền nhà nước cấp cơ sở, gắn
bó mật thiết với dân, trực tiếp xử lý các vấn đề mà cộng đồng dân cư đặt ra.
10
- Ngân sách nhà nước cấp xã là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm
bảo các nhu cầu chi tiêu trên địa bàn.
Để thực hiện được nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, an ninh-quốc phòng
trong từng giai đoạn, chính quyền cấp xã phải có nguồn tài chính để chi tiêu cho các
mục đích đã được xác định. Vì vậy, ngân sách cấp xã có vai trò huy động nguồn tài
chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu. Việc huy động các nguồn tài chính vào ngân
sách cấp xã bao gồm từ ngân sách nhà nước cấp trên và thông qua thuế, các khoản
thu khác với chính sách huy động tối ưu là: phải đảm bảo chi tiêu cho hoạt động của
xã, mặt khác mức huy động phải phù hợp với khả năng đóng góp của các chủ thể
trong xã hội, kích thích hoạt động kinh doanh của các chủ thể phát triển. Mức động
viên quá cao hay quá thấp đều có tác động tích cực và tiêu cực đến hoạt động kinh
tế trên địa bàn.
- Ngân sách cấp xã là công cụ điều tiết kinh tế, văn hoá, xã hội trên địa
bàn.
Trong lĩnh vực kinh tế, chính quyền sử dụng các công cụ ngân sách để thực
hiện vai trò định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất
kinh doanh, chống độc quyền. Với công cụ thuế, một mặt chính quyền tạo được
nguồn thu để đầu tư phát triển kinh tế hạ tầng, mặt khác chính quyền định hướng
hình thành cho các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế khác nhau, bằng
mức thuế suất hợp lý để chính quyền có thể kích thích hoặc hạn chế sự phát triển
của các ngành, nghề hoặc mặt hàng, tạo điều kiện cho kinh tế phát triển cân đối,
hiệu quả.
Trong quản lý hoạt động chi ngân sách, chính quyền địa phương đầu tư vào
cơ sở hạ tầng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển cơ sở hạ tầng, các lĩnh vực
kinh tế- xã hội, an ninh- quốc phòng trên địa bàn. Thực hiện hỗ trợ cho các tổ chức
trong trường hợp cần thiết để đảm bảo sự ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị chuyển
sang cơ cấu mới cao hơn. Bên cạnh đó, bằng các chính sách đầu tư đúng đắn, ngân
sách cấp xã tác động đến các hoạt động kinh tế-xã hội, an ninh quốc- phòng trên địa
bàn.
11
Về mặt xã hội, thông qua hoạt động thu chi ngân sách, chính quyền thực
hiện điều tiết thu nhập của dân cư, đảm bảo công bằng xã hội như thông qua hệ
thống thuế chính quyền huy động sự đóng góp thu nhập của người dân vào ngân
sách nhà nước, mặt khác điều tiết thu nhập của họ, thực hiện công bằng xã hội
thông qua hoạt động chi của chính quyền như: chi đảm bảo xã hội, chi giáo dục đào
tạo, y tế, bảo vệ môi trường,…
Về mặt thị trường, ngân sách cấp xã có vai trò đối với việc thực hiện chính
sách về ổn định giá cả, kiềm chế và kiểm soát lạm phát… trên địa bàn.
Thu ngân sách trên địa bàn xã được thực hiện bằng các hình thức bắt buộc
như hình thức thuế, phí, lệ phí và các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá
nhân…, nhưng tập trung chủ yếu cần khai thác là nguồn thu từ thuế, phí và lệ phí.
Nguồn thu từ ngân sách nhà nước cấp trên. Ngoài ra, còn các hình thức huy động tự
nguyện như hình thức đóng góp của các tổ chức, cá nhân, viện trợ...
Chi ngân sách cấp xã ở nhiều lĩnh vực phục vụ cho phát triển kinh tế- xã hội,
an ninh- quốc phòng ở địa phương. Việc quản lý chi ngân sách phải hướng vào mục
tiêu chính là đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền cấp xã thực hiện các nhiệm
vụ được giao, theo đúng đường lối, chính sách, chế độ và quy định của Nhà nước,
duy trì hoạt động của bộ máy chính quyền tại địa phương. Thực hiện quản lý chi
ngân sách theo các nội dung cụ thể như quản lý chi đầu tư phát triển, quản lý các
khoản chi thường xuyên, quản lý các khoản chi khác, quản lý chi dự phòng.
Cân đối thu chi ngân sách cấp xã là tổng thu ngân sách bằng tổng chi ngân
sách tính cho năm ngân sách. Nếu tổng thu ngân sách lớn hơn tổng chi ngân sách
gọi là thặng dư ngân sách và ngược lại nếu tổng thu ngân sách nhỏ hơn tổng chi
ngân sách gọi là bội chi hay thâm hụt ngân sách. Trong thực tiễn, do nhiều nguyên
nhân khách quan và chủ quan mà hoạt động thu chi ngân sách không phải lúc nào
cũng cân đối. Về khách quan, hoạt động thu chi ngân sách cấp xã bắt nguồn từ hoạt
động kinh tế trên địa bàn, từ các thu về thuế, phí và lệ phí trong điều kiện hoạt động
kinh tế trên địa bàn có hiệu quả, đạt tốc độ cao, nguồn thu tăng thì khả năng cân đối
thu, chi ngân sách được thực hiện tương đối thuận lợi. Ngược lại, trong điều kiện
hoạt động kinh tế trên địa bàn có dấu hiệu suy thoái, lạm phát ở tốc độ cao thì khả
12
năng cân đối ngân sách gặp khó khăn. Về chủ quan, do tác động của chính sách
kinh tế - xã hội của Nhà nước trung ương và địa phương làm nảy sinh sự mất cân
đối thu, chi của ngân sách cấp xã. Một hệ thống chính sách kinh tế - xã hội phù hợp,
hiệu quả sẽ có tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội, từ đó làm tăng
nguồn thu ngân sách và dựa trên khả năng của nguồn lực tài chính dồi dào của ngân
sách nhà nước và địa phương, thì khả năng cân đối ngân sách cấp xã có điều kiện
thực hiện tốt. Ngược lại, một hệ thống chính sách kinh tế - xã hội mang ý chủ quan
không xuất phát từ thực trạng kinh tế - xã hội của địa phương, không dựa trên khả
năng nguồn lực tài chính của địa phương, không đem lại hiệu quả, thì vấn đề cân
đối ngân sách cấp xã khó đảm bảo.
Ngân sách xã, là một bộ phận của Ngân sách nhà nước, vì vậy hoạt động của
ngân sách xã có liên quan đến chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà
nước, liên quan đến lợi ích giữa ngân sách các cấp, liên quan đến các biện pháp
nghiệp vụ hành chính, kinh tế, tài chính, kế toán và đồng thời cũng liên quan đến
việc tổ chức hướng dẫn chỉ đạo đôn đốc công tác kiểm tra thanh tra của các cơ quan
nhà nước có thẩm quyền vì vậy quản lý ngân sách xã có liên quan đến nhiều cơ
quan khác nhau.
1.2. Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp xã.
1.2.1. Đặc điểm thu, chi ngân sách cấp xã.
Hoạt động ngân sách trên địa bàn xã gắn chặt với hoạt động của chính quyền
cơ sở và được tiến hành theo luật định.
Quan hệ giữa ngân sách và các chủ thể trong xã hội phát sinh trong quá trình
tạo lập và sử dụng các nguồn tài chính quốc gia thực chất là quan hệ kinh tế, quan
hệ lợi ích giữa ngân sách cấp xã và các chủ thể kinh tế hoạt động trên địa bàn, trong
đó lợi ích của địa phương được đặt lên hàng đầu và chi phối các lợi ích khác.
Ngân sách cấp xã được tạo lập trên cơ sở các quan hệ tài chính, nhưng nét
đặc trưng riêng biệt của ngân sách cấp xã là nó được chia thành nhiều quỹ có mục
đích sử dụng riêng. Các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể trong xã hội với ngân sách
cấp xã phát sinh trong lĩnh vực phân phối các nguồn lực tài chính, do chính quyền
địa phương tiến hành điều chỉnh, tùy vào điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội trong
Tải về để xem bản đầy đủ
69 trang
19000
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_hoan_thien_cong_tac_quan_ly_ngan_sach_xa_quach_pham.pdf
