Khóa luận Nghiên cứu ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến sinh trưởng của cây Mỡ (Maglietia glauca Dandy) tại vườn ươm trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

------------------------------------------

HOꢀNG THꢁ THẮM

NGHIÊN CꢂU ꢃNH HƯỞNG CꢄA HỖN HỢP RUỘT BẦU ĐꢅN SINH

TRƯỞNG CꢄA CÂY MỠ (Maglietia glauca Dandy) TẠI VƯỜN ƯƠM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THꢆI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Khoa

: Chính quy

: Quản lý Tài nguyên rừng

: Lâm nghiệp

Khóa học

: 2015 – 2019

Thꢇi nguyên 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

------------------------------------------

HOꢀNG THꢁ THẮM

NGHIÊN CꢂU ꢃNH HƯỞNG CꢄA HỖN HỢP RUỘT BẦU ĐꢅN SINH

TRƯỞNG CꢄA CÂY MỠ (Maglietia glauca Dandy) TẠI VƯỜN ƯƠM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THꢆI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Lớp

: Chính quy

: Quản lý Tài nguyên rừng

: 47 – QLTNR

Khoa

: Lâm nghiệp

Khóa học

: 2015 – 2019

Giảng viên hướng dꢈn : Th.S: Đào Hꢉng Thuꢊn

Thꢇi nguyên 2019

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân

tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu là quá trình điều tra trên thực địa hoàn

toàn trung thực, chưa công bố trên các tài liệu, nếu có gì sai tôi xin chịu hoàn

toàn trách nhiệm !

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2019

XÁC NHẬN CꢄA GVHD

Đồng ý cho bảo vệ kết quả

trước hội đồng khoa học!

NGƯỜI VIꢅT CAM ĐOAN

Th.S. Đào Hꢉng Thuꢊn

Hoàng Thꢋ Thắm

XÁC NHẬN CꢄA GV CHẤM PHꢃN BIỆN

Giáo viên chấm phản biện xác nhận sinh viên

đã sửa chữa sai sót sau khi Hội đồng chấm yêu cầu!

(Ký, họ và tên)

ii

LỜI CꢃM ƠN

Mục tiêu của Khoa Lâm Nghiệp - Trường Đại Học Nông Lâm là đào

tạo được những kỹ sư không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn phải thành thạo

thực hành. Bởi vậy,thực tập tốt nghiệp là giai đoạn không thể thiếu để mỗi

sinh viên có thể vận dụng được những gì mình đã học và làm quen với thực

tiễn, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ và tích lũy những kinh nghiệm cần thiết

sau này.

Để đạt được mục tiêu đó, được sự nhất trí của ban chủ nhiệm khoa Lâm

Nghiệp - Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên tôi tiến hành thực tập tốt

nghiệp với đề tài : “ Nghiên cứu ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến sinh

trưởng của cây Mỡ ( Maglietia glauca Dandy) tại vườn ươm trường đại học

Nông Lâm Thái Nguyên”

Để hoàn thành khóa luận này tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của

cán bộ công nhân viên vườn ươm khoa Lâm Nghiệp, các thầy cô trong khoa

Lâm Nghiệp, đặc biệt là sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của cô giáo hướng dẫn

: Th.s Đào Hồng Thuận đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm đề tài.

Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô giáo trong khoa

Lâm Nghiệp, Gia đình, bạn bè đã giúp đỡ tôi vượt qua những khó khăn bỡ

ngỡ ban đầu trong quá trình hoàn thành khóa luận này.

Trong quá trình thực tập và trình bày khóa luận tốt nghiệp không thể

tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế, do vậy tôi rất mong nhận được góp ꢀ,

nhận xꢁt phê bình của quꢀ thầy cô và các bạn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thꢀi Nguyên, ngꢁy….thꢀng….năm 2019

Sinh viện thꢌc tꢊp

Hoàng Thꢋ Thắm

iii

MỤC LỤC

PHẦN 1 MỞ ĐẦU........................................................................................... 1

1.1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................. 1

1.2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................... 2

1.3. Ý nghĩa nghiên cứu .................................................................................... 3

1.3.1.Ý nghĩa trong khoa học............................................................................ 3

1.3.2.Ý nghĩa trong thực tiễn ............................................................................ 3

PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CꢂU ....................................... 4

2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu...................................................... 4

2.2. Những nghiên cứu trên thế giới ................................................................. 9

2.3. Những nghiên cứu ở Việt Nam................................................................ 10

2.4. Một số thông tin về loài cây Mỡ.............................................................. 13

2.5. Tổng quan khu vực nghiên cứu................................................................ 15

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ

PHƯƠNG PHꢆP NGHIÊN CꢂU................................................................ 18

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................ 18

3.1.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................ 18

3.1.2. Phạm vi nghiên cứu............................................................................... 18

3.2. Nội dung nghiên cứu................................................................................ 18

3.3. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................... 18

3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm.............................................................. 19

3.3.2. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dꢂi................................................... 21

3.3.3. Phương pháp xử lꢀ số liệu..................................................................... 22

PHẦN 4 KꢅT QUꢃ NGHIÊN CꢂU VÀ THꢃO LUẬN............................ 24

4.1. Kết quả về ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến tỷ lệ sống của cây Mỡ.24

4.2. Kết quả nghiên cứu sinh trưởng về chiều cao của cây Mỡ dưới ảnh hưởng

của các công thức hỗn hợp ruột bầu................................................................ 26

iv

4.3. Kết quả nghiên cứu về sinh trưởng đường kính cổ rễ ₀₀của cây Mỡ giai

đoạn vườn ươm ở các công thức thì nghiệm................................................... 29

4.4. Kết quả nghiên cứu về động thái ra lá của cây Mỡ ở các công thức thí

nghiệm............................................................................................................. 32

4.5 Dự tính tỷ lệ xuất vườn của cây Mỡ ở các công thức thí nghiệm............. 35

4.5.1 Phẩm chất của cây Mỡ ở các công thức thí nghiệm .............................. 35

4.5.2 Dự tính tỷ lệ cây Mỡ xuất vườn ở các công thức thí nghiệm ................ 37

PHẦN 5 KꢅT LUẬN Vꢀ ĐỀ NGHꢁ............................................................ 40

5.1 Kết luận ..................................................................................................... 40

5.2 Đề nghị...................................................................................................... 40

TÀI LIỆU THAM KHꢃO ............................................................................ 41

v

DANH MỤC CꢆC BꢃNG

Bảng 2.1. Kết quả phân tích mẫu đất.............................................................. 16

Mẫu bảng 3.1: Các chỉ tiêu sinh trưởng H_vn, D₀₀, chất lượng của cây con..... 22

Mẫu bảng 3.3: Tỷ lệ cây con xuất vườn của các công thức hỗn hợp

ruột bầu............................................................................................................ 23

Bảng 4.1: Tỷ lệ sống của cây Mỡ của các công thức thí nghiệm ................... 24

Bảng 4.2: Kết quả sinh trưởng

của cây Mỡ giai đoạn vườn ươm ở các

vn

công thức thí nghiệm....................................................................................... 26

Bảng 4.3: Kết quả sinh trưởng

của cây Mỡ ở các công thức thí nghiệm. 29

00

Bảng 4.4: Ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến số lá của cây Mỡ ở các công

thức thí nghiệm................................................................................................ 32

Bảng 4.5: Kết quả về phẩm chất cây con Mỡ ở các công thức thí nghiệm về

hỗn hợp ruột bầu.............................................................................................. 35

Bảng 4.6: Dự tính tỷ lệ cây Mỡ xuất vườn ở các công thức thí nghiệm......... 37

vi

DANH MỤC CꢆC HꢍNH

Hình 2.1: Ảnh lá, Thân, Hoa cây Mỡ.............................................................. 13

Hình 3.1 Sơ đồ bố trí các công thức thí nghiệm ............................................. 20

Hình 4.1 Biểu đồ biểu diễn tỷ lệ sống (%) trung bình của cây Mỡ ở

các CTTN........................................................................................................ 24

Hình 4.2 Biểu đồ biểu diễn sinh trưởng _vncủa cây Mỡ ở các CTTN.......... 27

Hình 4.3 Ảnh minh họa chiều cao của cây Mỡ ở các công thức thí nghiệm. 28

Hình 4.4 Biểu đồ biểu diễn đường kính cổ rễ (cm) của cây Mỡ

ở các CTTN..................................................................................................... 30

Hình 4.5 Ảnh D₀₀của cây Mỡ ở các công thức thí nghiệm........................... 31

Hình 4.6 Biểu đồ biểu diễn số lá của cây Mỡ ở các công thức thí nghiệm ... 33

Hình 4.7 Ảnh số lá của cây Mỡ ở các công thức thí nghiệm.......................... 34

Hình 4.8 Biểu đồ tỷ lệ % cây Tốt, Trung bình, Xấu của cây Mỡ

ở các CTTN..................................................................................................... 36

Hình 4.9 Biểu đồ dự tính tỷ lệ phần trăm cây Mỡ xuất vườn........................ 37

Hình 4.10 Hình ảnh toàn bộ 4 công thức thể hiện tỷ lệ xuấy vườn............... 38

vii

DANH MỤC CꢆC Tꢎ VIꢅT TẮT

Cm

CT

: Xentimet

: Công thức

CTNN

Di

: Công thức thí nghiệm

: Giá trị đường kính gốc của một cây

Doo

oo

: Đường kính cổ rễ

: Đường kính cổ rễ trung bình

Hi

: Giá trị chiều cao vút ngọn của một cây

: Chiều cao vút ngọn

Hvn

vn

: Chiều cao vút ngọn trung bình

I

: Thứ tự cây thứ i

: Milimet

Mm

N

: Dung lượng mẫu điều tra

: Số lượng

SL

STT

TB

: Số thứ tự

: Trung bình

1

PHẦN 1

MỞ ĐẦU

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Cây Mỡ (Maglietia glauca Dandy) là cây đặc hữu của miền Bắc nước

ta phân bố nhiều ở vùng Yên Bái, Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ đến

Thanh Hóa, Hà Tĩnh rải rác đến tận Quảng Bình. Những quần thụ Mỡ còn gặp

đều là thuần loại thứ sinh phục hồi sau nương rẫy và những rừng trồng Mỡ

thường sống hỗn loài với Kháo, Giổi, Vạng trứng, Chò nâu, Trám, Gội, Xoan

đào, Re Bộ NN và PTNT, ( 2005).[12]

Gỗ Mỡ trắng hoặc vàng nhạt, mềm nhẹ, tỷ trọng ở độ ẩm 15% là 0,480.

Dăm mịn, thịt đều, ít co rút, nứt nẻ, ít bị mối mọt và mục. Chịu được mưa

nắng, dễ cưa xẻ, bào trơn, tiện, chạm trổ, bắt sơn, đóng đinh. Là loại gỗ tốt

được nhân dân ưa chuộng. Thường gỗ Mỡ được dùng vào nhiều công việc:

Làm cột, kèo nhà. Bộ NN và PTNT, ( 2005).[12]

Đất là hoàn cảnh để cây con sinh trưởng, phát triển sau này, cây con

sinh trưởng, phát triển tốt hay sấu là do đất cung cấp chất dinh dưỡng, nước

và không khí cho cây. Tuy nhiên khi cây càng lớn thì nhu cầu dinh dưỡng của

cây càng cao và đất không cung cấp đủ cho cây dinh dưỡng cần thiết vì vậy

phân bón là giải pháp bổ sung chất dinh dưỡng cho cây sinh trưởng và phát triển.

Cây trồng cần được cung cấp các chất dinh dưỡng để sinh trưởng và

phát triển. Các chất dinh dưỡng này bao gồm các nguyên tố đa lượng, trung

lượng, vi lượng và các nguyên tố khoáng cần thiết cho cây chúng đều có trong

đất và được cây trồng hấp thụ qua hệ thống rễ. Tuy nhiên số lượng các

nguyên tố này đất không có khả năng cung cấp đủ cho cây trồng trong quá

trình sinh trưởng, do đó phải bón phân bổ sung.

Phân bón có ꢀ nghĩa rất quan trọng trong đời sống của thực vật nói

chung và cây Mỡ nói riêng. Nó không những có tác dụng làm cho cây sinh

2

trưởng nhanh mà còn là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát

triển cơ thể thực vật.

Mục đích của việc bón phân là nhằm làm cho cây phát triển và đạt

năng suất cao, có phẩm chất tốt, cho nên bón phân phải phù hợp với yêu

cầu sinh trưởng và phát triển của cây trồng mới phát huy tối đa tác dụng

của phân bón. Sinh trưởng và phát triển của cây trồng có quan hệ mật thiết

với điều kiện bên ngoài.

Phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết

cho cây. Phân bón có thể là sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong

công nghiệp.

Theo Nguyễn Xuân Quát, (1985)[7], để giúp cây con sinh trưởng và

phát triển tốt , vấn đề bổ sung thêm chất khoáng và cải thiện tính chất của ruột

bầu bằng cách bón phân rất là cần thiết.

Trong sản xuất cây con từ hạt có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sinh

trưởng của cây con trong giai đoạn vườn ươm, trong đó có hỗn hợp ruột bầu

là nơi cung cấp chủ yếu dinh dưỡng cho cây con trong giai đoạn nuôi dưỡng ở

vườn ươm, tuy nhiên mỗi loại cây phù hợp với thành phần ruột bầu khác

nhau. Thực tế đã có những kết quả nghiên cứu đầy đủ về tạo hỗn hợp ruột bầu

và được áp dụng vào sản xuất cây con cho nhiều loài cây sử dụng để trồng

rừng trong cả nước. Xuất phát từ vấn đề trên tôi tiến hành thực hiện đề tài:

“Nghiên cứu ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến sinh trưởng của cây

Mỡ (Maglietia glauca Dandy) tại vườn ươm trường Đại học Nông Lâm

Thái Nguyên”.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Xác định được công thức hỗn hợp ruột bầu ảnh hưởng tốt nhất tới sinh

trưởng của cây Mỡ ở giai đoạn vườn ươm.

3

1.3. Ý nghĩa nghiên cứu

1.3.1.Ý nghĩa trong khoa học

Giúp cho sinh viên làm quen với thực tế sản xuất, biết áp dụng và kết

hợp giữa lý thuyết và thực hành.

Tạo cho sinh viên một tác phong làm việc làm tự lập khi ra thực tế.

Các kết quả nghiên cứu là cơ sở nghiên cứu khoa học cho các nghiên

cứu tiếp theo về kỹ thuật gieo ươm cây Mỡ.

1.3.2.Ý nghĩa trong thực tiễn

Kết quả nghiên cứu vận dụng vào sản xuất để tạo hỗn hợp ruột bầu khi

gieo ươm Mỡ đảm bảo có số lượng, chất lượng tốt.

4

PHẦN 2

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CꢂU

2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu

Đất không chỉ là giá thể cho cây đứng vững, mà đất còn cung cấp dinh

dưỡng cho cây. Vì vậy, đất có ý rất tốt với đời sống của thực vật. Nó không

những có tác dụng làm cho cây sinh trưởng nhanh mà còn là nhân tố ảnh

hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển của cơ thể thực vật. Bộ NN và

PTNT, (2005)[12].

Trong sản xuất nông lâm nghiệp: Đất là giá thể, môi trường sinh sống

trực tiếp của bộ rễ và là nguồn cung cấp nước, chất dinh dưỡng cho cây. Đất

tốt cây sinh trưởng tốt ra hoa kết quả sớm, sản lượng - chất lượng quả, hạt cao

chu kì sai quả ngắn và ngược lại.

Đất tốt là chất giàu dinh dưỡng chủ yếu là N, P, K ... và các nguyên tố

vi lượng cần thiết đồng thời các thành phần đó có tỉ lệ thích hợp.

Phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết cho

cây. Phân bón có thể là sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong công

nghiệp. Trong cả hai trường hợp các nguyên tố dinh dưỡng đều như nhau và

tác dụng như nhau đối với sinh trưởng của cây. trong các biện pháp kỹ thuật

được sử dụng phổ biến thường xuyên đem lại hiệu quả lớn. Tuy nhiên bón

phân cần phải cân đối về cung cấp cho cây trồng các chất dinh dưỡng thiết

yếu, đủ liều lượng, tỷ lệ thích hợp, thời gian bón hợp lý theo từng đối tượng

cây trồng, từng loại đất và mùa vụ cụ thể sẽ đảm bảo năng suất cao, chất

lượng tốt. Dự án WPF, (1997) [2].

Các loại phân được sử dụng chăm sóc cây con trong thời gian ngắn.

Bón phân, cần kết hợp các biện pháp lâm sinh, nhổ cỏ, tưới nước, phòng trừ

sâu bệnh thường xuyên mới phát huy tối đa hiệu lực của phân bón.

5

Trong gieo ươm: Đất là hoàn cảnh để cây con sinh trưởng, phát triển

sau này. Cây con sinh trưởng phát triển tốt hay không chủ yếu là do một số

yếu tố sau: Thành phần cơ giới, độ ẩm PH... của đất quyết định.

+ Thành phần cơ giới của đất: Đất vườn ươm nên chọn thành phần cơ

giới cát pha có kết cấu tơi xốp, thoáng khí, khả năng thấm nước và giữ nước

tốt, loại đất này thuận lợi cho hạt nảy mầm, sinh trưởng của cây con, dễ làm

đất và chăm sóc cây con hơn. Tuy nhiên chọn đất xây dựng vườn ươm cũng

cần căn cứ vào đặc tính sinh học loài cây, ví dụ: Gieo ươm cây Mỡ ưa đất thịt

trung bình, đất tơi xốp, thoáng khí và ẩm. Gieo ươm cây Thông ưa đất cát

pha, thoát nước tốt.

+ Độ phì của đất: Đất có độ phì tốt là đất có hàm lượng cao các chất

dinh dưỡng khoáng chủ yếu cho cây như: N, P, K, Mg, Ca và các chất vi

lượng khác. Đồng thời tỉ lệ các chất phải cân đối và thích hợp. Gieo ươm trên

đất tốt cây con sinh trưởng càng nhanh, khỏe mập, các bộ phận rễ, thân, cành,

lá phát triển cân đối. Mai Quang Trường, Lương Thị Anh. Giáo trình trồng

rừng (2007)[8].

+ Độ ẩm của đất: Có ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng, phát triển cân

đối giữa các bộ phận dưới mặt đất và trên mặt đất của cây con. Đất quá khô

hoặc quá ẩm đều không tốt. Mực nước ngầm trong đất cao hay thấp có liên

quan đến độ ẩm của đất, mực nước ngầm thích hợp cho loại đất cát pha ở độ

sâu là 1,5 - 2m, đất sét là trên 2,5m.

Chọn đất vườn ươm không nên chỉ dựa vào độ ẩm của đất, mực nước

ngầm cao hay thấp mà còn tùy thuộc vào đặc tính sinh vật học của từng loài

cây ươm. Ví dụ: Gieo ươm cây phi lao nên chọn đất thường xuyên ẩm, xong

gieo ươm cây thông cần phải chọn dất nơi cao ráo, thoát nước.

+ Nước: Nước đóng vai trò rất quan trọng đối với thực vật, nhất là giai

đoạn vườn ươm. Việc cung cấp nước cho cây con đòi hỏi cần phải đủ về số

lượng. Sự dư thừa hay thiếu hụt nước đều không có lợi cho cây Mỡ. Hệ rễ cây

6

con trong bầu cần cân bằng giữa lượng nước và dưỡng khí để sinh trưởng.

Nhiều nước sẽ tạo ra môi trường quá ẩm kết quả rễ cây phát triển kém hoặc

chết do thiếu không khí. Vì thế việc xác định hàm lượng nước thích hợp cho

cây non ở vườn ươm là việc làm rất quan trọng. Nguyễn Văn Sở, (2004)[10]

+ Độ PH của đất: Có ảnh hưởng tới tốc độ nảy mầm của hạt giống và

sinh trưởng của cây con, đa số các loài cây thích hợp với độ PH trung tính, cá

biệt có loài ưa chua như Thông, ưa kiềm như Phi lao.

- Sâu bệnh hại:

Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, nóng ẩm, mưa nhiều nên

hầu hết các vườn ươm đều có nhiều sâu, bệnh hại , làm ảnh hưởng đến sản

lượng và chất lượng cây con, tăng giá thành sản xuất cây con, thậm chí có nơi

còn dẫn đến thất bại hoàn toàn. Cho nên trước khi xây dựng vườn ươm cần

điều tra mức độ nhiễm sâu bệnh hại của đất, để có biện pháp xử lꢀ đất trước

khi gieo ươm hoặc không xây dựng vườn ươm tại những nơi bị nhiễm sâu

bệnh nặng.

Một trong nhiều phương pháp đang được sử dụng nhiều hiện nay là

nhân giống từ hạt. Để cay con phát triển tốt trong giai đoạn vườn ươm nhân tố

rất quan trọng tới sinh trưởng của cây đó là hỗn hợp ruột bầu.

Theo Nguyễn Văn Sở Và Trần Thế Phong, ( 2003) [9] , thành phần hỗn

hợp ruột bầu là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến sinh

trưởng cấy con trong vườn ươm. Hỗn hợp ruột bầu tốt phải đảm bảo những

điều kiện lꢀ tính và hóa tính giúp cây sinh trưởng khỏe mạnh và nhanh. Một

hỗn hợp ruột bầu nhẹ, thoáng khí, khả năng giữ nước cao nhưng nghèo chất

khoáng cũng không giúp cây phát triển tốt. Ngược lại, một hỗn hợp ruột bầu

chưa nhiều chất khoáng, nhưng cấu trúc đất nặng, khó thấm nước và thoát

nước cũng ảnh hưởng đến cây con.

Thành phần hỗn hợp ruột bầu bao gồm đất, phân bón ( hữu cơ, vô cơ )

và chất phụ gia để đảm bảo điều kiện lý hóa tính của ruột bầu. Đất được chọn

7

làm ruột bầu là đất tốt, có khả năng giữ ẩm và thoát nước tốt, thành phần cơ

giới từ cát pha đến thịt nhẹ, PH trung tính, không mang mầm mống sâu bệnh hại.

Theo Nguyễn Xuân Quát, (1985) [7], để giúp cây con sinh trưởng và

phát triển tốt, vấn đề bổ sung thêm chất khoáng và cải thiện tính chất của ruột

bầu bằng cách bón phân là rất cần thiết. Trong giai đoạn vườn ươm, những

yếu tố được đặc biệt quan tâm là đạm, lân, kali và các chất phụ gia.

Phân bón là chất dùng để cung cấp một trong nhiều chất cần thiết cho

cây. Phân bón có thể là sản phẩm thiên nhiên hoặc được chế tạo trong công

nghiệp. Trong cả hai trường hợp các nguyên tố dinh dưỡng đều như nhau và

tác dụng như nhau đối với sinh trưởng của cây. Có rất nhiều các phân loại

phân bón dựa vào cách bón, trạng thái phân, giai đoạn sinh trưởng của cây

trồng, liều lượng dưỡng chất mà cây cần nhiều hay ít.

+ Bón phân qua rễ: Lượng phân bón trực tiếp vào đất, chất dinh dưỡng

được ngấm vào đất. Bộ rễ của cây hút chất dinh dưỡng từ đất chuyển lên các

bộ phận lên trên mặt đất của cây( thân, lá, hoa, quả ) câytrồng phát triển bình thường.

+ Bón phân qua lá: Lá, thân, cành, quả, cây, lượng phân hòa tan vào

nước ở một nồng độ cho phꢁp, phun ướt đẫm lá và thân cây, quả, chất dinh

dưỡng được ngấm qua lá.

Ruột bầu: là môi trường trực tiếp nuôi cây, thành phần ruột bầu gồm

đất và phân bón. Đất làm ruột bầu thường sử dụng loại đất có thành phần cơ

giới nhẹ hoặc trung bình, phân bón là phân hữu cơ đã ủ hoai mục (phân

chuồng, Phân xanh), phân vi sinh và phân vô cơ. Tùy theo tính chất đất , đặc

tính sinh thái học của cây con mà tỉ lệ pha trộn hỗn hợp ruột bầu cho phù hợp

( Nguyễn Xuân Quát, (1985) [7].

Phân Lân (P) là yếu tố quan trọng trong quá trình trao đổi năng lượng.

Lân có tác dụng làm tăng tính chịu lạnh cho cây trồng, thúc đẩy sự phát triển

của hệ rễ. Lân cần thiết cho sự phân chia tế bào, mô phân sinh, kích thích sự

phát triển của rễ, ra hoa, sự phát triển của hạt và quả. Cây được cung cấp đầy

8

đủ lân sẽ tăng khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi như lạnh, nóng, đất

chua và kiềm. Nếu thiếu lân kích thước cây nhỏ hơn bình thường, lá cây

phồng cứng, lá màu xanh đậm, sau chuyển dần sang vàng, thân cây mềm,

thấp, năng suất chất khô giảm. Ngoài ra, thiếu lân sẽ hạn chế hiệu quả sử

dụng đạm. Một vài loại lá kim khi thiếu lân lá sẽ đổi màu xanh thẫm, tím, tím

nâu hay đỏ. Ở những loài cây lá rộng, thiếu lân sẽ dẫn đến lá có màu xanh

đậm, xen kẽ với các vết nâu, cây tăng trưởng chậm. Khi thừa lân không thấy

tác hại nghiêm trọng như thừa nitơ. Trịnh Xuân Vũ, (1975)[13]; Viện thổ

nhưỡng nông hóa, (1998)[11]; Ekta Khurana and J.S Singh, (2001)[15];

Thomas D. Landis, (1985)[16].

Phân Vi Sinh: Giúp cải thiện và ổn định kết cấu của đất, làm cho đất tơi

xốp, thoáng khí. Làm cho nước thấm trong đất thuận lợi, hạn chế đóng váng

bề mặt, hạn chế chảy tràn rửa trôi chất dinh dưỡng, ổn định nhiệt độ đất, tăng

cường hoạt động của sinh vật đất. Cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cây

con như: Đạm, lân, kali, các nguyên tố trung vi lượng, các kích thích tố sinh

trưởng, các vitamin cho cây con.Nếu thiếu hụt phân vi sinh cây con sẽ không

phát triển hay phát triển kém, cây còi cọc, khả năng đẻ nhánh thấp, cành lá ra

ít, lá nhỏ, lá vàng, không ra hoa hoặc ra hoa ít, tỷ lệ đậu quả thấp, bộ rễ kém

phát triển, dễ bị sâu bệnh tấn công, khả năng chống chịu kꢁm đối với các yếu

tố bất lợi.

Supe Lân: Lân ảnh hưởng đến sự vận chuyển đường, bột tích lũy về hạt

và các bộ phận thu hoạch.Lân còn ảnh hưởng đến tính lưu động của chất

nguyên sinh làm cho cây chống được lạnh, chống được nóng.Lân còn có tác

dụng đệm, làm cho cây chịu được chua, kiềm. Nên thường được dùng bón lót

hay trộn với đất trồng trước khi trồng.

Bón phân vào đất ( qua rễ ) cây hấp thụ thường không hết nên giữ lại

trong đất hoặc tự rửa trôi. Còn bón phân qua lá nồng độ bón phân qua lá

thường nhỏ. Nếu bón nồng độ cao thì cây tự sót và chết. Nếu bón nồng độ quá

9

thấp thì hiệu quả không rꢂ. Vì vậy trong một đời cây phải bón nhiều lần ở

những nồng độ thích hợp. Trong vườn ươm hầu hết phân bón được trộn với

đất trong hỗn hợp ruột bầu, tùy theo tính chất đất, đặc tính sinh thái học của

cây con mà tỉ lệ pha trộn hỗn hợp ruột bầu cho phù hợp.

2.2. Những nghiên cứu trên thế giới

1974: Polster, Fidler, Lir đã có kết luận sinh trưởng của cây thân gỗ

phụ thuộc vào sự hút các nguyên tố khoáng từ đất. Trong suốt quá trình sinh

trưởng, sự hút đó phụ thuộc vào độ dự trữ và mức độ dễ tan của chúng trong

đất. Prianitnikov, 1964 đã nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến thực vật

và nêu rõ phân bón là nguồn dinh dưỡng bổ sung cho cây sinh trưởng và phát

triển tốt, đối với từng loài cây cần có những nghiên cứu cụ thể tránh sự lãng

phí phân bón không cần thiết. Turbitxki, 1963 đã khẳng định các biện pháp

bón phân sẽ được hoàn thiện một cách đúng đắn theo sự hiểu biết sâu sắc nhu

cầu của cây, đặc điểm của đất và loại phân bón. Kali là một nguyên tố khoáng

đa lượng rất cần cho cây con gieo ươm để giúp cây sinh trưởng tốt và tăng

khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi của môi trường. Trong giai đoạn

cây mới gieo ươm sự sinh trưởng của các cơ quan bắt đầu, các tế bào trẻ mới

hình thành dễ bị tổn thương bởi các điều kiện bất lợi từ môi trường. Mặt khác

kali tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của bộ rễ, làm cho cây cứng cáp

tăng sức đề kháng của cây, giảm quá trình thoát hơi nước và điều hòa quá

trình sống làm cho cây khỏe mạnh (Andre Grro, 1967).

Theo Thomas, (1985)[16], chất lượng cây con có mối quan hệ logic với

tình trạng chất khoáng. Nitơ và phốt pho cung cấp nguyên liệu cho sự sinh

trưởng và phát triển của cây con.Tình trạng dinh dưỡng của cây con thể hiện

rõ qua màu sắc của lá. Phân tích thành phần hóa học của mô là một cách duy

nhất để đo lường mức độ thiếu hụt dinh dưỡng của cây con. Viện Thổ nhưỡng

Nông Hóa, (1998).[11]

10

Trên thế giới nhiều nhà khoa học cũng công nhận phân bón giúp cho

cây sinh trưởng phát triển nhanh hơn, phân bón còn giúp cây chống chịu được

với hạn hán, sâu bệnh. Phân bón sinh học trở thành phân bón phổ biến và

không thể thiếu trong sản xuất nông nghiệp.

Trong những năm gần đây, nhiều nước trên thế giới như: Mỹ, Anh,

Nhật, Trung Quốc ... đã sử dụng nhiều chế phẩm phân bón qua lá có tác dụng

làm tăng năng suất cho nông sản, không làm ô nhiễm môi trường như:

Atonik, Yogen, ... (Nhật Bản), Bloom, Blus, Solu, Spray-NGrow... (Hoa Kỳ),

Diệp lục tố, đặc phong... (Trung Quốc). Nhiều chế phẩm đã được nghiên cứu

và cho phép sử dụng trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam.

Ở Mỹ, Canada, Braxin... Những cánh đồng rau nhờ áp dụng phương

pháp bón phân đã tăng năng suất từ 6,5 tấn/ha. Do đó tính ưu việt của chế

phẩm sinh học có khả năng nhanh chóng cung cấp cho cây dưỡng chất phát

huy hiệu lực phân đa lượng giữ cân bằng sinh thái và đạt hiệu quả cao. Nên

trên thế giới đặc biệt là các nước phát triển việc nghiên cứu, sử dụng các chế

phẩm sinh học rất được chú trọng đầu tư. Phân bón sinh học trở thành loại

phân phổ biến và không thể thiếu trong sản xuất, nông lâm nghiệp hiện đại.

2.3. Những nghiên cứu ở Việt Nam

Đi đầu trong lĩnh vực này có thể kể đến Nguyễn Hữu Thước (1963),

Nguyễn Ngọc Tân, (1985), Nguyễn Xuân Quát (1985), Trần Gia Biển, (1985)

... các tác giả đều đi đến kết luận chung cho rằng mỗi loại cây trồng đều có

yêu cầu về loại phân, nồng độ, phương thức bón, tỷ lệ hỗn hợp hoàn toàn khác

nhau. Khi nghiên cứu gieo ươm thông nhựa (Pinus merkusii), tác giả cũng đã

tập trung xem xét ảnh hưởng của thành phần hỗn hợp ruột bầu. Những nghiên

cứu như thế cũng đã được Hoꢁng Công Đãng (2000)[2], thực hiện với loài

Bần chua ở giai đoạn vườn ươm. Mai Quang Trường, Lương Thị Anh,

(2007).[8]

11

Theo Nguyễn Thị Cẩm Nhung, (2006)[6], khi gieo ươm cây Huỳnh

Liên (Tecoma stans (L) H.B.K), hỗn hợp ruột bầu thích hợp bao gồm đất,

phân chuồng hoai, xơ dừa, tro, trấu theo tỷ lệ 90:5:2: 2,1 và 0,3% Kali clorua,

0,5% super lân và 0,1% vôi.

Cây cối tiếp nhận được 95% phân bón và được đánh giá là 1 tấn phân

bón lá có hiệu suất bằng 20 tấn phân bón vào đất. Do trên mỗi lá có hàng triệu

khí khổng có khả năng hấp thụ ánh sáng, không khí, nước và chất khoáng.

Phân được xâm nhập trực tiếp, di chuyển nhanh chóng trong cây nên đáp ứng

được yêu cầu cần thiết nhu cầu dinh dưỡng của cây trong thời gian ngắn, giúp

cây sinh trưởng tốt cho năng suất và chất lượng cao.

Theo Nguyễn Minh Đường và nhiều tác giả khác từ năm (1980-

1985)[3], cũng có những nghiên cứu chi tiết về gieo ươm và trồng rừng Sao

dầu ở rừng ở miền Đông Nam Bộ.

Khi nghiên cứu gieo ươm Thông nhựa ( Pinus merkusii), Nguyễn Xuân

Quát, (1985)[7] cũng đã tập trung xem xét ảnh hưởng của thành phần hỗn

hợp ruột bầu. Những nghiên cứu như thế cũng đã được Hoꢁng Công Đãng,

(2000) [2] thực hiện với loài Bần chua ở giai đoạn vườn ươm.

Khi bố trí thí nghiệm về ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu, Nguyễn Xuân

Quát, (1985)[7] và Hoꢁng Công Đãng, (2000)[2] thăm dò phản ứng của cây

con với phân bón, Nguyễn Xuân Quát, (1985)[7] Và Hoꢁng Công Đãng,

(2000)[2] đã bón lót supe lân, clorua kali, sulphat amôn với tỉ lệ từ 0-6% so

với trọng lượng ruột bầu. Đối với phân hữu cơ, các tác giả thường sửa dụng

phân chuồng hoai ( phân trâu, phân bò và phân heo) với liều lượng từ 0-25%

so với trọng lượng bầu. Một số nghiên cứu cũng hướng vào xem xét phản ứng

của cây gỗ non với nước. Tuy vậy, đây là một vấn đề khó, bởi vì hiện nay còn

thiếu những điều kiện nghiên cứu cần thiết Nguyễn Xuân Quát, (1985)[7]