Báo cáo tóm tắt Đề tài Nghiên cứu ứng dụng mô hình Mike 11 tính toán xâm nhập mặn theo các kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng đến 2100 cho hạ lưu sông Vu Gia Thu Bồn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

BÁO CÁO TÓM TẮT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP BỘ

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG MÔ HÌNH MIKE 11 TÍNH

TOÁN XÂM NHẬP MẶN THEO CÁC KỊCH BẢN BIẾN

ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG ĐẾN 2100 CHO HẠ

LƯU SÔNG VU GIA THU BỒN

Mã số: Đ2015-02-120

Chủ nhiệm đề tài: TS. Lê Hùng

Đà Nẵng, 8/2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

BÁO CÁO TÓM TẮT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

CẤP ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG MÔ HÌNH MIKE 11 TÍNH

TOÁN XÂM NHẬP MẶN THEO CÁC KỊCH BẢN BIẾN

ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG ĐẾN 2100 CHO HẠ

LƯU SÔNG VU GIA THU BỒN

Mã số: Đ2015-02-120

Xác nhận của cơ quan chủ trì đề tài

Chủ nhiệm đề tài

TS. Lê Hùng

Đà Nẵng, 8/2016

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết, lý do chọn đề tài

Hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn tiếp giáp với biển, nên hiện

tượng xâm nhập mặn từ biển vào sông xảy ra thường xuyên vào

mùa kiệt. Khi đó lượng nước sông từ thượng nguồn đổ ra biển

giảm, thủy triều từ biển sẽ mang nước mặn lấn sâu vào sông

làm nước sông bị nhiễm mặn.

Hơn nữa trong những năm gần đây tình trạng hạn hán càng

nghiêm trọng làm cho nguồn nước vùng hạ lưu sông bị nhiễm

mặn không đảm bảo cung cấp cho sinh hoạt, cấp nước và nông

nghiệp. Nguyên nhân chính việc nguồn nước thượng nguồn

không đủ để đẩy mặn là do:



Rừng đầu nguồn bị tàn phá nghiêm trọng làm dòng

chảy về mùa kiệt bị suy giảm, làm suy kiệt nguồn nước

ngọt trên sông;



Do địa hình lòng sông luôn biến động lớn sau mùa lũ,

tại nơi phân lưu dòng chảy lũ đã gây bồi lấp.

 Từ năm 2009 đến nay, nhà máy thuỷ điện A Vương,

Sông Tranh 2, ĐắcMi 4, sông Bung đi vào hoạt động

luôn xảy ra mâu thuẫn giữa mục tiêu phát điện và cấp

nước cho hạ du.



Thủy điện ĐăkMi 4 phát điện chuyển dòng từ sông Vu

Gia sang sông Thu Bồn làm cho dòng chảy cơ bản về

sông Vu Gia thiếu hụt.

2

Biến đổi khí hậu và nước biển dâng cũng là một nguyên

làm nước mặn xâm nhập vào các sông hạ lưu sông Vu Gia –

Thu Bồn.

Từ những đặc điểm trên cho thấy cần nghiên cứu đánh giá ảnh

hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH) và nước biển dâng (NBD)

tác động như thế nào đến quá trình nhiễm mặn hạ lưu VGTB,

làm cơ sở để đề xuất giải pháp ứng phó hiệu quả nhằm nâng

cao khả năng cấp nước cho hạ du trong tương lai.

Hơn nữa thành phố Đà ng là một trung tâm đô thị

trọng điểm của Miền Trung nói riêng và của cả nước nói chung,

dân cư đông đ c, nhiều khu công nghiệp, đô thị mới, đặc biệt

ngành nghề du lịch phát triển mạnh, là một trong những trung

tâm du lịch lớn của Việt am và của cả Thế Giới, dẫn đến

lượng nước ngọt cần cung cấp theo nhu cầu ngày càng tăng.

Cùng với s phát triển các khu kinh tế vùng hạ lưu th vùng

thượng nguồn các sông hiện nay nhiều công tr nh cũng được

xây d ng để phục vụ tưới tiêu và phát điện, v vậy lượng nước

từ thượng nguồn đổ về hạ lưu ngày càng giảm, là những điều

kiện không thể tốt hơn để triều mặn âm nhập ngày càng sâu

hơn vào nội địa. V vậy việc nghiên cứu chế độ âm nhập mặn

ở các sông thuộc thành phố Đà ng là một yêu cầu cấp thiết,

nhằm phục vụ cho công cuộc ây d ng và phát triển kinh tế -

du lịch - ã hội với mục tiêu Đà Nẵng trở thành TP môi trường,

TP đáng sống.

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đề xuất đề tài: ”Nghiên cứu,

ứng dụng mô kình MIKE 11 tính toán xâm nhập mặn theo

3

các kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng đến năm 2100

cho hạ lưu sông Vu Gia Thu Bồn”

2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

ng dụng mô h nh tiên tiến để t nh toán, đánh giá th c

trạng nguồn nước nhiễm mặn hiện nay ở các sông thuộc thành

phố Đà ng, đồng thời ây d ng được bộ bản đồ âm nhập

mặn theo các kịch bản biến đổi kh hậu, nước biển dâng đến

năm 2100- phục vụ phát triển kinh tế- ã hội nói chung, gi p

các nhà ãnh đạo, uản l nh n a hơn như 20, 50 hay 100

năm trong chiến lược quản l nguồn nước phù hợp với s phát

triển kinh tế- ã hội của địa phương.

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu cứu của đề tài

- Đối tượng nghiên cứu : Quá trình diễn biến âm nhập

mặn hạ lưu sông Vu Gia Thu Bồn – Thành phố Đà ng;

- Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu âm nhập mặn khi ét

đến các công tr nh lấy nước Đập dâng An trạch và nhà máy

nước Cầu Đỏ.

4. Phƣơng pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập số liệu: Thu thập bổ sung, ử l số

liệu th c đo Kh tượng Thủy văn, số liệu độ mặn th c địa.

Phương pháp phân t ch, thống kê: Phân t ch hiện trạng

nhiễm mặn trong những năm kiệt để thiết lập bài toán.

Phương pháp kế thừa nghiên cứu: Trong quá trình th c hiện,

nghiên cứu có tham khảo và kế thừa một số tài liệu, kết quả có

liên quan đã được nghiên cứu trước đây của các tác giả, cơ

quan và tổ chức khác. Những tài liệu và kết quả này là đặc biệt

4

quan trọng trong việc định hướng, hiệu chỉnh và đánh giá trong

quá trình nghiên cứu.

Phương pháp ứng dụng mô h nh toán: D a trên khả năng

ứng dụng và s phổ cập của các mô h nh, trong nghiên cứu này

tác giả sử dụng Bộ mô h nh, MIKE 11 do Viện Thuỷ l c Đan

Mạch xây d ng.

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Sau khi tính toán diễn biến âm nhập mặn của lưu v c

VGTB sẽ ác định được quá tr nh, diễn biến âm nhập mặn do

nước biển dâng, từ đó đề uất các giải pháp để đối phó với quá

tr nh âm nhập mặn như làm đê ngăn mặn, kết hợp chế độ vận

hành đập dâng hợp l , để đáp ứng yêu cầu dùng nước ngọt cho

vùng d án.

6. Nội dung của luận văn

Bố cục của đề tài bao gồm:

Phần mở đầu.

Chương 1: Tổng quan về nghiên cứu xâm nhập mặn và

Biến đổi khí hậu

Chương 2: Đặc điểm Kh tượng thủy văn vùng hạ lưu sông

Vu Gia Thu Bồn

Chương 3: Thiết lập mô hình MIKE 11 mô phỏng xâm

nhập mặn vùng hạ lưu Vu Gia Thu Bồn

Chương 4: Áp dụng mô hình MIKE 11 Mô phỏng xâm

nhập mặn trong điều kiện Biến đổi khí hậu và ước biển dâng,

đề xuất các giải pháp.

Kết luận và kiến nghị.

5

CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU XÂM

NHẬP MẶN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

1.1. Tổng quan về quá trình diễn biến xâm nhập mặn

1.1.1. Lịch sử nghiên cứu xâm nhập mặn

Hiện tượng xâm nhập mặn do ảnh hưởng của nước biển

ven bờ do thủy triều mang nước biển nhiều hơn lượng nước đến

của vùng cửa sông nên quá trình hòa tan không đủ làm suy

giảm độ mặn, từ đó nồng độ mặn trong sông tăng dần về phía

nội đồng. Đó cũng là quy luật t nhiên ở các khu v c, lãnh thổ

có vùng cửa sông giáp biển. Hiện tượng xâm nhập triều mặn có

liên quan đến hoạt động kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia nên

vấn đề tính toán và nghiên cứu đã được đặt ra từ lâu.

Cụ thể khoảng từ 60 năm trước, các nhà khoa học thuộc

các nước như Anh, Mỹ, Hà Lan, Pháp, Trung quốc, Nhật bản,

ga.... đã tiên phong trong phong trào nghiên cứu về xâm nhập

mặn, từ đó tạo tiền đề cho việc phát triển khoa học trong lĩnh

v c xâm nhập mặn, sau đó càng mở rộng các mô hình toán học

mô phỏng khi s phát triển vượt trội của công nghệ máy tính

điện tử giúp giải các bài toán có khối lượng rất lớn.

Các phương pháp cơ bản được th c hiện bao gồm: Th c

nghiệm và mô phỏng quá trình bằng các mô hình toán.

Mô hình vật lý mô tả quá trình thủy l c theo tỷ lệ thu nhỏ

và trong phòng thí nghiệm. Để có mô hình này cần phải có thời

gian, kinh ph , địa điểm xây d ng mô hình. Loại mô hình này

thường ít linh hoạt và tốn kinh ph đầu tư lớn.

Mô hình toán học, nhờ tính linh hoạt, thích ứng cho

nhiều bài toán với kịch bản khác nhau, khối lượng lời giải lớn

trong điều kiện và thời gian khác nhau. Đặc biệt thích hợp cho

6

bài toán qui hoạch và thiết kế. Với s phát triển của công nghệ

thông tin như hiện nay, mô hình toán học th c s là công cụ

đắc l c cho các nhà nghiên cứu.

Quá trình thủy l c: Xử l phương tr nh bảo toàn chất

lỏng và phương tr nh bảo toàn động lượng.

Quá trình lan truyền chất: Xử lý quá trình bảo toàn chất

lan truyền mặn khi đã biết các đặc trưng thủy l c của dòng

chảy.

1.1.2. Các mô hình nghiên cứu xâm nhập mặn

1.1.3. Các công trình đã nghiên cứu trong và ngoài nƣớc

Công tác nghiên cứu, tính toán xâm nhập mặn ở Việt

nam bắt đầu khá sớm, từ những năm 1960 khi tiến hành quan

trắc độ mặn ở hai vùng đồng bằng sông Hồng và sông Cửu

Long. Tiên khởi là các công trình nghiên cứu, tính toán của Uỷ

hội sông Mê Công (1973) về ác định ranh giới xâm nhập mặn

theo phương pháp thống kê trong hệ thống kênh rạch thuộc 9

vùng cửa sông thuộc đồng bằng sông Cửu Long.

Hiện nay, nhiều báo cáo, bài báo của các tác giả thuộc

Viện khoa học, Viện thủy văn, Các trường đại học chuyên

ngành, các trung tâm chuyên ngành, và rất nhiều các nghiên

cứu của các luận văn Thạc sĩ, Nghiên cứu sinh, dưới các hình

thức công bố khác nhau đã ây d ng các bản đồ xâm nhập mặn

từ số liệu cập nhật và xem xét nhiều khía cạnh tác động ảnh

hưởng như: nhân tố địa h nh, kh tượng thủy văn, nhân tố sóng,

gió, vận hành hồ chứa thượng lưu... và tác động các hoạt động

kinh tế đến xâm nhập

1.2. Tổng quan về Biến đối khí hậu ảnh hƣởng đến tài

nguyên nƣớc

7

Biến đổi khí hậu mà trước hết là s nóng lên toàn cầu và m c

nước biển dâng đang là một trong những thách thức lớn nhất

đối với nhân loại trong Thế kỷ 21. BĐKH tác động lên tất cả

các lĩnh v c: tài nguyên, môi trường, kinh tế - xã hội và sức

khỏe con người, đe họa s tồn tại của Trái đất, của nhân loại và

“ đòi hỏi thế giới phải hành động ngay và nhanh chóng hơn bao

giờ hết khi chưa quá muộn” (U , 2007)

Biến đổi khí hậu và nước biển dâng ảnh hưởng đến lưu vực Vu

Gia – Thu Bồn

Theo kịch bản biến đổi kh hậu, nước biển dâng cho Việt

am được Bộ tài nguyên và Môi trường ây d ng và công bố

năm 2012 th BĐKH & BD sẽ tác động đến lưu v c Vu gia –

Thu bồn bao gồm các yếu tố như:

Các kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt

am được xây d ng và công bố năm 2012 theo các kịch bản

phát thải khí nhà kính ở mức thấp (B1), trung bình (B2) và cao

(A2, A1FI), trong đó kịch bản trung b nh B2 được khuyến nghị

cho các Bộ, ngành và địa phương làm định hướng ban đầu để

đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xây

d ng kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu. Kế

thừa các nghiên cứu đã có và trên cơ sở các kết quả tính toán

của các mô hình khí hậu ở Việt Nam, các kịch bản phát thải khí

nhà k nh được chọn nhằm cập nhật kịch bản BĐKH, nước biển

dâng cho Việt Nam trong báo cáo này bao gồm: B1 (kịch bản

thấp) , B2, A1B (kịch bản trung bình), A2 và A1FI (kịch bản

cao).

8

CHƢƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM KHÍ TƢỢNG THỦY VĂN

VÙNG HẠ LƢU SÔNG VU GIA THU BỒN

2.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên

2.1.1. Vị trí địa lý

Sông Vu Gia - Thu Bồn là hệ thống sông lớn ở vùng

Duyên hải Trung Trung Bộ. Toàn bộ lưu v c nằm ở sườn Đông

của dãy Trường Sơn có diện t ch lưu v c: 10.350 km², trong đó

diện t ch nằm ở tỉnh Kon Tum: 301,7 km², còn lại chủ yếu

thuộc địa phận tỉnh uảng am và Thành phố Đà ng.

ưu v c có vị tr toạ độ:16^o03’ - 14^o55’ vĩ độ Bắc;

107^o15’ - 108^o24’ kinh độ Đông. Có ranh giới lưu v c: Ph a

Bắc giáp lưu v c sông Cu Đê, ph a am giáp lưu v c sông Trà

Bồng và Sê San, ph a Tây giáp ào và ph a Đông giáp biển

Đông và lưu v c sông Tam K .

2.1.2. Đặc điểm địa hình

h n chung địa h nh của lưu v c biến đổi khá phức tạp

và bị chia cắt mạnh. Địa h nh có u hướng nghiêng dần từ Tây

sang Đông đã tạo cho lưu v c có 4 dạng địa h nh ch nh sau:

2.2.1. Sông Vu Gia

- Sông Vu Gia gồm nhiều nhánh sông hợp thành, đáng

kể là các sông Đak Mi (sông Cái), sông Bung, sông A Vương,

sông Con. Sông Vu Gia có chiều dài đến cửa ra tại Đà ng là

204 km, đến Cẩm ệ: 189 km, đến Ái ghĩa: 166 km. Diện t ch

lưu v c đến Ái ghĩa là 5.180 km².

2.2.2. Sông Thu Bồn

9

Sông được bắt nguồn từ vùng biên giới 3 tỉnh uảng

am, Kon Tum và uảng gãi ở độ cao hơn 2.000 mm sông

chảy theo hướng am - Bắc, về Phước Hội sông chảy theo

hướng Tây am - Đông Bắc khi đến Giao Thuỷ sông chảy

theo hướng Tây - Đông và đổ ra biển tại Cửa Đại. Diện t ch lưu

v c từ thượng nguồn đến ông Sơn: 3.150 km², dài 126 km,

diện t ch lưu v c t nh đến Giao Thuỷ là 3.825 km², dài 152

km.Sông Thu Bồn gồm có nhiều sông suối, đáng kể là các sông

sau:

2.3. Đặc điểm dòng chảy mùa cạn hạ lƣu sông Vu Gia Thu

Bồn

Mùa cạn các sông thuộc tỉnh Quảng am được bắt đầu

tính từ tháng 1 đến tháng 9 hàng năm. Th c chất tháng 1 là

tháng chuyển tiếp từ mùa lũ sang mùa cạn và tháng 9 là tháng

chuyển tiếp từ mùa cạn sang mùa lũ. Trong tháng 5, 6 thường

xuất hiện lũ tiểu mãn nên dòng chảy trong 2 tháng này chi phối

rất mạnh đến chế độ dòng chảy thời k cuối mùa cạn.

2.4. Chế độ xâm nhập mặn vùng hạ lƣu sông Vu Gia Thu

Bồn - Thành phố Đà Nẵng

Các sông thuộc khu v c hạ lưu sông Vu Gia – Thu Bồn

bao gồm các song thuộc thành phố |Đà ng: Sông Yên- Cẩm

Lệ - Hàn và sông Vĩnh Điện thường xuyên bị nhiễm mặn. Mức

độ xâm nhập mặn mạnh thường diễn ra vào thời gian từ tháng

III-VIII. Do dòng chảy từ thượng nguồn đổ về giảm dần, đồng

nghĩa với việc nước biển xâm nhập sâu dần vào nội đồng. Độ

mặn sông Hàn, Cẩm Lệ, Vĩnh Điện cũng từ đó tăng dần. S ảnh

hưởng lớn nhất của quá trình xâm nhập mặn là tác động đến

10

nành cấp nước sinh hoạt, công nghiệp. Trên đoạn sông Cẩm Lệ,

tại cầu Đỏ là nơi cung cấp nước cho nhà máy nước Cầu Đỏ-

khu v c này cũng là nơi có nguy cơ chịu ảnh hưởng bởi s xâm

nhập mặn. Thông thường, hầu hết thời gian trong năm, nước

biển ít xâm nhập lên tới vị trí này, nên nguồn nước tại đây

thường vẫn đủ tiêu chuẩn để khai thác, cung cấp nước cho

Thành phố. Tuy nhiên, nguy cơ nhiễm mặn trong những năm

gần đây có chiều hướng gia tăng. Có thời gian khá dài nguồn

nước do nhà máy nước Cầu Đỏ khai thác tại đây cung cấp cho

Thành phố không thể sử dụng cho sinh hoạt được do độ mặn

trong nước quá cao, như từ sau năm 2011 đến nay, mức độ

nhiễm mặn ngày càng trầm trọng. Tình trạng này đã ảnh hưởng

rất lớn đến các hoạt động dân sinh kinh tế.

Trong những năm qua, thảm phủ lưu v c bị giảm đi

đáng kể do s khai thác rừng, làm giảm khả năng điều tiết, trữ

nước để cung cấp cho dòng chảy mùa cạn. Vì vậy, dòng chảy

mùa cạn trên các sông có u hướng giảm nhanh nếu trong một

thời gian dài không có mưa. Mặt khác, khu v c hạ lưu hiện nay

lòng sông cũng có s thay đổi mạnh, chưa ổn định do s quy

hoạch, xây d ng các khu dân cư ven sông- nơi mà trước đây là

các bãi sông đã làm cho chế độ xâm nhập mặn ngày càng trở

lên phức tạp.

11

CHƢƠNG 3. THIẾT LẬP MÔ HÌNH MIKE 11 MÔ

PHỎNG XÂM NHẬP MẶN VÙNG HẠ LƢU VU GIA

THU BỒN

3.1. Giới thiệu mô hình thủy văn MIKE NAM

AM là từ viết tắt của tiếng Đan Mạch “ edbor -

Afstromnings - Model”, có nghĩa là mô h nh mưa - dòng chảy.

Mô h nh này đầu tiên do Khoa Tài guyên nước và Thuỷ lợi

của Trường Đại học Đan Mạch ây d ng ( ielsen và Hansen,

1973). Mô h nh AM là loại mô h nh bể chứa được sử dụng

t nh dòng chảy từ mưa đã được mô phỏng trong mô h nh MIKE

11. Mô h nh AM được ây d ng trên nguyên tắc ếp 3 bể

chứa theo chiều thẳng đứng và 2 bể chứa tuyến t nh nằm ngang

(hình 3.1).

Hình 3-1. Cấu trúc mô hình NAM

Cơ sở và phương pháp hiệu chỉnh kiểm tra mô hình

12

Các thông số trong mô hình sẽ được xác định bằng

cách tính toán và thử sai. Hiệu chỉnh các thông số của mô hình

đối với khu v c sao cho kết quả tính toán phù hợp với số liệu

th c đo. Phương pháp biểu đồ, đồ thị và phương pháp số được

sử dụng trong quá trình hiệu chỉnh và kiểm định. Dùng biểu đồ,

đồ thị để so sánh các đường quá trình, số liệu quan trắc và mô

phỏng. Sử dụng hệ số Nash-Sutcliffe để đánh giá sai số giữa số

liệu mô phỏng và th c đo.

Để hiệu chỉnh mô hình tính toán, trong nghiên cứu sử

dụng hệ số Nash - Sutcliffe và hệ số tương quan R²để đánh giá

kết quả tính toán.

* Hệ số Nash – Sutcliffe (NSE):

Công thức tính hệ số NSE:

∑

(

)

(3.7)

̅

∑

(

)

Q_sim,i: lưu lượng mô phỏng tại thời gian i

Q_obs,i: lưu lượng th c đo tại thời gian i

̅

: lưu lượng trung bình th c đo

Bảng 3.2. thể hiện tiêu chuẩn đánh giá hệ số SE theo

WMO (World Meteorological Organization):

Bảng 3.2: Tiêu chuẩn đánh giá hệ số NSE

NSE

0,40 – 0,65

0,65 – 0,85

>0,85

Đánh Giá

Đạt

Khá

Tốt

* Hệ số tương quan R²

13

Công thức tính hệ số tương quan R²:

̅

∑

(

)(

)

(3.8)

) ]

̅

∑

[

(

)]

(

Q_sim,i: lưu lượng mô phỏng tại thời gian i

Q_obs,i: lưu lượng th c đo tại thời gian i

̅

: lưu lượng trung bình th c đo

: lưu lượng trung bình mô phỏng

̅

Bảng 3 3 : Tiêu chuẩn đánh giá hệ số tương quan (Theo

Moriasi, 2007)

0,8<R²

< 0,85

R²>

0,85

R²

R²< 0,4

0,4 < R²< 0,8

Đánh Giá Không đạt Đạt

Khá

Tốt

3.2 Áp dụng mô hình MIKE NAM tính toán dòng chảy cho

lƣu vực Thành Mỹ và Nông Sơn

Dữ liệu đầu vào

Số liệu mưa, bốc hơi của các trạm trên lưu v c Vu Gia Thu

Bồn

Sử dụng tài liệu mưa từ năm 1980 đến 2010 của các trạm Nông

Sơn, Thành Mỹ, Khâm Đức, Trà My, Hiệp Đức và Tiên Phước.

Số liệu dòng chảy: Trạm ông Sơn và Thành Mỹ

- ưu v c Thành Mỹ sử dụng 2 trạm đo mưa trên lưu

v c là Khâm Đức và Thành Mỹ, trọng số mưa sẽ được tính toán

thử dần theo tỷ số của 2 trạm này sao cho hiệu chỉnh và kiểm

định đáp ứng các hệ số ASH và tương quan tương ứng.

14

- Lưu v c ông Sơn với diện tích 3150 km^2.

- Các trạm đo mưa dùng để tính toán bao gồm : Trà My,

Tiên Phước, Hiệp Đức, ông Sơn, Khâm Đức và Thành Mỹ

Đánh giá kết quả

- Bộ thông số t m được sau khi hiệu chỉnh và kiểm định

mô hình từ năm 1980-1995 và 1996-2010 cho hệ số NASH và

tương quan tương khá tốt.

- Với bộ thông số Mô h nh AM đã t m được trên lưu v c Vu

Gia Thu Bồn từ đó ta có thể t nh toán lưu lượng dòng chảy đến

lưu v c ông Sơn và Thành Mỹ theo các kịch bản BĐKH.

Bảng 3.4: Chỉ số đánh giá độ tin cậy của mô h nh AM trên

lưu v c VGTB

Hiệu chỉnh (1981-1995)

Kiểm định (1996-2010)

Trạm

Nash

0,875

0,634

R

Nash

0,690

0,703

R

ông Sơn

Thành Mỹ

0,918

0,821

0,823%

0,829%

3.3. Thiết lập mô hình thủy lực MIKE 11 cho lƣu vực

VGTB

Là hệ 2 phương tr nh mô tả dòng chảy không ổn định thay

đổi dần trong đoạn sông, đó là phương tr nh liên tục (3.1) và

phương tr nh chuyển động (3.2). Hệ phương tr nh này do kỹ sư

Saint- Venant người Pháp đề xuất năm 1871.

Phương tr nh liên tục:

15

Q A



(3.1)

q

x t

Phương tr nh động lượng:

²

 _{ gA}

Q



^^





A

QQ

2

Q

t

h

x

(3.2)





 g

 0

x

C AR

Phương tr nh lan truyền chất 1 chiều dạng bảo toàn

AC QC



x

C

x













AD

 AKC  C q

(3.3)

2

t

x





Các điều kiện ban đầu và điều kiện biên



Điều kiện ban đầu: Nguồn tại thời điểm t = 0.

Điều kiện biên :

C

x

 0

Biên cụt (biên cứng):

²C

x²

Biên lỏng (thường cho dòng ra):

Với dòng vào:

 0

t_mimk_min

C  C_bf (C_outC_bf)e

Trong đó

C_bf: Hàm lượng tại biên lỏng

C_out: Hàm lượng tại biên giới hạn ngay l c hoán đổi dòng

ra và dòng vào

K_min: Thang giờ kết hợp với hỗn hợp trong nước tiếp nhận

16

T_min: Thời gian từ l c thay đổi dòng chảy.

3.4. Thiết lập sơ đồ tính toán xâm nhập mặn cho hạ lƣu

sông Vu Gia Thu Bồn

Ở đây l a chọn 2 năm để mô phỏng và kiểm định là

3/2005-8/2005 và 3/2009 – 8/2009, 2 năm này có số liệu tương

đối đầy đủ, mặt khác chưa ảnh hưởng bởi các công trình thủy

điện lớn trên lưu v c Vu Gia Thu Bồn, với lại năm 2005 là năm

ứng với tần suất vào mùa kiệt khoảng 85%.

Dữ liệu dùng để thiết lập mô hình thủy lực MIKE 11

Cöa Hµn

n

S. Hµ NVT

CÇu

S. Tóy Lo

an

Ö

CÈm L

á

CÇu §

n

S. Bung

h

¹c

Tr

An

ªn

Ö

Y

S.CÈm L

g

S.

Tø C©u

S. BÇu C©u

S. VÜnh §iÖ

S. Vu Gia

Thµnh Mü

ng

u¸ Gi¸

¸i NghÜa

S.Q

S. Thanh Quýt

B i Ó n § « n

Héi An

Cöa §¹i

S. Thu Bån

N«ng S¬n

cæ cß

S. Thu Bån

S. Bµ RÐn

Giao Thñy

y

S.Ly L

Hình 3.2.Sơ đồ mạng lưới sông duỗi thẳng VGTB

17

Hình 3.10. Thiết lập sơ đồ thủy lực mạng lưới sông Vu Gia Thu

Bồn bằng mô hình MIKE 11 (Bao gồm các nút kiểm soát)

b Điều kiện ban đầu và điều kiện biên của mô hình

* Điều kiện ban đầu:

Điều kiện ban đầu là lưu lượng, m c nước, độ mặn ban

đầu tại tất cả các nút.

* Điều kiện biên:

Biên thượng lưu là lưu lượng đến các trạm ông Sơn và

Thành Mỹ. Biên m c nước, được lấy tại trạm Sơn Trà và nội

suy để có m c nước theo giờ từ tháng 3 đến tháng 8 các năm

2002 và 2005.

*Biên độ mặn:

+ Biên dưới: Độ mặn nước biển khoảng (30-35)⁰/₀₀, do ở

đây là vùng của sông, nên tác giả lấy S=30⁰/₀₀.

18

+ Biên Trên:Tùy theo từng sông, căn cứ vào một số tài

liệu đo đạc và điều tra những vị tr này chưa bao giờ nhiễm

mặn nên giá trị tính toán trong mô hình sẽ chọn là 0.

* Thông số để hiệu chỉnh, kiểm định mô hình

Các vị tr để hiệu chỉnh mô hình thủy l c, m c nước(H),

Mặn (S) tại: Cầu Đỏ, Nguyễn Văn Trỗi, Cẩm Lệ, Tứ Câu

Hình 3.11. Vị trí các trạm đo NVT, Cẩm Lệ, Cầu đỏ, Tứ Câu

Sau khi hiệu chỉnh và kiểm định mô hình ứng với mùa

kiệt năm 2005 và năm 2009 và t m được bộ thông số chung của

mô h nh cho lưu v c, bộ thong số mô h nh đảm bảo độ tin cậy

để mô phỏng đánh giá các kịch bản