Ứng dụng mô hình SWAT đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tại tiểu lưu vực sông La Ngà
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
ỨNG DỤNG MÔ HÌNH SWAT ĐÁNH GIÁ LƯU LƯỢNG DÒNG CHẢY VÀ
BỒI LẮNG TẠI TIỂU LƯU VỰC SÔNG LA NGÀ
Assessment of Water Discharge and Sediment Yield
in La Nga Sub-Watershed using SWAT
Nguyễn Kim Lợi(1), Nguyễn Hà Trang(2),
(1) Khoa Môi trường và Tài nguyên – Đại học Nông Lâm TP.HCM
(2) Khoa Công nghệ Hóa học và Thực phẩm – Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM
Email: [email protected]
ABSTRACT
The water supply issues in Vietnam are especially acute in the watershed area where unexpected
drought, soil erosion, nonpoint source pollution, reservoir eutrophication, and inappropriate
development for stock farming or recreation have continuously lowered the essential level of
water quality and quantity. On the other hand, the rapid increase of population and the driving
force of economic growth further accelerate the need for various land uses within the watershed.
To contemplate the scope of such problems, as experienced in many other developing countries,
the efforts of pursuing integrated optimal planning to achieve the sustainable uses of these
watershed resources becomes critical. Many studies have been made of multi-objective land-use
planning under various conditions, such as those applied in an industrial complex, a watershed.
However, very few of them focus on the evaluation of the optimal balance between economic
development and environmental quality within a watershed.
This study was applied SWAT Model and GIS technique to assess water quality, water discharge
and sediment yield in La Nga sub-watershed and compare the result of two scenarios. The
output of SWAT model indicated that land use change and deforestation impacted surface flow
and sediment yield in La Nga sub-watershed. The year 2007(Scenario 2) less precipitation than
at year 2002 (Scenario 1) but the surface flow (914.89) at year 2007 about 1.04 times compare
with surface flow (882.72) at year 2002, and also sediment yield at year 2007 about 14.41 ton/ha
compare with 11.49 ton/ha at year 2002. This figure is also shown that 15721.43 ha natural
forest about 10 percent of studied area in 2002 was converted to rubber in 2007 which is cause
surface flow 1.04 times increasing and also sediment yield in Tri An reservoir 1.25 times
increasing.
Keyword: Water quality, La Nga Sub-watershed, SWAT
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
123
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
ĐẶT VẤN ĐỀ
Quá trình phát triển kinh tế mạnh mẽ đã khẳng định vị trí của Việt Nam trên thế giới. Tuy
nhiên, mặt trái của nó chính là sự ô nhiễm môi trường. Một trong số đó là vấn đề suy thoái lưu
vực. Sự suy thoái lưu vực là một hiện tượng đã và đang diễn ra trên toàn thế giới. Có rất nhiều
nguyên nhân làm cho lưu vực suy thoái, nhưng quan trọng nhất là việc sử dụng không hợp lí tài
nguyên. Hậu quả của sự suy thoái lưu vực là những trận lũ lụt, môi trường bị tác động xấu gây
ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế xã hội của người dân trong vùng. Từ sau giai đoạn nền kinh tế mở
cửa, phần lớn diện tích của lưu vực sông La Ngà được chuyển đổi sang những loại hình canh tác
hay phát triển đô thị, mang nhiều lợi ích kinh tế. Chính vì thế, mục đích của nghiên cứu là ứng
dụng mô hình SWAT và GIS để đánh giá chất lượng nước lưu vực sông La Ngà và cung cấp
thông tin hỗ trợ cho nhà quản lí lựa chọn phương án quy hoạch tốt.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
1. Mô hình SWAT
SWAT (Soil and Water Assessment Tool) là công cụ đánh giá nước và đất. SWAT được
xây dựng bởi tiến sĩ Jeff Arnold ở Trung tâm phục vụ nghiên cứu nông nghiệp (ARS -
Agricultural Research Service) thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA - United States
Department of Agriculture ). SWAT là mô hình dùng để dự báo những ảnh hưởng của sự quản lí
sử dụng đất đến nước, sự bồi lắng và lượng hóa chất sinh ra từ hoạt động nông nghiệp trên những
lưu vực rộng lớn và phức tạp trong khoảng thời gian dài. Mô hình là sự tập hợp những giải thuật
toán để thể hiện mối quan hệ giữa giá trị thông số đầu vào và thông số đầu ra.
SWAT cho phép mô hình hóa nhiều quá trình vật lí trên cùng một lưu vực. Ý nghĩa của
mô hình SWAT là một lưu vực lớn có thể được chia thành nhiều tiểu lưu vực, mô hình hóa theo
tiểu lưu vực mang lại lợi ích khi những vùng này tương đồng về đặc điểm sử dụng đất và tính
chất đất. Sự phân chia này giúp người sử dụng có thể áp dụng kết quả nghiên cứu của một vùng
này vào một vùng khác khi chúng có sự tương đồng nhất định.
Thông tin đầu vào đối với mỗi tiểu lưu vực sẽ được tập hợp và phân loại thành những
nhóm chính sau: khí hậu, HRUs, hồ, nước ngầm, sông chính và nhánh, đường phân thủy. Để dự
báo một cách chính xác sự di chuyển của thuốc trừ sâu, phù sa và dưỡng chất thì mô hình cần
phải phù hợp với những diễn biến đang xảy ra trong lưu vực. Mô hình thủy học trong lưu vực
được phân chia thành hai nhóm chính, chúng có thể tồn tại riêng lẻ: Chu trình thủy văn nước
ngầm: kiểm soát lượng nước, sự bồi lắng, dinh dưỡng và thuốc trừ sâu được đưa từ trong mỗi tiểu
lưu vực ra sông chính. Chu trình nước trong hệ thống sông: kiểm soát quá trình di chuyển của
dòng nước và quá trình bồi lắng diễn ra từ trong hệ thống sông ngòi của lưu vực đến cửa sông.
2. Khu vực nghiên cứu
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
124
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Sông La Ngà ở thượng lưu có tên là Da R’Gna bắt nguồn từ các suối nhỏ ở vùng cao
nguyên Di Linh, Bảo Lộc và Bảo Lâm tỉnh Lâm Đồng, chảy về huyện Tánh Linh, Đức Linh tỉnh
Bình Thuận, các huyện Xuân Lộc, Định Quán tỉnh Đồng Nai rồi đổ vào hồ Trị An. Tổng diện
tích của khu vực nghiên cứu là 158 931 ha chiếm 26.98% diện tích tự nhiên của tỉnh Đồng Nai,
thuộc địa bàn sáu huyện. Trong đó, diện tích thuộc huyện Tân Phú là: 3 800.180 ha; huyện Long
Khánh: 14 854.460 ha; huyện Thống Nhất: 15206.025 ha; huyện Vĩnh Cửu: 33 751.071 ha;
huyện Xuân Lộc: 9 345.296 ha; huyện Định Quán: 81 967.995 ha. Khu vực có chứa hồ Trị An,
nơi đây là hợp lưu của hai sông La Ngà và Đồng Nai nên quá trình thủy văn diễn ra khá phức tạp.
Phần lớn diện tích ở đây là rừng tự nhiên, rừng trồng, đất trồng cây công nghiệp, đất trồng hoa
màu và một số diện tích trồng lúa vì vậy đề tài tập trung vào vấn đề ô nhiễm phân tán gây ra bởi
quá trình canh tác của con người và các quá trình xảy ra trong tự nhiên. Khu vực nghiên cứu
được chia thành mười tám tiểu lưu vực.
Hình 1: Khu vực nghiên cứu
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Hai chức năng chính của SWAT là: đánh giá chất lượng nước và đất tại khu vực nghiên
cứu từ dữ liệu thực để thể hiện chất lượng môi trường của khu vực tương ứng với điều kiện địa
hình, khí hậu và hiện trạng sử dụng đất tại thời điểm nghiên cứu (kịch bản 1, năm 2002); sau khi
thực hiện (kịch bản 1) sẽ thay thế bản đồ hiện trạng sử dụng đất của khu vực tại thời điểm nghiên
cứu bằng bản đồ sử dụng đất năm 2007 với những điều kiện còn lại giữ nguyên (kịch bản 2).
Phương pháp luận và tiến trình thực hiện như đươc trình bày trong Hình 2, 3.
Trong nghiên cứu này tập trung đánh giá chất lượng môi trường đất nước, cung cấp thông
tin hỗ trợ cho người quản lí. Dữ liệu đầu ra của SWAT cung cấp rất nhiều thông số: tổng khối
lượng NO3 (vào/ra), tổng khối lượng NO2 (vào/ra), tổng khối lượng NH4 (vào/ra), tổng khối
lượng P (vào/ra), lưu lượng dòng vào/ra, tổng khối lượng đất bồi lắng (vào/ra), tổng lượng phân
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
125
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
bón (vào/ra), tổng lượng thuốc trừ sâu (vào/ra)… Trong giới hạn của bài viết này chỉ lựa chọn
một số thông số để xem xét.
Hình 2: Phương pháp luận mô hình SWAT
Hình 3: Sơ đồ tiến trình thực hiện
1. Dữ liệu đầu vào
Dữ liệu đầu vào của SWAT được sắp xếp theo từng cấp độ chi tiết: lưu vực, tiểu lưu vực
hay đơn vị thủy văn. Những đối tượng đơn lẻ như: hồ, nguồn điểm có dữ liệu đặc trưng của đối
tượng đó, và cũng nằm trong của lưu vực. Phương pháp được lựa chọn để mô hình hóa khả năng
bốc hơi trực tiếp và gián tiếp sẽ ứng dụng trên tất cả các đơn vị thủy văn (HRU). Dữ liệu ở mức
độ tiểu lưu vực là những số liệu giống nhau trên tất cả HRUs trong tiểu lưu vực đó nếu dữ liệu
thuộc một quá trình được mô hình trong HRU. Tương tự với dữ liệu ở cấp HRUs.
2. Dữ liệu đất và sử dụng đất
Đề tài sử dụng số liệu đất được cung cấp từ Trung tâm nghiên cứu đất, phân và môi
trường khu vực phía Nam. Bản đồ đất được trình bày trong Hình 5.
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
126
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Hình 4: Qui trình xử lí dữ liệu đất
Hình 5: Bản đồ đất khu vực nghiên cứu
3. Dữ liệu sử dụng đất
Các loại hình sử dụng đất tại tiểu lưu vực La Ngà trong năm 2002 và 2007 như được trình
bày trong Bảng 1 và Hình 6 và 7.
Bảng 1: Bảng mã sử dụng đất trong SWAT
STT Tên loại hình sử dụng đất Mã trong SWAT
Diện tích (ha)
Năm 2002 (Sce 1) Năm 2007 (Sce 2)
1
2
3
4
5
Rừng trồng
Dân cư
FRSD
URBN
RUBR
WATR
RNGB
2201,863
8846,573
2201,863
8980,665
Cao su
13828,220
10557,930
18833,600
35917,800
10557,930
18325,560
Sông, suối
Đất trống
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
127
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
6
7
8
Đất mầu
AGRR
RICE
FRST
38123,710
23052,240
43486,860
158931
32129,500
23052,240
27765,430
158931
Đất chuyên lúa
Rừng tự nhiên
Hình 6: Bản đồ sử dụng đất lưu vực
sông La Ngà năm 2002
Hình 7: Bản đồ sử dụng đất lưu vực
sông La Ngà năm 2007
4. Dữ liệu thời tiết
Dữ liệu thời tiết bao gồm các thành phần: Trạm đo, lượng mưa, nhiệt độ không khí, độ ẩm
không khí tương đối, năng lượng bức xạ mặt trời, tốc độ gió, cấu trúc tổng thể dữ lieu thời tiết
được trình bày như trong Hình 8.
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
128
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Hình 8: Cấu trúc tổng thể dữ liệu thời tiết
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Chất lượng môi trường của tiểu lưu vực La Ngà trong giai đoạn 2002 – 2007
Kết quả từ mô hình SWAT được trình bày trong Bảng 2, 3, 4. Chúng tôi nhân thấy rằng
tổng lượng nước trong 2 năm của lưu vực tương ứng với kịch bản 1 (2002) và kịch bản 2 (2007)
là 4.00845x109 m3, 3.99456x109 m3. Lương đất bị xói mòn trong 2 năm tương ứng với dữ liệu sử
dụng đất nắm 2002 và dữ liệu sử dụng đất năm 2007 là 3,606 triệu tấn, 4,364 triệu tấn. Tốc độ
rửa trôi NO3 trung bình hằng năm tương ứng của 2 kịch bản 2002 và 2007 là 26,479 kg/ha,
26,912 kg/ha.
Bảng 2: Kết quả tổng hợp của toàn bộ lưu vực nghiên cứu – kịch bản 1
Năm Lượng
mưa
Nước
mặt
Trữ
lượng
nước
Bồi
lắng
NO3
NO3
NO3
NO3
N
P
bề mặt LATQ PERC CROP (Kg/ha) (Kg/ha)
(mm)
(mm)
(tấn/ha)
(Kg/ha) (Kg/ha) (Kg/ha) (Kg/ha)
(mm)
2002 2096.30 821.03 1139.05
2007 2088.87 1008.75 1383.08
11.20
11.49
3.79
4.31
0.18
0.14
41.03
27.83
12.96
12.58
39.43
24.85
4.82
3.04
Bảng 3: Kết quả tổng hợp của toàn bộ lưu vực nghiên cứu – kịch bản 2
Năm Lượng Nước
Trữ
lượng
nước
Bồi
lắng
NO3
NO3
NO3
NO3
N
P
mưa
mặt
bề mặt LATQ PERC CROP (Kg/ha) (Kg/ha)
(mm)
(mm)
(tấn/ha)
(Kg/ha) (Kg/ha) (Kg/ha) (Kg/ha)
(mm)
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
129
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
2002 2096.30 788.69 1132.95
2007 2088.87 976.75 1380.44
13.05
14.41
3.49
4.04
0.25
0.17
42.63
24.12
10.82
9.98
41.17
25.79
5.04
3.16
Bảng 4: Trung bình hằng năm của toàn lưu vực
STT
Thông số
Đơn vị
Kết quả
Kịch bản 1
(2002)
Kịch bản 2
(2007)
1
2
3
4
5
6
Lương mưa
mm
2096,30
882,72
2088,87
914,89
Dòng chảy mặt
Nước ngầm
mm
mm
350,04
330,64
Tổng lượng nước
Tổng bồi lắng
mm
1256,69
11,343
1261,07
13,726
tấn/ha
Kg/ha
Lượng NO3 rửa trôi
46,029
46,027
Hình 9: Tiểu lưu vực 14
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
130
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Hình 10: Đồ thị lượng mưa ở tiểu lưu vực 14
Hình 11: Đồ thị lượng nước mặt và nước ngầm ở tiểu lưu vực 14
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
131
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Hình 12: Đồ thị lượng xói mòn ở tiểu lưu vực 14
Hình 13: Đồ thị lượng N hữu cơ ở tiểu lưu vực 14
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
132
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Hình 14: Đồ thị lượng P hữu cơ ở tiểu lưu vực 14
Hình 15: Đồ thị hàm lượng NO3 trong nước dưới bề mặt và nước ngầm ở tiểu lưu vực 14
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
133
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Hình 16: Đồ thị lưu lượng dòng vào/ ra đoạn sông 14
Hình 17: Đồ thị hàm lượng phù sa trong đoạn sông 14
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
134
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
Hình 18: Đồ thị lượng P vô cơ trong đoạn sông 14
Hình 19: Đồ thị lượng NO3 trong đoạn sông 14
Trong lưu vực sông La Ngà có hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô. Nhìn chung mùa
mưa thường kéo dài từ hạ tuần tháng tư – thượng tuần tháng năm đến thượng - trung tuần tháng
mười một. Hình 12 cho thấy mùa mưa nơi tập trung nhiều từ tháng sáu đến hết tháng mười, đỉnh
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
135
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
điểm thường vào tháng 10. Lượng mưa là một trong những yếu tố quyết định đến chế độ thủy văn
của lưu vực. Khí hậu lưu vực có hai mùa chính (mùa mưa và mùa khô) nên chế độ dòng chảy ở
lưu vực cũng hình thành hai chế độ tương ứng: chế độ dòng chảy mùa mưa và chế độ dòng chảy
mùa kiệt. Sự biến đổi dòng chảy hai mùa rất tương phản nhau.
Hàm lượng NO3 _ N trong nước sông phụ thuộc rất nhiều vào lượng mưa và tốc độ dòng
chảy tràn bề mặt. NO3 _ N trong nghiên cứu chủ yếu xuất phát từ lượng phân bón hóa học mà cây
trồng chưa sử dụng hết, nó bị rửa trôi và được đưa về sông chính, NO3 cũng có thể phát sinh từ
sinh khối của thực vật thông qua quá trình phân hủy. NO3 gây ra những tác hại không tốt đến sức
khỏe của con người. Tuy nhiên, nếu so sánh kết quả nồng độ NO3 _ N được tính bằng mô hình
với tiêu chuẩn TCVN 5942 – 1995: Giá trị giới hạn cho phép của các thông số và nồng độ các
chất ô nhiễm trong nước mặt - Nồng độ NO3 _ N: loại A(10 mg/l), loại B (15 mg/l), thì vẫn đạt
được tiêu chuẩn.
Hàm lượng đất bồi lắng phụ thuộc vào lượng mưa và lưu lượng dòng chảy, sự biểu diễn
của hai đồ thị lưu lượng dòng chảy và hàm lượng bồi lắng tại cùng thời điểm tuân theo qui luật
tương tự nhau. Lượng đất xói mòn/ bồi lắng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nước và đất. Hàm
lượng bồi lắng càng lớn tương ứng với lượng đất xói mòn càng cao và chất lượng nước càng
thấp. Khi bị mất lớp bề mặt, đất trở nên cằn cỗi thiếu dinh dưỡng để canh tác, dẫn tới chi phí sản
xuất tăng cao để có thể canh tác mà năng suất không cao.
Về mặt môi trường, kịch bản 2 không tốt bằng kịch bản 1. Trữ lượng nước giảm, lượng
xói mòn tăng, tốc độ rửa trôi tăng…Do kịch bản 2, diện tích rừng tự nhiên giảm thay vào đó là
trồng cao su, diện tích đô thị tăng. Khả năng che phủ của cây cao su thấp hơn rừng tự nhiên. Đặc
điểm canh tác cây cao su là trồng theo dãy và được làm cỏ sạch ở bề mặt đất.
Trong đỉnh mùa mưa, vùng có khả năng xói mòn cao nhất là:
Kịch bản 1: 12/10/2002
Kịch bản 2: 12/10/2002
2. Đánh giá mô hình
2.1 Phân tích độ tin cậy của mô hình đối với (P)
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
136
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
R_squared = 8.47404%
Standard error Est = 0.000137787
Mean absolute error = 0.0000848831
Durbin – Watson statistic = 2.47003
P(est) = 0.000180583 - 0.00143244*obs
Hình 20: Đồ thị xác định độ tin cậy của mô hình đối với (P)
2.2 Phân tích độ tin cậy của mô hình đối với (NO3)
R_squared = 26.3259%
Standard error Est = 0.00199912
Mean absolute error = 0.00160494
Durbin – Watson statistic = 1.08319
NO3 (est) = -0.000273 + 0.007765 *obs
Hình 21: Đồ thị xác định độ tin cậy của mô hình đối với (NO3)
Chúng tôi nhân thấy rằng, độ tin cậy của mô hình không cao là do các nguyên nhân sau:
Mô hình SWAT mô phỏng chi tiết cho từng loại cây trồng, loại hình sử dụng đất, nhưng mức độ
chi tiết của bản đồ hiện trạng sử dụng đất mà đề tài sử dụng chưa cao. Do điều kiện không cho
phép nên nghiên cứu này chỉ xem xét đến ô nhiễm phân tán mà bỏ qua ô nhiễm tập trung (ô
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
137
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
nhiễm điểm). Điều này đã gây ra sai số khá lớn. Trong những nghiên cứu tiếp theo sẽ kết hợp ô
nhiễm điểm hy vọng sẽ cải thiện được sai số của mô hình. Hơn nữa, do điều kiện kinh phí có hạn,
nghiên cứu không thể tiến hành thu thập mẫu và tiến hành thí nghiệm để xác định các thông số
của đất, việc sử dụng bảng tra gây ra sai số khá lớn. Mô hình SWAT là mô hình tích hợp, sử dụng
và kế thừa nhiều mô hình trước đó. Mô hình SWAT có thể mô phỏng và xem xét tổng hợp các
mối quan hệ của các quá trình diễn ra trong tự nhiên, để giải quyết bài toán môi trường, SWAT
đòi hỏi số lượng dữ liệu đầu vào rất lớn. Đây cũng là điều kiện để nâng cao độ chính xác cho mô
hình. Tuy nhiên, đặc thù ở Việt Nam, cơ sở dữ liệu nền còn rất thiếu, lại rải rác đã gây ra khó
khăn trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Trong quá trình sử dụng Mô hình SWAT đã nảy sinh
một số vấn đề chưa tương thích với điều kiện ở Việt Nam.
KẾT LUẬN
Mô hình SWAT là mô hình tích hợp, có thể mô phỏng các quá trình diễn ra trong môi
trường đất và nước. SWAT xem xét nhiều mối quan hệ, nhiều biến khi giải quyết bài toán môi
trường. Điều này giúp người sử dụng có thế đánh giá chất lượng nước và đất trong thời gian dài
trên khu vực rộng lớn và phức tạp. Đặc biệt, SWAT có thể mô phỏng sự lan truyền ô nhiễm điểm
và ô nhiễm phân tán trong đất và nước. Mô hình SWAT là công cụ hỗ trợ đắc lực cho người ra
quyết định để thực hiện bài toán quy hoạch, giúp dự báo những ảnh hưởng về mặt môi trường khi
thay đổi quy hoạch sử dụng đất.
Tuy nhiên, SWAT là một mô hình còn khá mới nên cơ sở dữ liệu sẵn có của chương trình
vẫn chưa đáp ứng cho nhu cầu ứng dụng thực tiễn vào từng khu vực và từng nước cụ thể. Một
vấn đề gặp phải khi sử dụng SWAT là mô hình đòi hỏi cần hệ thống dữ liệu đầu vào rất lớn, điều
này gây khó khăn cho việc nghiên cứu SWAT ở Việt Nam.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1) Ann, V. G 2005. Sensitivity, auto-calibration, uncertainty and model evaluation in
SWAT2005.
(2) Arnold. J. nnk, 2008. Soil and Water Assessment Tool (SWAT) Global Applications.
(3) Bulut, E. 2005. Assessment of management policies for lake Uluabat Basin using
AVSWAT. The degree of master of science in environmental engineering – Middle East
Technical University.
(4) Loi, N.K., Reyes, M., Srinivasan, R., Ha, D.T., Nhat. T.T., and Trang, N.H. 2009. Assessing
the Impacts of Vegetable Agroforestry System using SWAT: Nghia Trung Sub-watershed,
Vietnam. Paper presented in the 5th International SWAT Conference in Boulder, Colorado
on 3-7 August,2009.
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
138
Hội thảo Môi trường và Phát triển bền vững, Vườn Quốc gia Côn Đảo, 18/06/2010 – 20/06/2010
Workshop on Environment and Sustainable Development, Con Dao National Park, 18th – 20th June 2010
(5) Neitsch, S.L. 2005. Soil and Water Assessment Tool Theoretical Documentation version
2005. Grassland, Soil and Water research laboratory (Agricultural Research Service) Texas;
Blackland research center (Texas Agricultural Experiment Station)
(6) Neitsch, S.L. 2004. Input/ Output file documentation version 2005
(7) Nguyễn Kim Lợi, 2006. Ứng dụng GIS trong quản lý tài nguyên thiên nhiện. NXB Nông
nghiệp.
(8) Nguyễn Kim Lợi, Trần Thống Nhất. 2007. Hệ thống thông tin địa lý phần mềm Arcview
3.3. NXB Nông nghiệp
(9) Trần Kông Tấu, 2005. Tài nguyên đất. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
(10) Sirinivasan. R. 2005. ArcSWAT, ArcGIS Interface for Soil and Water Assessment Tool
(11) Winchell, M. 2007. ArcSWAT Interface for SWAT 2005 (User’s Gu
__________________________________________________________________________________________
Ứng dụng mô hình Swat đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tiểu lưu vực sông La Ngà
Nguyễn Kim Lợi, Nguyễn Hà Trang – ĐH Nông Lâm Tp. HCM, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp. HCM
139
17 trang
18460
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ứng dụng mô hình SWAT đánh giá lưu lượng dòng chảy và bồi lắng tại tiểu lưu vực sông La Ngà", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ung_dung_mo_hinh_swat_danh_gia_luu_luong_dong_chay_va_boi_la.pdf
