Tính cách con người Nam Bộ trong tiểu thuyết Hoàng Văn Bổn giai đoạn 1955-1975
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 5
TÍNH CÁCH CON NGƯỜI NAM BỘ TRONG
TIỂU THUYẾT HOÀNG VĂN BỔN GIAI ĐOẠN 1955 - 1975
Trần Minh Hậu
Trường Đại học Văn Hiến
Ngày nhận bài: 04/09/2019, Ngày duyệt đăng: 10/12/2019
Tóm tắt
Hoàng Văn Bổn là một trong những nhà văn lớn của vùng Đông Nam Bộ. Các sáng
tác của ông, đặc biệt là một số tiểu thuyết như: Bông hường bông cúc, Mùa mưa, Trên
mảnh đất này thể hiện rất rõ tính cách con người Nam Bộ. Đó là những con người Nam
Bộ dũng cảm có tinh thần yêu nước, sẵn sàng chiến đấu vì độc lập dân tộc, xả thân vì lý
tưởng cao đẹp. Trong lao động, họ là những người chân chất, thật thà, quan tâm giúp đỡ
nhau. Trong sinh hoạt đời thường, họ là những người có tinh thần lạc quan. Tình yêu đôi
lứa trong những ngày bom đạn, đó là tình yêu “làm sáng bừng những cánh rừng miền
Đông hiểm trở”, đó là những người vợ miền Nam luôn can trường đứng bên cạnh những
người chiến sĩ miền Đông dũng cảm.
Từ khóa: con người Nam Bộ, tính chiến đấu, lao động, sinh hoạt đời thường, tình yêu
đôi lứa.
The personality of the Southern people in novel of Hoàng Văn Bổn in the period of
1955 – 1975
Abstract
Hoàng Văn Bổn is one of the great writers of the southern plains, his compositions
especially some novels like: Bông hường bông cúc (Rose, chrysanthemum), Mùa mưa
(Rainy season), Trên mảnh đất này (On this land) has clearly shown the character of the
people in the south. The Southern people, who are patriotic, ready to fight for the sake of
national independence and sacrifice for the noble ideal. In work, they are sincere, honest,
interested in helping each other. In daily life, they are people with a optimism spirit. The
love in the days of bombing, that is love “brightens up the rugged Eastern forests”, which
are the brave Southern wives who stand bravely alongside brave Eastern fighters.
Keywords: people of the Southern region, fighting characteristics, labor, daily life,
love of couples.
1. Mở đầu
tỉnh Biên Hòa (nay là xã Bình Lợi, huyện
Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai). Ông sinh ra
trên mảnh đất Đồng Nai cùng thời với Lý
Văn Sâm, Bình Nguyên Lộc… Ông là một
Hoàng Văn Bổn tên thật Huỳnh Văn
Bản, sinh ngày 07/5/1930, tại ấp Long
Chiến, làng Bình Long, huyện Tân Uyên,
97
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 5
trong những nhà văn lớn của mảnh đất
miền Đông Nam Bộ.
Văn học Nghệ thuật Đồng Nai phối hợp
với Nhà xuất bản Đồng Nai tổ chức), tác
giả Phạm Ngọc Hiền, trong bài viết
“Hoàng Văn Bổn - Nhà văn đa năng”
(2016) có đánh giá về văn nghiệp của
Hoàng Văn Bổn như sau: “Hoàng Văn
Bổn có một văn nghiệp đáng tự hào, ông là
niềm vinh dự của đất Đồng Nai (...). Mặc
dù nhà văn đa năng Hoàng Văn Bổn đã về
thế giới bên kia, nhưng sự nghiệp của ông
vẫn đang âm thầm vươn rễ, cắm sâu vào
vùng đất Đồng Nai và góp phần tỏa bóng
mát cho làng văn Đông Nam Bộ”.
Tuy nhiên, có thể do có nhiều mục
đích khác nhau nên có khi các bài viết này
chưa đi sâu vào ba tiểu thuyết vừa nêu,
hoặc có khi bàn đến các tiểu thuyết này
nhưng các nhà nghiên cứu không đặt
chúng trong hệ quy chiếu của văn hóa
Nam Bộ. Do vậy, việc nghiên cứu tính
cách người Nam Bộ trong ba tác phẩm
Bông hường bông cúc, Mùa mưa, Trên
mảnh đất này vẫn là một việc làm cần
thiết. Nó sẽ góp phần khẳng định tính đa
dạng của tiểu thuyết cách mạng Việt Nam
thời chiến tranh. Thông qua đó, làm rõ
những khía cạnh khác nhau của tính cách
con người Nam Bộ trong chiến đấu, trong
lao động, trong sinh hoạt đời thường và
trong tình yêu đôi lứa trong chiến tranh lẫn
thời bình, trên bình diện xã hội lẫn gia
đình, cá nhân.
Ông được mệnh danh là “nhà văn mặc
áo lính” bởi rất nhiều tác phẩm của ông đã
ra đời trong hai cuộc kháng chiến chống
Pháp và chống Mỹ, và tất nhiên, nội dung
chính cũng xoay quanh nhân vật người
lính. Con đường sáng tác của ông kéo dài
từ Nam ra Bắc, từ chiến tranh đến hòa
bình. Do vậy, các nhà nghiên cứu đã chia
quá trình sáng tác của Hoàng Văn Bổn
thành ba giai đoạn: giai đoạn trước 1955
(với tiểu thuyết Vỡ đất 1952) được xem là
thời kỳ vỡ vạc về cách mạng; giai đoạn
1955 – 1975 nghiêng về thế sự; còn giai
đoạn sau 1975 các tiểu thuyết của ông
thường hướng về đời tư của con người
trong cuộc sống hằng ngày.
Hoàng Văn Bổn có nhiều đóng góp
lớn cho nền văn học và điện ảnh cách
mạng. Ông đã viết 25 kịch bản phim, đoạt
nhiều giải thưởng quốc tế… Ông đã công
bố trên 50 tác phẩm văn học, trong đó có
36 đầu sách văn xuôi.
Trong thời gian sáng tác trên đất Bắc,
Hoàng Văn Bổn đã xuất bản một số tiểu
thuyết gây chú ý của dư luận đương thời
như: Bông hường bông cúc, Mùa mưa,
Trên mảnh đất này… Bên cạnh những đặc
điểm chung của tiểu thuyết cách mạng, ba
tác phẩm trên còn có nhiều nét riêng đặc
sắc. Đó là chất Nam Bộ, khẩu khí “yêng
hùng” của một số nhân vật và có nhiều
sáng tạo trong nghệ thuật ngôn từ. Các tiểu
thuyết của ông không chỉ có giá trị nghệ
thuật mà còn phản ánh những bản sắc văn
hóa Nam Bộ.
2. Tính cách con người Nam Bộ
Khái niệm tính cách được hiểu là
những đặc điểm, những phẩm chất của
nhân vật được thể hiện tương đối rõ nét.
Tính cách thể hiên nét riêng độc đáo của
con người cá biệt, cụ thể nhưng lại mang
cái chung, tiêu biểu cho nhiều người ở một
mức độ nhất định, đồng thời nó có một quá
trình phát triển hợp với logic cuộc sống.
Tính cách của người Nam Bộ không
có gì khác biệt so với tính cách chung của
Từ trước đến nay đã có một số nhà
nghiên cứu, bạn văn như Nguyễn Ngọc
Tấn, Nguyễn Đình Thi, Phan Cự Đệ… bàn
đến văn chương của Hoàng Văn Bổn. Gần
đây, trong Hội thảo “Hoàng Văn Bổn -
Người của vùng đất ven sông” (do Hội
98
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 5
người Việt Nam. Tính cách đó được hình
thành trong quá trình khai mở, xây dựng và
bảo vệ mảnh đất tận cùng của Tổ quốc nên
ít nhiều chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh, địa
lý, thiên nhiên, sự giao lưu văn hóa giữa
các dân tộc cùng sống trên một địa bàn.
Bên cạnh đó, tính cách của người Nam Bộ
còn chịu ảnh hưởng của nền văn hóa
phương Tây (biết chọn lọc để tiếp thu cái
tinh túy và loại bỏ những cái không phù
hợp với truyền thống văn hóa của dân tộc).
Các tác phẩm Bông hường bông cúc,
Mùa mưa, Trên mảnh đất này đã được
Hoàng Văn Bổn khắc họa rất đậm nét hình
ảnh về những con người Nam Bộ. Nhân vật
trong tác phẩm được miêu tả hết sức gần
gũi, cần cù trong lao động, kiên cường
trong chiến đấu, trong tình yêu đôi lứa, chất
phác, giản dị trong cuộc sống đời thường.
2.1. Tính cách con người Nam Bộ
trong chiến đấu
Trong các tác phẩm, hình ảnh nhân vật
cách mạng được Hoàng Văn Bổn xây dựng
bằng chính trải nghiệm, kinh nghiệm chiến
trường của mình. Cho nên, các nhân vật
giống với hiện thực cũng như bản chất con
người Nam Bộ của ông: Những con người
ngoan cường, anh dũng trong chiến đấu để
bảo vệ quê hương, đất nước.
Nhân vật chú Ba Diệp trong tiểu
thuyết Bông hường bông cúc được nhà văn
miêu tả mang đậm tính cách con người
Nam Bộ trong chiến đấu. Xuất thân từ một
người nông dân chân chất, bên cạnh một
người vợ rất hiền từ, thế mà bọn giặc hung
tàn đã hãm hiếp cho đến chết. Nỗi đau
riêng hòa với nỗi đau của làng xóm, chú
tham gia vào bộ đội chống lại bọn giặc
điên cuồng đang từng ngày, từng giờ giày
xéo quê hương. Chú kêu gọi mọi người
đứng lên chiến đấu, sẵn sàng hy sinh vì Tổ
quốc thân yêu. Với lòng căm thù, sự gan
dạ trong chiến đấu, chú đã vinh dự được
đứng vào hàng ngũ của Đảng. Trong một
trận đối đầu với giặc, khi biết mình sẽ bị
bắt, chú đã dùng dao tự cắt ruột mình trước
mặt quân thù chứ không để rơi vào tay của
chúng. Hình ảnh sự hy sinh của nhân vật
chú Ba Diệp đã cho chúng ta thấy được
tính cách của người Nam Bộ anh dũng
trong con người huyền thoại này:“Trên
vũng máu, đồng chí Diệp đỏ như chiếc
bông bụp bên kinh An Sơn, dựa vào vách
hầm. Hai mắt mở to, ngó thẳng ra miệng
hầm, rừng rực như một bó đuốc” (Hoàng
Văn Bổn và cộng sự, 2005: 192).
Tiểu thuyết Mùa mưa là một câu
chuyện viết về bộ đội tập kết có nhiệm vụ
xây dựng đường dây điện thoại trong rừng
sâu để phục vụ cho việc thông tin liên lạc
cho chiến trường miền Nam. Mặc dù,
không miêu tả trực tiếp cuộc chiến đấu,
những trận mai phục, nhưng những người
lính phải vượt qua bao nỗi khó khăn, sự
khắc nghiệt của thiên nhiên để hoàn thành
nhiệm vụ được giao. Các chiến sĩ Hoàng,
Cương, Bính trong tác phẩm đều mang
trong tim nhiệt huyết cách mạng và tinh
thần chiến đấu anh dũng.
Xuất thân từ một gia đình nông dân
với tám năm làm đại đội trưởng, Cương đã
trải qua biết bao khó khăn, nguy hiểm.
Anh luôn nhắc nhở chiến sĩ mình rằng:
“Phải chiến đấu đến cùng cho chủ nghĩa
xã hội, chủ nghĩa cộng sản. Từ nay, đồng
chí phải nhìn xa hơn, nhìn tận đỉnh cao
nhất của con đường chiến đấu…” (Hoàng
Văn Bổn và cộng sự, 2005: 323). Niềm tin
mãnh liệt vào cách mạng là nguồn động
lực để anh chiến đấu, vươn lên hoàn thành
tốt nhiệm vụ. Có một lần, anh và mười
đồng đội của mình bị giặc bắt và tra tấn dã
man, anh tự nhận mình là chỉ huy để bọn
giặc đánh một mình, chứ không thể chứng
kiến cảnh đồng đội bị tra tấn dã man như
vậy, anh nói: “Chỉ huy đây! Muốn làm gì
99
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 5
thì làm. Chém đầu Cương này coi thường!
Tra khảo, Cương này từng nếm trăm lần ở
Catina…” (Hoàng Văn Bổn và cộng sự,
2005: 325). Sau đó, bị chúng bắt giam, anh
lại vượt ngục trở về phục vụ cách mạng.
Tham gia vào việc xây dựng đường dây
với vai trò là đại đội trưởng, anh say sưa
với công việc của mình, luôn ý thức được
vai trò của người lính, anh gắn bó với đồng
đội và thiết tha được chiến đấu bảo vệ quê
hương, đất nước.
chiến đấu, hiền hòa nhưng gan dạ, có đức
tính hy sinh. Đó cũng là những nét đặc sắc,
thể hiện tính cách của người Nam Bộ trong
chiến đấu.
2.2. Tính cách con người Nam Bộ
trong lao động
Các nhân vật trong tiểu thuyết Bông
hường bông cúc, Mùa mưa, Trên mảnh đất
này dù xuất phát từ nhiều nguồn gốc khác
nhau, nhưng phần đông nhân vật đều xuất
thân từ nông dân, từ những người chân lấm
tay bùn. Trong lao động, trong hoạt động
sản xuất, họ luôn có tinh thần lạc quan yêu
đời. Nhân vật trong các tiểu thuyết Hoàng
Văn Bổn không chỉ chiến đấu kiên trung
mà còn hăng say lao động.
Trong tiểu thuyết Bông hường bông
cúc, các chiến sĩ bộ đội tham gia hoạt động
sản xuất cùng nhân dân, không ngại gian
khổ, khó khăn, các anh luôn vui cười, ca
hát: “Mưa gió ù ù mà ngoài cánh đồng
không dứt tiếng ca, tiếng hát, tiếng cười
của anh em” (Hoàng Văn Bổn và cộng sự,
2005: 35). Bà con trong xóm An Sơn cũng
chăm chỉ làm ăn để nuôi sống gia đình và
ủng hộ bộ đội. Bác Hai nhiệt tình mài
phảng, tận tình chỉ dẫn các chiến sĩ phác
sậy. Tiếng hò hát qua lại cũng khoan nhặt
véo von thấm đẫm tình quân dân sâu sắc.
Bà con cô bác trong xóm tích công, cấy lúa
giúp bộ đội: “Trời vừa sáng, cô bác dàn ra
đen ruộng cấy giúp bộ đội” (Hoàng Văn
Bổn và cộng sự, 2005: 56).
Trong tiểu thuyết Trên mảnh đất này,
tính cách con người Nam Bộ trong chiến
đấu được nhà văn khắc họa rất rõ nét thông
qua nhân vật Ba Râu và các chiến sĩ. Tinh
thần chiến đấu của các chiến sĩ được nhà
văn miêu tả một cách sâu sắc toàn diện
hơn. Ba Râu xuất thân từ nông dân, từng
làm đủ thứ nghề để sống. Khi chứng kiến
cảnh mẹ mình bị giặc đánh đập, xóm làng
bị tàn phá, ông đau đớn vô cùng. Ba Râu
đã tìm mọi cách để trả thù cho mẹ, cho bà
con xóm làng. Tham gia cách mạng, bị bắt
bị tra tấn dã man, ra tù ông trở thành thủ
lĩnh của một đội quân hơn chín mươi
người. Vì tình thế, đội quân ông phải rút
lui nhưng tinh thần chiến đấu thì rất quyết
tâm: “Súng đây, người đây. Người như thế
này đây, chúng ta sẽ giải phóng. Dù có
năm năm, mười năm chúng tôi cũng trở về
giải phóng. Tóc có bạc, chúng tôi cũng
chống gậy trở về giải phóng làng mạc”
(Hoàng Văn Bổn và cộng sự, 2005: 547).
Trong cách mạng, thì tinh thần yêu
nước, sẵn sàng chiến đấu luôn luôn được
đề cao. Tinh thần dũng cảm được xem như
là thước đo giá trị của con người trong
hiện thực chiến tranh. Trong mọi hoàn
cảnh, tinh thần chiến đấu và xả thân vì lý
tưởng cao đẹp ấy luôn hướng về lợi ích
chung của dân tộc. Nhân vật trong tác
phẩm của Hoàng Văn Bổn thường đặt vào
các thử thách cao độ ấy, anh dũng trong
Nhân vật trong tiểu thuyết Mùa mưa,
là những chiến sĩ trong ngành quân bưu, từ
miền Nam tập kết ra Bắc xây dựng đường
dây điện thoại, phục vụ cho cách mạng.
Công việc của họ vô cùng khó khăn, do địa
hình rừng núi hiểm trở và thiên nhiên vô
cùng khắc nghiệt. Nhưng vì nhiệm vụ và
danh dự của một người lính, họ đã quyết
tâm: “Lao động hết sức mình, đưa đường
giây đến đích trước ngày hai mươi tháng
100
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 5
bảy, lấy thành tích chào mừng đại hội chi
bộ” (Hoàng Văn Bổn và cộng sự, 2005:
456).
Các thanh niên trong làng Bình Lăng
đã làm bất kể ngày đêm để giúp mẹ, giúp
vợ và cũng còn trăn trở những công việc
mà họ chưa làm được trước ngày nhập ngũ.
Các chiến sĩ trong đội quân Ba Râu cũng
vậy, họ cũng xuất thân từ những người
nông dân. Ra trận chiến mà mùi mía đường
nghe như quen thuộc, nhớ mùa rạ khô, mùi
nếp thơm. Họ cũng mong đánh đuổi giặc
để được trở về làng cày cấy như trước.
Chân chất, thật thà, quan tâm giúp đỡ
nhau, đó là tính cách của những con người
Nam Bộ trong lao động. Trong bất cứ hoàn
cảnh nào, họ cũng mong muốn được lao
động để thỏa mãn ước mơ được làm việc
của mình. Hơn nữa, lao động làm cuộc sống
gần gũi, yêu thương nhau hơn. Và các nhân
vật trong tác phẩm của Hoàng Văn Bổn đã
được thể hiện bản sắc đó, nó mang đậm tính
cách của người Nam Bộ trong lao động.
2.3. Tính cách con người Nam Bộ
trong sinh hoạt đời thường
Thời tiết khắc nghiệt, bệnh tật triền
miên, thiếu thốn lương thực, thuốc men,
những cơn sốt rét hành hạ nhưng Hoàng,
Hải, Cương, Hai vẫn băng rừng đi họp chi
bộ để tìm cách hoàn thành đường dây đúng
thời hạn. Đệ, Bính, Ly, Sơn, Hưng thì đào
lỗ cả đêm để kịp kế hoạch. Hoàng và ba
đồng chí tiếp phẩm bị thương rất nặng
trong một lần vượt lũ để đưa vật liệu,
lương thực cho anh em.
Lao động đã làm cho họ gần nhau
hơn, đoàn kết hơn. Hôm được tặng huân
chương chiến sĩ hạng ba, các anh đã ôm
đường dây điện vào lòng nựng nịu như
những đứa con thân yêu của mình. Có lẽ,
cái mà các anh có được là niềm tin vào
ngày mai, miền Nam sẽ được giải phóng,
mà chính các anh đã làm cho hệ thống
thông tin liên lạc được thông suốt.
Các nhân vật trong tiểu thuyết Trên
mảnh đất này cũng là những con người
yêu lao động. Nhân vật ông Bảy lò rèn rất
cần cù trong lao động, cả đời ông gắn bó
với cái lò rèn của mình. Ông là người
chứng kiến bao nhiêu đau thương trên
mảnh đất Bình Lăng này. Từng phá hủy
biết bao nhiêu sắt vụn, đúc bao nhiêu liềm
hái, dao rựa cho bà con sinh sống, nhưng
khi ông rèn con dao cho Huy (cháu nội) để
đi đánh giặc, ông có một cảm giác rất lạ
thường: “Ông muốn mang tất cả kinh
nghiệm một đời rèn dũa ra, dồn vào lần tôi
luyện này” và ông cũng có suy nghĩ là:
“Còn mình thì như có phần hổ thẹn. Có lẽ
phải làm như nó nói mới đúng…” (Hoàng
Văn Bổn và cộng sự, 2005: 525). Khi giặc
đến, ông không đi tản cư mà ở lại rèn vũ
khí để đánh giặc. Cái lò rèn của ông đã trở
thành xưởng “ba son” chế tạo vũ khí của
bộ đội.
Trong sinh hoạt đời thường, người
Nam Bộ trọng nghĩa khinh tài, coi nhẹ tiền
tài, của cải vật chất. Với họ, “theo nhau
cho trọn đạo trời” được xếp lên đầu nên
“dẫu không có chiếu trải tơi mà nằm”
(Trần Ngọc Thêm, 2013).
Tính trọng tình của người Nam Bộ
không chỉ thể hiện trong mối quan hệ giữa
người với người, mà còn ở những mối
quan hệ khác. Nó có thể toát lên từ tình
cảm gắn bó, thủy chung với xóm làng,
mảnh vườn, thửa ruộng hay công việc lao
động sản xuất vốn đã quen thuộc đối với
người nông dân.
Người dân Nam Bộ, quen dãi dầu mưa
nắng nơi ruộng đồng. Cuộc sống lam lũ
với nhiều lo toan ở làng quê đã trở thành
máu thịt đối với họ. Giữa họ với cuộc sống
ấy dường như rất nặng “nghĩa tình”, cho
nên, khó lòng mà chia cắt được. Những
con người ấy không dễ gì bị cám dỗ trước
101
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 5
vật chất xa hoa hay tiện nghi nơi thị thành.
Nhàn rỗi, thảnh thơi chưa hẳn là cuộc sống
hạnh phúc đối với họ, nếu buộc phải xa rời
những tập tục, thói quen lâu đời.
bị giặc mổ bụng, cắt cổ, người nhớ chồng
chết vì địa chủ hành hạ và chú Ba nhớ thím
Ba, lòng nặng trĩu. Lời ca như ai oán, não
nùng nhắc nhở mọi người quyết tâm đánh
đuổi giặc ngoại xâm. Họ sống rất chân
tình, san sẻ với nhau những lúc hoạn nạn,
khó khăn trong cuộc sống.
Trong tiểu thuyết Mùa mưa, các chiến
sĩ quân bưu cũng dùng lời ca tiếng hát để
động viên mình trong những lúc khó khăn
nhất. Những bài ca Nam Bộ ngân nga
trong cuộc chiến đấu với núi rừng, với thời
tiết vô cùng khắc nghiệt. Các anh cũng tự
sáng tác bài hát để động viên tinh thần lao
động cho đại đội mình:
Các nhân vật trong Bông hường bông
cúc là những người xuất thân từ nông dân,
cuộc sống của họ gắn liền với đồng ruộng:
“Đồng ruộng này là công trình khai hoang
lập nghiệp, chết sống với cọp beo đĩa vắt
mà làm nên” (Hoàng Văn Bổn và cộng sự,
2005: 135). Từ cuộc sống lao động vất vả,
họ sống chan hòa, chung thủy, nghĩa tình
với nhau hơn. Khi các bộ đội xuống xóm
tham gia cấy lúa cùng nhân dân, gia đình
bác Hai đón tiếp rất nồng nhiệt. Bằng
những lời nói hết sức gần gũi, chân tình
mang tính của người Nam Bộ, Bác nói:
“Nhà tao thì vậy đó, cũng như nhà bây vậy
thôi. Bây muốn làm sao thì làm… Nhà tuy
chật hẹp, nhưng mặc kệ. Ăn nhiều chứ ở
bao nhiêu” (Hoàng Văn Bổn và cộng sự,
2005: 30-31). Cách sử dụng đại từ nhân
xưng tao – bây, cách bộc bạch tình cảm rặt
Nam Bộ, đúng là không lẫn vào đâu được!
Tuy cuộc sống còn nhiều khó khăn,
vất vả nhưng vẫn luôn lạc quan yêu đời, họ
cùng cất lên những câu hò thấm đượm tình
người. Lời ca tiếng hát làm cho mọi người
càng thêm gắn bó, tiếp thêm sức mạnh để
lao động, để chiến đấu. Họ ăn mừng chiến
bằng những món ăn đơn giản nhưng đậm
đà chất Nam Bộ. Hình ảnh bác Hai lấy cây
đờn độc huyền lau bụi và cất tiếng hát,
tiếng đờn ai oán não nùng vang lên vút
cao, rồi uốn khúc dọc ngang như một làn
mây nhỏ tung bay:
“Đây ta là người chiến sĩ quân bưu
Ta đi trên biên giới - Dưới nắng gắt mùa hè
Trênnúi rừngViệt Bắc -Của Tổquốcthânyêu”
(Hoàng Văn Bổn và cộng sự, 2005: 333).
Sự giản dị, chất phác cũng được thể
hiện trong tiểu thuyết Trên mảnh đất này
của những người con Nam Bộ. Họ sống
với nhau bằng tình nghĩa xóm làng. Cuộc
sống của họ cũng vô cùng giản dị, thương
những người khó khăn, ghét những kẻ ức
hiếp dân làng.
Hình ảnh Thuần và các chiến sĩ với
“Những chiếc áo, chiếc quần bạc màu,
đóng phèn vàng khè” cho ta thấy được sự
gần gũi của người chỉ huy với các chiến sĩ.
Cuộc tiễn đưa các thanh niên lên đường
nhập ngũ cùng với những món “nhắm” hết
sức đơn giản, đời thường. Nhưng người
Nam Bộ vốn thế, họ sống với nhau chân
thật, bằng những tình cảm thiêng liêng
nhất, lòng cứ trải dài như con sông Đồng
Nai yêu thương của họ.
“Tình tang, tang tính, tình tang…
Ai ơi nước mất nhà tan
Tổ tiên (mà) đau khổ, xóm làng cháy tiêu
Ai ơi dứt mối thâm tình”
(Hoàng Văn Bổn và cộng sự, 2005: 165).
Lời ca làm họ nhớ lại trăm ngàn mối
hờn từ đời ông cha ta để lại, người nhớ con
Là người con sinh ra và lớn lên trên
vùng đất Nam Bộ, Hoàng Văn Bổn đã xây
dựng các nhân vật của mình trong tác
phẩm rất gần đời thường. Họ yêu thương
nhau, bên nhau dù trong gian khổ, nhưng
họ vẫn cất vang tiếng hát, những nụ cười,
102
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 5
tinh thần lạc quan, đó cũng là tính cách của
người Nam Bộ trong cuộc sống hằng ngày.
2.4. Tính cách con người Nam Bộ
trong tình yêu đôi lứa
Trong tình yêu, người Nam Bộ rất
quyết liệt và ngang tàng : “Dao phay kề cổ,
máu đổ không màng, Đôi lứa ta thương
nhau, thương dại thương dột, Thương lột
da óc, thương tróc da đầu, ngủ đi thì chớ,
thức dậy lại thương” (Trần Ngọc Thêm,
2013).
Phương “Anh ở nơi nào? Anh còn nhớ em
không? Bao giờ anh mới hiểu, anh
Phương, em vẫn tin anh” (Hoàng Văn Bổn
và cộng sự, 2005: 192). Trong một trận đối
đầu với địch, Thái bị thương, Phương đã
kịp thời đến cứu cô trong lúc hiểm nguy
nhất. Sau những thăng trầm của cuộc sống,
hạnh phúc đã mỉm cười với đôi bạn trẻ
này.
Cũng như Bông hường bông cúc, tình
yêu trong tiểu thuyết Mùa mưa cũng được
nhà văn miêu tả giữa chiến sĩ Hoàng và cô
y tá Liên ngay từ lần đầu gặp nhau. Hai
con người cùng trên một chính tuyến, có
những điểm rất chung về hoàn cảnh gia
đình, về quê hương nên họ dễ dàng thông
cảm và hiểu nhau, vì thế tình yêu của hai
người cũng nhanh chóng ươm mầm. Vì
công việc, nên họ cũng không có cơ hội
gặp nhau nhiều, mà chỉ biết quan tâm đến
nhau mà thôi: “…Anh! Thuốc này là của
riêng em, không phải trả lại. Anh y tá biết
cách sử dụng! Trị hai hộp này mà chưa
khỏi anh báo cho em biết. Gởi lời thăm gia
đình Nam Bộ mình” (Hoàng Văn Bổn và
cộng sự, 2005: 361). Họ chỉ biết suy nghĩ,
nhớ nhung về nhau: “Giờ này chắc cô ta
đã ngủ, miệng mỉm cười. Không biết cô ta
có nằm mơ thấy mình không nhỉ? Mình đã
quá yêu cô ta rồi chăng” (Hoàng Văn Bổn
và cộng sự, 2005: 492). Hoàng bị thương,
Liên ngày đêm bên cạnh, tình yêu của họ
giờ này đã đủ lớn, anh đã biết từ đây anh
không thể thiếu Liên được nữa. Giờ đây,
trong bản lý lịch của Hoàng, tên của Liên
sẽ được thêm vào cột “có cần gì báo tin
cho ai”.
Tình yêu đôi lứa trong tiểu thuyết
Hoàng Văn Bổn cũng được xây dựng hết
sức độc đáo. Trong tiểu thuyết Bông
hường bông cúc, ta bắt gặp tình yêu của
chiến sĩ Phương với cô Thái, một tình yêu
giữa quân và dân. Cũng như bao nhiêu câu
chuyện tình yêu, Phương và Thái cũng có
những phút giây tươi đẹp. Thái đã thêu dệt
tình yêu sâu lắng của mình trên chiếc khăn
tay, một bông hường bông cúc để tặng
Phương. Vì nhiệm vụ thiêng liêng với Tổ
quốc, nên Phương không dám đón nhận
tình cảm của Thái trong hoàn cảnh hiện tại.
Theo thời gian, tình yêu của đôi bạn trẻ đã
càng ngày càng sâu đậm. Rồi bão giông ập
đến khi Phương biết Thái từng có một đời
chồng. Dù là bị ép cưới nhưng Thái vẫn
âm thầm hy sinh: “Đời tôi, tôi gặp nhiều
đau khổ quá. Cũng tại phận mình. Tôi biết
tôi phải khó khăn, đau khổ nhiều lắm mới
nguôi ngoa nỗi buồn này được. Nhưng tôi
quyết không để cho anh Phương buồn...”
(Hoàng Văn Bổn và cộng sự, 2005: 168).
Phương cũng đau khổ không kém, được
thể hiện qua trang nhật ký của anh: “Thôi!
Từ đây xa nhau. Đau đớn quá! Tôi vẫn khổ
trong lòng… Bây giờ tôi mới nhận ra là
“tình yêu” làm cho tôi phấn khởi bao
nhiêu, thì bây giời “tình yêu” làm tôi đau
đớn bấy nhiêu” (Hoàng Văn Bổn và cộng
sự, 2005: 149-150). Còn Thái, trước khi
đối diện với cái chết cô cũng chỉ nghĩ đến
Trong tiểu thuyết Trên mảnh đất này,
tình yêu của Ba Râu và cô Năm được tác
giả diễn đạt bằng những câu văn đầy cảm
xúc và giàu chất thơ: “Nước mắt tuôn trào
như cả bầu trời mưa ngâu tháng bảy (…)
Chỉ có đôi mắt đỏ ngầu, long lanh như vồ
103
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 5
lấy tất cả hình dáng người vợ thân yêu
trước mặt mà nuốt lấy” (Hoàng Văn Bổn
và cộng sự, 2005: 748). Tình cảm của Ba
Râu dành cho người vợ của mình hết sức
sâu đậm, trong lời tâm sự của Ba Râu ta
thấy tình yêu mãnh liệt từ nhân vật này:
“Suốt dọc đường hành quân, đêm hay ngày
cũng vậy, cứ gặp bóng dáng đàn bà nào
giông giống cô ấy là con tìm cách đến nhìn
tận mặt…” (Hoàng Văn Bổn và cộng sự,
2005: 700).
tưởng cao đẹp. Trong cuộc sống lao động
hàng ngày, họ là những người chân chất,
thật thà, quan tâm giúp đỡ nhau. Trong
sinh hoạt đời thường, họ là những người có
tinh thần lạc quan. Tình yêu đôi lứa trong
những ngày bom đạn, sự ràng buộc của xã
hội cũ cũng được khắc họa, đó là tình yêu
“làm sáng bừng những cánh rừng miền
Đông hiểm trở”, đó là những người vợ
miền Nam luôn can trường đứng bên cạnh
những người chiến sĩ miền Đông dũng cảm.
Tình yêu của anh và cô Năm Đồng
Nai làm sáng bừng những cánh rừng miền
Đông hiểm trở, những xóm làng âm ỉ đau
thương và căm thù và cả dòng sông Đồng
Nai nhuốm máu. Những cô Ba Thái, cô
Năm Đồng Nai đã trở thành hiện thân của
những người yêu, người vợ miền Nam
luôn can trường đứng bên cạnh những
người chiến sĩ miền Đông dũng cảm. Dưới
ngòi bút của nhà văn, nhân vật Ba Râu vừa
là hiện thân của người lính dám xả thân vì
nước, vừa là người anh hùng nông dân thật
thà, chất phác, chung thủy trong tình yêu,
là hình ảnh đại diện cho tính cách của
những con người Nam Bộ.
Tài liệu tham khảo
Hoàng Văn Bổn và Trần Thu Hằng (Tuyển
chọn) (2005). Hoàng Văn Bổn những tác
phẩm tiêu biểu. Tập 1 - Tiểu thuyết. Đồng
Nai, Nxb Tổng hợp.
Phạm Ngọc Hiền (2016). Hoàng Văn Bổn –
Nhà văn đa năng. Kỷ yếu “Hoàng Văn
Bổn – Người của miền đất ven sông”. Hội
Văn học Nghệ thuật Đồng Nai phối hợp
với Nxb Đồng Nai tổ chức. Truy cập ngày
19/06/2017 http://hvhnt.dongnai.gov.vn/
Nguyễn Ngọc Tấn (1960). Mùa mưa, một cuốn
truyện tốt. Tạp chí Văn nghệ Quân đội.
Trần Ngọc Thêm (2013). Tính cách văn hóa
người Việt Nam Bộ như một hệ thống.
Hội thảo “Nam Bộ thời kỳ cận đại” do Bộ
Khoa học và Công nghệ phối hợp với Hội
Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức tại
Tp. Cần Thơ ngày 04/03/2008. Truy cập
ngày 18/01/2013.
3. Kết luận
Tóm lại, các sáng tác của nhà văn
Hoàng Văn Bổn, đặc biệt là một số tiểu
thuyết như: Bông hường bông cúc, Mùa
mưa, Trên mảnh đất này thể hiện rất rõ tính
cách con người Nam Bộ. Thế giới nhân vật
trong tiểu thuyết Hoàng Văn Bổn đã tập
trung miêu tả con người đời thường trong
cuộc sống hằng ngày. Nhân vật được soi
chiếu từ nhiều khía cạnh từ ngoại hình,
hành động cho đến chiều sâu đời sống
tâm lý.
Trong kháng chiến, họ là những người
dũng cảm có tinh thần yêu nước, sẵn sàng
chiến đấu vì độc lập dân tộc, xả thân vì lý
104
8 trang
16660
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tính cách con người Nam Bộ trong tiểu thuyết Hoàng Văn Bổn giai đoạn 1955-1975", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tinh_cach_con_nguoi_nam_bo_trong_tieu_thuyet_hoang_van_bon_g.pdf
