Bài thuyết trình Mô hình nghiên cứu (Study design)

Hội thảo Y học Thực chứng

Bệnh viện Hùng Vương

Mô hình nghiên cứu

(Study design)

Professor Tuan V. Nguyen

Garvan Institute of Medical Research

University of New South Wales

Sydney – Australia

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nội dung

• Nghiên cứu mô tả và phân tích

• Báo cáo trường hợp (Case series)

• Nghiên cứu thiết diện (Cross-sectional study)

• Nghiên cứu bệnh chứng (Case-control study)

• Nghiên cứu theo thời gian (Prospective cohort

study)

• Nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên

(Randomized controlled trials)

• Phân tích tổng hợp (Meta-analysis)

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Thuật ngữ dịch tễ học (epidemiologic jargons)

Outcome

Exposure

Hệ quả

Phơi nhiễm

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Trình tự của các mô hình nghiên cứu

Surveillance

Giám định

Descriptive studies:

Nghiên cứu mô tả:

case series, cross-

sectional

Ca lâm sàng, cắt ngang

Analytic studies:

Nghiên cứu phân tích:

Prospective cohort,

case-control studies

Theo thời gian, bệnh chứng

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu mô tả

• Mô tả đặc điểm phơi nhiễm, hệ quả lâm sàng

trong một quần thể

• Mô tả sự phân bố của yếu tố nguy cơ và

outcomes

Trong môi trường lâm sàng

• Mô tả bệnh nhân, quần thể có nguy cơ, dịch vụ y

tế

• Mô tả quá trình phát triển tự nhiên của bệnh

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu phân tích

• Sử dụng phân nhóm để so sánh và đo lường mối

tương quan giữa exposure và outcome

• Phát hiện những yếu tố xác định outcomes

Trong môi trường lâm sàng:

• Đánh giá hiệu quả lâm sàng trong thực tế

• “Cảnh giác” hậu tiếp thị (post-marketing

surveillance)

• Làm cơ sở cho các nghiên cứu can thiệp

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu mô tả và phân tích

• Vùng xám (Gray zones)

– Nhiều nghiên cứu mô tả cũng có thể gợi ý giả thuyết về mối

liên hệ nhân quả

– Phần lớn nghiên cứu phân tích cũng cung cấp các chỉ số

thống kê mô tả

• Nghiên cứu phân tích rất khó có giá trị nều không có

những nghiên cứu mô tả có chất lượng cao

• Sử dụng nhóm so sánh để đo lường mối tương quan giữa

exposure và outcome

• Nhận dạng yếu tố có liên quan đến outcomes

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Thang giá trị khoa học của nghiên cứu

Evidence pyramid

(1) Meta-analysis of RCTs

Systematic Review of RCTs

(2) Individual Randomized Controlled Trial (RCT)

(3) Observational Prospective Studies

Patient-important Outcomes

(4) Cross-sectional studies, Case-control studies

(5) Basic Research

Test tube, Animal, Human Physiology

(6) Clinical Experience

Nonsystematic Clinical Observation

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Báo cáo lâm sàng

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Một nhóm ca lâm sàng

• Thu thập nhiều ca lâm sàng

• Không có nhóm chứng

• Mang tính mô tả

– Thường không có kiểm định thống kê (statistical

test)

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Một nhóm ca lâm sàng

Điểm mạnh

Hạn chế

• Nhanh (ít tốn thì giờ),

• Bệnh nhân có thể

không mang tính đại

diện

không cần nhiều công sức

– Số liệu thường có sẵn

• Có thể nhận ra bệnh mới

• Đề ra giả thuyết nhanh

• Không có nhóm so

sánh hay nhóm chứng

• Làm cơ sở cho nghiên

cứu phân tích

• Dễ bị “biases”

– Có thể làm cơ sở cho

nghiên cứu bệnh chứng

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu cắt ngang

Xác định outcome và exposure trong một quẩn thể

ngay tại một thời điểm

– Mô tả tình trạng sức khỏe của một quần thể

– Không theo dõi

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu cắt ngang

• Thẩm định một nhóm đối tượng qua:

- Phỏng vấn trực tiếp

- Điều tra quần thể

- Khám

• Xác định tình trạng bệnh

• Xác định yếu tố nguy cơ và exposure

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu cắt ngang

Điểm mạnh

Hạn chế

• Thẩm định outcome phụ thuộc:

• Tương đối ít tốn thời

– Tỉ lệ phát sinh (incidence)

và thời gian

gian

• Ước tính chính xác tỉ

lệ hiện hành

– Số ca bệnh có thể bị ảnh

hưởng bởi “survival bias”

(prevalence) nếu chọn

mẫu cẩn thận

• Có thể có ít bệnh nhân

– Do tử vong và di dời nơi ở

• “Temporal relationship” giữa

yếu tố nguy cơ và outcome

thường khó biết

• Giúp đề ra giả thuyết

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Tỉ lệ gãy xương đốt sống ở Việt Nam

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Tỉ lệ gãy xương đốt sống ở Việt Nam

• Nghiên cứu cắt ngang

• 210 nữ, tuổi 50-85, THCM

• X-ray

• Yếu tố nguy cơ

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Tỉ lệ hiện hành và yếu tố nguy cơ gãy xương

đốt sống, TPHCM

Prevalence of vertebral

facture

Risk factors for vertebral

fracture

40

30

20

10

0

60

54

50

40

30

23

25

20

10

15

0

50-59

60-69

70+

Tuổi

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu bệnh chứng

• Định nghĩa “Nghiên cứu bệnh chứng”:

– Nghiên cứu quan sát khởi đầu bằng một nhóm bệnh

và một nhóm chứng, sau đó xác định tiền sử phơi

nhiễm (history of exposure) trong nhóm bệnh và

nhóm chứng, và so sánh tiển sử phơi nhiễm giữa 2

nhóm.

• Đồng nghĩa: retrospective study

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Nghiên cứu bệnh chứng

• Case – một bệnh nhân mắc bệnh cần

nghiên cứu

• Control – người không mắc bệnh đó

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010

Có

yếu tố

nguy cơ

Không có

yếu tố

nguy cơ

Quần thể

với bệnh

Nhóm

bệnh

Có

yếu tố

nguy cơ

Không có

yếu tố

nguy cơ

Quần thể

người không

bệnh

Nhóm

chứng

Bệnh viện Hùng Vương ● Hội thảo Y học Thực chứng y 3/4 - 5/4/2010