Đô thị ven đô
ߧ THë VEN ߧ
NguyEÃN ÑAêNg SôN
Phoù Vieän tröônû g Vieän Nghieân cöùu ñoâ thò & phaùt trieån haï taàng
SuburbAN ArEAS
The article deals with huge city issues with many challenges; suburban areas and interdependence between urban and rural
development; green urban village model; identify challenges and suggest some solutions for the development of suburban
areas of ho chi minh city such as: “a rural - urban consolidation”, “urbanization of rural suburban” associated with “new rural
construction “. gradually forming urban villages; strengthening the management of adjacent areas and planning of urbanized
suburban villages to avoid spontaneous development.
Baøi baùo ñeà caäp ñeán caùc vaán ñeà veà Thaønh phoá cöïc lônù vôùi nhieuà thaùch thöùc; Vuøng ven
ñoâ vaø söï phuï thuoäc laãn nhau giöõa phaùt trieån ñoâ thò vaø noâng thonâ ; Moâ hình Laøng ñoâ thò
xanh; Neuâ ra caùc thacù h thöùc vaø gôïi yù motä soá giaûi phapù cho vieäc phaùt trieån vuøng ven ñoâ
TP.HCM nhö: “moät hôïp nhaát noâng thoân - ñoâ thò”, “ñoâ thò hoùa noâng thoân ngoaïi thaønh” gaén
vôùi “xaây döïng noâng thoân môùi”, töøng böôùc hình thaønh caùc laøng ñoâ thò; Taêng cöôøng quaûn
lyù vuøng giaùp ranh vaø quy hoaïch caùc laøng ñoâ thò hoaù ven ñoâ ñeå traùnh tình traïng phaùt trieån
töï phaùt.
Töø khoùa: ñoâ thò ven ñoâ, vuøng ven, laøng ñoâ thò, phaùt trienå vuøng ven ñoâ TP.HCM.
Thaønh phoá cöïc lôùn vôùi nhieàu thaùch thöùc
Ngaøy nay caùc vunø g ñoâ thò traûi ronä g laø hieän töôïng treân toaøn theá
giôùi, maëc duø coù toác ñoä quy moâ khaùc nhau. Chuû ñeà trong soá
baùo Time coù ñeà caäp ñeán 21 “sieâu thaønh phoá” cuûa theá kyû XXI
vôùi daân soá vöôtï 10 trieäu ngöôiø , 18 trong soá nayø laø thuoäc caùc
nöôùc ñang phaùt trieån.
Traät töï quoác teá môùi ñem ñeán cho caùc thaønh phoá moät loaït caùc
thaùch thöùc khi tìm caùch giaûi quyeát caùc caûi tieán veà cô caáu caàn
thieát, neáu muoán ñaït ñöôïc caùc caûi tieán song song veà naêng
suaát vaø chatá löôïng cuoäc soná g ñoâ thò. Caùc thaùch thöùc chính
laø caùc “caên beänh ñoâ thò” do “khuûng hoaûng ñoâ thò” töø “buøng noå
daân soá” gaây ra.
Baûn thaân quy moâ cuõng laøm thay ñoåi noäi dung cuûa vaán ñeà ñoâ
thò. Caùc vuøng ñoâ thò coù 10 trieuä daân trôû leân coù caáu truùc khaùc
vôùi caùc thaønh phoá coù vaøi trieäu daân. Kích thöôùc töï thaân laøm
naûy sinh tính phöùc taïp, noù cunõ g thu huùt söï chuù yù ñeán nhöõng
vaán ñeà thaät söï ôû taàm vuøng ñoâ thò nhö giao thoâng, nöôùc vaø
quaûn lyù raùc, khoâng gian môû cuûa vuøng vaø oâ nhieãm khoâng khí,
khaùc bieät hanú vôùi nhöõng vanà ñeà ôû caáp thanø h phoá hoaëc khu
daân cö.
TP.HCM vôùi khoaûng 10 trieäu danâ laø thaønh phoá cöïc lôùn/sieâu
thaønh phoá, do vaäy thaønh phoá seõ phaûi ñoái dieän vôùi nhieàu thaùch
thöùc - baát oån, vôùi “caùc caên beänh ñoâ thò” nhö ñaõ neâu treân. Ñeå
khaéc phuïc caùc thaùch thöùc baát oån naøy phaûi döïa vaøo “gæaûi phaùp
quy hoaïch”. Quy hoaïch tröôùc tieân phaûi laø cô sôû ñeå phaùt trieån
thaønh phoá benà vöõng, ñeå haøi hoøa giöõa caïnh tranh kinh teá vaø
soáng toát. Tuy nhieân ñoái vôùi thaønh phoá cöïc lôùn thì giaûi phaùp
quy hoaïch haøng ñaàu phaûi laø “moâ hình phaùt trieån khoâng gian
SË103+104 .2020
86
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
phaân taùn” hoaëc “hình thaùi ñoâ thò phaân taùn”
ñeå caûi thieän moâi tröôøng sinh hocï , bieán ñoåi
khí haäu (BÑKH) vaø moiâ tröôøng giao thoâng
cuûa thaønh phoá.
TP.HCM cuõng khoâng phaûi laø ngoaïi leä, quy
hoaïch TP.HCM tôùi naêm 2025 cunõ g coù moâ
hình phaùt trieån khonâ g gian “tapä trung - ña
cöïc” vôùi trung taâm chính môû roäng thaønh
“cuïm trung taâm thoná g nhaát lônù hôn” vaø 4
trung taâm khu vöïc. Tuy nhieân, hieän nay
môùi chæ trieån khai thöïc hieän 2 trung taâm khu
vöïc: 1 höôùng chính Nam ra bieån Ñoâng, vaø 1
höôùng phuï Taây - Taây Baéc, coøn 2 trung taâm:
1 höôùng chính Ñoâng ñaõ coù tuyená metro soá 1
cöûa ngoõ ra mieàn Ñoâng vaø 1 höôùng phuï Taây -
Taây Nam laø cöûa ngoõ töø mieàn Tayâ vaøo thanø h
phoá thì laïi chöa baté ñaàu, do vaäy chöa caên
baûn khaéc phuïc ñöôïc nhöõng baát oån, thaùch
thöùc, caùc vaán ñeà ñoâ thò vaø caùc caên beänh ñoâ
thò cuûa thaønh phoá.
Do vaäy thaønh phoá canà coù “keá hoaïch” ñeå
thöïc hieän “chieán löôcï phaùt trienå ñoâ thò” theo
quy hoaïch phaùt trienå khoâng gian ñoâ thò “ña
cöïc”/“ña trung taâm” ñeå “tích tuï daân cö” hôïp
lyù, trong ñoù “öu tienâ ” caùc trung taâm ñoâ thò
khu vöïc coøn laïi nhö: khu ñoâ thò cao Quaän 9,
khu ñoâ thò Taân Taïo - Taân Kieân Bình Chaùnh
vaø “ñoät phaù” phaùt trieån khu trung taâm ñoâ thò
môùi Thuû Thieâm bôø Ñoâng vôùi 4 caàu vaø moät
haàm keát noái vôùi bôø Tayâ soâng Saøi Goøn, töø ñoù
hình thaønh “cuïm trung taâm thoáng nhaát lôùn
hôn” nhaèm giaûi quyetá caên banû caùc baát oån
vaø thaùch thöùc cuûa motä “thaønh phoá cöïc lôùn”
höôùng ñeán muïc tieâu thaønh phoá trôû thaønh
thaønh phoá quoác teá, laø moät “trung taâm haøng
ñaàu cuûa khu vöïc Ñonâ g Nam AÙ”. Nghò quyeát
16 cuûa Boä Chính trò ñöa ra phöông höôùng
laø TP.HCM seõ trôû thanø h moät trung taâm lôùn
ôû khu vöïc Ñoâng Nam AÙ. Tuy nhieân do chöa
coù chieán löôïc phaùt trieån ñoâ thò neân cho tôùi
nay thaønh phoá vaãn chöa thöïc hienä ñöôïc quy
hoaïch hình thaùi ñoâ thò ña trung taâm ñaõ ñöôïc
Chính phuû pheâ duyeät, neân chöa coù cô sôû ñeå
giaûi quyeát ñöôïc caùc thaùch thöùc.
Quy hoaïch ñieàu chænh TP.HCM döï baùo ñeán
naêm 2025, TP.HCM coù treân 10 trieuä daân, coù
theå noùi thaønh phoá cuõng seõ ñönù g vaøo danh
saùch caùc thaønh phoá cöïc lôùn ôû khu vöïc chaâu
AÙ. Do vaäy, caàn sôùm döï baùo caùc thaùch thöùc
veà ñoâ thò seõ gaëp phaiû , ñeà ra cacù giaûi phaùp
ñeå giaûi quyeát nhaát laø veà quy hoaïch vaø keá
hoaïch thöïc hieän.
urban agglomeration) laø moät khu vöïc thaønh
phoá hay thò traán ñöôïc môû roäng, bao goàm
khu ñoâ thò cuûa moät nôi ñöôïc goïi laø trung
taâm (nôi trung taâm nayø thöôøng laø moät khu töï
quaûn) vaø baát cöù nhönõ g khu vöïc ngoaïi oâ naøo
ñöôïc noái lieàn nhau qua khu ñoâ thò lieân tuïc
naøy. Taiï Phaùp, Vienä Thoáng keâ Phaùp INSEE
dòch töø nayø thaønh “Uniteù urbaine” coù nghóa
laø khu ñoâ thò noái tieáp nhau.
Caùc thacù h thöùc cuaû thaønh phoá cöïc lôùn
coù theå bao goàm: (i) Tính caïnh tranh
(Competitiveness); (ii) Daân soá taêng
nhanh (Population); (iii) Giamû ngheøo ñoâ
thò (Poverty alleviation); (iv) OÂ nhieãm
moâi tröônø g (Pollution); (v) Bieán ñoåi khí
haäu (Climate Change); (vi) UnØ taéc giao
thoâng (Traffic Jam); (vii) Söï phuï thuoäc
laãn nhau giöõa phaùt trieån ñoâ thò vaø noâng
thoân (Interdependency of urban and rural
Development); (viii) Chính saùch quaûn trò ñoâ
thò (Political).
Töø nhöõng naêm 60, khi maø buøng noå ñoâ thò ñaõ
cho thaáy caùc heä luïy goïi chung laø caùc “caên
beänh ñoâ thò”, nhaát laø “beänh ñaàu to ñoâ thò” thì
caùc nöôùc nhaän ra raèng caàn nghieân cöùu phaùt
trieån chatá löôïng ñoâ thò hôn laø quy moâ vaø soá
löôïng ñoâ thò.
Ñeå haïn cheá caùc sieâu ñoâ thò ngaøy caøng phaùt
trieån “lan toûa” vaø “phình to” ra vuøng ven ñoâ,
caàn giaûi quyeát toát “Söï phuï thuoäc giöõa phaùt
trieån ñoâ thò vaø noâng thoân ôû vuøng ven ñoâ”.
Coù nhieàu caùch ñònh nghóa veà thanø h phoá cöïc
lôùn (mega-city), tuy nhieân phoå bieán nhaát
treân theá giôùi hieän nay vaãn laø döïa vaøo daân
soá, theo ñoù thaønh phoá cöïc lôùn phaûi coù 10
trieäu daân trôû leân. Thaønh phoá treân 10 trieäu
daân coù theå thuùc ñayå taêng tröôûng kinh teá
song noù cuõng coù nguy cô laøm suy giaûm
chaát löôïng cuoäc soáng maø chuùng ta caàn thaáy
tröôùc ñeå khaéc phuïc.
Trong khi ñoù thaønh phoá cöïc lôùn luoân coù söùc Vuøng ven ñoâ vaø söï phuï thuoäc laãn
eùp raát lôùn phaùt trieån ñoâ thò ra vuøng ven ñoâ nhau giöõa phaùt trieån ñoâ thò vaø
vaø deã trôû thaønh “ñaïi ñoâ thò” (daân soá coù theå noâng thoân
treân 18 trieäu ngöôøi) vôùi nhieàu thaùch thöùc
nan giaûi. Trong nghienâ cöùu veà caùc khu ñònh
cö cuûa con ngöôøi, moät ñaïi ñoâ thò (tieáng Anh:
Theo Terry McGee, vunø g ven laø moät khaùi
nieäm, laø vuøng coù söï töông taùc giöõa noâng
thoân vaø thaønh thò. Tuy nhieân, ñeå coù ñöôïc
SË103+104 .2020
87
caùch toanø dieän thì daân toaøn quoác cuõng seõ
khoâng theå thöïc hienä xaõ hoäi khaù giaû”.
Moâ hình Lanø g ñoâ thò xanh
Moâ hình “laøng ñoâ thò xanh” laø hình maãu cho
caùc “khu ñoâ thò môùi ven ñoâ” vaø caùc “laøng
ven ñoâ coù khaû naêng ñoâ thò hoùa”.
Laøng ñoâ thò - moät ñôn vò/hình thaùi ñònh theo
khaùi niemä môùi chính thöùc ra ñôøi ôû Anh
nhöõng namê 80 cuûa theá kyû XX vôùi söï thaønh
laäp caùc nhoùm laøng ñoâ thò (Urban Village
Group, vieát taét UGV). Laøng ñoâ thò ñöôïc
xem laø söï löïa choïn cho caùc moâ hình phaùt
trieån ñoâ thò löôõng tính hieän nay taïi nhieàu
thaønh pho,á ñaëc bietä trong boái caûnh hieän ñaïi
hoùa (HÑH) vaø buøng phaùt ñoâ thò ñang dieãn
ra maïnh meõ. Muïc ñích cuûa Laøng ñoâ thò laø
nhaèm kiemå soaùt söï phaùt trieån coù hieäu quaû
hôn. Vôùi nguyeân taéc tìm caùch keát hôïp taát caû
caùc hoaït ñoäng vaø lamø cho chuùng coù theå tieáp
caän ñöôcï trong moät trung taâm hoãn hôïp coù
dòch vuï giao thoâng coâng coäng phuïc vuï toát,
thaân thieän vôiù moâi tröôøng.
moät ñònh nghóa chính xaùc hôn veà vuøng ven,
phaûi döïa vaøo tính ñacë thuø cuûa töøng vuøng
ñaïi ñoâ thò. Theo ñònh nghóa nayø , vuøng ven
khoâng coá ñònh veà maët ñòa ly.ù Trong caùc
vuøng ñaïi ñoâ thò, khu trung tamâ ñoâ thò cöù
laán sang vaø môû roäng thoâng qua taùi phaân
ñònh ranh giôùi haønh chính, nhö tröôøng hôïp
cuûa Haø Noäi vaø TP.HCM. Coøn vuøng ngoaïi
vi (ngoaïi thaønh) thì cöù tieáp tucï môû roäng ra
ngoaøi cuøng vôùi caùc hoaït ñoäng xaâm chieám
noâng nghieäp khoâng theå phuïc vuï ñöôïc. Nhôø
vieäc caûi thieän heä thoáng giao thonâ g, moät soá
lôùn cö danâ noâng thonâ vaøo thanø h phoá hanø g
ngaøy ñeå laøm vieäc. Do vaäy ñaõ hình thaønh “moät
hôïp nhaát noâng thoân - ñoâ thò toanø dieän” (A
Comprenensive Rural-Urban Integration),
ñoù laø motä toång theå noâng thoân ñoâ thò theo
kieåu “ñoâ thò - laøng que”â hay coøn goiï laø “laøng
ñoâ thò ” (large urban village).
Theo caùc nhaø pheâ bình ñoâ thò thì “Laøng ñoâ
vuøng noâng thoân. Nhö vaäy, maëc duø vuøng ven Coù theå noùi theo kinh nghieäm cuûa thò” khoâng phaûi laø moät khaùi nieäm môùi, chæ
cuûa caùc vuøng ñoâ thò ñeàu bò taùc ñoäng gioáng Trung Quoác:
ñôn giaûn laø moät söï cauá truùc laïi yù töôûng trong
vieäc quy hoaïch ñoâ thò nhaèm muïc ñích giöõ
gìn moâi tröôøng thienâ nhieân cuûa laøng queâ
trong söï baønh tröônù g ñoâ thò ñang dieãn ra
quaù maïnh nhö nhieàu thaäp kyû qua.
nhau bôûi nhöõng löïc kinh teá - xaõ hoäi, nhöng
thöôøng giöõa caùc vunø g ñoâ thò vanã coù nhönõ g
khaùc bieät saâu saéc do möùc phaùt trieån kinh teá,
kinh teá - chính trò vaø vaên hoùa cuaû töøng quoác
gia, töøng khu vöïc trôû neân khaùc nhau.
(1) “Nhatá theå hoaù thaønh thò noâng thoân”
khoâng phaiû laø chuyenå bieán nonâ g thoân thanø h
thaønh pho,á bôûi vì nonâ g thoân khoâng nhöõng
cung caáp löông thöcï , thöïc phaåm cho daân
cö thaønh thò, cung capá caùc nguyeân lieäu cho
saûn xuatá coâng nghieäp, maø hôn nöõa noâng
thoân conø cung caáp khoâng gian xanh, môû
roäng khonâ g gian cunõ g nhö caiû thieän moâi
tröôøng cho ñoâ thò.
Theo nhaø töông lai hoïc ngöôøi Myõ Alvin
Toffler: Trong kyû nguyeân thoâng tin, nhöõng
nöôùc ngheøo naëng veà noâng nghieäp thuoäc
theá giôùi thöù ba coù theå söû duïng lôïi theá cuûa
ngöôøi ñi sau baèng con ñöôøng taét xaây döïng
moâ hình “sinh thaùi - coâng ngheä thaáp” tieán
thaúng vaoø “vaên minh haäu - coâng nghieäp”
maø khoâng phaûi kinh qua giai ñoaïn phaùt trieån
“coâng nghiepä coå ñieån”.
Cho ñeán nay söï phaùt trieån ñoâ thò vaø noâng
thoân ngoaïi thaønh vanã taùch rôiø nhau daãn ñeán
vieäc giaûi quyeát vaán ñeà cuûa lónh vöïc naøy seõ
gaây thieät haïi cho lónh vöïc kia. Hai khu vöïc
cuoái cuøng neân nhìn nhaän vai troø hoã trôï vaø
boå sung cho nhau nhieuà hôn veà kinh teá, moâi
tröôøng, vieäc phoái hôpï quaûn lyù seõ caøng trôû
neân quan troïng hôn, ñaëc bieät khi caùc maâu
thuaãn vöôït qua heä thoná g luaät phapù vaø caùch
quaûn lyù khoâng thích hôpï . Taïi ranh giôùi ñoâ thò
vuøng ven ñoâ khoâng chæ laø ñieåm noùng cuûa söï
phaùt trieån hoãn loaïn maø coøn laø nôi tieàm aån
nhöõng maâu thuaãn quyeàn lôïi. Vieäc ñaàu cô
phoå bieán nhö tranh chaáp ñaát ñai vaãn xaûy ra
haøng ngaøy.
(2) “Nhaát theå hoùa thanø h thò noâng thoân” cuõng
khoâng phaiû baèng caùch ruùt ngaén cheânh leäch
giöõa thanø h thò vaø nonâ g thoân hay baèng caùch
“noâng thonâ hoùa thanø h thò”. Phöông höôùng
ñeå nhaát theå hoùa thanø h thò vaø nonâ g thoân neân
laø moät “tieán hoùa song höôùng” töcù laø thaønh
thò vaø nonâ g thoân phaiû thu huùt laãn nhau veà
nhöõng caùi tieân tieán vaø laønh maïnh, ñoàng thôøi
phaûi loaiï boû nhöõng caùi laïc haäu vaø teä naïn…
Nhöõng ñieàu ñoù coù nhieàu ñieåm töông ñoàng
vôùi caùc phaùc hoïa veà xu theá phaùt trieån kieán
truùc - ñoâ thò theá giôiù theá kyû XXI. Ngaøy nay
caùc chuyenâ gia ñoâ thò Myõ ñang noùi nhieàu veà
söï phaùt trieån cuûa cacù “laøng ñoâ thò” (urban
village) hoaëc nhöõng “chuøm ñoâ thò” (urban
constellations) trong moät “ngaân haø ñoâ thò
trung taâm” (metropolitan galaxy). Vieäc saûn
xuaát nhö vaäy seõ “phaân taùn” theo quy moâ
thích hôpï töøng ñòa phöông. Neáu kyû nguyeân
coâng nghieäp sinh ra caùc thaønh phoá thì kyû
nguyeân thoâng tin coù theå “phi taäp trung
chuùng”. Thí ñieåm “lanø g ñoâ thò xanh” (green
(3) Ñeå thöïc hieän nhaát theå hoaù thaønh thò
vaø noâng thoân caàn löu yù caùc vaán ñeà sau:
“Khoâng coù hieän ñaïi hoùa noâng nghieäp, ñoâ thò
hoùa noâng thoân thì khoâng coù hienä ñaïi hoùa
cuûa nhaø nöôùc”; “Neáu noâng thoân khoâng ñöôïc
phoàn vinh vaø oån ñònh, nhaø nöôùc cuõng khoâng
ñöôïc phonà vinh vaø onå ñònh”; “Neuá noâng daân
khoâng theå thöïc hieän cuoäc soáng khaù giaû moät
Ranh giôùi giöõa ñoâ thò vaø noâng thoân seõ maát
daàn cuøng vôùi quaù trình ñoâ thò hoaù . Tuy nhieân
caùc ranh giôùi caàn ñöôcï taùi laäp seõ cho pheùp
thaønh phoá quaûn lyù caùc khu vöïc ñoâ thò hoùa
nhanh choùng ôû ven ñoâ vaø taïo nenâ söï naêng
ñoäng veà kinh teá maø tröôùc ñaây neàn kinh teá
SË103+104 .2020
88
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
urban village) laø quyeát ñònh mang tính chieán löôïc daøi haïn caàn thieát Ñoâ thò ven ñoâ ôû TP.HCM
ñeå thöïc hieän caân baèng nhu caàu phatù trieån ñoâ thò vaø noâng thoân. Ñoàng
thôøi ñeå baûo veä ñòa caàu tröôùc söï bieán ñoåi ngaøy caøng khaéc nghieät cuûa
khí haäu, caùc xu höôùng phaùt trieån ñoâ thò gaén lieàn vôiù caùc khaùi nieäm:
Sinh thaùi, Xanh, Thích öùng BÑKH… höôùng ñeán phaùt trieån beàn vöõng
ra ñôøi. “Laøng ñoâ thò xanh” laø söï ketá hôïp giöõa “laøng - ñoâ thò” vaø “ñoâ thò
xanh” (thích öùng vôùi BÑKH).
Veà maët haønh chính ñòa giôùi thì vuøng ven khoâng chæ ñöôïc ñònh nghóa
bao goàm caùc khu vöïc quaän/huyenä bao quanh noäi thaønh thaønh phoá.
Vuøng ven ñöôïc xem laø caùc quaän môùi naèm ôû vò trí chuyeån tieáp giöõa
khu vöïc trung tamâ vaø ngoaïi thaønh.
Theo Vieän Quy hoaïch xaây döïng TP.HCM, quaän ven khaùc vôùi caùc
quaän noäi thò hoaëc huyeän ngoaïi thaønh do coù ñaëc ñieåm gaàn nhö baùn
thoân, baùn thò, vôùi dieän tích ñatá noâng nghieäp vaãn coøn khaù nhieàu,
chieám tyû troïng bình quaân töø 10-30% treân toång dieän tích ñaát töï nhieân.
Chính vì quyõ ñaát coøn nhieàu ñeå chuyeån ñoåi töø ñaát noâng thoân sang ñaát
ñoâ thò neân trong quaù trình phaùt trieån vaø môû roäng noäi thò cuûa thaønh
phoá, khu vöïc vuøng ven coù theå xem nhö moät vuøng “ñeäm”, qua quaù
trình phaùt trienå seõ cuøng hoøa nhaäp vaøo khu vöïc noäi thaønh (ñoâ thò)
hieän höõu. Vuøng ven laø vuøng vaønh ñai chuyeån tieáp giöõa moät ñoâ thò lôùn
vaø noâng thoân xung quanh, chòu anû h höôûng maïnh meõ cuûa vaên hoùa
ñoâ thò ñoù, nhöng vaãn coøn mang trong mình nhieàu yeáu toá cuûa vaên
hoùa noâng thoân, neân khoâng haún laø noâng thoân maø cuõng chöa phaûi laø
ñoâ thò thöïc sö.ï Duø coù nhieàu ñònh nghóa theo nhieàu goùc ñoä khaùc nhau
nhöng caùc nhaø nghieân cöùu ñeàu coù chung moät quan ñieåm vuøng ven
laø vuøng ñeäm, vuøng chuyeån tieáp ñang ñoâ thò hoùa töø vuøng noâng thoân
sang vuøng ñoâ thò laø vuøng giaùp ranh vôùi ñoâ thò. Nhö vaäy, vuøng ven
laø vuøng ñang bò ñoâ thò hoùa taùc ñoäng, hình thaønh neân quaän môùi töø
huyeän vaø ñang ngaøy caøng thay ñoiå do taùc ñoäng cuûa ñoâ thò hoùa. ÔÛ ñoù
dieän tích ñaát noâng nghieäp caøng ngaøy caøng bò thu heïp. Nhöõng quaän
môùi thaønh laäp töø huyeän ñöôïc hieåu chung laø vunø g ven vì baûn thaân
huyeän coøn laïi cuõng bò taùc ñoäng cuûa ñoâ thò hoùa nhö tröôøng hôïp cuûa
Thuû Ñöùc, quanä 2, quaän 9, quaän 7, huyeän Nhaø Beø (1997) vaø quaän
Bình Taân, huyenä Bình Chaùnh, quaän 12 vaø huyeän Hoùc Moân (2003).
Nhö vaäy, ta coù theå xaùc ñònh ranè g vuøng ven TP.HCM laø quaän Thuû
Ñöùc, quaän 2, quaän 9, quaän 7, quaän 8, quaän 12, huyeän Nhaø Beø,
huyeän Bình Chanù h, huyeän Hoùc Monâ . Ñoù laø xu höôùng phaùt trieån lan
toûa ra vuøng ven ñoâ hieän nay.
“Laøng - ñoâ thò” seõ cung caáp vieäc laøm cho caùc hoä nonâ g thoân. Noù ñonù g
goùp vaøo vieäc tieáp tuïc caûi taïo heä thoáng haï taàng vaø coâng ngheä ôû vuøng
noâng thoân ngoaïi thaønh. Noù taùc ñonä g toát tôùi tình traïng söùc khoûe vaø
vaên hoùa. Noù giuùp giaûm thieåu söï phaân hoùa xaõ hoäi ñi keøm vôùi vieäc di
daân ra thaønh phoá. Neáu ñöôïc quanû lyù toát noù seõ giuùp cho vieäc baûo
veä moâi tröôøng cho caû thaønh phoá vaø noâng thoân ngoaïi thaønh baèng
vieäc phaân boá saûn xuaát vaø daân cö treân khu vöïc töông ñoái roäng. Do
vaäy caùc thaønh phoá laøm toát seõ laø caùc thaønh phoá phatù trieån ñöôïc moái
quan heä ñeå thoûa maõn ñöôïc caû nhu caàu cuûa thaønh phoá vaø khu vöïc
ngoaïi thaønh.
ÔÛ nöôùc ta, taïi Quyeát ñònh soá 1526/QÑ-TTg ngaøy 3/9/2015 veà moät
soá cô cheá, chính saùch ñaëc thuø phatù trieån thaønh phoá Ñaø Laït coù moät
noäi dung quan troïng coù tính ñoät phaù laø tænh Laâm Ñonà g ñöôïc thí ñieåm
xaây döïng “Laøng ñoâ thò xanh” taïi thaønh phoá Ñaø Laït.
Laõnh ñaïo UBND tænh Laâm Ñoàng vöøa chæ ñaïo caùc ñôn vò chuû
trì boå sung, hoaøn thieän ñoà aùn quy hoaïch phaân khu xaây döïng
moâ hình Laøng ñoâ thò xanh taïi xaõ Xuaân Thoï, thaønh phoá Ñaø Laït.
Ñaây laø Ñeà aùn thí ñieåm xaây döïng moâ hình Laøng ñoâ thò xanh ñaàu
tieân cuûa caû nöôùc, ñöôïc UBND tænh Laâm Ñoàng pheâ duyeät töø
naêm 2018.
Theo Quyeát ñònh soá 2431/QÑ-UBND ngaøy 23/11/2018 cuûa
UBND tænh Laâm Ñoàng, Ñeà aùn thí ñieåm xaây döïng moâ hình Laøng
ñoâ thò xanh taïi xaõ Xuaân Thoï, thaønh phoá Ñaø Laït coù quy moâ döï
kieán ñeán naêm 2030 laø 1.500 - 2.500 nhaân khaåu; nhaân daân tham
gia thöïc hieän vaø vaän haønh ñeà aùn theo quy öôùc, höông öôùc; chính
quyeàn vaø heä thoáng chính trò cuûa xaõ quaûn lyù Laøng theo quy ñònh
cuûa phaùp luaät.
Tuy nhieân, giöõ gìn vuøng noâng thonâ , ñaát noâng nghieäp vaø khoâng gian
xanh laø chieán löôïc quan troïng. Vuøng noâng thoân cuõng quan troïng
khoâng keùm phanà khu vöïc ñoâ thò. Trong quaù trình “chuyeån ñoåi noâng
thoân - ñoâ thò” lónh vöïc BÑS phaùt trieån nhanh vaø gia taêng cho töông
SË103+104 .2020
89
xöùng vôùi toaøn boä neàn kinh teá thaønh phoá. Ngaønh saûn xuaát phuï thuoäc (ñieàu chænh boå sung) caùc khu chöùc naêng, heä thoáng giao thoâng
vaøo noâng nghieäp truyeàn thoáng seõ trôû neân chuyeân saâu vaø ñöôïc coâng cho phuø hôïp.
nghieäp hoùa thonâ g qua kyõ thuaät môùi. Nhöõng xí nghieäp noâng thoân seõ
phaùt trieån thaønh nhöõng xí nghieäp coâng ngheä cao ñoâ thò hoùa, giaûm ñi Caùc tieâu chí ñeå quy hoaïch phaùt trieån laøng ñoâ thò xanh bao goàm: (1)
möùc ñoä oâ nhieãm noâng nghieäp. Xaây döïng cô sôû haï taàng ñaùp öùng nhöõng Ñòa ñieåm quy hoaïch xaây döïng ñaûm baûo beàn vöõng (vuøng ven ñoâ/ñòa
nhu caàu phaùt trieån cuûa vuøng ngoaïi vi. Ñoäng löïc ñeå phaùt trieån “moät hôïp ñieåm môùi hoaëc naâng caáp phaùt trieån moät ñòa ñieåm ñaõ coù saün); (2) Söû
nhaát noâng thoân - ñoâ thò” laø ñoâ thò hoùa noâng thoân song haønh vôùi ñoâ thò duïng taøi nguyeân, naêng löôïng vaø coâng ngheä xanh; (3) Chaát löôïng
hoùa thaønh phoá, ñeå phaùt trieån nhöõng thò traán thò töù. Theo kinh nghieäm moâi tröôøng kieán truùc, moâi tröôøng soáng vôùi caáu truùc khoâng gian laøng,
moät soá nöôùc, khoâng theå chôø CNH - HÑH môùi thuùc ñaåy “ñoâ thò hoùa nhöng tieän nghi chaát löôïng soáng khoâng thua keùm thaäm chí coù tieâu
noâng thoân” maø phaûi tieán haønh ñoàng thôøi vôùi “xaây döïng noâng thoân môùi”, chí coøn hôn haún chaát löôïng soáng khu vöïc ñoâ thò. Ñoä che phuû caây
ñoâ thò hoùa phaûi trôû thaønh khaâu then choát phaùt trieån noâng thoân. Trong xanh ñaït 70% trôû leân; (4) Ít taùc ñoäng ñeán moâi tröôøng töï nhieân vaø
quaù trình ñoâ thò hoùa, CNH - HÑH laø moät quaù trình laøm bieán ñoåi thaønh nhaân vaên; (5) Gìn giöõ, baûo toàn vaø phaùt huy caùc giaù trò vaên hoùa baûn
phaàn cô caáu lao ñoäng noâng thoân vaø cô caáu söû duïng ñaát.
ñòa gaén vôùi du lòch dòch vuï...
Do vaäy “ñoâ thò hoùa noâng thoân ngoaïi thaønh” TP.HCM khoâng theå chôø
maø phaûi gaén vôiù “xaây döïng nonâ g thoân môùi” ñeå giaiû quyeát 3 vaán ñeà
ñang haïn cheá nonâ g nghieäp phaùt trieån laø: baûo hoä noâng nghieäp, HÑH
noâng nghieäp vaø thöông phaåm hoaù noâng nghieäp. Quaù trình ñoâ thò
hoùa noâng thoân seõ ñaùp öùng ñöôïc caùc tieâu chuaån cuûa ñoâ thò xeùt veà
quy moâ daân soá, cô caáu lao ñoäng vaø cô sôû haï taång. Caùc thò traán, thò
töù coâng nghieäp - dòch vuï seõ laøm ñieåm töïa ñeå phatù trieån khu daân cö
noâng thoân, giöõ vai troø thuùc ñaåy ñoâ thò hoùa noâng thoân vaø quy hoaïch
caùc “khu phoá nhoû”. Töøng böôùc hình thaønh caùc “lanø g ñoâ thò xanh” ôû
ven ñoâ TP.HCM.
Theo kinh nghiemä cuûa ngöôøi Anh, Laøng ñoâ thò laø moät phaân khu ñoâ
thò ñöôïc ñoùng xung quanh moät nutù giao thoâng, coù maät ñoä cao hoaëc
quanh moät ñieåm coù söï buoân baùn taáp naäp, moät ñieåm troän laãn giöõa
caùc muïc ñích söû duïng ñaát, bao gomà baùn leû, thöông maïi, laøm vieäc,
sinh soáng vaø giaûi trí, caùc khoâng gian coâng coäng haáp daãn vaø ñöôïc
söû duïng toát, motä moâi tröôøng ñoâ thò daønh cho ngöôøi ñi boä an toaøn vaø
thuaän tieän coù caùc nhaân toá naâng cao nieàm töï haøo, tính ñòa phöông vaø
baûn saéc coäng ñoàng.
Laøng ñoâ thò cuõng laø caùch hieåu cho vieäc quy hoaïch vaø thieát keá ñoâ thò/
thieát keá ñôn vò ñònh cö. Noù ñöôïc ñeà caäp ñeán vôùi caùc neùt ñaëc thuø: (1)
Maät ñoä phaùt trieån ôû möùc ñoä trung bình; (2) Phaùt trieån haøi hoøa giöõa
caùc vuøng chöùc naêng (hình thaønh moät khoâng gian soáng coù tính beàn
vöõng); (3) Moät moâi tröôøng thaân thieän; (4) Phaùt trieån kinh teá chung
cuûa khu vöïc.
Ñoái vôùi moâ hình ñònh cö “Laøng ñoâ thò xanh” quy hoaïch phaùt
trieån döïa treân cô sôû toân taïo, chænh trang caùc thò töù, thò traán laøng
xoùm (coù cô sôû vaät chaát töông ñoái phaùt trieån/gaàn vôùi ñoâ thò)...,
caàn giöõ nguyeân caáu truùc khoâng gian ñònh cö cuõ ñeå chænh trang
SË103+104 .2020
90
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
Trong quaù trình ñoâ thò hoaù noâng thoân caàn coi troïng coâng naêng toûa saùng cuaû thaønh phoá trung taâm ñoái
vôùi noâng thoân ngoaïi thaønh nhö phaùt huy taùc duïng cuûa trung tamâ trao ñoåi vaø löu thoâng thoâng tin, tieàn
voán vaø nhanâ taøi, phoå bieán vaên minh ñoâ thò, keát hôpï vôùi cheânh leäch ñòa toâ ñatá ñai thaønh thò - noâng thoân.
Tuy nhieân thaønh phoá canà taêng cöônø g quaûn lyù vuøng giaùp ranh vaø quy hoaïch caùc laøng ñoâ thæ hoaù ven ñoâ
ñeå traùnh tình traïng phatù trieån töï phaùt nhö taïi cacù huyeän Bình Chaùnh vaø Hoùc Moân hoaëc “phaân loâ hoä leû”
traøn lan ôû ngoaïi thaønh vaø vuøng ven (tôùi 4.000 tröônø g hôïp). Do vayä vieäc xaùc ñònh ranh giôùi taêng tröôûng
ñoâ thò (Urban Growth Boundary-UGB) vaø vò trí caùc laøng ñoâ thò hoùa ven ñoâ laø ñeå coù cô sôû taêng cöôøng
quaûn lyù taêng tröôûng ñoâ thò (Urban Growth Management-UGM).
NGAØY NHAÄN BAØI: 14/3/2020
NGAØY GÖÛI PHAÛN BIEÄN: 15/3/2020
NGAØY DUYEÄT ÑAÊNG: 10/4/2020.
Taøi lieäu Tham khaûo:
1- Towards a Metropolitan Perpective - IPA, 1993
2- Mega Metro Regions in the Pacific Rim - Robert Stimson, 1996
3- Cô sôû khoa hoïc vaø phöông phaùp luaän quy hoaïch xaây döïng caùc ñoâ thò phuï caän TP.HCM - Phaïm Ñöùc Hieäp - Huyønh Ñaêng
Hy - Nguyeãn Thieàm - Haøn Taát Ngaïn, Chöông trình QLÑT TP.HCM, Sôû KHCN & MT TP.HCM, thaùng 10.1996
4- Six city challenge for the future - Robert van der Hoff, VIE/95/051, naêm 1997
5- Vuøng ñoâ thò hieän taïi vaø töông lai - VIE/ 95/051, naêm 1998
6- Defining Model City - Singapore ‘ s Perpective - Lim Hng Kiang, 1999
7- The Megacity Future - Rosa Moura, 1999
8- Ñoâ thò hoùa khuûng hoaûng sinh thaùi vaø PTBV- Nhieåu taùc giaû, NXB Treû, 2000
9- Urbanisation and Sustainable Development - Francoise Noel, January 2002
10- Phöông phapù tieáp caän môiù veà quy hoaïch vaø quaûn lyù ñoâ thò - Nguyeãn Ñanê g Sôn, NXB Xaây döïng, naêm 2005, Taäp 2 naêm 2006
11- Nghieân cöuù ñieàu chænh quy hoaïch xaây dönï g chung tôùi namê 2025 - Vieän QHXD TP.HCM & Nikken Seikei (Nhaät) thaùng 4/2007
12- Daân soá vôùi phaùt trieån ñoâ thò vaø taêng tröôûng kinh teá ôû TP.HCM - Nguyeãn Ñaêng Sôn, naêm 2008
13- Terry Mc Gee, “Revisiting the urban fringe: reassessing the challenges of the mega-urbanization process in Southeast
Asia”, colloque international, Ho Chi Minh city, 12/2008
14- Towards City Planning for Social Harmony - Nguyen Dang Son, Published by the Center for Asia - Pacific Studies &
Kyung Hee University Korea , 2009
15- Gæaûm ngheøo vaø phaùt trieån ñoâ thò - Nguyeãn Ñaêng Sôn, TC Ngöôøi Xaây döïng, thaùng 3/2010
16- Thaùch thöùc veà quaûn lyù thaønh phoá cöïc lôùn - Nguyeãn Ñaêng Sôn, Kyû yeáu Hoäi thaûo khoa hoïc “ Phaùt trieån ñoâ thò beàn vöõng”
taïi TP.HCM ngaøy 17-18/5/2010
17- Hình thaùi ñoâ thò laø cô sôû cho söï phaùt trieån beàn vöõng cuûa ñoâ thò - Go Yantszin, TC Xaây döïng vaø Coâng nghieäp Nga, soá
7/2012
18- Hoäi thaûo quoác teá “Caên beänh ñoâ thò vaø giaûi phaùp saùng taïo khoa hoïc thuùc ñaåy xaây döïng ñoâ thò môùi”, thaùng 9/2013, Taây
An, Trung Quoác
19- Thaùch thöùc ñoâ thò töông lai vaø quy hoaïch laõnh thoå - Ireøne Salenson, thaùng 8/2015
20- Phaùt trieån TP.HCM ña trung taâm theo ñònh höôùng giao thoâng coâng coäng ñeå giaûm uøn taéc giao thoâng - Nguyeãn Ñaêng Sôn,
Kyû yeáu Hoäi thaûo khoa hoïc “Quaûn lyù quy hoaïch - kieán truùc TP.HCM”, TP.HCM thaùng 11/2015
21- Höôùng Ñoâng TP.HCM ñòa baøn phaùt trieån chuû ñaïo - Leâ Vaên Naêm & Huyønh Xuaân Thuï, Kyû yeáu Hoäi thaûo khoa hoïc “ Quaûn
lyù quy hoaïch kieán truùc TP.HCM”, TP.HCM, thaùng 11/2015
22- TP.HCM ñang caàn gì? - Huyønh Theá Du - TTCC ngaøy 28/2/2016
23- Vai troø cuûa caùc ñoà aùn quy hoaïch trong quaûn lyù phaùt trieån ñoâ thò TP.HCM-Nguyeãn Thanh Nhaõ, TC Kieán truùc Vieät Nam
soá 197/2016
24- Phaùt trieån nhöõng khu ñoâ thò môùi ñeå thöïc hieän quy hoaïch TP.HCM ña trung taâm, giaûm uøn taéc giao thoâng giaûm oâ nhieãm
moâi tröôøng - Nguyeãn Ñaêng Sôn, Kyû yeáu Hoäi thaûo chuyeân ñeà “Quaûn lyù xaây döïng, chænh trang vaø phaùt trieån ñoâ thò TP.HCM”,
do Sôû Xaây döïng toå chöùc, thaùng 10/2016
25- Kieåm soaùt vaø thuùc ñaåy chænh trang phaùt trieån ñoâ thò TP.HCM - Traàn Thò Lan Anh, Kyû yeáu Hoäi thaûo chuyeân ñeà “Quaûn lyù
xaây döïng, chænh trang vaø phaùt trieån ñoâ thò TP.HCM, thaùng 10/2016
26- Moái quan heä giöõa coâng taùc quy hoaïch vaø chieán löôïc phaùt trieån ñoâ thò - Phaïm Huøng Cöôøng, TC QH ÑT soá 25/2016
27- Xaây döïng “Laøng ñoâ thò xanh” töø goùc ñoä hình thaùi ñoâ thò - Leâ Vaên Thöông & Tröông Thò Thanh Truùc, TC KTVN , 27/5/2016
28- Hình thaùi ñònh cö laøng ñoâ thò xanh - Tröông Vaên Quaûng, TC QHÑT soá 38 & 39/2019.
SË103+104 .2020
91
6 trang
17640
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đô thị ven đô", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- do_thi_ven_do.pdf
