Luận văn Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ Tp.HCM

--------------------

NGUYỄN THỊ HỒNG NGÂN

GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH

CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60.31.12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS PHẠM VĂN NĂNG

TP.Hồ Chí Minh – Năm 2011

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt

Danh mục các bảng biểu, hình vẽ, đồ thị

Trang

Mở đầu .........................................................................................................................1

Chương 1: Tổng quan về năng lực cạnh tranh của các NHTM ............................4

1.1 Khái niệm về cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh và năng lực cạnh tranh .......4

1.1.1 Khái niệm về cạnh tranh.................................................................................4

1.1.2 Lợi thế cạnh tranh...........................................................................................4

1.1.3 Năng lực cạnh tranh........................................................................................4

1.2 Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của NHTM...............................4

1.2.1 Thị phần..........................................................................................................5

1.2.2 Vị thế tài chính ...............................................................................................5

1.2.3 Quản lí và lãnh đạo.........................................................................................5

1.2.4 Khả năng nắm bắt thông tin............................................................................5

1.2.5 Sự đa dạng và giá cả sản phẩm dịch vụ..........................................................5

1.2.6 Kênh phân phối ..............................................................................................6

1.2.7 Truyền tin và xúc tiến ....................................................................................6

1.2.8 Trình độ lao động ..........................................................................................6

1.2.9 Vị thế và danh tiếng .......................................................................................7

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các NHTM .............7

1.3.1 Các nhân tố quốc tế ........................................................................................7

1.3.1.1 Các nhân tố thuộc về chính trị ....................................................................7

1.3.1.2 Đối thủ cạnh tranh quốc tế ..........................................................................8

1.3.2 Các nhân tố trong nước...................................................................................8

1.3.2.1 Các nhân tố kinh tế .....................................................................................8

1.3.2.2 Các nhân tố về chính trị - pháp luật ..........................................................9

1.3.2.3 Nhân tố về trình độ khoa học công nghệ ....................................................9

1.3.2.4 Các nhân tố về văn hóa, tâm lý xã hội ........................................................10

1.3.2.5 Các nhân tố thuộc môi trường ngành .........................................................10

1.4 Tính đặc thù trong cạnh tranh của ngân hàng thương mại .......................12

1.5 Các công cụ cạnh tranh của NHTM ..............................................................14

1.5.1 Cạnh tranh bằng chất lượng............................................................................14

1.5.2 Cạnh tranh bằng giá cả ...................................................................................15

1.5.3 Cạnh tranh bằng hệ thống phân phối..............................................................16

1.6 Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM các nước trên thế

giới và rút ra bài học kinh nghiệm cho NHTMVN ..................................................16

CHƯƠNG 2: Thực trạng về năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam hiện

nay.................................................................................................................................25

2.1 Khái quát thực trạng kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam trong những

năm qua .......................................................................................................................25

2.2 Thực trạng năng lực cạnh tranh của các NHTMVN ..................................27

2.2.1 Năng lực thị phần ...........................................................................................27

2.2.2 Năng lực tài chính...........................................................................................31

2.2.3 Năng lực quản lý và cơ cấu tổ chức ...............................................................35

2.2.4 Năng lực cạnh tranh về công nghệ .................................................................30

2.2.5 Năng lực cạnh tranh về mở rộng và phát triển dịch vụ ..................................37

2.2.6 Năng lực cạnh tranh về hệ thống kênh phân phối, mạng lưới........................38

2.2.7 Năng lực cạnh tranh về thương hiệu...............................................................40

2.2.8 Năng lực về nguồn nhân lực...........................................................................42

2.2.9 Năng lực về tăng trưởng tín dụng................................................................... 44

2.3 Vận dụng mô hình SWOT để xác định ưu thế cạnh tranh của NHTMVN49

2.3.1 Những lợi thế.................................................................................................49

2.3.1.1 Mạng lưới ....................................................................................................49

2.3.1.2 Mối quan hệ khách hàng truyền thống ........................................................50

2.3.1.3 Nguồn nhân lực mới ....................................................................................50

2.3.1.4 Môi trường kinh tế vĩ mô ổn định ...............................................................50

2.3.2 Những khó khăn ...........................................................................................51

2.3.2.1 Năng lực tài chính........................................................................................51

2.3.2.2 Vấn đề công nghệ ........................................................................................51

2.3.2.3 Khả năng đa dạng hóa dịch vụ ....................................................................51

2.3.2.4 Tâm lý hướng ngoại của khách hàng...........................................................52

2.3.3 Những cơ hội .................................................................................................52

2.3.4 Những thách thức .........................................................................................55

2.3.4.1 Đối với Ngân hàng Nhà nước......................................................................55

2.3.4.2 Đối với các ngân hàng thương mại..............................................................55

CHƯƠNG 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh các NHTM Việt Nam.....59

3.1 Định hướng phát triển ngành ngân hàng Việt Nam.....................................59

3.1.1 Quy mô tài sản................................................................................................59

3.1.2 Tăng trưởng tín dụng......................................................................................59

3.1.3 Sự tăng trưởng mạnh của khối ngân hàng nước ngoài ..................................60

3.1.4 Sự chuyên biệt hóa ngày càng sâu sắc, chọn lối đi riêng trên những phân khúc

thị trường nhất định .....................................................................................................63

3.1.5. Tiếp tục đầu tư hiện đại hóa và đa dạng hóa sản phẩm, hoạt động dịch vụ

tăng nhanh ....................................................................................................................64

3.1.6 Củng cố, gia tăng mạng lưới và cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao .64

3.1.7 Tăng nhanh tiến trình quốc tế hóa và nhanh chóng gia nhập làn sóng toàn cầu

hóa, thu hút ngoại lực và vươn ra các nước trong khu vực...........................................65

3.2 Giải pháp đối với các NHTM ........................................................................65

3.2.1 Tăng cường năng lực tài chính .......................................................................65

3.2.2 Nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên ngân hàng. .....................................66

3.2.3 Đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ, phát triển mạng lưới hoạt động bền vững

3.2.4 Hiện đại hoá công nghệ ngân hàng và hệ thống thanh toán, chú trọng hoạt

động Marketing, đa dạng hoá và nâng cao tiện ích các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng

hiện đại dựa trên công nghệ hiện đại ...........................................................................67

3.2.5 Cơ cấu lại khu vực ngân hàng Việt Nam........................................................69

3.2.6 Nâng cao chất lượng tín dụng.........................................................................70

3.2.7 Liên doanh liên kết với các ngân hàng nước ngoài .......................................71

3.3 Kiến nghị với Chính phủ và Ngân hàng nhà nước.......................................72

3.3.1 Về phía Chính phủ .........................................................................................72

3.3.2 Về cải cách hệ thống NHNN ..........................................................................72

3.3.2.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật ngân hàng ...................................................72

3.3.2.2 Nâng cao năng lực của NHNN về điều hành chính sách tiền tệ..................73

3.3.2.3 Nâng cao năng lực của NHNN về thanh tra, giám sát ngân hàng...............75

3.3.3.4 Cần xác định rõ ràng ranh giới của cạnh tranh............................................76

Kết luận ............................................................................................................................... 78

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

I. Tiếng việt

CN

Chi nhánh

CSTT

DNNN

DV

Chính sách tiền tệ

Doanh nghiệp Nhà nước

Dịch vụ

EIB

Ngân hàng xuất nhập khẩu

NH Đệ Nhất

FCB

KH

Khách hàng

MHB

Ngân hàng Đồng bằng Sông Cửu Long

Ngân hàng

NH

NAB

Ngân hàng Nam Á

NHNN

NHTM

NHTMCP

NHTMNN

NHTW

NHNNg

NVB

Ngân hàng Nhà nước

Ngân hàng Thương mại

Ngân hàng Thương mại Cổ phần

Ngân hàng Thương mại Nhà nước

Ngân hàng Trung Ương

Ngân hàng Nước ngoài

Ngân hàng Nam Việt

NH Đông Nam Á

SEAB

STB

Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín

Phòng giao dịch

PGD

TCB

Ngân hàng Kỹ Thương

Tổ chức Tín dụng

TCTD

WEB

Ngân hàng Phương Tây

Ngân hàng Nông nghiệp

VBARD

II. Tiếng Anh

ATM

Máy rút tiền tự động

CAR

Hệ số an toàn vốn tối thiểu

IAS

Phân loại nợ theo chuẩn quốc tế

Hiệp định chung về thương mại dịch vụ

sáp nhập và mua lại

GATS

M&As

VAS

Phân loại nợ theo chuẩn Việt Nam

Hiệp hội các nhà đầu tư Tài chính Việt Nam

Ngân hàng Thế giới

VAFI

WB

WTO

Tổ chức thương mại thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

I. HÌNH VẼ

Hình 1: Các lực lượng điều khiển cuộc cạnh tranh trong ngành ..................................12

II. BẢNG BIỂU

Bảng 1: Tỷ lệ nắm giữ của một số ngân hàng nước ngoài tại các ngân hàng TM trong

nước...............................................................................................................................31

Bảng 2: Tình hình tăng vốn của 10 NH chưa đáp ứng vào cuối năm 2010..................34

Bảng 3: Phần mềm hệ thống các NHTM Việt Nam đang áp dụng...............................37

Bảng 4: Cơ cấu lao động theo trình độ chuyên môn của một số NHTM năm 2010.....43

Bảng 5: So sánh trung bình một số chỉ số của các NH Việt Nam với các nướctrong khu

vực.................................................................................................................................61

Bảng 6: Một số chỉ tiêu của các NH trong 2010...........................................................62

III. BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1: So sánh tỷ lệ cho vay/huy động, cho vay/tài sản, cho vay/GDP của một số

nước tại 2010.................................................................................................................28

Biểu đồ 2: Thị phần huy động vốn; Biểu đồ 3: Thị phần cho vay................................29

Biểu đồ 4: Thị phần Tín dụng năm 2005-2010.............................................................29

Biểu đồ 5: Số lượng Ngân hàng giai đoạn 2006-2010 và 11 Ngân hàng có VĐL 2010

trên 5.000 tỷ đồng .........................................................................................................32

Biểu đồ 6: Qui mô ngành NH của một số quốc gia; Biểu đồ 7: Hệ số CAR 2010 của

một số NH .....................................................................................................................35

Biểu đồ 8: Xếp hạng của 5 loại dịch vụ tại một số NHTM tiêu biểu............................38

Biểu đồ 9: Số lượng chi nhánh, phòng giao dịch và ATM của 12 NH lớn trong năm

2010...............................................................................................................................39

Biểu đồ 10: Top 10 tăng trưởng tài sản ngành NH; Biểu đồ 11: ATM, POS và thẻ

phát hành .......................................................................................................................39

Biểu đổ 12: Thi phần doanh số thẻ; Biểu đồ 13: Thị phần số lượng ATM 2010 .........40

Biểu đồ 14: Tăng trưởng tín dụng 2000-2010; Biểu đồ 15: Tăng trưởng huy động 2000-

2010...............................................................................................................................45

Biểu đồ 16: Tăng trưởng Tín dụng, huy động và GDP 2000-2010 ..............................45

Biều đồ 17: Cơ cấu thu nhập 2010 của 10 NH .............................................................46

Biểu đồ 18: Tăng trưởng lợi nhuận sau thuê của một số NH........................................47

Biểu đồ 19: Tỷ lệ nợ xấu hệ thống ngân hàng; Biểu đồ 20: Tỷ lệ nợ xấu một số NH

năm 2010.......................................................................................................................30

Biểu đồ 21: Dự báo tỷ trọng tài sản ngành NH tài so với toàn thế giới trong 2050; Biểu

đồ 22: Dự báo tốc độ tăng sản trung bình hàng năm giai đoạn 2010-2050 ..................59

LỜI NÓI ĐẦU

1. Đặt vấn đề

Trong khoảng 20 năm trở lại đây, hội nhập kinh tế thế giới trở thành một xu thế

tất yếu của thời đại và diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực. Trong xu thế đó, Việt Nam

đã chủ động tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế như gia nhập khối ASEAN; tham

gia vào khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA); ký kết hiệp định thương mại song

phương Việt Nam - Hoa Kỳ; tham gia vào các tổ chức kinh tế quan trọng khác cũng

như các hiệp định thúc đẩy thương mại song phương. Về phương diện vĩ mô, việc mở

cửa nền kinh tế có thể đem lại những thời cơ và thách thức.

Trong tiến trình chung đó của của nền kinh tế, các ngân hàng thương mại Việt

Nam sẽ có nhiều cơ hội hơn về nguồn lực, công nghệ, thị trường..., mặt khác phải đối

mặt với những rủi ro và thách thức khi mức vốn hiện nay của các ngân hàng thương

mại (NHTM) Việt Nam thấp; trình độ quản lý còn hạn chế; các tiêu chuẩn về kiểm

toán, kế toán chưa phù hợp với thông lệ quốc tế; trình độ công nghệ lạc hậu, dịch vụ

ngân hàng còn yếu kém…. Điều này đòi hỏi các ngân hàng thương mại Việt Nam phải

chủ động trong nhận thức, chuẩn bị chiến lược riêng cho mình và sẵn sàng tham gia

vào quá trình cạnh tranh trong xu thế toàn cầu hóa.

Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển của hệ thống ngân hàng

thương mại Việt Nam trong xu thế mới. Do đó, tôi chọn đề tài “ Giải pháp nâng cao

năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam”.

2. Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của

NHTM, các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và các tiêu chí đánh giá năng

lực cạnh tranh của một NHTM.

- Phân tích đặc điểm và đánh giá khả năng cạnh tranh của của NHTM; khả năng

phát triển của NHTM và những tác động của hội nhập kinh tế đến lĩnh vực ngân hàng.

- Phân tích và đánh giá những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của

các NHTM Việt Nam.

- Đề ra các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các

NHTM Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

3. Đối tượng nghiên cứu

- Những lý luận cơ bản về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của ngân hàng

thương mại.

- Xu thế cạnh tranh của các NHTM và thực trạng năng lực cạnh tranh của các

NHTM Việt Nam hiện nay

- Giải pháp và những kiến nghị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các

NHTM trong bối cảnh hội nhập.

4. Phạm vi nghiên cứu: hoạt động của các NHTM Việt Nam hiện nay

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng hai phương pháp nghiên cứu chính là

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp phân tích - so sánh, tổng hợp

6. Tính thực tiễn của đề tài

Hệ thống hóa được những vấn đề cơ bản về hội nhập kinh tế Việt Nam, hội nhập

trong lĩnh vực ngân hàng, những nét đặc thù, quá trình phát triển, khả năng cạnh tranh

của hệ thống NHTM Việt Nam.

Những kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần bổ sung và hệ thống hóa

các vấn đề lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh, khái quát xu thế cạnh tranh

của các NHTM trong thời gian sắp tới, đánh giá được những điểm mạnh, điểm yếu,

những thời cơ và thách thức của các NHTM, đưa ra những giải pháp góp phần nâng

cao năng lực cạnh tranh của các NHTM, làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên

cứu, học tập về chuyên ngành.

7. Kết cấu của luận văn

Xuất phát từ phạm vi nghiên cứu như đã đề cập ở phần trên, toàn bộ nội dung

của đề tài sẽ được trình bày qua 3 chương, cụ thể như sau:

- Chương 1: Tổng quan về năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam

- Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam hiện nay

- Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam.

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NHTM

1.1 Khái niệm về cạnh tranh, lợi thế cạnh tranh và năng lực cạnh tranh

1.1.1 Khái niệm về cạnh tranh

Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau tìm

mọi biện pháp, cả nghệ thuật lẫn thủ đoạn để đạt mục tiêu kinh tế của mình, thông

thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều kiện sản xuất,

thị trường có lợi nhất. Mục đích cuối cùng là tối đa hóa lợi ích. Đối với người sản xuất

kinh doanh là lợi nhuận, đối với người tiêu dùng là lợi ích tiêu dùng và sự tiện lợi.

1.1.2 Lợi thế cạnh tranh

Lợi thế cạnh tranh là cái làm cho doanh nghiệp khác biệt hơn so với đối thủ

cạnh tranh hoặc làm những cái mình có mà đối thủ không có, nhờ đó doanh nghiệp đạt

được mục tiêu nhất định của mình.

1.1.3 Năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh là năng lực khai thác, huy động, quản lý và sử dụng các

nguồn lực có giới hạn như nhân lực, vật lực, tài lực v.v…và các điều kiện khách quan

khác.

Đối với NHTM thì do các sản phẩm của Ngân hàng mang tính đặc thù (kinh

doanh lọai hàng hóa đặc biệt là tiền tệ) nên năng lực cạnh tranh cũng mang tính đặc

thù. Tuy nhiên, NHTM cũng là một doanh nghiệp, cũng phải xem xét đến khả năng tối

đa hóa lợi nhuận. Do đó có thể định nghĩa: Năng lực cạnh tranh của NHTM là khả

năng, huy động, quản lý và sử dụng các nguồn lực có giới hạn nhằm mục đích đa dạng

và nâng cao chất lượng, tiện ích các dịch vụ tài chính Ngân hàng, từ đó đảm bảo cho

việc duy trì lợi nhuận và thị phần.

1.2 Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của NHTM

Việc đánh giá năng lực cạnh tranh của một NHTM nếu chỉ dừng lại ở định tính

thì không tránh khỏi các yếu tố cảm tính, vì thế cần phải có chỉ tiêu định lượng. Tuy

nhiên, khó có được một chỉ tiêu tổng hợp đo lường sức cạnh tranh của NHTM, do vậy

cần phải sử dụng một hệ thống chỉ tiêu:

1.2.1 Thị phần

Là phần thị trường mà NHTM đã chiếm được. Thị phần càng lớn càng thể hiện

năng lực cạnh tranh của Ngân hàng càng mạnh. Để tồn tại và có sức cạnh tranh, Ngân

hàng phải chiếm giữ được một phần thị trường bất kể nhiều hay ít, dù nó là địa

phương, quốc gia hay thế giới.

1.2.2 Vị thế tài chính

Vị thế tài chính của một Ngân hàng có tầm quan trọng tối cao trong việc nâng

cao vị thế cạnh tranh của NHTM. Khả năng nguồn tài chính mạnh cần được cân nhắc

khi đánh giá năng lực cạnh tranh các tham số: khả năng đáp ứng vốn cho nền kinh tế,

khả năng thanh toán, kết quả hoạt động, tỷ lệ nợ xấu…

1.2.3 Quản lí và lãnh đạo

Theo JP. Kotter, quản trị là sự đương đầu với tính phức hợp. Nhằm giải quyết

tính phức hợp, các nhà quản trị tiến hành việc hoạch định (xác định mục tiêu chung cho

tương lai, thiết lập các bước chi tiết đạt mục tiêu đó).

1.2.4 Khả năng nắm bắt thông tin

Ngày nay, sự bùng nổ của cuộc cách mạng thông tin đã khẳng định vai trò to lớn

của thông tin. Thông tin về khả năng cạnh tranh của sản phẩm dịch vụ cùng loại; thông

tin về tâm lý và thị yếu khách hàng, thông tin về công nghệ mới; thông tin về giá cả sản

phẩm dịch vụ, về đối thủ cạnh tranh…có ý nghĩa quan trọng đến việc ra quyết định

kinh doanh của NHTM. Đủ thông tin và xử lý đúng thông tin, một mặt giúp cho Ngân

hàng hạn chế được rủi ro trong kinh doanh, một mặt qua thông tin có thể giúp Ngân

hàng tìm và tạo ra lợi thế trên thương trường, chuẩn bị đưa ra đúng thời điểm những

sản phẩm dịch vụ mới nhằm tăng cường sức cạnh tranh của các sản phẩm dịch vụ tài

chính.

1.2.5 Sự đa dạng và giá cả sản phẩm dịch vụ

Đối với hàng hóa thông thường, người tiêu dùng khi mua hàng trước hết nghĩ

tới khả năng hàng hóa đáp ứng nhu cầu của họ, tới chất lượng mà nó có. Trong khi đó,

với vai trò là một loại hàng hoá đặc biệt, thì điều quan trọng là các sản phẩm dịch vụ

của Ngân hàng trước hết phải đa dạng để đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Tiếp

theo, giá cả của sản phẩm dịch vụ phải đủ sức cạnh tranh được với sản phẩm dịch vụ

cùng loại trên thị trường.

1.2.6 Kênh phân phối

Kênh phân phối được coi là một trong những chỉ tiêu quan trọng dùng để đánh

giá năng lực cạnh tranh của NHTM. Bởi lẽ: sản phẩm và giá cả đem đến cho khách

hàng những giá trị cơ bản, phù hợp với nhu cầu của họ; còn kênh phân phối hỗ trợ đưa

sản phẩm dịch vụ đó đến tận tay khách hàng và quyết định sự hài lòng của họ. Khi mức

độ hài lòng của khách hàng cao hơn so với đối thủ cạnh tranh thì điều đó sẽ quyết định

cuối cùng khả năng chiếm lĩnh thị trường của chính Ngân hàng đó, tức là quyết định sự

thắng lợi trong cạnh tranh.

1.2.7 Truyền tin và xúc tiến

Tùy theo từng Ngân hàng cũng như mục tiêu của kế hoạch sản phẩm dịch vụ

khác nhau mà chi phí marketing cao hay thấp. Khi xem xét tỷ lệ chi phí marketing so

với tổng doanh thu, nếu chỉ tiêu này cao mà duy trì và mở rộng được thị phần so với

mục tiêu đề ra thì có nghĩa là việc đầu tư cho khâu marketing là hiệu quả. Còn nếu như

không đạt được mục tiêu thì Ngân hàng cần phải xem xét lại cơ cấu chi tiêu. Có thể

thay vì quảng cáo rầm rộ, Ngân hàng có thể đầu tư chiều sâu để tăng lợi ích lâu dài như

đầu tư cho chi phí nghiên cứu và phát triển.

1.2.8 Trình độ lao động

Việc phân tích chỉ tiêu này bao gồm những xem xét về trình độ lực lượng lao

động, năng suất công việc, những yêu cầu kỹ năng, đào tạo, các kế hoạch tuyển dụng,

điều kiện làm việc trong Ngân hàng, kể cả đánh giá về văn hoá Ngân hàng. Điểm hạn

chế điển hình về năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực này của các NHTM là sự thiếu

chuyên nghiệp về kỹ năng nghề nghiệp. Ngoài ra, vì sức mạnh của một doanh nghiệp

không phải chỉ tồn tại trong một số cá nhân hay một nhóm mà trong sự đoàn kết, nhất

trí hết mình vì sự sống còn của doanh nghiệp nên một môi trường làm việc tốt, một tinh

thần làm việc vì tập thể sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của doanh nghiệp.

1.2.9 Vị thế và danh tiếng

Khi các NHTM phát triển tốt hệ thống các chỉ tiêu nêu trên thì đồng thời cũng

sẽ tạo được vị thế và hình ảnh của riêng mình. Đến lượt nó, vị thế, hình ảnh, danh tiếng

của Ngân hàng lại tạo nên sức mạnh, tài sản vô hình để giành thắng lợi trong cạnh

tranh trên thị trường.

Tóm lại, cạnh tranh trong thương trường không phải là diệt trừ đối thủ của

mình, mà chính là phải mang lại cho khách hàng những giá trị cao hơn hoặc mới lạ hơn

để khách hàng lựa chọn mình chứ không lựa chọn các đối thủ cạnh tranh, và điều này

lại tùy thuộc vào năng lực cạnh tranh của chính bản thân mỗi Ngân hàng. Cạnh tranh

không phải chỉ là những hành động mang tính thời điểm mà là cả một quá trình tiếp

diễn không ngừng.

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các NHTM

Như đã đề cập ở trên, năng lực cạnh tranh của NHTM là khả năng vượt qua các

đối thủ cạnh tranh để duy trì và phát triển bản thân chính Ngân hàng. Thông thường

người ta đánh giá khả năng này thông qua các yếu tố nội tại của Ngân hàng như: quy

mô vốn, sản phẩm dịch vụ, năng lực quản lý, trình độ công nghệ và lao động…như đã

nêu trên. Tuy nhiên, những khả năng này lại bị tác động đồng thời bởi nhiều yếu tố bên

ngoài, cả trong nước lẫn quốc tế. Vì vậy, cần phải phân tích thêm các nhân tố bên

ngoài có ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các NHTM, gồm các nhân tố sau :

1.3.1 Các nhân tố quốc tế

1.3.1.1 Các nhân tố thuộc về chính trị

Người ta cho rằng tổ chức chính trị quan trọng nhất là Nhà nước chủ quyền, do

nó có khả năng phát hành tiền tệ, đánh thuế và định ra các luật lệ trong một quốc gia.

Tuy nhiên trên thực tế vẫn có một số khía cạnh chính trị quan trọng vượt ra khỏi biên

giới quốc gia và tác động không nhỏ đến môi trường kinh doanh và khả năng cạnh

tranh của NHTM, như :

- Mối quan hệ giữa các Chính phủ: Khi mối quan hệ trở nên thù địch, thì sự mâu

thuẫn giữa hai chính phủ có thể phá hủy các mối quan hệ kinh doanh giữa hai nước.

Nếu mối quan hệ song phương được cải thiện sẽ thúc đẩy thương mại phát triển và tạo

điều kiện thuận lợi cho kinh doanh phát triển, trong đó bao gồm cả lĩnh vực tài chính

Ngân hàng.

- Các tổ chức quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển và vận

dụng các chính sách biểu lộ nguyện vọng chính trị của các quốc gia thành viên. Như

chính sách của Quỹ tiền tệ quốc tế và Ngân hàng Thế giới chịu tác động bởi quan điểm

của các nước công nghiệp phát triển, những nước có vai trò tài trợ chính cho các tổ

chức này.

- Hệ thống luật pháp quốc tế, những hiệp định và thỏa thuận được một loạt các

quốc gia tuân thủ có ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động kinh doanh quốc tế. Mặc dù, có

thể những hệ thống luật pháp quốc tế, những hiệp định và thỏa thuận này không ảnh

hưởng trực tiếp nhưng có ảnh hưởng gián tiếp thông qua việc tạo ra môi trường kinh

doanh quốc tế ổn định và thuận lợi

1.3.1.2 Đối thủ cạnh tranh quốc tế

Ngày nay sự bành trướng của các định chế tài chính lớn của thế giới đang trở

thành mối đe dọa đối với các NHTM Việt Nam với tiềm lực nhỏ bé. Các định chế tài

chính này không chỉ có lợi thế về vốn, công nghệ mà còn với bề dày lịch sử phát triển

với kinh nghiệm, chuyên môn hoá và sự đa dạng về sản phẩm dịch vụ, sẽ có nhiều ưu

thế trong cạnh tranh.

1.3.2 Các nhân tố trong nước

1.3.2.1 Các nhân tố kinh tế

Bao gồm nhóm các nhân tố có ảnh hưởng quan trọng đồng thời cũng là nguồn

khai thác cơ hội hấp dẫn đối với các NHTM. Các nhân tố bao gồm :

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế: nếu tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế cao làm

cho thu nhập của dân cư tăng và nhu cầu sử dụng các tiện ích từ sản phẩm dịch vụ

Ngân hàng cũng tăng lên, đây là cơ hội cho những NMTM nắm bắt và đáp ứng được

nhu cầu này; mặt khác với nguồn thu nhập dồi dào, nhu cầu đầu tư của đại bộ phận dân

cư cũng tăng, và một phần lớn nguồn vốn này sẽ được đổ vào Ngân hàng nếu biết cách

khai thác hiệu quả.

- Lãi suất: lãi suất Ngân hàng ảnh hưởng rất lớn đến quyết định đầu tư của

khách hàng. Khi lãi suất vay Ngân hàng cao, chi phí đầu tư của khách hàng gia tăng do

phải trả lãi tiền vay nhiều và ngược lại. Do đó, yếu tố này cần được các NHTM cân

nhắc kỹ trong quá trình hoạch định chiến lược kinh doanh của mình.

- Lạm phát: lạm phát làm giảm tỷ lệ tăng trưởng kinh tế và gây nhiều biến động

trong nước. Do lạm phát, các khách hàng của Ngân hàng do không dự đoán trước được

điều gì sẽ xảy ra thường có tâm lý hạn chế đầu tư vì thế cũng tác động dây chuyền đến

hoạt động của NHTM.

1.3.2.2 Các nhân tố về chính trị - pháp luật

Một thể chế chính trị, luật pháp rõ ràng, rộng mở và ổn định là cơ sở đảm bảo

cho sự thuận lợi và bình đẳng cho các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh nói

chung và hoạt động của các NHTM nói riêng tham gia cạnh tranh và cạnh tranh có hiệu

quả.

1.3.2.3 Nhân tố về trình độ khoa học công nghệ

Nhóm các nhân tố này có ý nghĩa quyết định đến hai yếu tố cơ bản nhất tạo nên

sức cạnh tranh của sản phẩm dịch vụ trên thị trường, đó là chất lượng và giá bán. Khoa

học công nghệ tác động đến chi phí cá biệt của Ngân hàng, qua đó tạo nên sức cạnh

tranh của NHTM nói chung. Tuy nhiên trên thể giới hiện nay, đã chuyển từ cạnh tranh

về giá sang cạnh tranh về chất lượng, cạnh tranh giữa các sản phẩm dịch vụ có hàm

lượng công nghệ cao. Đây là tiền đề để các NHTM nâng cao năng lực cạnh tranh của

mình.

1.3.2.4 Các nhân tố về văn hóa, tâm lý xã hội

Đây là nhóm yếu tố quan trọng tạo lập nên lối sống của người tiêu dùng, đồng

thời cũng là cơ sở để cho các NHTM lựa chọn và điều chỉnh các quyết định kinh doanh

cũng như đưa ra các sản phẩm dịch vụ phù hợp.

1.3.2.5 Các nhân tố thuộc môi trường ngành

Các nhân tố này tác động đến môi trường hoạt động của Ngân hàng, vì vậy ảnh

hưởng đến năng lực cạnh tranh của NHTM. Ngành kinh doanh là ngành hoạt động

trong đó bao gồm các Ngân hàng cùng tạo ra các sản phẩm và dịch vụ có thể thay thế

lẫn nhau nhằm đáp ứng cùng một nhu cầu căn bản nào đó của người tiêu dùng.

Theo Michael Poter, trong tác phẩm “Lợi thế cạnh tranh” (1985) và “Chiến lược

cạnh tranh” (1980) (Trường quản trị kinh doanh Harvard) đã đưa ra mô hình 5 lực

lượng cạnh tranh trong ngành kinh doanh bao gồm :

+ Nguy cơ do các đối thủ mới có tiềm năng gia nhập ngành kinh doanh;

+ Mức độ cạnh tranh giữa các đối thủ cùng hoạt động trong ngành;

+ Khả năng mặc cả của người mua hàng (Quyền lực của Người mua)

+ Khả năng mặc cả của người cung cấp (Quyền lực của Nhà cung ứng)

+ Mức độ thay thế các sản phẩm trong ngành

(1) Đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn : là các đơn vị, tổ chức hiện nay chưa xuất hiện

trên thị trường nhưng có khả năng cạnh tranh trong tương lai. Khả năng cạnh tranh của

đối thủ này được đánh giá qua việc rào cản ngăn chận việc gia nhập vào ngành, có

nghĩa là doanh nghiệp phải tốn kém nhiều hay ít để tham gia vào ngành kinh doanh.

Nếu phí tổn gia nhập ngành càng cao, rào cản ngăn chận gia nhập sẽ càng cao và

ngược lại. Các rào cản chủ yếu để ngăn chặn sự gia nhập ngành hoạt động là:

− Tính kinh tế nhờ quy mô

− Sự khác biệt hoá sản phẩm

− Nhu cầu vốn đầu tư tối thiểu

− Các lợi thể đặc biệt của các đối thủ hiện có

− Chính sách của Nhà nước

(2) Sức ép của các đối thủ cạnh tranh hiện tại trong ngành: là các định chế tài

chính đã có vị thế chắc chắn trên thị trường cùng ngành kinh doanh, nếu mức cạnh

tranh giữa họ càng cao, giá bán sẽ càng giảm, đưa đến mức lợi nhuận giảm. Do đó,

cạnh tranh về giá bán sản phẩm dịch vụ là nguy cơ đối với các Ngân hàng. Thông

thường cường độ cạnh tranh giữa các đối thủ hiện tại được quyết định bởi các yếu tố

sau :

− Số lượng và kết cấu các đối thủ cạnh tranh

− Tốc độ tăng trưởng của ngành

− Sự đa dạng của các đối thủ cạnh tranh

− Hàng rào cản trở rút lui

(3) Sức ép của nhà cung ứng : Nhà cung ứng trong lĩnh vực Ngân hàng chính là

những khách hàng có nguồn vốn dồi dào có nhu cầu đầu tư. Các nhà cung ứng có thế

lực mạnh khi họ có những điều kiện sau : nguồn vốn trong xã hội bị giảm bởi những

hành vi khác như đầu tư chứng khoán, đầu tư bất động sản; khi có nhiều định chế tài

chính với các mức giá hấp dẫn khác nhau đem lại nhiều khả năng lựa chọn đối với nhà

cung ứng.

(4) Sức ép của khách hàng : khách hàng là từ chỉ chung cá nhân hay tổ chức

chấp nhận các sản phẩm dịch vụ của Ngân hàng. Khi khách hàng không bị ràng buộc

và có nhiều quyền chọn lựa giữa sản phẩm dịch vụ của các Ngân hàng khác nhau thì

sức ép của khách hàng càng lớn, dẫn đến sự cạnh tranh giữa các Ngân hàng càng cao.

(5) Sự xuất hiện của các sản phẩm dịch vụ thay thế: những sản phẩm dịch vụ

thay thế cũng là một trong những lực lượng tạo nên sức ép cạnh tranh lớn đối với các

doanh nghiệp trong cùng ngành. Sự sẵn có của các sản phẩm dịch vụ thay thể trên thị