Luận văn Đánh giá khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Bến Tre

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

*****

MAI THỊ HẠNH

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN CỦA

DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA

BÀN TỈNH BẾN TRE

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2018

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

*****

KHOA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

MAI THỊ HẠNH

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN CỦA

DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH BẾN TRE

Chuyên ngành

:

Quản lý công

Mã số

60340403

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS.TS. SỬ ĐÌNH THÀNH

TP. Hồ Chí Minh - Tháng 04 năm 2018

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng Luận văn “ Thực trạng khả năng tiếp cận vốn của các

doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Bến Tre” là công trình nghiên cứu do

chính bản thân tôi thực hiện với sự hướng dẫn của Thầy - GS.TS. Sử Đình Thành.

Các số liệu thu thập và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn hợp

pháp, trung thực. Các tài liệu tham khảo có nguồn trích rõ ràng.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung và tính trung thực của đề tài

nghiên cứu./.

Người thực hiện luận văn

Mai Thị Hạnh

ii

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Mặc dù có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế, thúc đẩy kinh tế phát triển,

giải quyết công ăn việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, xóa đói giảm nghèo... Nhưng rõ

ràng SMEs vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển sản xuất kinh doanh, mở

rộng quy mô hoạt động. Một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến khó khăn đó

chính còn nhiều trở ngại trong quá trình tiếp cận tài chính, đặc biệt là tiếp cận với

nguồn vốn vay Ngân hàng. Xuất phát từ bối cảnh trên, tác giả đã lựa chọn đề tài

“Thực trạng khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME_s) trên

địa bàn tỉnh Bến Tre” và lựa chọn phạm vi nghiên cứu nhằm trả lời câu hỏi nghiên

cứu là các SME_shiện nay tiếp cận vốn như thế nào? và khám phá các yếu tố liên quan

đến khả năng tiếp cận vốn của các SME_stại các NHTM trên địa bàn tỉnh Bến Tre. Từ

đó có các đề xuất kiến nghị góp phần cải thiện được phần nào trở ngại trong tình hình

thực tế tại địa phương.

Sử dụng khung phân tích và kế thừa nghiên cứu của của TS. Trương Quang

Thông và các anh chị khóa trước, trong đó có luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn

Hữu Mạnh, tác giả đã chỉnh sửa bảng câu hỏi phỏng vấn SMEs cho phù hợp với luận

văn kết hợp nghiên cứu trao đổi với một số lãnh đạo các cơ quan có liên quan trên địa

bàn tỉnh Bến Tre.

Luận văn tiến hành nghiên cứu các quan điểm về SME_s, về khả năng tiếp cận

vốn và khám phá các yếu tố liên quan đến khả năng tiếp cận vốn của các chuyên gia

trước đó. Hầu hết các chuyên gia nghiên cứu trước đó đều nhận định các yếu tố ảnh

hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của SMEs là do thiếu tài sản thế chấp, năng lực tài

chính yếu và báo cáo tài chính thiếu minh bạch, lãi suất cho vay của NHTM cao, hồ

sơ vay vốn phức tạp.

Sau khi khảo sát các SME_svà phỏng vấn sâu trên địa bàn tỉnh Bến Tre thì kết

quả khảo sát cho thấy, một vài khó khăn mà SMEs phải đối mặt đúng như những gì

các chuyên gia nghiên cứu đã như nhận định trước đó. Đồng thời qua kết quả khảo sát

SME_scho thấy, rất nhiều yếu tố có liên quan tác động đến quá trình tiếp cận vốn của

SME_s, nhưng yếu tố về tài sản thế chấp là yếu tố quan trọng nhất và quyết định đến

việc SME_svay vốn của NHTM.

iii

Hiện nay lãnh đạo tỉnh Bến Tre cũng rất quan tâm đến các SME_s, thường xuyên

tổ chức các buổi hội thảo nhằm kết nối giữa các doanh nghiệp với Ngân hàng. Tuy

nhiên đó chỉ là hình thức và là cơ hội cho các doanh nghiệp nắm bắt, tìm hiểu thông

tin để tiếp cận với các Ngân hàng chứ chưa phải là giải pháp giúp cho các doanh

nghiệp thỏa mãn được nhu cầu vốn của mình, bởi kết quả tiếp cận được nguồn vốn

vay từ Ngân hàng hay không còn tùy vào yếu tố nội tại của từng doanh nghiệp có đáp

ứng được các điều kiện mà NHTM yêu cầu hay không?

Tác giả tiến hành phân tích nguồn số liệu thu thập được và đưa ra kết luận việc

tiếp cận vốn của SME_stại các NHTM trên địa bàn Tỉnh gặp khó khăn nguyên nhân là

do các yếu tố khách quan, chủ quan từ SME_svà từ NHTM. Từ đó tác giả đưa ra các đề

xuất kiến nghị đối với cấp Nhà nước, các NHTM và SME_snhằm góp phần tháo gở

những vấn đề còn trở ngại trong việc tiếp cận vốn của SME_stại NHTM của Tỉnh trong

thời gian tới.

iv

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................i

TÓM TẮT LUẬN VĂN .............................................................................................ii

MỤC LỤC ................................................................................................................. iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................vi

DANH MỤC BẢN ...................................................................................................vii

DANH MỤC HÌNH .................................................................................................viii

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU............................................................................................ 1

1.1 Bối cảnh chọn đề tài.................................................................................... 1

1.2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................... 4

1.3. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................... 5

1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .............................................................. 5

1.5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................ 5

1.6. Kết cấu luận văn......................................................................................... 5

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN

VỐN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ ........................................................... 6

2.1. Tổng quan về cơ sở lý thuyết Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME_s) ............... 6

2.1.1. Khái niệm ............................................................................................... 6

2.1.2. Đặc trưng của SME_s............................................................................... 8

2.1.3. Điểm mạnh, điểm yếu của SME_s........................................................... 10

2.1.4. Vai trò của SME_sđối với nền kinh tế..................................................... 12

2.1.5. Vai trò của NHTM đối với SMEs trong quá trình cung cấp vốn ............ 13

2.2. Khảo sát thực trạng khả năng tiếp cận vốn của SME_s.............................. 14

2.2.1.Khái niệm khả năng tiếp cận vốn ........................................................... 14

2.2.2. Thực trạng khả năng tiếp cận vốn ......................................................... 14

2.2.3. Các yếu tố liên quan đến khả năng tiếp cận vốn của SME_s................... 15

CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN CỦA CÁC SME_STẠI

CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẾN TRE....................................................... 20

3.1. Sơ lược về Bến Tre .................................................................................. 20

3.1.1. Vị trí địa lý của Bến Tre........................................................................ 20

3.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội của tỉnh Bến Tre.............................................. 20

3.1.3. Tiềm năng phát triển của tỉnh Bến Tre................................................... 21

3.2. Tình hình phát triển Doanh nghiệp trên địa bàn........................................ 22

v

3.3. Thực trạng về năng lực cạnh tranh của các DN trên địa bàn Bến Tre........ 23

3.3.1. Năng lực về tổ chức quản trị doanh nghiệp............................................ 24

3.3.2. Năng lực về vốn .................................................................................... 24

3.3.3. Năng lực về thương hiệu ....................................................................... 24

3.3.4. Năng lực về thị trường .......................................................................... 25

3.3.5. Năng lực về khoa học và công nghệ ...................................................... 26

3.3.6. Năng lực về lao động ............................................................................ 26

3.3.7. Năng lực về liên kết, hợp tác phát triển ................................................. 26

3.3.8. Năng lực về hội nhập quốc tế ................................................................ 27

3.4. Thực trạng về hoạt động Ngân hàng trên địa bàn Bến Tre ........................ 27

3.5. Thực trạng về SME_strên địa bàn Bến Tre ................................................ 29

3.5.1. Tổng quan về SME_sđược khảo sát ........................................................ 30

3.5.2. Loại hình doanh nghiệp được khảo sát .................................................. 30

3.5.3. Quy mô vốn của DN được khảo sát theo lĩnh vực hoạt động ................. 31

3.5.4. Tình hình hoạt động của SME_strong những năm gần đây. Đặc biệt là từ

năm 2013 đến 2016 ................................................................................................... 32

3.6. Nhu cầu vốn và các yếu tố liên quan đến khả năng tiếp cận vốn của SME_s34

3.6.1. Vấn đề nguồn vốn của doanh nghiệp ..................................................... 34

3.6.2. Vấn đề quan hệ tín dụng Ngân hàng ...................................................... 36

3.6.3. Vấn đề đảm bảo nợ vay và mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng

đến quyết định cho vay của các NHTM đối với DNNVV .......................................... 39

3.6.4. Tình hình sử dụng sản phẩm dịch vụ Ngân hàng của SME_s................... 42

3.6.5. Việc ưu tiên lựa chọn Ngân hàng để tiếp cận vốn của SME_s................. 43

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN ......................................................................................... 44

4.1. Thuận lợi.................................................................................................. 44

4.2. Khó khăn ................................................................................................. 47

4. 3. Kiến nghị, đề xuất................................................................................... 49

4.3.1. Đối với chính phủ, Nhà nước, các cơ quan ban ngành có liên quan ....... 49

4.3.2. Đối với ngành Ngân hàng...................................................................... 50

4.3.3. Đối với Doanh nghiệp ........................................................................... 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long

DN: Doanh nghiệp

DNNVV: Doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNTN: Doanh nghiệp tư nhân

KHCN: Khoa học công nghệ

NH: Ngân hàng

NHNN: Ngân hàng nhà nước

NHTM: Ngân hàng thương mại

SME_s(Small anh Medium enterprises): Doanh nghiệp nhỏ và vừa

TCTD: Tổ chức tín dụng

TNHH: Trách nhiệm hữu hạn

VCCI: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

vii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1. Số lượng DN phân loại theo quy mô lao động giai đoạn 2000 – 2015.......... 1

Bảng 2.1: Tiêu thức xác định SME_sở một số nước và vùng lãnh thổ ........................... 7

Bảng 2.2: Các định nghĩa của Ngân hàng thế giới về SME_s......................................... 7

Bảng 2.3: Phân loại SME_stheo Nghị định 56/2009/NĐ-CP ......................................... 8

Bảng 3.1. Một số chỉ tiêu hoạt động của NHTM trên địa bàn Bến Tre ..................... 28

Bảng 3.2. Số lượng DN trên địa bàn Bến Tre giai đoạn 2000 – 2015 ......................... 30

Bảng 3.3. Nguồn vốn DN theo lĩnh vực hoạt động..................................................... 32

Bảng 3.4. Doanh thu thuần của DN tại thời điểm 31/12 hàng năm............................. 33

Bảng 3.5: Đánh giá mức độ huy động nguồn vốn của SME_s...................................... 36

Bảng 3.6: Mức độ quan trọng của các yếu tố có liên quan đến quyết định cho vay của

NH............................................................................................................................. 40

Bảng 3.7: Mức độ ưu tiên lựa chọn Ngân hàng để tiếp cận vốn của SME_s................. 43

viii

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1. Tốc độ tăng trưởng DNNVV........................................................................ 1

Hình 1.2. Tỷ trọng DNNVV so với DN lớn giai đoạn 2000 – 2015.............................. 2

Hình 2.1: Tổng hợp các yếu tố liên quan đến khả năng tiếp cận vốn của SME_s.......... 19

Hình 3.1 Giá trị sản xuất và tổng sản phẩm theo giá thực tế giai đoạn 2010–2016 ... 21

Hình 3.2. Số lượng doanh nghiệp trên địa bàn Bến Tre giai đoạn 2000 – 2015 .......... 23

Hình 3.3. Tỷ trọng dư nợ Doanh nghiệp trên địa bàn Bến Tre .................................. 28

Hình 3.4. Thị phần dư nợ của các Ngân hàng trên địa bàn Bến Tre .......................... 29

Hình 3.5. Số lượng DNNVV trên địa bàn Bến Tre giai đoạn 2000 – 2015 ................. 30

Hình 3.6. Các loại hình doanh nghiệp được khảo sát.................................................. 31

Hình 3.7. Tình hình hoạt động của doanh nghiệp....................................................... 33

Hình 3.8. Doanh thu thuần của doanh nghiệp qua các năm ........................................ 34

Hình 3.9. Nguyên nhân từ chối cho vay của NHTM .................................................. 38

Hình 3.10. Các hình thức đảm bảo nợ vay ................................................................. 39

1

CHƯƠNG I

GIỚI THIỆU

1.1. Bối cảnh chọn đề tài.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hay còn gọi là SME_s(Small anh

Medium enterprises) là loại hình doanh nghiệp (DN) chiếm tỷ lệ rất cao trong tổng

số DN, và nó có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế của đất nước.

Theo tổng cục thống kê Việt Nam, tại thời điểm 31/12/2015 cả nước có

442.485 doanh nghiệp đang hoạt động. Trong đó, SME_Slà 433.453 DN, chiếm

98%, DN có quy mô lớn là 9.032 DN chỉ chiếm 2%. Bên cạnh đó SME_scũng sử

dụng rất nhiều lao động, đặc biệt là lao động tại địa phương và khu vực nông thôn

(chiếm gần 60%); đồng thời mức đóng góp vào GDP khá lớn (khoảng 45%) và tốc

độ tăng trưởng ngày càng cao.

Bảng 1.1. Số lượng DN phân loại theo quy mô lao động giai đoạn 2000 – 2015.

Phân loại DN

DN LỚN

Năm 2000 Năm 2005 Năm 2010 Năm 2015

3.126

4.934

7.077

9.032

DNNVV

35.943

101.682

272.283

433.453

Trong đó:

DN SIÊU NHỎ

DN NHỎ

DN VỪA

21.403

12.830

1.710

59.743

38.702

3.237

187.580

79.085

5.618

321.867

103.718

7.868

TỔNG CỘNG

39.069

106.616

279.360

442.485

Nguồn: DN Việt Nam 15 năm đầu thế kỷ (2000-2014) NXB thống kê 2017.

Điều này cho thấy tốc độ tăng số lượng DNNVV giai đoạn 2000-2015 cũng khá

nhanh hơn so với DN có quy mô lớn.

Hình 1.1. Tốc độ tăng trưởng DNNVV.

100%

98%

97%

98%

95%

96%

94%

92%

90%

88%

Năm 2000

Năm 2005

Năm 2010

Năm 2015

Nguồn: DN Việt Nam 15 năm đầu thế kỷ (2000-2014) NXB thống kê 2017.

2

Hình 1.2. Tỷ trọng DNVVN so với DN lớn giai đoạn 2000 – 2015.

120%

98%

97%

95%

100%

80%

60%

40%

20%

0%

92%

DN LỚN

DNVVN.

8%

5%

3%

2%

Năm 2000 Năm 2005 Năm 2010 Năm 2015

Nguồn: DN Việt Nam 15 năm đầu thế kỷ (2000-2014) NXB thống kê 2017.

Không chỉ riêng ở Việt Nam, mà nhiều quốc gia trên thế giới kể cả các quốc gia

phát triển, số lượng các SME_schiếm đa số trong tổng cơ cấu các doanh nghiệp, thông

thường tỷ lệ này từ 90% - 98%, cụ thể tại các nước khối EU khoảng 90%, tại Mỹ: 98%,

tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương: 96%, tại Nhật Bản: 98%. Số lao động mà các

SME_ssử dụng cũng khá lớn, cụ thể tại khu vực Châu Á- Thái Bình Dương SME_ssử

dụng trên 60% lao động, tại Nhật Bản khoảng 75%. Và theo Ayyagari, Beck, và

Demirgüç-Kunt (2007), trung bình SMEs tạo ra khoảng 60% việc làm trong lĩnh vực

sản xuất của các nước đang phát triển và phát triển. Bên cạnh đó, mức đóng góp của

các SME_Svào sự tăng trưởng kinh tế khá cao, trong khu vực EU các DN này tạo ra

khoảng 65% tổng doanh số, ở Mỹ là trên 50% tổng GDP.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME_s) tuy có quy mô nhỏ nhưng trong thời gian qua

cũng đã khẳng định vị trí của mình trong việc tăng trưởng và phát triển nền kinh tế,

nhóm này có đặc thù năng động, linh hoạt, thích ứng nhanh với những thay đổi của thị

trường, đóng góp đáng kể vào sự tăng trưởng nền kinh tế, góp phần giải quyết công ăn

3

việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, tăng thu nhập cho người lao động, góp phần xóa đói

giảm nghèo cho xã hội.

Tuy nhiên, khối DNNVV còn tồn tại nhiều khó khăn trở ngại như: Một là, khó

khăn về tài chính; Hai là, khó khăn về trình độ khoa học công nghệ và năng lực đổi mới

trong doanh nghiệp; Ba là, hiệu quả sản xuất, kinh doanh thấp, hàng tồn kho lớn; Bốn

là, bất cập về trình độ quản lý và chất lượng nguồn lao động; Năm là, năng lực tiếp cận

với các chính sách pháp luật và thông lệ quốc tế trong kinh doanh còn hạn chế. Trong

đó khó khăn về tài chính là vấn đề quan trọng nhất. Theo Beck, Demirgüç-Kunt (2006),

tiếp cận tài chính là một vấn đề quan trọng trong môi trường kinh doanh của doanh

nghiệp, nó tạo thuận lợi cho quá trình xuất nhập khẩu và tăng trưởng của doanh nghiệp,

vì vậy nó rất cần thiết cho quá trình phát triển của doanh nghiệp.

Tại Việt Nam Chính phủ cũng đã chỉ đạo các ngành các cấp phối hợp đưa ra các

chương trình, chính sách ưu đãi hỗ trợ phát triển SME_s, và SME_sđã có những bước phát

triển nhanh chóng. Tuy nhiên, thực tế mới có một số lượng nhỏ các doanh nghiệp được

hưởng chính sách hỗ trợ từ các chương trình, chính sách này. Phần lớn các doanh

nghiệp còn lại vẫn còn nhiều khó khăn về vốn. Nguyên nhân là do nguồn vốn tự có và

tự huy động của bản thân các Doanh nghiệp chưa đủ để hoạt động, trong khi đó việc

tiếp cận vốn từ các NHTM lại còn nhiều trở ngại. Theo báo cáo Thường niên Doanh

nghiệp Việt Nam 2015 của VCCI cho thấy, SME_schiếm 97% số lượng doanh nghiệp

nhưng tổng nguồn vốn kinh doanh chiếm chưa tới 40%. Các doanh nghiệp gặp khó

khăn về vốn, đặc biệt là nguồn vốn vay từ các NHTM, và cũng trong 97% SME_schỉ có

30% các SME_stiếp cận được vốn từ ngân hàng, 70% còn lại phải sử dụng vốn tự có

hoặc vay mượn từ nguồn khác.

Tại sao việc tiếp cận vốn từ các NHTM của các SME_scòn nhiều khó khăn? Qua

tìm hiểu của tác giả từ các nguồn thông tin trên báo chí thì có khoảng: 55% khó khăn do

thủ tục vay (hồ sơ vay vốn phức tạp, không đơn giản cho các SME_s); 50% khó khăn về

tài sản thế chấp (tài sản thế chấp có giá trị thấp, ngân hàng hạn chế nhận các tài sản thế

chấp như hàng hóa trong kho, các khoản phải thu…); 80% khó khăn về lãi suất chưa

phù hợp. Theo khảo sát của VCCI (2015) về nguyên nhân doanh nghiệp nhỏ và vừa khó

tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng thì có 39,7% doanh nghiệp được hỏi cho rằng do lãi

suất cao, 19,8% cho rằng do không có tài sản thế chấp và thủ tục phức tạp, 6,3% bị

4

ngân hàng từ chối vì doanh nghiệp có nợ xấu và 6,3% là do kế hoạch kinh doanh của

doanh nghiệp không khả thi…

Ngay trong năm 2016, các Ngân hàng cũng dành nhiều gói tín dụng ưu đãi nhằm

thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, nhưng thực tế phần lớn các DNNVV vẫn chưa tiếp cận

được. Theo thống kê từ một cuộc điều tra của VCCI trong năm 2016, có đến gần 60%

số doanh nghiệp siêu nhỏ không tiếp cận vốn từ ngân hàng và cũng có khoảng 35-40%

các doanh nghiệp vừa và nhỏ không có khoản vay vốn tại ngân hàng.

Hầu như các DNNVV còn khó khăn trong tiếp cận vốn ngân hàng là vấn đề

chung của cả quốc gia trong và ngoài nước. Bến Tre cũng tương tự, theo báo cáo của Sở

Kế Hoạch Đầu Tư Bến Tre đến 31/8/2016, Bến Tre có tổng số DN đang ở trạng thái

hoạt động (Theo hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp) là 3.027 doanh nghiệp, trong

đó doanh nghiệp lớn chiếm tỷ trọng thấp (chỉ đạt 3,5%), còn lại là các DNNVV thậm

chí siêu nhỏ chiếm đa số (96,5%). Tiềm lực về tài chính (đặc biệt là các DNNVV,

doanh nghiệp siêu nhỏ) còn hạn chế, vốn đầu tư ban đầu và vốn lưu động ít nên còn gặp

nhiều khó khăn trong đầu tư đổi mới các trang thiết bị, công nghệ và mở rộng quy mô

sản xuất, kinh doanh. Ngoài vốn tự có, trong nguồn vốn của các doanh nghiệp còn có

một phần là vốn vay. Tuy nhiên khả năng tiếp cận vốn vay còn hạn chế, qua khảo sát có

đến gần 30% các DN được hỏi cho rằng không tiếp cận được vốn của ngân hàng; có đến

62% DN được khảo sát cho rằng khó tiếp cận với các nguồn vốn tín dụng ưu đãi của

ngân hàng. Trở ngại lớn nhất là lãi suất cao (80% trả lời đồng ý), thiếu tài sản thế chấp

hoặc giá trị tài sản thế chấp thấp (40%), vướng mắc các thủ tục vay (chiếm 55%), khả

năng chứng minh mục đích sử dụng vốn (chiếm 40,1%), thiếu phương án kinh doanh

(chiếm 26,2%).

Xuất phát từ tình hình thực tế như trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “ Thực trạng

tiếp cận vốn của các DNNVV trên địa bàn tỉnh Bến Tre” để làm đề tài nghiên cứu cho

luận văn tốt nghiệp của mình.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu: Tìm hiểu được thực trạng khả năng tiếp cận vốn của

các SME_svà đánh giá được các yếu tố liên quan đến khả năng tiếp cận vốn của các

DNNVV trên địa bàn Bến Tre. Nguyên nhân từ doanh nghiệp, từ các NHTM hay từ các

cơ chế chính sách của nhà nước? Từ đó có những đề xuất kiến nghị góp phần nâng cao

khả năng tiếp cận vốn đối với loại hình doanh nghiệp này.

5

1.3. Câu hỏi nghiên cứu: Tác giả sử dụng các câu hỏi là “Các SME_strên địa

bàn Bến Tre hiện nay tiếp cận vốn như thế nào ?

1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.4.1. Đối tượng nghiên cứu: các SME_strên địa bàn Bến Tre.

1.4.2. Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu khả năng tiếp cận vốn và khám phá các

yếu tố liên quan đến khả năng tiếp cận vốn của SME_strên địa bàn Bến Tre giai đoạn

năm 2014 – 2016

1.5. Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu kế thừa theo các nghiên cứu của TS.

Trương Quang Thông và các luận văn thạc sỹ của các anh chị khóa trước, trong đó có

luận văn của thạc sỹ Nguyễn Hữu Mạnh.

Nguồn thông tin, dữ liệu: Được sử dụng từ bảng phỏng vấn các SME_s, từ các các

cơ quan chức năng như Sở Kế hoạch và Đầu tư Bến Tre, Cục Thống kê Bến Tre, Ngân

hàng Nhà nước và các NHTM trên địa bàn Bến Tre, các nguồn thông tin khác có liên

quan như tạp chí, báo chí...

Kỹ thuật thu thập thông tin: Khảo sát bằng cách gửi trực tiếp bảng câu hỏi phỏng

vấn đến 150 SME_strên địa bàn Bến Tre, sau đó dùng phần mềm Excel nhập dữ liệu và

tính toán các số liệu thu thập được và đưa vào phân tích cho đề tài. Ngoài ra tác giả còn

trao đổi với các cán bộ Ngân hàng từ cấp phó trưởng phòng trở lên của một số NHTM

trên địa bàn Bến Tre và cán bộ, lãnh đạo một số cơ quan ban ngành có liên quan như Sở

Kế hoạch, NHNN, UBND tỉnh Bến Tre...để nắm các vấn đề có liên quan đến đến đề tài

cần nghiên cứu.

1.6. Kết cấu luận văn

Luận văn gồm có 4 chương: Chương 1 Giới thiệu; Chương 2 trình bày tổng quan

cơ sở lý thuyết về SME_s, khả năng tiếp cận vốn của các SME_s; Chương 3 tác giả trình

bày phần đánh giá khả năng tiếp cận vốn của SME_stại các NHTM trên địa bàn tỉnh Bến

Tre thông qua kết quả thu thập từ bảng phỏng vấn 150 SME_s; Cuối cùng Chương 4 là

kết luận và kiến nghị.

6

CHƯƠNG 2

TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN

CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA

2.1. Tổng quan về cơ sở lý thuyết Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME_s).

2.1.1.Khái niệm.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa được viết tắt là SME_s(Small anh Medium enterprises)

là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hoặc doanh thu. Căn cứ

vào quy mô, có thể chia DNNVV ra thành ba loại: Doanh nghiệp siêu nhỏ; Doanh

nghiệp nhỏ; Doanh nghiệp vừa. Hiện nay ở các nước khác nhau, khái niệm SME_sđược

hiểu kh1c nhau, việc phân loại SME_sphụ thuộc vào loại tiêu thức sử dụng và giới hạn

bởi từng tiêu thức. Trên thế giới, việc xác định quy mô SME_schỉ mang tính tương đối,

bởi nó chịu tác động của trình độ phát triển kinh tế, tính chất của ngành nghề, điều kiện

phát triển của mỗi quốc gia hay mục đích phân loại doanh nghiệp trong từng thời kỳ.

Mặt khác trong ngành nghề khác nhau thì chỉ tiêu độ lớn của các tiêu thức cũng khác

nhau. Song nhìn chung SME_sđược xác định dựa trên hai tiêu chí định tính và định

lượng:

Tiêu chí định tính: dựa trên các tiêu thức cơ bản như trình độ chuyên môn hóa,

các nghiệp vụ tài chính, bộ máy quản lý, hình thức tổ chức doanh nghiệp. Các tiêu thức

này có thể phản ánh đúng bản chât nhưng lại khó x1ac định trên thực tế nên thường

được sử dụng để tham khảo khi phân loại SME_s

Tiêu chí định lượng: được xây dựng trên các chỉ tiêu như số lao động, tổng giá

trị tài sản hay vốn cố định hoặc giá trị tài sản thực có của doanh nghiệp, tổng doanh thu

hay lợi nhuận của SME_s, các tiêu chí định lượng đóng vai trò quan trọng trong việc xác

định quy mô doanh nghiệp. Và ở các thời điểm khác nhau thì các tiêu chí này cũng khác

nhau giữa các ngành nghề mặc dù vẫn có yếu tố chung nhất định. Điều này ta có thể

thấy rõ thông qua số liệu ở bảng 2.1.

7

Bảng 2.1: Tiêu thức xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ ở một số nước và

vùng lãnh thổ.

Tiêu thức xác định

Số lao động Tổng vốn hoặc giá trị tài

sản

<0,6 tỷ Rupi

Nước và vùng lãnh thổ

Inđônêxia

Xingapo

<100

<499 triệu USD

<200 Bath

Thái Lan

Hàn Quốc

<300 trong CN,XD

<200 trong TM&DV

<100 trong bán buôn

<50 trong bán lẻ

<250

<0,6 triệu USD

<0,25 triệu USD

<30 triệu JPY

<10 triệu JPY

<27 triệu ECU

<7 triệu USD

<20 triệu USD

Nhật Bản

EU

Mêhicô

Mỹ

<250

<500

Nguồn: Giải pháp phát triển DNNVV Việt Nam – NXB CTQG 2002, tr2.

Trong khi đó Ngân hàng thế giới cho rằng SME_sphải có ít nhất 2 trong 3 tiêu chí

đó là số lượng nhân viên, tổng tài sản va doanh thu hàng năm của doanh nghiệp, cụ thể

bảng 2.2 sau:

Bảng 2.2: Các định nghĩa của Ngân hàng thế giới về SME_s.

Quy mô

công ty

Nhân viên

Tài sản

Doanh thu

hàng năm

Vi mô

Nhỏ

<10

<$0,1 triệu

<$3 triệu

<$0,1 triệu

<50

Vừa

<300

<$15 triệu

Nguồn: IFC, cẩm nang kiến thức dịch vụ Ngân hàng cho SME (2009).

Mỗi quốc gia khác nhau khác nhau trên thế giới có những tiêu chí khác nhau để

xác định DNNVV. Tại Việt Nam tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được thể

hiện trong Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30 tháng 6 năm 2009 của Chính phủ

Định nghĩa DNNVV như sau:

8

DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật,

được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn

vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh

nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể

bảng 2.3 sau:

Bảng 2.3: Phân loại DNNVV theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP.

Quy mô

Doanh

nghiệp

siêu nhỏ

Số lao

động

Doanh nghiệp nhỏ

Doanh nghiệp vừa

Khu vực

Tổng

nguồn

vốn

Số lao

động

Tổng

nguồn

Số lao

động

vốn

I. Nông, lâm

10 người

trở xuống

20 tỷ

từ trên 10

người đến

200 người

từ trên 20

đến 100

tỷ đồng

từ trên

200 đến

300

nghiệp

và

đồng trở

xuống

thủy sản

người

II.

Công 10 người trở 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 từ trên 200

nghiệp và xây xuống

dựng

trở xuống người

đến đến 100 tỷ đến

đồng người

300

200 người

III.

Thương 10 người trở 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 từ trên 50

trở xuống người đến 50 đến 50 tỷ đến 100

người đồng người

Nguồn: Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ.

mại và dịch vụ xuống

Tùy theo tính chất, mục tiêu của từng chính sách, chương trình trợ giúp mà cơ

quan chủ trì có thể cụ thể hóa các tiêu chí nêu trên cho phù hợp.

2.1.2.Đặc trưng của SME_s.

Thứ nhất, SME_schiếm tỷ lệ rất lớn trong tổng số doanh nghiệp, đóng vai trò

quan trọng trong nền kinh tế. Theo số liệu được Ủy ban châu Âu (EC) công bố 8/2014,

hơn 20 triệu SME_sở châu Âu chiếm 99% tổng số doanh nghiệp. Theo báo cáo mới nhất

vào tháng 1/2014 của Tradeup về tình hình tài chính của các SME_stại Mỹ, SME_scũng

chiếm tới 99% tổng số doanh nghiệp, sử dụng trên 50% tổng số lao động xã hội, tạo

9

công ăn việc làm cho 65% lượng lao động ở khu vực tư nhân. Tại Việt Nam, theo Viện

Phát triển doanh nghiệp thuộc VCCI (2011), Việt Nam có 543.963 doanh nghiệp, trong

đó SME_schiếm 97%, đóng góp hơn 40% GDP cả nước và sử dụng 51% tổng số lao

động xã hội.

Thứ hai, SME_scó quy mô vốn nhỏ, gặp khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn

vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng. Điều này là một trở ngại không nhỏ trong việc triển khai,

áp dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ mới vào hoạt động kinh doanh nói chung và

xúc tiến thương mại trực tuyến nói riêng của doanh nghiệp.

Thứ ba, SME_schịu sự cạnh tranh khốc liệt của các công ty, tập đoàn lớn và từ

chính các doanh nghiệp với nhau. Trong quá trình hội nhập, các tập đoàn lớn thường có

xu hướng mở rộng mạng lưới kinh doanh bằng cách thành lập các chi nhánh, công ty

con ở các quốc gia có nhiều lợi thế, vì vậy các SME_sphải tìm ra những phương thức,

công cụ mới trong hoạt động kinh doanh để cạnh tranh với các công ty, tập đoàn lớn .

Thứ tư, với nguồn vốn nhỏ hẹp, các doanh nghiệp này thường tập trung vào các

ngành hàng thương mại dịch vụ, sản xuất hàng tiêu dùng hơn là đầu tư vào các ngành

công nghiệp nặng, sản xuất khai thác có nhu cầu vốn lớn. Ở Việt Nam, theo Cục xúc

tiến thương mại (2012) trong cơ cấu ngành nghề, khoảng 43% SME_shoạt động trong

lĩnh vực sản xuất, 24% trong lĩnh vực thương mại và phân phối, số còn lại hoạt động

trong lĩnh vực dịch vụ và liên quan đến nông nghiệp.

Ngoài các đặc trưng chung nêu trên, các SME_stại Việt Nam còn có những đặc

trưng như sau:

- SME_sthuộc nhiều thành phần kinh tế với nhiều hình thức tổ chức sản xuất, hoạt

động trong những ngành nghề, lĩnh vực khác nhau

- Trình độ của chủ doanh nghiệp và người lao động thường là không cao, và còn

hạn chế, phần lớn là chưa được đào tạo bài bản mà chủ yếu là phát triển kinh doanh từ

các hộ kinh doanh cá thể.

- Khả năng tổ chức, quản trị điều hành doanh nghiệp còn hạn chế, chưa có tính

chuyên nghiệp, cách thức quản lý theo hình thức hộ gia đình.

- Trình độ công nghệ, khả năng tài chính đầu tư cho nghiên cứu triển khai thấp,

khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế nhất là thị trường nước ngoài.

10

- Doanh nghiệp thường sử dụng đất đai của mình để làm mặt bằng sản xuất, mặt

bằng sản xuất là tài sản của chủ doanh nghiệp nên đôi khi không đưa vào chi phí sản

xuất, chi phí khấu hao của doanh nghiệp.

2.1.3. Điểm mạnh, điểm yếu của SME_s.

Điểm mạnh:

Thứ nhất, các SME_scó cơ cấu quản lý gọn nhẹ, năng động, linh hoạt, tốc độ xử

lý nhanh: Là doanh nghiệp vừa và nhỏ, với cơ cấu nhân sự linh hoạt, quy trình đơn

giản, thoải mái sáng tạo, dễ dàng thay đổi chiến thuật, kế hoạch một cách hoàn hảo nhất

để đưa ra những quyết định kịp thời, cũng như tránh né những rủi ro trên thị trường một

cách nhanh nhất, hạn chế gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, công

tác kiểm tra, điều hành trực tiếp góp phần tiết kiệm chi phí quản lý cho doanh nghiệp.

Thứ hai, các SME_sthường xây dựng mô hình văn hóa gia đình: Xây dựng văn

hóa gia đình không những giúp doanh nghiệp tạo ra động lực làm việc tích cực từ tinh

thần thoải mái hơn của nhân viên mà còn giúp tăng hiệu quả làm việc nhóm, tăng năng

suất lao động, giảm thiểu mâu thuẫn nội bộ, giảm thiểu rủi ro nhảy việc của nhân sự

xuất sắc – đây là vấn đề luôn gây đau đầu với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay,

từ đó xây dựng giá trị văn hóa doanh nghiệp bền vững, đặt nền móng cho sự phát triển

sau này. Điều ấy không có nghĩa là những công ty, tập đoàn lớn không thể xây dựng

được văn hóa gia đình cho mình, nhưng để làm được như những doanh nghiệp vừa và

nhỏ (với cơ cấu nhân sự nhỏ gọn và linh hoạt) thì những doanh nghiệp lớn này sẽ phải

nỗ lực và mất thời gian hơn nhiều.

Thứ ba, các SME_sthường kết nối với khách hàng tốt hơn, bởi vì những Doanh

nghiệp lớn thì bộ máy cồng kềnh, nhiều khâu, nhiều bộ phận, phòng ban nên quá trình

xử lý công việc đôi lúc chưa kịp thời, ví dụ như chậm phản hồi với khách hàng, kéo dài

sự kết nối của khách hàng với Doanh nghiệp. Cũng như Dave Kerpen trình bày trong

quyển Likeable Social Media (quyển sách được giải thưởng sách quốc gia Hoa Kỳ năm

2011): “Khách hàng không quan tâm đến việc bạn làm ở bộ phận hay phòng ban nào,

họ chỉ muốn được lắng nghe và được phản hồi nhanh nhất có thể”. Và theo một cuộc

khảo sát năm 2014 tại Mỹ của Score - một tổ chức chuyên tư vấn doanh nghiệp vừa và

nhỏ, thì có tới 94% khách hàng thích mua bán với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong

khi tỷ lệ này với doanh nghiệp lớn chỉ là 64%.