Luận án Nghiên cứu tuyển chọn giống sắn năng suất tinh bột cao và kỹ thuật thâm canh tại tỉnh Phú Yên

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THỊ TRÚC MAI

NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN GIỐNG SẮN

NĂNG SUẤT TINH BỘT CAO VÀ KỸ THUẬT THÂM CANH

TẠI TỈNH PHÚ YÊN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

HUẾ 2017

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THỊ TRÚC MAI

NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN GIỐNG SẮN

NĂNG SUẤT TINH BỘT CAO VÀ KỸ THUẬT THÂM CANH

TẠI TỈNH PHÚ YÊN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP

CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC CÂY TRỒNG

MÃ SỐ: 62.62.01.10

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS. TS. NGUYỄN MINH HIẾU

TS. HOÀNG KIM

HUẾ 2017

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên

cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận án đã được cảm

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Nếu có gì sai

sót, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

Huế, ngày tháng năm 2017

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Trúc Mai

ii

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng biết ơn PGS.TS. Nguyễn Minh Hiếu và TS. Hoàng Kim

những người thầy hướng dẫn khoa học đã luôn tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình

thực hiện đề tài nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban

Đào tạo, Đại học Huế; Lãnh đạo Trường Đại học Nông Lâm Huế, Phòng Đào tạo Sau

Đại học cùng các thầy, cô giáo Trường Đại học Nông Lâm Huế, Khoa Nông học đã

nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn và mọi điều kiện thuận lợi nhất giúp cho tôi trong quá

trình học tập và nghiên cứu.

Tôi cũng xin trân trọng cám ơn Ủy ban Nhân dân tỉnh Phú Yên, Sở Khoa học và

Công nghệ Phú Yên, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Phú Yên; Uỷ ban Nhân

dân huyện Đồng Xuân, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Đồng

Xuân, Uỷ ban Nhân dân huyện Sông Hinh, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông

thôn huyện Sông Hinh, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Phú Yên, Trung tâm Giống và

Kỹ thuật Cây trồng tỉnh Phú Yên, Chi Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật tỉnh Phú

Yên, Nhà máy sản xuất chế biến tinh bột sắn Đồng Xuân, Công ty cổ phần tinh bột sắn

Phú Yên (FOCOCEV), lãnh đạo và nhân dân xã Xuân Sơn Nam, xã Đức Bình Đông;

đặc biệt là những cán bộ kỹ thuật tham gia đề tài, các cán bộ nông vụ vùng nguyên liệu

của hai nhà máy sắn, các hộ nông dân trực tiếp thực hiện thí nghiệm và mô hình trình

diễn đã tạo điều kiện thuận lợi giúp chúng tôi hoàn thành tốt đề tài này. Tôi xin chân

thành cảm ơn các nhà khoa học và bạn bè đồng nghiệp đã luôn giúp đỡ, động viên và

đóng góp nhiều ý kiến quý báu để tôi thực hiện hoàn thành đề tài nghiên cứu luận án.

Tôi vô cùng biết ơn gia đình, cha mẹ đã sinh thành, chịu nhiều vất vả để nuôi

dưỡng tôi nên người; Xin cảm ơn anh chị và các cháu yêu thương đã tạo mọi điều kiện

và động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Xin trân trọng cảm ơn!

Huế, ngày tháng năm 2017

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Trúc Mai

iii

MỤC LỤC

L ỜI CAM ĐOA N .............................................................................................................i

L Ờ I C ẢM ƠN ................................................................................................................. ii

M Ụ C L Ụ C ..................................................................................................................... iii

DANH SÁCH CÁC CHỮ VI Ế T T Ắ T ............................................................................v

DANH M ỤC CÁC BẢ N G .............................................................................................vi

DANH M ỤC CÁC HÌNH ..............................................................................................ix

M Ở ĐẦ U .........................................................................................................................1

1. Tính cấ p thi ế t c ủa đề tài ...............................................................................................1

2. M ục tiêu đề tà i .............................................................................................................2

2.1. M ục tiêu tổng quát ....................................................................................................2

2.2. M ục tiêu cụ th ể .........................................................................................................2

3. Ý nghĩa khoa học và thự c ti ễ n .....................................................................................3

3.1. Ý nghĩa khoa họ c......................................................................................................3

3.2. Ý nghĩa thự c ti ễ n ......................................................................................................3

4. Đóng góp mớ i c ủa đề tài ..............................................................................................3

CHƯƠNG 1 T Ổ NG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨ U.........................................4

1.1. CƠ S Ở LÝ LUẬ N C Ủ A V ẤN ĐỀ NGHIÊN CỨ U ................................................4

1.1.1. S ắn là cây trồ ng ti ềm năng củ a th ế k ỷ 21..............................................................4

1.1.2. S ắn là cây xuấ t kh ẩ u tri ể n v ọ ng ở Vi ệ t Nam.......................................................10

1.1.3. Gi ố ng s ắn là nề n t ả ng khoa h ọ c c ủa thâm canh ..................................................15

1.1.4. Phân bón, mật độ , th ời điể m thu ho ạch là căn bản thâm canh s ắ n......................19

1.2. CƠ SỞ TH Ự C TI Ễ N C Ủ A V ẤN ĐỀ NGHIÊN CỨ U...........................................21

1.2.1. S ắn Phú Yên là vùng sắn chính ở duyên hả i Nam Trung B ộ ..............................21

1.2.2. Hi ệ n tr ạ ng s ả n xu ấ t s ắ n ở huy ện Đồng Xuâ n ......................................................25

1.2.3. Hi ệ n tr ạ ng s ả n xu ấ t s ắ n ở huy ện Sông Hinh .......................................................30

1.3. K Ế T QU Ả NGHIÊN CỨ U V Ề CH Ọ N GI ỐNG VÀ KỸ THU ẬT THÂM CANH

S Ắ N ...............................................................................................................................32

1.3.1. K ế t qu ả nghiên cứ u v ề ch ọ n gi ố ng s ắn trên Thế gi ới và Việ t Nam ....................32

iv

1.3.2. K ế t qu ả nghiên cứ u v ề k ỹ thu ật thâm canh sắ n ...................................................39

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢ NG, N ỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨ U........44

2.1. ĐỐI TƯỢ NG, PH ẠM VI NGHIÊN CỨ U .............................................................44

2.1.1. Đối tượng nghiên cứ u ..........................................................................................44

2.1.2. Ph ạm vi nghiên cứ u .............................................................................................46

2.2. N ỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨ U ..............................................47

2.2.1. N ội dung nghiên cứ u ...........................................................................................47

2.2.2. Phương pháp nghiên cứ u .....................................................................................47

2.2.3. Quy trình kỹ thu ậ t................................................................................................50

2.2.4. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi .................................................................51

2.2.5. Phương pháp phân tích và xử lý số li ệ u ..............................................................53

2.3. ĐIỀ U KI ỆN NGHIÊN CỨ U ..................................................................................54

CHƯƠNG 3 K Ế T QU Ả VÀ THẢ O LU Ậ N .................................................................56

3.1. K Ế T QU Ả TUY Ể N CH Ọ N GI Ố NG S Ắ N.............................................................56

3.1.1. K ế t qu ả kh ả o nghi ệm cơ bả n ...............................................................................56

3.1.2. K ế t qu ả kh ả o nghi ệ m s ả n xu ấ t.............................................................................70

3.1.3. B ả o t ồ n gi ố ng g ốc và nhân giố ng s ắ n KM419 ....................................................77

3.2. K Ế T QU Ả NGHIÊN CỨ U K Ỹ THU ẬT THÂM CANH RẢ I V Ụ S Ắ N ..............84

3.2.1. Xác định công thức phân bón thích hợ p cho gi ố ng s ắ n KM41 9 .........................84

3.2.2. Xác đị nh m ật độ tr ồ ng t hích hợ p cho s ắ n............................................................98

3.2.3. Xác đị nh th ờ i v ụ tr ồng và thời điể m thu ho ạ ch s ắ n h ợp lý ...............................100

3.3. K Ế T QU Ả XÂY DỰNG MÔ HÌNH VÀ QUY TRÌNH THÂM CANH .............104

CHƯƠNG 4 K Ế T LU ẬN VÀ ĐỀ NGH Ị ....................................................................108

4.1. K Ế T LU Ậ N ..........................................................................................................108

4.2. ĐỀ NGH Ị ..............................................................................................................108

TÀI LIỆ U THAM KH Ả O ...........................................................................................110

v

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ACIAR

The Australian Centre for International Agricultural Research

Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia.

CB

Cơ bản

CIAT

Centro Internacional de Agriculture Tropical

Trung tâm Quốc tế Nông nghiệp Nhiệt đới

CMD

Cs

Cassava Mosaic Virus - Bệnh virus khảm lá sắn

Cộng sự

Đồng Xuân

Đơn vị

ĐX

ĐV

FAO

Food and Agriculture Organization

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc

FAOSTAT Food and Agriculture Organization Statiscal

Số liệu Thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp

FPR

Farmer Participatory Research

Nghiên cứu có sự tham gia của nông dân

GCP21

IAEA

IITA

The Global Cassava Partnership for the 21st Century

Hợp tác toàn cầu về sắn trong thế kỷ 21

International Atomic Energy Agency

Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế

The International Insitute of Tropical Agriculture

Viện Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế

JICA

The Japan International Cooperation Agency

Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản

SH

Sông Hinh

SX

Sản xuất

TST

TTTA

Tháng sau trồng

Thai Tapioca Trade Association

Hiệp hội thương mại tinh bột sắn Thái Lan

VEDAN

Công ty cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam

vi

DANH MỤC CÁC BẢNG

B ả ng 1.1. M ộ t s ố cây trồng chính trên Thế gi ới và Việ t Nam, năm 2014 ......................5

B ả ng 1.2. S ắ n Th ế gi ới, Châu Phi, Châu Á, Châu Mỹ và mười nướ c d ẫn đầ u s ả n

lượ ng s ắn năm 2014 .........................................................................................................6

B ả ng 1.3. Di ện tích, năng suấ t, s ản lượ ng s ắ n th ế gi ới, châu Phi, Châu Á, châu Mỹ và

Vi ệ t Nam (1975-2014) ....................................................................................................7

B ảng 1.4. Khái quát thị trường buôn bán sắn toàn cầ u 2013-201 5 .................................8

B ả ng 1.5. D ự báo tình hình sả n xu ất và tiêu thụ s ắn toàn cầu đến năm 2020 và tốc độ

tăng hàng năm củ a s ự tiêu thụ s ả n ph ẩ m s ắ n, 1993 – 2020 ............................................9

B ả ng 1.6. Di ện tích năng suấ t s ản lượng 4 cây lương thực chính Việ t Nam ................11

B ả ng 1.7. S ản lượ ng s ắn theo vùng củ a Vi ệt Nam, giai đoạ n 2000-2015.....................12

B ả ng 1.8. Di ện tích s ắ n theo vùng củ a Vi ệ t Nam 1995-201 5 .......................................22

B ả ng 1.9. Di ện tích sắn Phú Yên trong vùng sắn Duyên hả i Nam Trung B ộ ...............22

B ả ng 1.10. S ản lượ ng s ắ n c ủ a t ỉnh Phú Yên trong vùng sắn Duyên hả i Nam

Trung b ộ ........................................................................................................... 23

B ả ng 1.11. Di ện tích sắ n t ỉnh Phú Yên phân theo huyện năm 2000 -2016....................23

B ả ng 1.12. S ản lượ ng s ắ n t ỉnh Phú Yên phân theo huyện năm 2000 -201 6 ..................24

B ả ng 1.13. T ổ ng h ợ p di ện tích các loại đấ t huy ện Đồng Xuân .....................................26

B ảng 1.14. Cơ cấ u gi ố ng s ắn và khả n ăng ra hoa đậ u qu ả gi ố ng s ắ n t ại Đồng Xuâ n ...27

B ảng 1.15. Chi phí đầu tư và hiệ u qu ả kinh t ế trên 01 ha sắ n ở Đồng Xuân ................29

B ả ng 1.16. Ngu ồ n g ốc và đặc tính chính của các giố ng s ắ n ph ổ bi ế n ở Vi ệ t Nam ......37

B ả ng 2.1. Ngu ồ n g ố c cha m ẹ, nơi và năm nhậ p gi ố ng s ắ n kh ả o nghi ệ m .....................44

B ả ng 2.2. Nhi ệt độ , s ố gi ờ n ắng, lượng mưa và độ ẩm trung bình trong thờ i gian

th ự c hi ện thí nghiệ m ......................................................................................................55

B ả ng 3.1. T ỷ l ệ , th ờ i gian m ọ c m ầm và sức sinh trưở ng ở v ụ Hè .................................56

B ả ng 3.2. T ỷ l ệ , th ờ i gian m ọ c m ầm và sức sinh trưở ng ở v ụ Xuân .............................57

B ảng 3.3. Đặc trưng hình thái thân lá của các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệ m ........................58

B ả ng 3.4. Chi ều cao cây của các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệ m.............................................59

B ả ng 3.5. Chi ều cao phân cành và mức độ ra hoa đậ u qu ả c ủa các giố ng s ắ n .............60

vii

B ả ng 3.6. S ố thân trên gố c c ủa các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệ m .........................................60

B ảng 3.7. Đặc trưng hình thái củ c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m ...................................61

B ả ng 3.8. T ỷ l ệ sâu bệ nh h ại và khả năng chố ng ch ịu đổ ngã ......................................62

B ảng 3.9. Năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i huy ện Đồng Xuân ở v ụ Hè ......64

B ảng 3.10. Năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i huy ện Sông Hinh ở v ụ H è .....65

B ảng 3.11. Năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i huy ện Đồng Xuân ở v ụ Xuân 67

B ả ng 3.12. Năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí ngh i ệ m t ạ i huy ện Sông Hinh ở v ụ Xuâ n .68

B ảng 3.13. Các chỉ tiêu về hình thái và năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i

huy ện Đồng Xuân ở v ụ H è ............................................................................................71

B ảng 3.14. Các chỉ tiêu về hình thái và năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i

huy ện Sông Hinh ở v ụ Hè .............................................................................................72

B ả ng 3.15. Các chỉ tiêu về hình thái và năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i

huy ện Đồng Xuân ở v ụ Xuâ n ........................................................................................73

B ảng 3.16. Các chỉ tiêu về hình thái và năng suấ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i

huy ện Sông Hinh ở v ụ Xuân .........................................................................................74

B ảng 3.17. Năng suấ t gi ố ng tuy ể n ch ọ n (KM419) so v ới đố i ch ứ ng (KM94) .............75

B ả ng 3.18. T ỷ l ệ ch ố ng ch ịu sâu bệnh và thời gian sinh trưở ng t ối ưu .........................77

B ả ng 3.19. B ảng đố i chi ế u b ả n t ả k ỹ thu ậ t DUS s ắ n KM419 ở Phú Yên và giố ng

g ố c ................................................................................................................... 79

B ảng 3.20. Năng suấ t c ủ tươi của các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i huy ện Đồng Xuân và

huy ện Sông Hinh ở v ụ Hè và vụ Xuâ n ..........................................................................82

B ảng 3.21. Năng suấ t tinh b ộ t c ủa các giố ng s ắn thí nghiệ m t ạ i huy ện Đồng Xuân và

huy ện Sông Hinh ở v ụ Hè và vụ Xuân ..........................................................................83

B ả ng 3.22. Ảnh hưởng các công thức phân bón đế n ch ỉ tiêu hình thái và năng suấ t c ủ a

gi ố ng s ắ n KM419 t ạ i huy ện Sông Hinh ở v ụ Xuân ......................................................85

B ả ng 3.23. Ảnh hưởng các công thức phân bón đến năng suất và hiệ u qu ả kinh t ế c ủ a

gi ố ng s ắ n KM419 t ạ i huy ện Sông Hinh ở v ụ Xuân ......................................................86

B ả ng 3.24. Ảnh hưởng các công thức phân bón đến các chỉ tiêu hình thái và năng suấ t

c ủ a gi ố ng s ắ n KM419 t ạ i huy ện Đồng Xuân ở v ụ Xuân ..............................................87

B ả ng 3.25. Ảnh hưởng các công thức phân bón đến năng suất và hiệ u qu ả kinh t ế c ủ a

gi ố ng s ắ n KM419 t ạ i huy ện Đồng Xuân ở v ụ Xuâ n .....................................................88

viii

B ả ng 3.26. Ảnh hưởng các công thức phân bón đến các chỉ tiêu hình thái và năng suấ t

c ủ a gi ố ng s ắ n KM419 t ạ i huy ện Sông Hinh ở v ụ Hè ....................................................89

B ả ng 3.27. Ảnh hưởng các công thức bón đến năng suất và hiệ u qu ả kinh t ế c ủ a gi ố ng

s ắ n KM419 t ạ i huy ện Sông Hinh ở v ụ Hè ....................................................................90

B ả ng 3.28. Ảnh hưởng các công thức bón đến các chỉ tiêu hình thái và năng suấ t c ủ a

gi ố ng s ắ n KM419 t ạ i huy ện Đồng Xuân ở v ụ H è .........................................................91

B ả ng 3.29. Ảnh hưởng các công thức bón đến năng suất và hiệ u qu ả kinh t ế c ủ a gi ố ng

s ắ n KM419 t ạ i huy ện Đồng Xuân ở v ụ Hè ...................................................................92

B ảng 3.30. Năng suấ t ở các công thứ c m ật độ đố i v ớ i gi ố ng KM419 t ạ i huy ện Đồ ng

Xuân và Sông Hinh .......................................................................................................99

B ảng 3.31. Năng suất và hiệ u qu ả kinh t ế ở các thời điể m thu ho ạch đố i v ớ i gi ố ng s ắ n

KM419 t ạ i huy ện Sông Hinh .......................................................................................101

B ảng 3.32. Năng suất và hiệ u qu ả kinh t ế ở các thời điể m thu ho ạch đố i v ớ i gi ố ng

KM419 t ạ i huy ện Đồng Xuân .....................................................................................103

B ả ng 3.33. Hi ệ u qu ả kinh t ế c ủa mô hình thâm canh tạ i huy ện Đồng Xuân ..............105

B ả ng 3.34. Hi ệ u qu ả kinh t ế c ủa mô hình thâm canh tạ i huy ện Sông Hinh ................106

ix

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1. Sả n xu ấ t s ắ n ở các nước trên thế gi ới, năm 201 3 ............................................4

Hình 1.2. Diện tích, năng suất và sả n lượ ng s ắ n Vi ệ t Nam 1995-2015 ........................10

Hình 1.3. Sơ đồ ch ọ n t ạo các giố ng s ắ n Vi ệ t Nam........................................................38

Hình 3.1. Hàm lượ ng tinh b ột và tỷ l ệ ch ất khô các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệm cơ bả n t ạ i

huy ện Đồng Xuân ở v ụ H è ............................................................................................65

Hình 3.2. Hàm lượ ng tinh b ột và tỷ l ệ ch ất khô các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệm cơ bả n t ạ i

huy ện Sông Hinh ở v ụ Hè .............................................................................................66

Hình 3.3. Hàm lượ ng tinh b ột và tỷ l ệ ch ất khô các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệm cơ bả n t ạ i

huy ện Đồng Xuân ở v ụ Xuâ n ........................................................................................69

Hình 3.4. Hàm lượ ng tinh b ột và tỷ l ệ ch ất khô các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệm cơ bả n t ạ i

huy ện Sông Hinh ở v ụ Xuân .........................................................................................69

Hình 3.5. Hàm lượ ng tinh b ột các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệ m s ả n xu ấ t t ại Đồng Xuân và

Sông Hinh ở v ụ Hè ........................................................................................................71

Hình 3.6. Hàm lượ ng tinh b ột các giố ng s ắ n kh ả o nghi ệ m s ả n xu ấ t t ại Đồng Xuân và

Sông Hinh ở v ụ Xuân ....................................................................................................74

Hình 3.7. Nguồ n g ố c ph ả h ệ c ủ a gi ố ng s ắ n KM419 .....................................................78

Hình 3.8. Mộ t s ố đặc điểm nông học hình thái củ a gi ố ng s ắ n KM419 t ại Phú Yê n .....78

Hình 3.9. Năng suấ t s ắ n ở các công thứ c m ật độ thí nghiệ m t ạ i huy ện Đồng Xuân

(hình trái) và huyện Sông Hinh (hình phả i) ở v ụ Hè .....................................................98

Hình 3.10. Năng suấ t s ắ n ở các công thứ c m ật độ thí nghiệ m t ạ i huy ện Đồng Xuân

(hình trái) và huyện Sông Hinh (hình phả i) ở v ụ Xuân .................................................99

Hình 3.11. Biến động hàm lượ ng tinh b ộ t c ủa các thời điể m thu ho ạ ch ở v ụ Xuâ n ...102

Hình 3.12. Biến động hàm lượ ng tinh b ộ t c ủa các thời điể m thu ho ạ ch ở v ụ H è .......102

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Sắn (Manihot esculenta Crantz) là cây trồng tiềm năng của thế kỷ 21, đang

chuyển đổi vai trò từ cây lương thực thành cây nhiên liệu sinh học, tinh bột, lương

thực, thức ăn gia súc (4F: fuel, flour, food, feed) [65]. Việc sử dụng sắn để chế

biến tinh bột, cồn sinh học, tinh bột biến tính, thức ăn gia súc và màng phủ sinh học

trên thế giới đang ngày càng được quan tâm. Thế giới hiện có 103 nước trồng sắn với

tổng diện tích sắn thu hoạch năm 2014 đạt 24,15 triệu ha, năng suất củ tươi bình quân

11,3 tấn/ha, sản lượng 272,9 triệu tấn. Việt Nam là nước đứng ở vị trí 12 trên thế giới

về diện tích trồng sắn [81].

Tại Việt Nam, sắn là cây trồng có sản lượng đứng thứ ba (sau lúa và mía), với

diện tích năm 2015 khoảng 566,5 nghìn ha, sản lượng 10.673,7 nghìn tấn [63]. Việt

Nam hiện có 105 nhà máy sản xuất tinh bột sắn quy mô công nghiệp và 07 nhà máy

chế biến cồn với hàng trăm doanh nghiệp thương mại sắn. Sắn lát và tinh bột sắn hiện

là một trong mười mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam và đứng thứ hai trên thế

giới (sau Thái Lan), với thị trường chính là Trung Quốc (khoảng 90% tổng kim

ngạch), Hàn Quốc, Nhật Bản, Philippin, Malaysia và Đài Loan. Khối lượng xuất khẩu

sắn và các phẩm từ sắn năm 2016 đạt 3,69 triệu tấn và 998 triệu USD, giảm 12,3% về

khối lượng và giảm 24,6% về giá trị so năm 2015 đạt 4,08 triệu tấn với giá trị 1,31 tỷ

USD [63]. Thách thức lớn nhất của ngành sắn Việt Nam là giá mua bán sắn không ổn

định và lệ thuộc rất lớn vào thị trường Trung Quốc. Năng suất sắn Việt Nam hiện đạt

18,8 tấn/ha nhưng còn thấp hơn nhiều so với tiềm năng và có nhiều rủi ro trong sản

xuất tiêu thụ sắn. Việc tăng năng suất và hiệu quả sản xuất thích hợp cho những địa

bàn trồng sắn chính là hướng cơ bản để phát triển sắn bền vững. Giải pháp chính là

tuyển chọn giống sắn tốt, sạch sâu bệnh và xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh rải

vụ thích hợp bền vững cho mỗi địa phương, áp dụng đồng bộ hệ thống biện pháp kỹ

thuật thâm canh để tăng năng suất và lợi nhuận kinh tế nông hộ [30].

Sắn Phú Yên trong vùng sắn Duyên hải Nam Trung Bộ là cây trồng chủ lực của

tỉnh để phát triển kinh tế hàng hóa phục vụ cho xuất khẩu và tiêu dùng nội địa. Cây sắn

là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ nông dân nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số của

tỉnh, vì lợi thế chịu được đất nghèo, dễ trồng, ít chăm sóc, chi phí thấp, dễ thu hoạch,

dễ chế biến. Sắn Phú Yên trong những năm gần đây không ngừng gia tăng cả về diện

tích, năng suất và sản lượng. Năm 2012 diện tích sắn là 19.146 ha với sản lượng

305.745 tấn. Năm 2016, diện tích sắn Phú Yên đạt 25.023 ha với sản lượng đạt

498.660 tấn. Sắn Phú Yên được trồng tập trung tại huyện Sông Hinh và Đồng Xuân,

với diện tích năm 2016 tương ứng là 10.200 ha và 4.100 ha, sản lượng tương ứng

2

234.600 tấn và 77.900 tấn, chiếm 65% diện tích và 62% sản lượng sắn toàn tỉnh.

Huyện Sông Hinh có Công ty cổ phần tinh bột sắn Phú Yên công suất chế biến trên

430 tấn tinh bột/ngày. Huyện Đồng Xuân có Nhà máy sản xuất tinh bột sắn Đồng

Xuân công suất trên 240 tấn tinh bột/ngày và 05 cơ sở chế biến thủ công với công suất

0,5 – 1,0 tấn/ngày/cơ sở. Cơ cấu giống sắn trên địa bàn tỉnh Phú Yên chủ yếu là KM

94, KM 98-5 và KM140. Giống sắn KM 94 hiện nay đã thoái hóa, nhiễm bệnh chổi

rồng do canh tác liên tục nhiều năm. Giống sắn KM 98-5, KM 140 tuy ngắn ngày,

năng suất bột cao nhưng trong sản xuất bị lẫn tạp nhiều. Vướng mắc chính của sản

xuất sắn tại Phú Yên là nông dân ít đầu tư thâm canh, sử dụng giống sắn cũ năng suất

thấp, hiệu quả sản xuất chưa cao. Tình trạng trồng sắn trên đất lâm nghiệp xảy ra ở

nhiều địa phương với diện tích trồng vượt nhiều so với quy hoạch. Những năm gần

đây sản xuất sắn gặp nhiều khó khăn và rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra như hạn hán,

sâu bệnh mà đặc biệt là bệnh chổi rồng (Phytoplasma sp), rệp sáp hồng (Phenacoccus

manihoti), nhện đỏ (Tetranychus sp). Ba nội dung chính ưu tiên lựa chọn nghiên cứu

phát triển sắn Phú Yên được xác định là: 1) Tuyển chọn giống sắn tốt ngắn ngày, năng

suất bột cao, thích hợp sinh thái; 2) Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật thâm canh

rải vụ (phân bón, mật độ và thời điểm thu hoạch); 3) Xây dựng mô hình trình diễn

giống và quy trình kỹ thuật thâm canh rải vụ sắn. Tập huấn nông hộ, xây dựng mạng

lưới nông dân giỏi và khuyến nông viên để bảo tồn phát triển sắn bền vững.

2. Mục tiêu đề tài

2.1. Mục tiêu tổng quát

Xác định được giống sắn mới có năng suất tinh bột cao, thích nghi với điều

kiện sinh thái của tỉnh Phú Yên và một số biện pháp kỹ thuật thâm canh rải vụ thích

hợp cho giống sắn mới tuyển chọn.

2.2. Mục tiêu cụ thể

- Tuyển chọn giống sắn tốt thích hợp với điều kiện khí hậu, đất đai tại hai huyện

Đồng Xuân và Sông Hinh của tỉnh Phú Yên, có năng suất củ tươi, hàm lượng tinh bột

và tỷ lệ chất khô cao, ít sâu bệnh hại để bổ sung vào bộ giống sắn hiện tại.

- Xác định được biện pháp kỹ thuật thâm canh rải vụ sắn ở tỉnh Phú Yên thích

hợp cho giống sắn được tuyển chọn, bao gồm: Công thức phân bón NPK kết hợp phân

chuồng, hữu cơ vi sinh; Mật độ trồng; Thời vụ trồng và thời điểm thu hoạch hợp lý

nhằm đạt năng suất trên 27 tấn/ha, hàm lượng tinh bột trên 27%, đem lợi nhuận, hiệu

quả kinh tế cao.

- Xây dựng mô hình trình diễn giống sắn mới và hoàn thiện quy trình kỹ thuật

canh tác sắn thích hợp với điều kiện sinh thái ở Phú Yên.

3

3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3.1. Ý nghĩa khoa học

- Công trình nghiên cứu đã xác định được giống sắn KM419 và quy trình kỹ

thuật thâm canh rải vụ sắn thích hợp với điều kiện sinh thái của địa phương, góp phần

nâng cao năng suất củ tươi, năng suất tinh bột, năng suất sắn lát khô, lợi nhuận và hiệu

quả kinh tế của người nông dân trồng sắn tỉnh Phú Yên.

- Kết quả nghiên cứu là nguồn thông tin quan trọng để hướng dẫn quy trình kỹ

thuật canh tác sắn thích hợp theo hướng bền vững tại tỉnh Phú Yên và những địa

phương có điều kiện sinh thái tương tự.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng cao, đề xuất giống sắn được chọn

KM419 triển vọng và quy trình kỹ thuật canh tác thích hợp với giống sắn này tại

huyện Đồng Xuân và Sông Hinh, làm phong phú thêm bộ giống sắn năng suất cao,

chất lượng tốt, thay thế giống KM 94 đang trồng đại trà đã bị thoái hóa, nhiễm bệnh tại

Phú Yên.

4. Đóng góp mới của đề tài

- Xác định bộ giống sắn mới thích hợp hiệu quả cho tỉnh Phú Yên. Giống sắn

KM419 và các giống sắn được tuyển chọn có năng suất củ tươi, năng suất tinh bột,

năng suất sắn lát khô bội thu hơn hẳn so với giống sắn KM94 đối chứng; Trong đó

giống KM419 đã được Bộ Nông nghiệp và PTNT công nhận tại Quyết định số:

85/QĐ-BNN-TT, ngày 13/01/2016.

- Xác định được một số biện pháp kỹ thuật thâm canh rải vụ sắn tối ưu cho

giống sắn KM419 tại tỉnh Phú Yên đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất, đã được

Cục Trồng trọt công nhận tại Quyết định số 208/QĐ-TT- CLT, ngày 27/5/2016.

+ Công thức phân bón: 100 kg N + 80 kg P₂O₅+ 150 kg K₂O + 10 tấn phân

chuồng/ha hoặc công thức 100 kg N + 80 kg P₂O₅+ 150 kg K₂O + 1.000 kg phân hữu

cơ vi sinh/ha.

+ Mật độ trồng: 14.285 cây/ha tương ứng khoảng cách trồng 1,0m x 0,70m.

+ Cơ cấu thời vụ trồng vụ Xuân và vụ Hè ở tỉnh Phú Yên để nâng cao hiệu quả

hoạt động của nhà máy chế biến tinh bột sắn và khả năng thu hoạch rải vụ đạt 5- 6

tháng. Sắn KM 419 trồng vụ Hè cuối tháng 5 đến giữa tháng 6, thu hoạch rải vụ từ

cuối tháng 11 đến cuối tháng 4 đạt năng suất củ tươi và hàm lượng tinh bột cao nhất

khi thu vào tháng 2 đến tháng 4 dương lịch, lúc sắn 9 tháng đến 11 tháng sau trồng.

Sắn KM419 trồng vụ Xuân khoảng cuối tháng 12 đầu tháng 1, thu hoạch rải vụ từ cuối

tháng 11 đến cuối tháng 4 đạt được năng suất củ tươi, hàm lượng tinh bột cao nhất khi

thu hoạch ở tháng 2 đến tháng 4 dương lịch lúc sắn 14- 16 tháng sau trồng.

4

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Để làm rõ vì sao chọn sắn làm đối tượng nghiên cứu, vì sao nội dung nghiên

cứu chính của đề tài là tuyển chọn giống sắn và nghiên cứu kỹ thuật thâm canh sắn

(phân bón, mật độ trồng, thời điểm thu hoạch)? Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

được thể hiện tập trung ở bốn ý chính: Sắn là cây trồng tiềm năng của thế kỷ 21; Sắn là

cây xuất khẩu triển vọng ở Việt Nam; Giống sắn là nền tảng khoa học của thâm canh;

Phân bón, mật độ, thời điểm thu hoạch là căn bản thâm canh sắn cũng là nhu cầu cấp

thiết nghiên cứu sắn tại tỉnh Phú Yên.

1.1.1. Sắn là cây trồng tiềm năng của thế kỷ 21

Sắn (Manihot esculenta Crantz) có nguồn gốc từ Châu Mỹ La Tinh, được người

dân bản địa trồng trong nhiều thế kỷ trước khi có sự xuất hiện của người Châu Âu. Sau

đó sắn đã được đưa đến Châu Phi và Châu Á do nhu cầu an ninh lương thực. Sắn đang

chuyển đổi vai trò từ cây lương thực thành cây nhiên liệu sinh học, tinh bột, lương

thực, thức ăn gia súc (4F: fuel, flour, food, feed). Bức tranh khái quát về vùng phân bố

sắn trồng trên thế giới được thể hiện ở hình 1.1. [32]

Hình 1.1. Sản xuất sắn ở các nước trên thế giới, năm 2013

(Nguồn: [32])

Sắn là cây trồng tiềm năng của thế kỷ 21 [80]. Sắn được trồng ở vùng nhiệt đới

từ 30^oB – 30^oN là cây trồng giàu tinh bột của nhiều nước ở Châu Phi, Châu Á và Châu

Mỹ Latinh. Sắn hiện là cây lương thực quan trọng của thế giới, xếp thứ năm sau ngô,

gạo, lúa mì, khoai tây và trước đại mạch, khoai lang (bảng 1.1). Việc sử dụng sắn

5

để làm nguyên liệu chế biến tinh bột, cồn sinh học, tinh bột biến tính, thức ăn gia súc

và màng phủ sinh học đang ngày càng được quan tâm.

Bảng 1.1. Một số cây trồng chính trên Thế giới và Việt Nam, năm 2014

Thế giới

Việt Nam

Cây trồng

Diện tích Năng suất Sản lượng Diện tích Năng suất

Sản lượng

(triệu tấn)

(triệu ha)

184,80

162,72

220,42

19,10

(tấn/ha)

5,62

(triệu tấn) (triệu ha)

(tấn/ha)

4,41

Ngô

1.037,79

741,48

729,01

381,68

272,94

144,49

106,60

5,20

1,18

Lúa nước

Lúa mì

4,56

3,31

44,77

7,82

5,75

-

Khoai tây

Sắn

19,99

11,30

2,92

24,15

10,21

-

0,55

-

18,48

-

Đại mạch

Khoai lang

49,43

8,35

12,76

1,41

0,13

10,77

(Nguồn [81])

Trong 30 năm qua, diện tích trồng sắn đã tăng nhanh hơn so với bất kỳ cây

lương thực quan trọng nào khác. Tổng diện tích sắn toàn thế giới năm 2014 có 24,15

triệu ha, năng suất bình quân 11,30 tấn/ha, sản lượng 272,94 triệu tấn, đứng hàng thứ

năm về sản lượng các cây lương thực chính, xếp sau ngô 1.037,79 triệu tấn; Lúa nước

741,48 triệu tấn; Lúa mì 729,01 triệu tấn và khoai tây 381,68 triệu tấn (bảng 1.1). Giá

trị và vị thế cây sắn dự báo tiếp tục gia tăng trong thập kỷ tới.

Sắn được trồng phổ biến ở Châu Phi, Châu Á và Nam Mỹ (bảng 1.2), trên

những vùng đất nghèo dinh dưỡng với kỹ thuật canh tác truyền thống để làm lương

thực - thực phẩm, thức ăn gia súc.

Chiều hướng sản xuất sắn thế giới, Châu Phi, Châu Á, Châu Mỹ và Việt Nam

đã không ngừng gia tăng từ năm 1975 đến nay thể hiện ở bảng 1.3.

Những năm gần đây, cây sắn đã nhanh chóng chuyển đổi thành cây công nghiệp

triển vọng của thế kỷ 21 (FAO, 2013) [75]. Sắn làm cây nguyên liệu cho các ngành

công nghiệp chế biến tinh bột (flour), cây nhiên liệu sinh học (fuel) chịu hạn nhiều

triển vọng, giá cạnh tranh và sắn vẫn là cây lương thực thực phẩm (food) cây thức ăn

gia súc (feed) phổ biến của nhiều nước.

6

Bảng 1.2. Sắn Thế giới, Châu Phi, Châu Á, Châu Mỹ và mười nước dẫn đầu

sản lượng sắn năm 2014

% tổng

Sản lượng

(triệu tấn)

Vùng sắn

năm 2014

Diện tích

Năng suất

(tấn/ha)

(nghìn ha)

sản lượng

THẾ GIỚI

100,00

53,43

32,91

11,87

20,09

11,00

8,59

272,94

24.153,26

17.307,15

4.100,22

2.434,84

7.102,30

1.349,00

1.003,49

1.568,25

889,00

11,30

Châu Phi

Châu Á

145,77

89,83

32,42

54,83

30,02

23,44

23,25

16,52

14,68

10,21

8,33

8,42

21,91

13,32

7,72

Châu Mỹ

Nigeria

Thailand

Indonesia

Brazil

22,26

23,35

14,83

18,59

8,10

8,52

Ghana

6,05

Congo

1.812,74

552,76

5,38

Viet Nam

Cambodia

India

18,47

25,24

35,66

10,11

3,74

329,78

3,05

8,14

228,28

2,98

Angola

7,64

755,87

2,80

(Nguồn: [81])

Sản lượng sắn toàn cầu năm 2014 đạt 272,94 triệu tấn trên diện tích 24,15 triệu

ha, năng suất bình quân 13,30 tấn/ha. Sản lượng sắn Châu Phi chiếm 53,43% sản lượng

sắn thế giới, kế đến là Châu Á chiếm 32,91% và Châu Mỹ Latinh chiếm 11,87%.

Những nước có diện tích sắn nhiều nhất thế giới là Nigeria 7,10 triệu ha, Cộng hòa

Congo 1,81 triệu ha, Brazil 1,57 triệu ha, Thái Lan 1,35 triệu ha và Indonesia 1,00

triệu ha. Năng suất sắn cao nhất thế giới là Ấn Độ đạt 35,66 tấn/ha, Cook Islands 30,07

tấn/ha, Cộng hòa Suriname 27,96 tấn/ha, Lào 26,95 tấn/ha, Campodia 25,24 tấn/ha.

Sản lượng sắn dẫn đầu thế giới là Nigeria 54,83 triệu tấn, Thái Lan 30,02 triệu tấn,

Indonesia 23,44 triệu tấn và Brazil 23,25 triệu tấn.

7

Bảng 1.3. Diện tích, năng suất, sản lượng sắn thế giới, châu Phi, Châu Á, châu Mỹ

và Việt Nam (1975-2014)

Chỉ tiêu

1975 1980 1990

12,83 13,60 15,21 16,95

8,59 9,12 10,01 10,38

110,3 124,1 152,3 176,10

2000

2014

24,15

Diện tích (triệu ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (triệu tấn)

Diện tích (triệu ha)

Năng suất (tấn /ha)

Sản lượng (triệu tấn)

Diện tích (triệu ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (triệu tấn)

Diện tích (triệu ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (triệu tấn)

Diện tích (triệu ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (triệu tấn)

Thế giới

Châu Phi

Châu Á

11,30

272,94

17,31

8,42

7,13

6,50

7,05

6,85

8,59 11,01

8,17 8,66

46,47 48,34 70,31 95,40

2,96 3,88 3,85 3,40

145,77

4,10

10,70 11,81 12,92 14,52

31,72 45,94 49,78 49,45

21,91

89,83

2,43

2,72

2,64

2,73

2,52

Châu Mỹ

Việt Nam

11,76 11,69 11,71 12,32

32,06 29,69 32,08 31,08

0,158 0,442 0,256 0,237

13,32

32,42

0,55

7,42

1,17

7,50

3,32

8,86

2,27

8,35

1,98

18,47

10,21

(Nguồn: [81]).

Buôn bán sắn toàn cầu năm 2015 chiếm 15,7% tổng sản lượng sản xuất sắn, tăng

18,9% so với năm 2014 (bảng 1.4). Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu sắn nhiều

nhất thế giới để làm cồn sinh học (bio-ethanol), tinh bột biến tính (modify starch), thức

ăn gia súc và dùng trong công nghiệp thực phẩm, dược liệu.

8

Bảng 1.4. Khái quát thị trường buôn bán sắn toàn cầu 2013-2015

Năm

2013

(triệu

tấn)

Năm

2014

(triệu

tấn)

Năm Năm 2015

2015 so với

(triệu năm 2014

Thị trường sắn toàn cầu

tấn)

(%)

SẢN XUẤT TIÊU THỤ

Sản xuấn sắn

Buôn bán sắn

278,6

35,3

288,3

38,2

288,8

45,4

0,2

18,9

0,5

Mức tiêu thụ sắn bình quân

19,7

34,27

151,1

12,7

20,4

35,10

157,0

13,2

20,5

34,74

154,7

15,7

(kg/ năm)

Mức tiêu thụ sắn bình quân

-1,0

-1,4

18,7

các nước đang phát triển (kg/ năm)

Mức tiêu thụ sắn bình quân các nước

Châu Phi Sub Saharan (kg/ năm)

Tỷ lệ sản lượng sắn mua bán

so sắn sản xuất (%)

GIÁ SẮN (USD/ tấn)

Sắn lát bán Trung Quốc

(giá fob tại Bangkok)

236,2

228,1

215,7

-4,0

Tinh bột bán Trung Quốc (giá fob BK)

Giá sắn củ tại Thái Lan

473,4

90,1

428,8

72,4

430,8

70,2

0,9

-0,7

(Nguồn: [96])

Thị trường xuất khẩu sắn của Thái Lan và Việt Nam đều chủ yếu là Trung

Quốc, kế đến là Đài Loan, Nhật Bản và một số nước Châu Âu. Thái Lan trước năm

2007, xuất khẩu chính là sắn viên và sắn lát sang cộng đồng Châu Âu để làm thức ăn

gia súc nhưng từ năm 2007 đến nay tỷ trọng xuất khẩu sắn viên của Thái Lan sang

cộng đồng Châu Âu giảm hẳn vì họ mua ngô và đậu nành để làm thức ăn gia súc. Xuất

khẩu sắn của Thái Lan hiện chủ yếu là sắn lát và tinh bột sắn.

Năm 2015 thời tiết nắng hạn El Nino xảy ra tại Châu Phi, Đông Nam Á và

Brazil là những khu vực trồng sắn chính của thế giới, đã làm trì hoãn sự tăng trưởng

sản lượng sắn toàn cầu mà trước đây liên tục tăng với tốc độ đáng kinh ngạc. Sản xuất

sắn toàn cầu năm 2016 không khá hơn vì nắng hạn El Nino tiếp tục diễn biến khắc

nghiệt làm giảm sút năng suất và sản lượng sắn ở Đông Nam Á, Châu Phi và Brazil.

9

Tại Thái Lan, năng suất sắn năm 2016 giảm khoảng 1 tấn mỗi ha. Tại Brazil, giá sắn

giảm và nguồn cung cấp sắn dư thừa làm giảm diện tích sắn trồng trong vụ sắn 2016.

Giá sắn lát Thái Lan cung ứng sang Trung Quốc năm 2013-2015 sút giảm từ

236,2 USD/tấn (2013) xuống 215,7 USD/tấn. Tinh bột sắn Thái Lan bán sang Trung

Quốc sút giảm từ 473,4 USD/tấn (2013) xuống 430,8 USD/tấn (2015). Giá sắn củ tươi

nội địa Thái Lan giảm từ 90,1 USD/tấn (2013) xuống 70,2 USD/tấn.

Mức tiêu thụ sắn bình quân toàn cầu hiện khoảng 18- 20 kg/năm, ở các nước

đang phát triển 35 kg/năm, tại các nước Châu Phi khoảng 151-157 kg/năm. Dự báo

tình hình sản xuất và tiêu thụ sắn toàn cầu đến năm 2020 và tốc độ tăng hàng năm của

sự tiêu thụ sản phẩm sắn, giai đoạn 1993 – 2020 theo tài liệu của Scott (2000) được

trích dẫn [40]: sản lượng sắn toàn thế giới đạt năm 2020 ước đạt 275,1 triệu tấn.

Châu Phi vẫn là khu vực dẫn đầu về sản lượng sắn 168,6 triệu tấn. Các nước

đang phát triển có nhu cầu tiêu thụ sắn nhiều hơn các nước đã phát triển. Sắn Châu

Phi phần lớn được dùng làm lương thực thực phẩm 130,2 triệu tấn chiếm 77,2 %

sản lượng (bảng 1.5).

Bảng 1.5. Dự báo tình hình sản xuất và tiêu thụ sắn toàn cầu đến năm 2020 và tốc độ

tăng hàng năm của sự tiêu thụ sản phẩm sắn, 1993 – 2020

Tiêu thụ sắn tươi Tốc độ tăng hàng năm (%)

Sản

xuất

sắn

(triệu tấn)

tiêu thụ sắn 1993 – 2020

Lương Thức

Vùng trồng sắn

Tổng

cộng

2020

(triệu

tấn)

thực,

thực

ăn

gia

súc

thực,

thực

ăn

gia

súc

Tổng

cộng

phẩm

1,98

Toàn thế giới

Các nước đã PT

Các nước đang PT

Châu Phi

275,1

176,3 53,4

275,1

20,5

254,6

168,1

42,9

38,1

24,4

6,4

0,95

2,93

-0,05

3,61

4,02

2,45

4,57

1,86

1,78

0,93

0,4

274,7

168,6

41,7

61,7

48,2

6,5

0,4 19,4

-0,5

1,99

2,49

0,7

0,01

1,62

1,53

1,75

2,50

0,89

1,61

0

175,9 33,9

130,2

7,5

Châu Mỹ LaTinh

Châu Á

13,9 21,9

29,2

19,5

2,8

3,9

0,9

3,0

0

2,07

0,97

0,17

0,93

Đông Nam Á

Trung Quốc

Ấn Độ

7,0

6,9

7,3

(Nguồn: [40])