Khóa luận Nghiên cứu sinh trưởng và chăm sóc cây Gù hương - Cinamomum balansae trồng năm thứ 3 tại xã Vũ Chấn, huyện Võ Nhai

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

--------------------

HOÀNG VĂN HƯNG

“NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ CHĂM SÓC CÂY GÙ HƯƠNG -

CINAMOMUM BALANSAE TRỒNG NĂM THỨ 3 TẠI XÃ VŨ CHẤN,

HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Khoa

: Chính quy

: Quản lý tài nguyên rừng

: Lâm nghiệp

Khóa học

: 2015 - 2019

Thái Nguyên, năm 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

--------------------

HOÀNG VĂN HƯNG

“NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ CHĂM SÓC CÂY GÙ HƯƠNG -

CINAMOMUM BALANSAE TRỒNG NĂM THỨ 3 TẠI XÃ VŨ CHẤN,

HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Lớp

: Chính quy

: Quản lý tài nguyên rừng

: K47 - QLTNR

: Lâm nghiệp

Khoa

Khóa học

: 2015 - 2019

Giảng viên hướng dẫn : ThS. La Thu Phương

Thái Nguyên, năm 2019

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân

tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu là quá trình điều tra trên thực địa hoàn

toàn trung thực, chưa công bố trên các tài liệu, nếu có gì sai sót tôi xin chịu

hoàn toàn trách nhiệm.

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2019

Xác nhận của giáo viên hướng dẫn

Đồng ý cho bảo vệ kết quả trước

Hội đồng khoa học

Người viết cam đoan

(Ký, ghi rõ họ tên)

ThS. La Thu Phương

Hoàng Văn Hưng

XÁC NHẬN CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN

Giáo viên chấm phản biện xác nhận sinh viên đã sửa

sai sót sau khi hội đồng chấm yêu cầu

(Ký, ghi rõ họ tên)

ii

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian nghiên cứu đề tài sinh trưởng của cây Gù hương -

Cinamomum balansae trồng năm thứ 3 tại xã Vũ Chấn huyện Võ Nhai, em

đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô, nhân dân địa phương nơi

nghiên cứu đề tài.

Trước hết em xin gửi đến quý thầy, cô giáo trong khoa Lâm nghiệp,

trường Đại Học Nông Lâm lời cảm ơn chân thành. Đặc biệt, em xin gửi đến

cô giáo La Thu Phương người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành

chuyên đề báo cáo thực tập này lời cảm ơn sâu sắc nhất.

Cuối cùng em xin cảm ơn các cán bộ công nhân viên của UBND xã Vũ

Chấn và gia đình ông Triệu Phúc Kim khu xóm Khe Nọi xã Vũ Chấn đã giúp

đỡ em trong suốt thời gian thực tập.

Vì kiến thức bản thân còn hạn chế, trong quá trình thực tập, hoàn thiện

chuyên đề này em không tránh khỏi những sai sót, kính mong nhận được

những ý kiến đóng góp từ thầy cô.

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2019

Sinh viên thực hiện

Hoàng Văn Hưng

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ..............................................................................................i

LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................ii

MỤC LỤC ........................................................................................................iii

DANH M ỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .................................................................. v

DANH MỤC CÁC HÌNH ................................................................................v i

DANH MỤC CÁC BẢNG ..............................................................................vii

Phần 1 . MỞ ĐẦU ............................................................................................ 1

1.1. Đặt vấn đề ................................................................................................... 1

1.2 . Mục tiêu nghiên cứ u................................................................................... 2

1.3. ꢀ nghĩa của đề tài ....................................................................................... 2

1.3.1. ꢀ nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học ...................................... 2

1.3.2. ꢀ nghĩa thực tiễ n ..................................................................................... 3

Phần 2 . TỔNG QUAN NGHIÊN CỨ U ......................................................... 4

2.1. Cơ sở khoa học ........................................................................................... 4

2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới ..................................... 4

2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới .......................................................... 4

2.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .......................................................... 5

2.3. Tình hình tự nhiên, kinh tế và xã hội khu vực nghiên cứu ...................... 12

2.3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứ u ................................................ 12

2.3.2. Điều kiện về kinh tế - xã hộ i ................................................................. 14

2.3.3. Điều kiện về giáo dục, y tế, du lịch ....................................................... 16

2.3.4. Những thuận lợi và khó khăn của khu vực nghiên cứu ........................ 17

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨ U ..18

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................ 18

3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứ u ........................................................... 18

iv

3.2. Nội dung nghiên cứ u ................................................................................ 18

3.3. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 19

3.3.1. Phương pháp kế thừa số liệ u ................................................................. 19

3.3.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm .............................................................. 19

3.3.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi ................................ 19

3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu ..................................................................... 25

Phần 4 . KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ ....................................... 26

4.1. Kết quả chăm sóc cây trồng năm thứ 3 .................................................... 26

4.2. Theo dõi sinh trưởng của cây Gù hương .................................................. 29

4.2.1. Tỷ lệ cây sống Gù hương trồng năm thứ 3 ........................................... 29

4.2.2 . Đặc điểm sinh trưởng của cây Gù hương trồng năm thứ 3 ................... 29

4.2.3. Kết quả tỷ lệ chất lượng Gù hương trồng năm thứ 3 ............................ 32

4.2.4. Động thái ra lá non cây Gù hương trồng năm 3 .................................... 32

4.3. Tình hình sâu, bệnh hại và biện pháp phòng trừ cây Gù hương trồng

năm thứ 3 ..............................................................................................34

4.3.1. Kết quả thành phần sâu hại và mức độ gây hại với cây Gù hương tuổi 3 .....34

4.3.2. T hành phần bệnh hại và mức độ gây hại với cây Gù hương tuổi 3 ...... 36

4.3.3. Đề xuất các biện pháp chăm sóc, phong trừ sâu bệnh hại cho cây Gù hương 37

Phần 5 . KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ........................................................ 38

5.1 . Kết luận .................................................................................................... 39

5.2. Kiến ngh ị .................................................................................................. 40

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT

Các từ viết tắt

Nội dung

1

2

3

4

5

6

NĐ-CP

QĐ-TTg

NXB

Nghị định Chính phủ

Quyết định Thủ tướng

Nhà xuất bản

VQG - KBTTN

OTC

Vườn quốc gia - khu bảo tồn thiên nhiên

Ô tiêu chuẩn

BVTV

Bảo vệ thực vật

vi

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1: Phát dọn dây leo, cỏ dại .................................................................. 26

Hình 4.2: Làm cỏ cho cây Gù hươn g .............................................................. 27

Hình 4.3: Phát dọn, tỉa thưa cho cây Gù hương .............................................. 28

Hình 4.4: Bón thúc NPK cho Gù hươn g ......................................................... 29

Hình 4.5: Biểu đồ sinh trưởng đường kính gốc cây Gù hương ....................... 30

Hình 4.6: Biểu đồ sinh trưởng chiều cao cây Gù hương ................................. 31

Hình 4.7 : Biểu đồ động thái ra lá cây Gù hương ........................................... 33

Hình 4.8: Lá non (A) và lá già (B) của cây Gù hương ................................... 34

Hình 4.9: Lá cây Gù hương bị sâu hại ............................................................ 35

Hình 4.10: Bệnh cháy lá trên cây Gù hương ................................................... 37

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Phiếu đo đếm cây sống, sinh trưởng đường kính gốc, chiều cao vút

ngọn, chất lượng và động thái ra lá cây Gù hương ......................... 22

Bảng 3.2. Phiếu theo dõi sâu hại l á ................................................................. 23

Bảng 3.3. Phiếu theo dõi bệnh hại lá ............................................................... 24

Bảng 4.1: Sinh trưởng đường kính gốc trung bình cây Gù hương trồng năm

thứ 3 ................................................................................................ 30

Bảng 4.2: Sinh trưởng chiều cao cây Gù hươn g ............................................. 31

Bảng 4.3: Chất lượng sinh trưởng cây Gù hươn g ........................................... 32

Bảng 4.4: Động thái ra lá cây Gù hương ........................................................ 33

Bảng 4.5: Thành phần sâu hạ i ......................................................................... 34

Bảng 4.6: Tính R% mức độ hại của sâu .......................................................... 35

Bảng 4.7: Thành phần bệnh hại ...................................................................... 36

Bảng 4.8: Tính R% mức độ bệnh hại l á .......................................................... 36

1

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1. Đặt vấn đề

Hệ thực vật rừng Việt nam là sự hội tụ của 3 dòng thực vật di cư từ

Nam Trung Hoa, Ấn Độ - Himalaya và In-đô-nê-xia, Ma-lai-xia cho nên rất

phong phú và đa dạng, có khoảng 11.000 loài thuộc trên 2.500 chi. Hiện nay,

nhiều loài bị khai thác quá mức đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Theo

sách đỏ năm 1996 có 356 loài thực vật bị đe dọa ở các mức độ khác nhau; sau

11 năm danh sách này đã tăng lên hơn 100 loài bị đe dọa, có 462 loài trong

sách đỏ năm 2007 theo Nguyễn Tiến Bân và Cs, (1996, 2007). Những loài có

giá trị kinh tế phục vụ trồng rừng có khả năng cung cấp giống rất hạn chế.

Cây Gù hương (Cinnamomum balansae) là loài cây lá rộng bản địa, đặc

hữu của Việt Nam, phân bố ở Ba Vì, Ninh Bình, Thanh Hoá, Thái Nguyên,

Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang... Trong tự nhiên Gù hương thường mọc rải

rác trong rừng cùng một số loài cây khác như: Re gừng (Cinnamomum

burmanii), Bứa (Garcicia sp), các loài Dẻ... Chưa phát hiện ở đâu có rừng Gù

hương chiếm ưu thế. Gù hương được xếp vào loại hiếm (R) theo Sách đỏ Việt

Nam (1996) [1]. Do bị khai thác quá mức, theo Sách đỏ Việt Nam (2007) [2]

loài cây này đã được nâng lên mức độ phân hạng bảo tồn sẽ nguy cấp (VU).

Đây là loài có giá trị kinh tế cao, gỗ Gù hương được bán với giá khoảng trên

20 triệu đồng/m³gỗ cao hơn hẳn gỗ các loài cây bản địa khác. Về tinh dầu thì

tinh dầu Gù hương (còn gọi là dầu Xá xị, thường được chưng cất từ lá, cành,

gốc, rễ) cách đây trên 10 năm được bán tại lò chưng cất với giá 1 triệu

đồng/lít. Hiện nay Nhà nước đã cấm việc khai thác nhưng cây Gù hương vẫn

đang bị khai thác mang tính tận diệt nên chỉ còn một số cá thể trong vườn hộ

gia đình và rải rác trong rừng tự nhiên.

2

Xã Vũ Chấn huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên là một xã trung du miền

núi phía bắc, là vùng có phân bố tự nhiên của cây Gù hương, có điều kiện tự

nhiên, đất đai rất phù hợp với sinh trưởng và phát triển của cây Gù hương.

Tuy nhiên, địa bàn xã thuộc vùng quy hoạch phát triển rừng phòng hộ của xã

Vũ Chấn huyện Võ Nhai. Diện tích rừng tự nhiên hiện trên địa bàn xã còn rất

ít, chủ yếu tập trung ở vùng núi đá vôi trong diện tích bảo tồn của Khu bảo

tồn thiên nhiên Thần Sa – Phương Hoàng. Tính đa dạng sinh học của các

trạng thái rừng ở xã bị hạn chế, đa dạng nguồn gen của các loài cây bản địa bị

suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt là các loài cây gỗ bản địa có giá trị cao về

kinh tế, khoa học cũng như tính đặc hữu cao. Vì vậy để gìn giữ và phát triển

nguồn gen một loài cây gỗ quý hiếm có giá trị đa dạng sinh học và kinh tế cao

tại xã. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện và cấp

kinh phí để thực hiện nhiệm vụ Bảo tồn nguồn gen cây Gù hương

(Cinamomum balansae) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên (2016) [13] tại xã.

Trên cơ sở đó tôi tiến hành thực hiện Khoá luận “Nghiên cứu sinh trưởng và

chăm sóc cây Gù hương - Cinamomum balansae trồng năm thứ 3 tại xã

Vũ Chấn huyện Võ Nhai” Làm cơ sở bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

- Xác định các biện pháp kỹ thuật chăm sóc cây Gù hương tuổi 3

- Xác định được khả năng sinh trưởng và sự đe dọa của sâu, bệnh hại

cũng như các biện pháp phòng trừ sâu, bệnh hại cho cây Gù hương tuổi 3.

1.3. ꢀ nghĩa của đề tài

1.3.1. ꢀ nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

Trong quá trình thực hiện đề tài tạo cơ hội tiếp cận các phương pháp

nghiên cứu khoa học, để giải quyết vấn đề khoa học ngoài thực tiễn; Làm quen

với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể; Học tập và

hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu.

3

1.3.2. ꢀ nghĩa thực tiễn

Biết cách tiếp cận thực tiễn những vấn đề trong sản xuất, kinh doanh

rừng, quản lý nguồn tài nguyên rừng, nâng cao tính bền vững của hệ sinh thái

rừng hiện nay. Tìm ra được biện pháp kỹ thuật gây trồng tốt nhất mang lại

hiệu quả hữu hiệu nhất cho bà con trong quá trình gây trồng cây Gù hương tại

địa phương.

4

Phần 2

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

2.1. Cơ sꢁ khoa học

Cây Gù hương (Cinnamomum balansae) thuộc họ Re - Long não

(Lauraceae) là một loài đặc hữu của Việt Nam, quý, hiếm đa tác dụng. Đây là

loài cây có giá trị kinh tế, thân gỗ dùng cho chế biến các sản phẩm mỹ nghệ,

gốc, rễ thân có thể dùng để sản xuất tinh tinh dầu. Do có giá trị kinh tế cao

nên hiện nay hoạt động khai thác trái phép cây này ở Việt Nam đang là rất

mạnh nên số lượng cá thể loài còn lại rất ít. Cây Gù hương nằm trong danh

mục thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm (nhóm IIA) của Nghị định

32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 [4] của Chính phủ để hạn chế khai thác, sử

dụng vì mục đích thương mại. Loài này cũng được bảo vệ nguyên vẹn trong

VQG Cúc Phương. Sách đỏ Việt Nam, phần II thực vật (2007) [2] mô tả Gù

hương là loài hiếm và tái sinh kém lại bị chặt lấy gỗ nên số lượng cây phân bố

ngoài tự nhiên còn lại rất ít. Đây là cơ sở và căn cứ cho việc gây trồng cây Gù

hương nhằm phát triển, bảo tồn nguồn gen cây rừng quý hiếm có nguy cơ

tuyệt chủng cao.

2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới

2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Công tác bảo tồn trên thế giới đã được chú trọng từ rất lâu, đặc biệt là các

nước phát triển, các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn đã được thành lập từ rất sớm.

Trên thế giới các nghiên cứu về cây Gù hương chưa nhiều, vì Gù hương là

loài thực vật đặc hữu của Việt Nam. Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX,

M.H. Lecomte - một nhà nghiên cứu thực vật của Pháp đã đề cập, xác định

được nhiều loài thực vật bản địa hoang dại hữu ích có giá trị trong cuốn Thực

vật chí đại cương Đông Dương - Flora Generale de L'Indo-Chine (1907-1914)

5

[19], trong đó có Việt Nam. M. H. Lecomte khi nghiên cứu các loài thực vật

trong chi Cinnamomum (chi Quế) ở Việt Nam 1913 đã công bố loài Gù hương

chỉ có phân bố ở Hà Tây (Ba Vì), Ninh Bình (Cúc Phương) là loài đặc hữu.

Trên thế giới chưa biết đến loài cây này. M.H. Lecomte mô tả sơ bộ Gù

hương (Cinnamomum balansae) đây là loài cây gỗ lớn cao tới 50m, mọc ở núi

đất và núi đá. Trong thân và lá có tinh dầu với thành phần chính là long não.

Hạt chứa dầu béo. Gỗ tốt, không bị mối mọt, có mùi long não nên được ưa

chuộng để đóng các đồ đạc trong nhà như tủ, bàn ghế.

2.2.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Thiên nhiên nhiệt đới Việt Nam đã tạo ra hệ thực vật đa dạng, đa lợi

ích. Hiện nay, các nhà khoa học đã thống kê được 11.373 loài thuộc 2.524

chi, 378 họ trong 7 ngành thực vật khác nhau (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1996)

[12]. Với hơn 19 triệu hecta rừng và đất rừng, hệ thực vật này là một tiềm

năng to lớn cho sự phát triển của đất nước, thể hiện rõ lợi thế của ngành lâm

nghiệp so với nhiều ngành sản xuất khác. Trong tập đoàn các loài cây đa mục

đích đã được định danh ở Việt Nam, cây Gù hương(Cinnamomum balansae)

là loài cây có triển vọng đem lại giá trị kinh tế cao trong tương lai, đặc biệt

cho những người dân nghèo sống ở vùng núi.

2.2.2.1. Các nghiên cứu về cây Gù hương

Loài cây Gù hương có phân bố rải rác ở khu vực đồi, núi thấp của của

các tỉnh phía Bắc. Hiện nay, số lượng cây Vù hương còn rất ít, chỉ còn thấy ở

VQG Cúc Phương (Ninh Bình), Ba Vì (Hà Tây), trong rừng thứ sinh và vườn

hộ ở Thạch Thành (Thanh Hoá) và rải rác ở một số nơi; song hiện nay đã bị

khai thác quá mức, không còn gặp nhiều trong rừng tự nhiên nên được xếp

vào loại hiếm (Bộ Khoa học và Công nghệ 1996) [1].

Ở Việt Nam hiện đã biết có khoảng 21 chi, với 275 loài.Đặc điểm: Cây

gỗ lớn hay nhỏ, ít khi là dây leo (dây tơ xanh). Lá mọc cách, ít khi mọc đối,

6

nguyên, gân lá hình lông chim, một số có 3 gân hình cung, gân con hình mạng

lưới. Không có lá kèm. Trong thân, lá có tế bào tiết dầu thơm.

Cây Gù hương trong Sách đỏ Việt Nam, phần II Thực Vật (2007) [2]

mô tả:

Đặc điểm nhận dạng:

Cây gỗ to, thường xanh, cao tới 50 m, đường kính thân 0,7 – 1,2m; cành

nhẵn, màu hơi đen khi khô. Lá mọc cách, dài, hình trứng, dài 9 – 11 cm, rộng 4 –

5 cm, thót nhọn về hai đầu; gân bậc hai 4 – 5 đôi; cuống lá dài 2 - 3 cm, nhẵn.

Cụm hoa chùy, ở nách lá, dài 4 – 5 cm, phủ lông ngắn màu nâu; cuống hoa dài 1

– 4 mm, phủ lông; bao hoa 6 thùy, có lông; nhị hữu thụ 9, bao phấn 4 ô; 3 nhị

vòng trong cùng mỗi nhị có 2 tuyến; nhị lép 3, hình tam giác, có chân; bầu hình

trứng, nhẵn, vòi ngắn, núm hình đĩa. Quả hình cầu, đuờng kính 8 – 10 mm, đính

trên đế hoa hình chén.

Sinh học và sinh thái:

Mùa hoa vào tháng 1 – 5, mùa quả chín tháng 6 – 9. Tái sinh bằng hạt

hoặc giâm cành.

Theo Bảo tồn và nhân giống Gù hương (Xá xị) [20] thực tế điều tra

thấy Gù hương là cây gỗ lớn thường xanh có thể cao đến 40m, đường kính

hơn 1m, sinh trưởng mạnh nhất ở độ cao 300 – 1000 m. Có những cây đã bị

khai thác gốc 3 – 4 m đường kính. Ra hoa tập trung từ tháng 1 – 3, quả chín

vào tháng 10 – 12 hàng năm. Gù hương có phân bố trên đất Feralit vàng hoặc

vàng đỏ phát triển trên đá phiến thạch mica và đá G-nai, ở độ cao 60 – 2000

m. Ở vùng cao cây vẫn sinh trưởng nhưng có thời gian ngủ đông dài hơn

(không thay lá nhưng khoảng 2 tháng cây ngừng sinh trưởng). Gù hương

thường mọc ở chân đồi, sườn đồi nhất là những nơi gần bờ ao, ruộng (chứng

tỏ khi còn nhỏ cây ưa ẩm).

Phân bố: Trong nước: Hà Tây (Ba Vì), Ninh Bình (Cúc Phương).

7

Thế giới: Chưa biết.

Giá trị: Loài đặc hữu của Việt Nam. Trong thân và lá có tinh dầu với

thành phần chính là long não. Hạt chứa dầu béo. Gỗ tốt không bị mối mọt, có

mùi long não nên được ưa chuộng để đóng các đồ đạc trong nhà như tủ, bàn ghế.

Theo Giá trị của cây Gù hương (Xá xị) [22]. Cây có lợi ích kinh tế rất

cao: Gỗ của cây Gù hương được liệt vào hàng quý hiếm và chất lượng hàng

đầu. Thân cây gù hương hầu như không bị mối mọt, đảm bảo được độ bền

vững khi gia công thành các sản phẩm như bàn ghế, giường... Cây Gù hương

hiện nay được bán với giá thành rất cao, khoảng 20 đến 25 triệu/m³cao gấp

1,8 – 2 lần gỗ Lát hoa.

Tinh dầu Gù hương (còn gọi là dầu Xá xị, thường được chưng cất từ lá,

cành, gốc, rễ), cách đây trên 10 năm được bán tại lò chưng cất với giá 1 triệu

đồng/lít (tương đương với 2 chỉ vàng/lít). Đây là loại tinh dầu cực kì tốt và

đánh giá chất lượng không thua kém so với loại tinh dầu của cây long não

Tình trạng: Vốn là loài hiếm và tái sinh kém lại bị chặt lấy gỗ.

Phân hạng: VU A1c

Biện pháp bảo vệ: Loài đã được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam (1996)

với cấp đánh giá “hiếm” (Bậc R) và danh mục Thực vật rừng, Động vật rừng

nguy cấp, quý hiếm (nhóm 2) của Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày

30/3/2006 của Chính phủ để hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương

mại. Đã được bảo vệ nguyên vẹn trong Vườn quốc gia Cúc Phương.

Trong báo cáo bảo tồn cây Gù hương của Nguyễn Anh Dũng (2015)

[7]. Trung tâm Khoa học lâm nghiệp vùng trung tâm Bắc Bộ. Đã mô tả cây Gù

hương còn gọi là Vù hương có tên khoa học là Cinnamomum balansae thuộc họ

Re (Lauraceae). Trong quá trình thực hiện đề tài nhóm các cán bộ đã đi điều

tra khảo sát ở 3 tỉnh: Ninh Bình, Phú Thọ, Tuyên Quang. Đã điều tra đo đếm

được 53 cây trong đó tại Phú Thọ: 29 cây; Yên Bái: 6 cây; Tuyên Quang: 16

8

cây; vườn Quốc gia Cúc Phương 2 cây. Dự kiến 14 cây đưa vào khai thác

nguồn giống.

Trịnh Hoài Nam (2016) [10] đã nghiên cứu về “Nghiên cứu một số đặc

điểm sinh học của loài cây Gù hương (Cinnamomum blalansace

M.H.Lecomte,1913) làm cơ sở đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển

loài tại huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên” tác giả đã mô tả các đặc điểm về

thân, lá, hoa, quả đồng thời đã so sánh với mô tả trong sách đỏ Việt Nam,

ngoài ra tác giả còn nghiên cứu về các đặc điểm sinh thái nơi loài Gù Hương

phân bố.

Bảo tồn nguồn gen loài Gù hương tại Vườn quốc gia Tam đảo Đỗ

Đình Tiến (2012) [14] đã điều tra được 17 cây Gù hương tại Vườn quốc gia

Tam đảo, xây dựng mô hình bảo tồn nguyên vị 15 cây Gù hương.

Vườn quốc gia Cúc Phương đã xây dựng mô hình bảo tồn 10 loài cây

gỗ quý hiếm trong đó có mô hình bảo tồn thuần loài cây Gù hương với diện

tích 1ha Lê Phương Triều (2012) [16].

Đề tài: Điều tra đánh giá tình trạng bảo tồn các loài thực vật rừng nguy cấp,

quý hiếm thuộc danh mục nghị định 32/2006/NĐ-CP theo vùng sinh thái (2010)

[17]. Trung tâm Tài nguyên và Môi trường Lâm nghiệp Viện Điều tra Quy hoạch

Rừng. Đã xếp 37 loài thực vật quý hiếm trên hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam

thành 6 nhóm giá trị và công dụng khác nhau. Những loài có ý nghĩa về tính đặc

hữu, phân bố hẹp và có giá trị trong bảo tồn nguồn gen như: Bách đài loan

(Taiwania cryptomerioides), Bách vàng (Xanthocyparis vietnamensis), Vân sam

phan xi păng (Abies delavayi ver. Fansipanensis), Thủy tùng (Glyptostrobus

pensilis), Hoàng đàn (Cupressus torulosa), và Gù hương (Cinnamomum balansae)

Theo Điều tra đánh giá tình trạng bảo tồn các loài thực vật rừng nguy

cấp, quý hiếm thuộc danh mục nghị định 32/2006/NĐ-CP. Trung tâm Tài

nguyên và Môi trường Lâm nghiệp. Viện Điều tra Quy hoạch Rừng, theo vùng

9

sinh thái (2010) [17], mô tả cây Gù hương còn rải rác vài cá thể trong rừng ở

vùng phân bố tự nhiên, chủ yếu là cây tái sinh. Vị trí và số lượng quần thể, cá

thể Gù hương trong tự nhiên:

 VQG Ba Vì, Hà Tây có ở Sườn tây Đỉnh Vua với số lượng 5 cá thể

(D1,3 < 20cm).

 KBT Thần Sa - Phượng Hoàng có phân bố tập trung ở các xã: Thần

Sa, Cúc Đường, Vũ Chấn, Thượng Nung, Sảng Mộc, Nghinh Tường (xóm

Ngọc Sơn 2) khoảng 100 – 200 cá thể (chỉ toàn cây tái sinh).

KBT Hang Kia – Pà Cò. Phân bố rải rác trong KBT, có 2 – 3 cá

thể/50ha (chỉ còn cây tái sinh chồi).

VQG Cúc Phương. Rải rác trong VQG có nhỏ hơn 60 cây.

Nguyễn Anh Dũng (2013) [5]. Tinh dầu Gù hương được sử dụng rộng

rãi trong công nghệ hóa mỹ phẩm, thực phẩm và dược phẩm. Từ safrol trong

tinh dầu Gù hương ta có thể chuyển hóa thành isosafrol. Và từ isosafrol có thể

điều chế heliotropin, một hợp chất có giá trị tạo và gia tăng mùi trong công

nghệ sản xuất nước hoa, dầu gội đầu, sữa tắm, hương vị salicylate trong nước

giải khát hay bia, rượu.

Tinh dầu còn được dùng làm thuốc xoa bóp, chữa thấp khớp, đau nhức.

Lá dùng làm thuốc cầm máu, chữa đau dạ dày, phong thấp, mẩn ngứa ngoài

da. Quả dùng chữa cảm, sốt, lỵ, ho gà.

Lê Thị Thanh Hương và Cs (2013) [8] Gù hương (Cinnamomum

balansae) thuộc họ Long não (Lauraceae). Thân và lá có mùi thơm, chiều dài

cuống gần bằng chiều dài của lá, ngọn non hoặc cành non có màu nâu đỏ.

Theo kinh nghiệm của người Sán Chí ở đây thì thân cây được sử dụng làm

một trong các vị thuốc của bài thuốc đặc trị thần kinh và chữa vôi hóa cột

sống. Hiện nay cây Gù hương còn lại rất ít do khai thác quá mức để lấy gỗ sử

dụng và buôn bán.

10

Nguyễn Văn Hải (2016) [9] “Thực trạng khai thác và sử dụng cây Gù

Hương Cinnamomum balansae H. Lecomte tại huyện Đồng Hỷ và huyện Võ

Nhai tỉnh Thái Nguyên” tác giả đã nêu rõ công dụng của cây Gù Hương đồng

thời tác giả cũng chỉ rõ đối tượng và mục đích khai thác ngoài ra tác giả đã

nói lên hiện trạng của loài tại khu vực nghiên cứu như sau

Đỗ Mạnh Tuân và Cs (2010) [18] Do khai thác không chú ý đến tái

sinh trong nhiều năm qua, cùng với các nguyên nhân khác, nguồn cây thuốc

có chứa tinh dầu mọc tự nhiên ở rừng Tam Đảo đã bị giảm sút nghiêm trọng.

Nhiều loài đã được cấp báo trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 và Danh lục Đỏ

cây thuốc Việt Nam 2006, như Gù hương (Cinnamomum balansae); Vù

hương (Cinnamomum parthenoxylon)... Vì vậy, bảo vệ các loài cây thuốc này

đã trở thành yêu cầu cấp bách nhằm phục vụ cho các mục tiêu kinh tế - xã hội

hiện nay và tương lai.

2.2.2.2. Các nghiên cứu về gây trồng chăm sóc cây Gù hương

Hà Văn Tiệp (2015) [15]. Trong Báo cáo kết quả đề tài: Nghiên cứu

các biện pháp kỹ thuật gây trồng một số loài cây bản địa Trai Lý (Garcinia

fagraeoides), Gù hương (Cinnamomum balansae) và Sưa (Dalbergia

tonkinensis) nhằm phục hồi các trạng thái rừng nghèo kiệt tại Tây Bắc đã đưa

ra được kết quả Giâm hom cây Gù hương mùa khô có tỷ lệ ra rễ (63,3%, từ

tháng 9 – 12) cao hơn mùa mưa (60% từ tháng 5 – 7).

Trịnh Hoài Nam (2016) [10] đã nghiên cứu về “Nghiên cứu một số đặc

điểm sinh học của loài cây Gù Hương (Cinnamomum blalansace H.

Lecomte,1913) làm cơ sở đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển loài tại

huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên” tác giả đã mô tả các đặc điểm về thân, lá,

hoa, quả đồng thời đã so sánh với mô tả trong sách đỏ Việt Nam, ngoài ra tác

giả còn nghiên cứu về các đặc điểm sinh thái nơi loài Gù Hương phân bố.

11

Kết quả giâm hom Gù hương phục vụ bảo tồn nguồn gen cây rừng của

Nguyễn Hoàng Nghĩa và Cs (2009) [11] đã đưa ra được kết quả về giâm hom

cây Gù hương: Các số liệu thu thập được cho thấy Gù hương có khả năng ra

rễ ngay cả khi không có thuốc kích thích, mặc dù tỷ lệ ra rễ chỉ đạt 40%. Chất

kích thích ra rễ sau khi xử lý đã làm tăng đáng kể tỷ lệ ra rễ của hom Gù

hương lên đến 1,5 – 2,0 lần; trong đó chất AIA nồng độ 0,5 – 1,5% cho tỷ lệ

ra rễ đạt từ 70 – 80% tổng số hom giâm, ABT nồng độ 1 – 2% đạt 60 – 80%

ra rễ. Hai loại chất ABT và AIA có hầu hết các công thức đạt tỷ lệ ra rễ trên

60%, đủ tiêu chuẩn giâm hom cho sản xuất.

Theo kỹ thuật gieo trồng cây gù hương [23] Để trồng tốt loại cây này,

cần chú ý đến loại đất gieo trồng cùng mật độ gieo trồng. Cây chỉ phát triển

tốt tại những vùng có đất feralit, ngoài ra, mật độ gieo trồng tiêu chuẩn dành

cho cây thường là 400 cây/ha. Sau khi trồng, bón phân chuồng để cây có được

sự chăm sóc tốt nhất. Kỹ thuật chăm sóc cây gù hương: Sau khi trồng cây, nên

quan sát tiến trình phát triển của cây để có biện pháp chăm sóc tốt nhất, thông

thường, khi cây được 17 tháng tuổi, cây có chiểu cao trung bình khoảng

30cm. Nên bón phân định kỳ và tưới nước đầy đủ trong giai đoạn đầu để cây

được sinh trưởng tốt và cho ra chất lượng gỗ hoàn hảo.

Nguyễn Anh Dũng (2014) [6] Hướng dẫn kỹ thuật trồng cây Gù hương

Chăm sóc năm thứ hai:

Chăm sóc 3 lần: 2 lần phát luống và xới xung quanh gốc vào tháng 2 –

3 và 7 – 8, 1 lần phát luống vào tháng 11.

Kỹ thuật chăm sóc: Luống phát toàn bộ cỏ dại, cây bụi, dây leo toàn

diện trên hiện trường, xới sạch cỏ và xăm nhẹ xung quanh gốc cây đường

kính 1m.

Cây Gù hương thường bị nấm thân cây và sâu ăn hại lá, bệnh rỉ sắt nên

cần kiểm tra dự báo sâu bệnh hại cây và có biện pháp phòng trừ.