Bài giảng Chuyển dạ bình thường - Bài: Nguyên lý của hồi sức sơ sinh và qui trình thực hành thường ngày hồi sức sơ sinh
Tín chꢀ Sꢁn Phꢂ khoa 1
Bài giꢁng trꢇc tuyꢈn
Bài TeamꢃBased Learning 4ꢃ4: Chuyꢄn dꢅ bình thưꢆng
Nguyên lý cꢀa hꢁi sꢂc sơ sinh và qui trình thꢃc hành thưꢄng ngày hꢁi sꢂc sơ sinh
Bài TeamꢀBased Learning 4ꢀ4: Chuyꢁn dꢂ bình thưꢃng
Nguyên lý cꢄa hꢅi sꢆc sơ sinh.
Qui trình thꢇc hành thưꢃng ngày hꢅi sꢆc sơ sinh.
Phꢅm Văn ðꢂc 1, Âu Nhꢃt Luân 2
Mꢈc tiêu bài giꢉng
Sau khi hꢊc xong, sinh viên có khꢁ năng:
1. Phân tích ñưꢋc các thay ñꢏi vꢎ hô hꢐp và tuꢑn hoàn cꢒa thai nhi ñꢄ thích ꢓng vꢔi cuꢉc sꢕng ngoài tꢖ cung
2. ðánh giá ñưꢋc tình trꢅng hô hꢐp tuꢑn hoàn cꢒa sơ sinh bꢗng bꢁng ñiꢄm Apgar
3. Phân tích ñưꢋc nguyên lý chăm sóc thưꢆng qui mꢉt trꢘ vꢙa sanh vꢎ mꢚt hô hꢐpꢃtuꢑn hoàn
ðꢀc ñiꢁm cꢂa tuꢃn hoàn bào thai là mꢄt hꢅ tuꢃn hoàn vꢆi shunt phꢇiꢈtrái, vꢆi mꢄt tiꢁu tuꢃn hoàn không chꢉc năng.
Phꢏi cꢒa bào thai là mꢉt cơ quan không có hoꢅt ñꢉng sinh lý mꢉt cách thꢇc thꢂ. Tiꢄu tuꢑn hoàn chꢀ là mꢉt tuꢑn hoàn giꢁi phꢛu,
không có vai trò trao ñꢏi khí. Vì thꢈ, trꢜ kháng tiꢄu tuꢑn hoàn rꢐt cao. Chꢀ mꢉt lưꢋng máu rꢐt nhꢝ ñưꢋc lưu thông trong tiꢄu tuꢑn
hoàn, nhꢗm ñꢁm bꢁo nuôi dưꢞng phꢏi mà thôi. Trong thꢆi kỳ này, mꢊi trao ñꢏi khí ñꢎu ñưꢋc thꢇc hiꢟn qua nhau.
Máu bão hòa oxygen tꢙ hꢌ máu cꢒa nhau sꢠ theo tĩnh mꢅch rꢕn vꢎ tâm nhĩ phꢁi. Do trꢜ kháng cao cꢒa tiꢄu tuꢑn hoàn và do sꢇ
hiꢟn diꢟn cꢒa lꢡ bꢑu dꢂc (Botal) nên máu bão hòa oxygen sꢠ ñi theo ñưꢆng tꢙ tâm nhĩ phꢁi qua lꢡ Botal vào tâm nhĩ trái mà không
ñi qua tâm thꢐt phꢁi và ñꢉng mꢅch phꢏi ñꢄ lên phꢏi. Lúc này phꢏi chꢀ ñưꢋc nuôi dưꢞng bꢗng nguꢌn máu ít ꢝi ñꢈn dưꢋc nó thông
qua ñꢉng mꢅch phꢏi. Mꢉt phꢑn lưꢋng máu qua ñꢉng mꢅch phꢏi lꢅi theo ꢕng ñꢉng mꢅch ñꢄ quay vꢎ ñꢅi tuꢑn hoàn.
Tꢙ tâm nhĩ trái, máu sꢠ ñi theo ñꢉng mꢅch chꢒ ñꢄ nuôi dưꢞng các cơ quan cꢒa bào thai. Máu mang CO2 sꢠ theo tĩnh mꢅch rꢕn vꢎ
nhau và thꢇc hiꢟn trao ñꢏi khí tꢅi hꢌ máu. Giưꢆng nhau (placental bed) là mꢉt hꢟ thꢕng hꢌ máu vꢔi các vi shunt giꢍa các ñꢉng
mꢅch và tĩnh mꢅch nhꢝ tꢅo nên mꢉt hꢟ thꢕng trꢜ kháng thꢐp.
Như vꢢy, tuꢑn hoàn bào thai có các ñꢚc ñiꢄm sau: (1) tiꢆu tuꢇn hoàn không chꢂc năng vꢈi trꢉ kháng cao, và (2) tꢁn tꢅi các shunt
phꢊiꢋtrái chꢓc năng là lꢡ Botal và ꢕng ñꢉng mꢅch. Kiꢄu tuꢑn hoàn này thích hꢋp vꢔi cuꢉc sꢕng trong tꢖ cung mà mꢊi trao ñꢏi khí
ñꢎu ñưꢋc thꢇc hiꢟn qua nhau thai.
Tiꢁu tuꢃn hoàn chꢉc năng ñưꢊc thiꢋt lꢌp ngay tꢉc khꢍc sau sanh.
Trong khi sanh, lꢌng ngꢇc thai bꢣ bóp chꢚt trong âm ñꢅo, ñꢤy các dꢣch phꢈ quꢁn và phꢈ nang ra khꢝi ñưꢆng hô hꢐp. Ngay sau khi
thoát âm, sꢇ thay ñꢏi vꢢt lý cꢒa môi trưꢆng như chênh lꢟch vꢎ nhiꢟt ñꢉ, áp suꢐt ñã khꢜi ñꢉng cho hoꢅt ñꢌng hô hꢍp ñꢇu tiên: ñó là
ñꢌng tác hít vào.
ðꢉng tác hít vào làm cho không khí tràn vào phꢈ nang. Phꢈ nang, trưꢔc ñó ñã ñưꢋc trang bꢣ các surfactant làm giꢁm sꢓc căng bꢎ
mꢚt cꢒa chúng, sꢠ nꢜ ra. Phꢎi nꢉ ra làm giꢊm ngay tꢂc khꢏc trꢉ kháng cꢀa tiꢆu tuꢇn hoàn.
Mꢚt khác, hꢟ thꢕng trꢜ kháng thꢐp là giưꢆng nhau bꢣ tách rꢆi khꢝi thai nhi do ñꢉng tác cꢥt rꢕn, gây ra mꢉt sꢇ tăng ñꢌt ngꢌt cꢀa
trꢉ kháng ngoꢅi vi.
Giꢊm trꢉ kháng tiꢆu tuꢇn hoàn và tăng trꢉ kháng ngoꢅi vi là hai hiꢐn tưꢑng song hành, ngay tꢂc khꢏc tái ñꢒnh hưꢈng lꢅi lưu
thông máu. Máu vꢎ nhĩ phꢁi sꢠ không còn theo lꢡ Botal nꢍa, do áp suꢐt nhĩ trái ñã tăng. Lúc này, dòng máu tꢙ nhĩ phꢁi sꢠ qua van
3 lá vào thꢐt phꢁi rꢌi vào ñꢉng mꢅch phꢏi, nơi có trꢜ kháng thꢐp hơn rꢐy nhiꢎu so vꢔi trꢜ kháng cꢒa tuꢑn hoàn trái, tꢓc ñꢅi tuꢑn
hoàn. Sau ñó, máu ñꢈn phꢈ nang và thꢇc hiꢟn nhꢍng trao ñꢏi khí ñꢑu tiên tꢅi nơi này. Như vꢢy tiꢆu tuꢇn hoàn chꢂc năng ñã ñưꢑc
thiꢓt lꢔp. Máu bão hòa oxygen theo tĩnh mꢅch phꢏi vꢎ tâm nhĩ trái, qua van 2 lá vào tâm thꢐt trái và ñi vào ñꢅi tuꢑn hoàn.
ðiꢁm thiꢋt yꢋu nhꢎt trong hꢏi sꢉc sơ sinh là giúp chúng thiꢋt lꢌp ñưꢊc tiꢁu tuꢃn hoàn chꢉc năng.
ðꢄ thiꢈt lꢢp ñưꢋc tiꢄu tuꢑn hoàn chꢓc năng, viꢟc quan trꢊng nhꢐt phꢁi thꢇc hiꢟn ñưꢋc, bꢗng mꢊi giá, là làm giꢊm trꢉ kháng tiꢆu
tuꢇn hoàn.
ðiꢎu nay chꢀ có thꢄ ñꢅt ñưꢋc khi và chꢀ khi tꢅo ra ñưꢋc mꢉt thông khí tꢕt ꢜ phꢏi, làm nꢜ phꢈ nang, làm giꢁm trꢜ kháng cꢒa hꢟ
thꢕng giưꢆng mao mꢅch phꢏi.
Vì thꢈ, thao tác quan trꢊng nhꢐt trong hꢌi sꢓc sơ sinh là ñánh giá tình trꢅng hô hꢐp và hꢡ trꢋ thông khí phꢏi. Thông khí áp lꢃc
dương là biꢐn pháp ñưꢑc ưu tiên thꢃc hiꢐn khi sơ sinh không tꢇ thꢇc hiꢟn ñưꢋc các ñꢉng tác hít vào ñꢑu tiên.
1
Giꢁng viên, Bꢉ môn Phꢂ Sꢁn ðꢅi hꢊc Y Dưꢋc TP. Hꢌ Chí Minh. eꢃmail: [email protected]m
© Bꢉ môn Phꢂ Sꢁn, Khoa Y, ðꢅi hꢊc Y Dưꢋc TP. Hꢌ Chí Minh. Tác giꢁ giꢍ bꢁn quyꢎn
1
Tín chꢀ Sꢁn Phꢂ khoa 1
Bài giꢁng trꢇc tuyꢈn
Bài TeamꢃBased Learning 4ꢃ4: Chuyꢄn dꢅ bình thưꢆng
Nguyên lý cꢀa hꢁi sꢂc sơ sinh và qui trình thꢃc hành thưꢄng ngày hꢁi sꢂc sơ sinh
ðiꢁm sꢐ APGAR cung cꢎp mꢄt ý niꢅm vꢑ tình trꢒng thích nghi cꢂa sơ sinh. ðiꢁm sꢐ này không ñꢓnh hưꢆng cho hꢏi sꢉc.
Ngưꢆi ta thưꢆng quen dùng ñiꢄm sꢕ APGAR ñꢄ ñánh giá tình trꢅng trꢘ ngay sau sanh. ðánh giá theo APGAR ñưꢋc thꢇc hiꢟn ꢜ
thꢆi ñiꢄm 1 phút, 5 phút, và 10 phút sau sanh.
Các thông sꢕ ñưꢋc dùng trong bꢁng ñiꢄm ñưꢋc trình bày dưꢔi ñây:
ðiꢄm
Dꢐu hiꢟu ñánh giá
0
1
2
Nhꢣp tim
Hô hꢐp
< 80 lꢑn/phút
Không thꢜ
Mꢎm nhũn
Không có
80 ꢃ 100 lꢑn/phút
> 100 lꢑn/phút
Thꢜ không ñꢎu, khóc yꢈu
Vꢢn ñꢉng yꢈu
Thꢜ ñꢎu, khóc to
Trương lꢇc cơ
Phꢁn xꢅ
Vꢢn ñꢉng tꢕt
Phꢁn ꢓng yꢈu, nhăn mꢚt
Thân hꢌng, chân tay tím
Phꢁn ꢓng tꢕt, cꢖ ñꢉng tꢓ chi
Toàn thân hꢌng hào
Màu da
Toàn thân tím tái
ðiꢄm sꢕ APGAR giúp cho ta có mꢉt khái niꢟm vꢎ tình trꢅng thích nghi cꢒa sơ sinh vꢔi cuꢉc sꢕng mꢔi ngoài tꢖ cung. ðiꢄm sꢕ này
không thꢢt sꢇ cung cꢐp nhꢍng ñꢣnh hưꢔng trong hꢌi sꢓc. Do tình trꢅng ngꢅt có thꢄ ñã bꢥt ñꢑu tꢙ trong tꢖ cung và tiꢈp tꢂc trong
giai ñoꢅn sơ sinh, nên ñꢄ giꢁm thiꢄu các tꢏn thương não do ngꢅt gây ra, cꢑn tiꢈn hành hꢌi sꢓc ngay khi có bꢗng chꢓng cho thꢐy trꢘ
thꢜ không hiꢟu quꢁ.
Nhꢣp tim là mꢉt thông sꢕ khác cꢒa ñiꢄm APGAR, vꢔi giá trꢣ thꢄ hiꢟn gián tiꢈp tình trꢅng thăng bꢗng kiꢎm toan, hoꢚc tꢏn thương
hành não. Nhꢣp tim chꢢm có liên quan ñꢈn tình trꢅng toan hóa máu. Mꢉt trꢘ sơ sinh bình thưꢆng có thꢄ chꢣu ñꢇng tꢕt ñưꢋc tình
trꢅng thiꢈu oxy huyꢈt tꢅm thꢆi hoꢚc toan hô hꢐp. ꢦ nhꢍng trꢘ này, sꢇ can thiꢟp sꢔm trên hô hꢐp sꢠ giúp trꢘ vưꢋt qua và thưꢆng
không ñꢄ lꢅi bꢐt cꢓ hꢢu quꢁ vĩnh viꢧn nào.
Các trưꢆng hꢋp thiꢈu oxy huyꢈt hoꢚc toan hóa kéo dài làm cꢁn trꢜ sꢇ chuyꢄn tiꢈp tꢙ tuꢑn hoàn bào thai sang tuꢑn hoàn sơ sinh.
Trong bꢕi cꢁnh cꢒa ngꢅt, nhau ñã bꢣ cꢥt rꢆi, trong khi ñó tiꢄu tuꢑn hoàn chꢓc năng chưa ñưꢋc thiꢈt lꢢp. Tình trꢅng trꢜ kháng cao
cꢒa tuꢑn hoàn phꢏi không ñưꢋc khꢥc phꢂc.
Có mꢉt sꢇ liên quan nhꢐt ñꢣnh giꢍa ñiꢄm sꢕ APGAR và tꢖ vong sơ sinh nꢈu ñánh giá thꢢt ñúng. Tuy nhiên, liên quan giꢍa
APGAR vꢔi dꢇ hꢢu lâu dài là không rõ ràng.
ꢀ
ꢀ
ꢀ
APGAR < 3
APGAR = 4 – 7
APGAR > 7
: tình trꢅng ngꢅt nguy kꢣch, phꢁi hꢌi sꢓc tích cꢇc.
: trꢘ bꢣ ngꢅt, cꢑn ñưꢋc hꢌi sꢓc tꢕt.
: tình trꢅng tꢕt, chꢀ cꢑn theo dõi, chưa cꢑn hꢌi sꢓc.
Qui trình tiꢋp ñón mꢄt trꢔ sơ sinh tꢒi phòng sanh
Trưꢈc khi hꢁi sꢂc
Luôn luôn ñꢁm bꢁo rꢗng có ít nhꢐt mꢉt ngưꢆi thành thꢅo vꢎ hꢌi sꢓc sơ sinh có mꢚt trong mꢡi cuꢉc sanh. Cꢑn dꢇ trù thêm ngưꢆi
nꢈu dꢇ ñoán cuꢉc sanh có nguy cơ cao.
Trang thiꢈt bꢣ hꢌi sꢓc sơ sinh và thuꢕc phꢁi ñꢚt nơi thuꢢn tiꢟn, kiꢄm tra thưꢆng xuyên hoꢅt ñꢉng tꢕt và ngày hꢈt hꢅn. Chúng phꢁi
ñưꢋc bù cơ sꢕ hay thay thꢈ ngay sau khi dùng.
Ba bưꢈc chăm sóc ngay sau sanh
Bưꢔc ñꢑu tiên trong hꢌi sꢓc sơ sinh là giꢁm thiꢄu mꢐt nhiꢟt: stress lꢅnh ñưa ñꢈn thiꢈu oxy huyꢈt, thꢙa CO2 trong máu và toan
chuyꢄn hóa, tꢅo thuꢢn lꢋi cho sꢇ tꢌn tꢅi tuꢑn hoàn thai nhi và cꢁn trꢜ sꢇ hꢌi sꢓc. Trong vòng 20 giây ñꢑu cꢒa cuꢉc sꢕng, sơ sinh
phꢁi ñưꢋc làm khô, ñꢚt dưꢔi bꢉ làm ꢐm tꢝa nhiꢟt và tiꢈn hành hút miꢟng và mũi nꢈu ꢕi có tꢤm phân su.
Bưꢔc thꢓ nhì là ñánh giá tình trꢅng hô hꢐp cꢒa sơ sinh trong vòng 30 giây sau sanh. Nꢈu bé thꢜ nꢐc hoꢚc không thꢜ, bꢥt ñꢑu giúp
thꢜ bꢗng bóng áp lꢇc dương vꢔi tꢑn sꢕ tꢙ 40 ñꢈn 60 lꢑn/phút vꢔi O2 100 %. Khí trꢆi cũng có thꢄ dùng ñưꢋc. Áp lꢇc ñꢀnh thì hít vào là
30 ñꢈn 40 cm H2O là ñiꢎu cꢑn thiꢈt ñꢄ khꢜi ñꢉng hô hꢐp. Lưu ý rꢗng bóng phꢁi có van ñiꢎu áp. Áp lꢇc dương quá cao sꢠ làm vꢞ
phꢈ nang và gây tràn khí màng phꢏi.
ða sꢕ sơ sinh cꢑn hꢌi sꢓc ñꢄ ñáp ꢓng vꢔi hai bưꢔc này. Chꢀ ñꢣnh ñꢚt nꢉi khí quꢁn khi giúp thꢜ bꢗng bóng qua mꢚt nꢅ không hiꢟu
quꢁ.
Bưꢔc thꢓ ba là ñánh giá nhꢣp tim. Xoa bóp tim ngoài lꢌng ngꢇc chꢀ cꢑn thiꢈt ꢜ 0.03 % sꢕ trưꢆng hꢋp sanh. Ngưng tim sơ sinh
thưꢆng là kꢈt quꢁ cꢒa suy hô hꢐp, thiꢈu oxygen máu kéo dài và nhiꢧm toan chuyꢄn hóa. Xoa bóp tim ngoài lꢌng ngꢇc nên ñưꢋc
thꢇc hiꢟn ꢜ tꢑn sꢕ 120 lꢑn/phút. Sau khi giúp thꢜ bꢗng áp lꢇc dương trong 30 giꢐy, nꢈu nhꢣp tim dưꢔi 60 hoꢚc không cꢁi thiꢟn thì có
thꢄ hꢡ trꢋ xoa bóp tim. ꢦ ña sꢕ sơ sinh vꢔi giúp thꢜ thích hꢋp thì chꢓc năng tim trꢜ lꢅi bình thưꢆng nhanh chóng. Ngưng xoa bóp
tim khi nhꢣp tim trên 80 lꢑn/ phút
Các bưꢔc này nên thꢇc hiꢟn trong vòng phút ñꢑu tiên cꢒa cuꢉc sꢕng. Ít có khꢁ năng sꢕng sót khi chꢀ sꢕ Apgar là 0 vào phút thꢓ 10.
Thoát vꢒ cơ hoành: Biꢆu hiꢐn bꢉi cơn tím tái liên tꢕc dù ñang hꢁi sꢂc, quan sát thꢍy bꢕng ít căng, lꢁng ngꢃc phꢁng lên. Do 90% trưꢄng hꢑp là bꢒ thoát vꢒ cơ
hoành ꢉ bên trái nên tiꢓng tim nghe rõ vꢖ phía phꢊi lꢁng ngꢃc. Chꢗn ñoán xác ñꢒnh bꢘng Xꢋquang ngꢃc thꢙng và nghiêng. ðiꢖu quan trꢚng nhꢍt cꢇn nhꢈ là nꢓu
thoát vꢒ hoành ñã ñưꢑc chꢗn ñoán trưꢈc sanh hoꢛc ñã ñưꢑc chꢗn ñoán thì không viꢐn trꢑ hô hꢍp bꢘng mꢛt nꢅ vì sꢜ làm dꢅ dày càng chưꢈng hơi nhiꢖu hơn. Khi
vào chuyꢆn dꢅ, cꢇn thông báo cho ngoꢅi nhi biꢓt ñꢆ có kꢓ hoꢅch tiꢓp ñón ngay sau sanh. Trong trưꢄng hꢑp cꢇn thiꢓt, viꢐn trꢑ hô hꢍp ñưꢑc thꢃc hiꢐn qua nꢌi khí
© Bꢉ môn Phꢂ Sꢁn, Khoa Y, ðꢅi hꢊc Y Dưꢋc TP. Hꢌ Chí Minh. Tác giꢁ giꢍ bꢁn quyꢎn
2
Tín chꢀ Sꢁn Phꢂ khoa 1
Bài giꢁng trꢇc tuyꢈn
Bài TeamꢃBased Learning 4ꢃ4: Chuyꢄn dꢅ bình thưꢆng
Nguyên lý cꢀa hꢁi sꢂc sơ sinh và qui trình thꢃc hành thưꢄng ngày hꢁi sꢂc sơ sinh
quꢊn. ðꢛt mꢌt ꢝng sonde vào dꢅ dày ñꢆ thoát hơi. Cho trꢞ nꢘm ñꢇu cao, nghiêng vꢖ phía thoát vꢒ ñꢆ tránh chèn ép phꢎi bên lành. Chuyꢆn ngay bꢐnh nhi tꢈi cơ sꢉ
ngoꢅi khoa ñꢆ giꢊi quyꢓt phꢟu thuꢔt.
Tiêu chuꢕn ñánh giá kꢋt quꢇ hꢏi sꢉc tꢐt bao gꢏm tiêu chuꢕn lâm sàng và xét nghiꢅm sinh hóa.
Các tiêu chuꢤn lâm sàng ñánh giá hiꢟu quꢁ cꢒa hꢌi sꢓc gꢌm trꢘ tꢇ thꢜ ñꢎu và sâu, hꢈt tím tái, nhꢣp tim ñꢎu và rõ trên 100 lꢑn/phút
các phꢁn xꢅ thꢑn kinh hành não tꢕt, trương lꢇc cơ bình thưꢆng.
,
Các tiêu chuꢤn sinh hóa gꢌm ꢏn ñꢣnh ñưꢋc tình trꢅng toan chuyꢄn hóa, vꢔi pH máu ≥ 7,3, PaCO2 < 40mmHg, PaO2 = 60ꢃ70mmHg
Theo dõi trꢔ sau hꢏi sꢉc nhꢖm dꢗ phòng và ñiꢑu trꢓ các biꢋn chꢉng.
Tꢐt cꢁ trꢘ ñã trꢁi qua hꢌi sꢓc sau sanh ñꢎu phꢁi ñưꢋc theo dõi ít nhꢐt 24 giꢆ. Cꢑn tiꢈp tꢂc ꢒ ꢐm trꢘ sau hꢌi sꢓc. Bꢁo ñꢁm nhiꢟt ñꢉ
thích hꢋp và nguꢌn oxy khi chuyꢄn trꢘ sang khu dưꢞng nhi. Cꢑn cho kháng sinh ít nhꢐt là 5 ngày ñꢄ ngꢙa nhiꢧm trùng.
Sau hꢌi sꢓc, dù tình trꢅng trꢘ có khꢁ quan lên, nhưng vꢛn có thꢄ có nhꢍng biꢈn chꢓng sau ñó. Do ñó, phꢁi phát hiꢟn kꢣp thꢆi ñꢄ xꢖ
trí các biꢈn chꢓng thưꢆng gꢚp như giꢁm ñưꢆng huyꢈt, phù não, giꢁm calci huyꢈt, hꢅ thân nhiꢟt, suy hô hꢐp thꢓ phát hoꢚc nhiꢧm
khuꢤn bꢉi nhiꢧm.
Hình 1: Tuꢃn hoàn bào thai và tuꢃn hoàn sơ sinh
Phꢏi cꢒa bào thai là mꢉt cơ quan không có hoꢅt ñꢉng sinh lý mꢉt cách thꢇc thꢂ. Tiꢄu tuꢑn hoàn chꢀ là
mꢉt tuꢑn hoàn giꢁi phꢛu, không có vai trò trao ñꢏi khí. Vì thꢈ, trꢜ kháng tiꢄu tuꢑn hoàn rꢐt cao. Chꢀ mꢉt
lưꢋng máu rꢐt nhꢝ ñưꢋc lưu thông trong tiꢄu tuꢑn hoàn, nhꢗm ñꢁm bꢁo nuôi dưꢞng phꢏi mà thôi. Trong
thꢆi kỳ này, mꢊi trao ñꢏi khí ñꢎu ñưꢋc thꢇc hiꢟn qua nhau.
Máu bão hòa oxygen tꢙ hꢌ máu cꢒa nhau sꢠ theo tĩnh mꢅch rꢕn vꢎ tâm nhĩ phꢁi. Do trꢜ kháng cao cꢒa
tiꢄu tuꢑn hoàn và do sꢇ hiꢟn diꢟn cꢒa lꢡ bꢑu dꢂc (Botal) nên máu bão hòa oxygen sꢠ ñi theo ñưꢆng tꢙ
tâm nhĩ phꢁi qua lꢡ Botal vào tâm nhĩ trái mà không ñi qua tâm thꢐt phꢁi và ñꢉng mꢅch phꢏi ñꢄ lên phꢏi.
Lúc này phꢏi chꢀ ñưꢋc nuôi dưꢞng bꢗng nguꢌn máu ít ꢝi ñꢈn dưꢋc nó thông qua ñꢉng mꢅch phꢏi. Mꢉt
phꢑn lưꢋng máu qua ñꢉng mꢅch phꢏi lꢅi theo ꢕng ñꢉng mꢅch ñꢄ quay vꢎ ñꢅi tuꢑn hoàn.
Tꢙ tâm nhĩ trái, máu sꢠ ñi theo ñꢉng mꢅch chꢒ ñꢄ nuôi dưꢞng các cơ quan cꢒa bào thai. Máu mang CO2
sꢠ theo tĩnh mꢅch rꢕn vꢎ nhau và thꢇc hiꢟn trao ñꢏi khí tꢅi hꢌ máu. Giưꢆng nhau (placental bed) là mꢉt
hꢟ thꢕng hꢌ máu vꢔi các vi shunt giꢍa các ñꢉng mꢅch và tĩnh mꢅch nhꢝ tꢅo nên mꢉt hꢟ thꢕng trꢜ kháng
thꢐp.
Như vꢢy, tuꢑn hoàn bào thai có các ñꢚc ñiꢄm sau: (1) tiꢄu tuꢑn hoàn không chꢓc năng vꢔi trꢜ kháng cao,
và (2) tꢌn tꢅi các shunt phꢁiꢃtrái chꢓc năng là lꢡ Botal và ꢕng ñꢉng mꢅch. Kiꢄu tuꢑn hoàn này thích hꢋp
vꢔi cuꢉc sꢕng trong tꢖ cung mà mꢊi trao ñꢏi khí ñꢎu ñưꢋc thꢇc hiꢟn qua nhau thai.
Trong khi sanh, lꢌng ngꢇc thai bꢣ bóp chꢚt trong âm ñꢅo, ñꢤy các dꢣch phꢈ quꢁn và phꢈ nang ra khꢝi
ñưꢆng hô hꢐp. Ngay sau khi thoát âm, sꢇ thay ñꢏi vꢢt lý cꢒa môi trưꢆng như chênh lꢟch vꢎ nhiꢟt ñꢉ, áp
suꢐt ñã khꢜi ñꢉng cho hoꢅt ñꢉng hô hꢐp ñꢑu tiên: ñó là ñꢉng tác hít vào.
ðꢉng tác hít vào làm cho không khí tràn vào phꢈ nang. Phꢈ nang, trưꢔc ñó ñã ñưꢋc trang bꢣ các
surfactant làm giꢁm sꢓc căng bꢎ mꢚt cꢒa chúng, sꢠ nꢜ ra. Phꢏi nꢜ ra làm giꢁm ngay tꢓc khꢥc trꢜ kháng
cꢒa tiꢄu tuꢑn hoàn.
Mꢚt khác, hꢟ thꢕng trꢜ kháng thꢐp là giưꢆng nhau bꢣ tách rꢆi khꢝi thai nhi do ñꢉng tác cꢥt rꢕn, gây ra
mꢉt sꢇ tăng ñꢉt ngꢉt cꢒa trꢜ kháng ngoꢅi vi.
Giꢁm trꢜ kháng tiꢄu tuꢑn hoàn và tăng trꢜ kháng ngoꢅi vi là hai hiꢟn tưꢋng song hành, ngay tꢓc khꢥc tái
ñꢣnh hưꢔng lꢅi lưu thông máu. Máu vꢎ nhĩ phꢁi sꢠ không còn theo lꢡ Botal nꢍa, do áp suꢐt nhĩ trái ñã
tăng. Lúc này, dòng máu tꢙ nhĩ phꢁi sꢠ qua van 3 lá vào thꢐt phꢁi rꢌi vào ñꢉng mꢅch phꢏi, nơi có trꢜ
kháng thꢐp hơn rꢐy nhiꢎu so vꢔi trꢜ kháng cꢒa tuꢑn hoàn trái, tꢓc ñꢅi tuꢑn hoàn. Sau ñó, máu ñꢈn phꢈ
nang và thꢇc hiꢟn nhꢍng trao ñꢏi khí ñꢑu tiên tꢅi nơi này. Như vꢢy tiꢄu tuꢑn hoàn chꢓc năng ñã ñưꢋc
thiꢈt lꢢp. Máu bão hòa oxygen theo tĩnh mꢅch phꢏi vꢎ tâm nhĩ trái, qua van 2 lá vào tâm thꢐt trái và ñi
vào ñꢅi tuꢑn hoàn.
ðiꢄm thiꢈt yꢈu nhꢐt trong hꢌi sꢓc sơ sinh là giúp chúng thiꢈt lꢢp ñưꢋc tiꢄu tuꢑn hoàn chꢓc năng.
ðꢄ thiꢈt lꢢp ñưꢋc tiꢄu tuꢑn hoàn chꢓc năng, viꢟc quan trꢊng nhꢐt phꢁi thꢇc hiꢟn ñưꢋc, bꢗng mꢊi giá, là
làm giꢁm trꢜ kháng tiꢄu tuꢑn hoàn.
ðiꢎu nay chꢀ có thꢄ ñꢅt ñưꢋc khi và chꢀ khi tꢅo ra ñưꢋc mꢉt thông khí tꢕt ꢜ phꢏi, làm nꢜ phꢈ nang, làm
giꢁm trꢜ kháng cꢒa hꢟ thꢕng giưꢆng mao mꢅch phꢏi.
Hình 2: Hꢏi sꢉc hô hꢎp nhꢖm thiꢋt lꢌp tiꢁu tuꢃn hoàn chꢉc năng
ðꢄ thiꢈt lꢢp ñưꢋc tiꢄu tuꢑn hoàn chꢓc năng, viꢟc quan trꢊng nhꢐt phꢁi thꢇc hiꢟn ñưꢋc, bꢗng mꢊi giá, là
làm giꢁm trꢜ kháng tiꢄu tuꢑn hoàn.
ðiꢎu nay chꢀ có thꢄ ñꢅt ñưꢋc khi và chꢀ khi tꢅo ra ñưꢋc mꢉt thông khí tꢕt ꢜ phꢏi, làm nꢜ phꢈ nang, làm
giꢁm trꢜ kháng cꢒa hꢟ thꢕng giưꢆng mao mꢅch phꢏi.
Vì thꢈ, thao tác quan trꢊng nhꢐt trong hꢌi sꢓc sơ sinh là ñánh giá tình trꢅng hô hꢐp và hꢡ trꢋ thông khí
phꢏi. Thông khí áp lꢇc dương là biꢟn pháp ñưꢋc ưu tiên thꢇc hiꢟn khi sơ sinh không tꢇ thꢇc hiꢟn ñưꢋc
các ñꢉng tác hít vào ñꢑu tiên.
ðánh giá tình trꢅng hô hꢐp cꢒa sơ sinh trong vòng 30 giây sau sanh. Nꢈu bé thꢜ nꢐc hoꢚc không thꢜ, bꢥt
ñꢑu giúp thꢜ bꢗng bóng áp lꢇc dương vꢔi tꢑn sꢕ tꢙ 40 ñꢈn 60 lꢑn/phút vꢔi O2 100 %. Khí trꢆi cũng có
thꢄ dùng ñưꢋc. Áp lꢇc ñꢀnh thì hít vào là 30 ñꢈn 40 cm H2O là ñiꢎu cꢑn thiꢈt ñꢄ khꢜi ñꢉng hô hꢐp. Lưu ý
rꢗng bóng phꢁi có van ñiꢎu áp. Áp lꢇc dương quá cao sꢠ làm vꢞ phꢈ nang và gây tràn khí màng phꢏi.
Hình cho thꢐy cách áp mꢚt nꢅ giúp thꢜ và tư thꢈ giꢍ cho ñưꢆng hô hꢐp cꢒa sơ sinh ñưꢋc thꢨng.
© Bꢉ môn Phꢂ Sꢁn, Khoa Y, ðꢅi hꢊc Y Dưꢋc TP. Hꢌ Chí Minh. Tác giꢁ giꢍ bꢁn quyꢎn
3
3 trang
11600
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bài giảng Chuyển dạ bình thường - Bài: Nguyên lý của hồi sức sơ sinh và qui trình thực hành thường ngày hồi sức sơ sinh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_chuyen_da_binh_thuong_bai_nguyen_ly_cua_hoi_suc_so.pdf
