Nghiên cứu câu đặc biệt trong tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả nữ”
UED Journal of Social Sciences, Humanities & Education, ISSN: 1859 - 4603
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI, NHÂN VĂN VÀ GIÁO DỤC
NGHIÊN CỨU CÂU ĐẶC BIỆT TRONG TUYỂN TẬP
“TRUYỆN NGẮN HAY CÁC TÁC GIẢ NỮ”
Nhận bài:
Trịnh Quỳnh Đông Nghia*, Lê Thị Thanha
15 – 04 – 2020
Chấp nhận đăng:
10 – 09 – 2020
Tóm tắt: Câu đặc biệt là một kiểu câu có cấu trúc khác thường và mang nhiều dụng ý của người sử
dụng cũng như những hiệu quả ý nghĩa đa chiều đối với người tiếp nhận. Sự khác biệt về cấu trúc câu
này được các tác giả nữ vận dụng sáng tạo trong truyện ngắn của mình nhằm thể hiện nhiều nội dung tu
từ có giá trị. Việc khảo sát và phân tích câu đặc biệt trong bài viết này mở ra hướng nhìn nhận về tầm
tác động của từng tiểu loại câu đặc biệt trong văn bản một cách đầy đủ, chính xác hơn. Bài viết đã
bước đầu khẳng định vai trò, giá trị nghệ thuật của câu đặc biệt không chỉ đối với tác phẩm văn học mà
còn góp phần bộc lộ cá tính nữ trong sáng tạo nghệ thuật.
Từ khóa: câu đặc biệt; cấu trúc; giá trị nghệ thuật; tác phẩm văn học; tu từ; cá tính nữ.
ngắn hậu hiện đại từ lí thuyết ngôn ngữ học. Chúng tôi
hi vọng kết quả khảo sát của bài báo này sẽ cho thấy
được vai trò, giá trị nghệ thuật của câu đặc biệt đối với
tác phẩm văn học.
1. Đặt vấn đề
Ngay từ rất sớm, câu là vấn đề được ngôn ngữ học
nói chung, ngữ pháp học nói riêng quan tâm nghiên cứu
với những hướng tiếp cận khác nhau. Trong những năm
gần đây, các bình diện nghiên cứu về câu cũng được mở
rộng hơn nhiều, đặc biệt những vấn đề thuộc bình diện
nghĩa và chức năng. Câu đặc biệt là loại câu có sự bất
thường về cấu trúc. Cho nên, mặc dù được đề cập trong
các công trình về ngữ pháp tiếng Việt từ rất sớm nhưng
nhiều vấn đề của chúng vẫn chưa được phân tích, lí giải
một cách triệt để và thuyết phục, đặc biệt là giá trị ngữ
nghĩa của câu đặc biệt.
2. Khái quát về câu đặc biệt
Quan điểm ngữ pháp học truyền thống xác định câu
đặc biệt trên cơ sở cấu trúc chủ vị của câu. Diệp Quang
Ban định nghĩa: “Câu đơn đặc biệt là kiến trúc có một
trung tâm cú pháp chính (có thể có thêm trung tâm cú
pháp phụ), không chứa hay không hàm ẩn một trung
tâm cú pháp thứ hai có quan hệ với nó như là quan hệ
giữa chủ ngữ với vị ngữ.” (Cao et al., 2003, 153)
Tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả nữ” (Nhiều
tác giả, 2009) là tập ngữ liệu được chúng tôi lựa chọn để
khảo sát và nghiên cứu về câu đặc biệt. Tuyển tập này
bao gồm 19 truyện ngắn của 19 tác giả nữ có nội dung
xoay quanh cuộc sống gia đình, tình yêu, bạn bè...
Trong cuốn Ngữ pháp tiếng Việt của Đỗ Thị Kim
Liên thì so sánh sự khác biệt về cấu trúc giữa câu đơn
bình thường và câu đơn đặc biệt. Tác giả định nghĩa:
Câu đơn “là loại câu có hai thành phần chủ ngữ và vị
ngữ gắn bó chặt chẽ với nhau qua mối quan hệ ngữ pháp
C – V và tạo nên một chỉnh thể thống nhất (ta quen gọi
là nòng cốt)”(Khrapchenko, 2002, 118). Từ đó, Đỗ Thị
Kim Liên đưa ra khái niệm câu đặc biệt là câu “được
làm thành từ một từ hoặc một cụm từ” (Khrapchenko,
2002, 119).
Việc lựa chọn khảo sát và nghiên cứu về câu đặc
biệt trên một số ngữ liệu cụ thể sẽ góp phần tạo ra cái
nhìn thấu đáo hơn về câu đặc biệt. Đồng thời, đây cũng
là một thể nghiệm của chúng tôi để tiếp cận các truyện
Về mặt cấu tạo, tác giả Diệp Quang Ban và Đỗ Thị
Kim Liên đều thống nhất quan điểm cho rằng: “Câu đơn
đặc biệt được làm thành từ một từ hoặc một cụm từ (trừ
aTrường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng
*
Tác giả liên hệ
Trịnh Quỳnh Đông Nghi
Email: [email protected]
Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 133-142 |133
Trịnh Quỳnh Đông Nghi, Lê Thị Thanh
cụm từ chủ - vị). Các từ loại thường gặp ở đây là danh
từ và vị từ (động từ, tính từ) (Cao et al., 2003, 152).
- Hết giờ thăm nuôi!
Câu đặc biệt vị từ thường được dùng với ý nghĩa
Từ góc độ ngữ pháp chức năng, Cao Xuân Hạo
quan niệm: “Câu đặc biệt là câu không có cấu trúc Đề -
Thuyết” (Đỗ, 2002, 83). Như vậy, câu đặc biệt không
phải là câu một phần, phần hiển thị trên văn bản không
phải là phần Đề hoặc Thuyết vì nó không biểu thị một
Sở Thuyết hay Sở Đề của mệnh đề nào.
khái quát sau:
- Chỉ sự tồn tại hiển nhiên, sự xuất hiện của sự kiện.
- Mang ý nghĩa tồn tại một cách khái quát, không
cụ thể, chỉ nói chung chung về sự tồn tại của vật, việc.
- Chỉ sự tồn tại định vị.
- Chỉ sự xuất hiện và tiêu biến.
c. Câu đặc biệt thán từ
Như vậy, dù tiếp cận từ lí thuyết nào thì các tác giả
cũng thống nhất rằng câu đặc biệt là câu chỉ có một
nòng cốt câu, nòng cốt câu chỉ có một thành phần chính,
không phân biệt chủ ngữ, vị ngữ. Đồng thời, cũng cần
nói rõ thêm rằng câu đặc biệt là câu không thể phân tích
theo cấu trúc cú pháp cơ bản như những câu bình
thường khác.
Câu đặc biệt thán từ hay còn gọi là câu đặc biệt tình
thái từ là loại câu có số lượng và tần số xuất hiện lớn
nhất trong các loại câu đặc biệt.
- Ái chà!
- Ối!
Từ những quan niệm khác nhau về câu đặc biệt dẫn
đến sự phân loại cũng không thống nhất. Căn cứ vào
chức năng, Cao Xuân Hạo phân câu đặc biệt thành bốn
loại chính là cảm thán, gọi đáp, gọi tên, tượng thanh. Đỗ
Thị Kim Liên và Diệp Quang Ban phân loại căn cứ theo
thành tố chính cấu tạo nên câu đặc biệt. Trong bài viết
của mình, chúng tôi dựa trên sự phân loại này để khảo
sát bốn tiểu loại câu đặc biệt trong tuyển tập “Truyện
ngắn hay các tác giả nữ”.
Câu đặc biệt thán từ thường bộc lộ nội dung tình
thái, dụng học: biểu lộ thái độ, cảm xúc, sự đánh giá chủ
quan của người nói hoặc thực hiện hành vi ngôn ngữ.
d. Câu đặc biệt từ loại khác
Theo cách phân loại của Diệp Quang Ban thì không
có tiểu loại này, tuy nhiên trong quá trình khảo sát,
chúng tôi nhận thấy có những câu đặc biệt được cấu
thành từ những nhóm từ loại khác, không phải là danh
từ, vị từ hay thán từ. Trong phạm vị bài viết này, chúng
tôi tạm thời xác định nhóm riêng lẻ là câu đặc biệt từ
loại khác, với các sự xuất hiện như :
Như vậy, căn cứ vào cấu tạo của thành phần chính,
có thể phân thành các kiểu câu đơn đặc biệt sau:
a. Câu đặc biệt danh từ
- Hay là…
- Thì…
Nòng cốt câu do danh từ, ngữ danh từ hoặc đại từ
đảm nhiệm.
- Trộm!
3. Vài nét về tuyển tập “Truyện ngắn hay các
tác giả nữ”
- Bom!
Những câu trên thông báo sự xuất hiện của sự vật,
hiện tượng ngay tại thời điểm nói và trong phạm vi
không gian mà người nói quan sát được (không gian
hiện hữu), kèm theo sự thông báo là sự biểu lộ cảm xúc
ngạc nhiên, bất ngờ hoặc vui mừng, sợ hãi… của người
nói. Ý nghĩa khái quát nhất của câu đặc biệt danh từ là
chỉ sự tồn tại, hiển hiện của vật, việc, hiện tượng đang
bày ra trước mắt hay xuất hiện tại thời điểm đó.
Tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả nữ” bao
gồm 19 truyện ngắn của 19 tác giả. Mỗi tác phẩm là một
cách viết riêng phản ánh từng góc cạnh của cuộc sống,
là những cảnh đời, những số phận, cũng có thể là những
nỗi niềm tâm trạng của tác giả,... xoay quanh những vấn
đề về tình yêu, gia đình, xã hội,... Đó là những gì diễn ra
trong đời sống hằng ngày của chúng ta, từ bối cảnh
nông thôn cho tới thành thị.
b. Câu đặc biệt vị từ
Trong tuyển tập truyện ngắn này độc giả tiếp cận
được những va chạm của cuộc sống đời thường, những
câu chuyện bình dị đến lạ nhưng tất cả đã đóng góp
chung vào diện mạo nền văn học đương đại một cái
Nòng cốt câu do động từ, tính từ, ngữ động từ, ngữ
tính từ đảm nhận.
- Lạnh quá!
134
ISSN: 1859 - 4603, Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 133-142
nhìn mới về tư tưởng cũng như ý nghĩa nội dung, lao
động sáng tạo nghệ thuật.
Xét về mặt cấu trúc cú pháp, câu đặc biệt thực chất
là một kiểu câu có cấu trúc bất thường không theo quy
chuẩn, nó không có đầy đủ các thành phần như những
câu bình thường khác. Tính trong toàn tuyển tập
truyện ngắn tỉ lệ câu đặc biệt chỉ chiếm 9.6%, so với
các loại câu khác. Nhưng vì nó là một loại câu bất
thường, chỉ chứa một trung tâm cú pháp chính, vậy nên
dù tỉ lệ 9.6% là không nhỏ so với một sáng tạo nghệ
thuật. Việc sử dụng câu đặc biệt trong từng ngữ cảnh
đều là dụng ý nghệ thuật của tác giả nhằm gửi gắm
những hàm ý riêng. Chính vì thế, dựa trên kết quả khảo
sát thống kê này, chúng tôi tiến hành phân tích tầm tác
động của các tiểu loại câu đặc biệt trong những ngữ
cảnh cụ thể nhằm thấy được giá trị biểu đạt của từng
loại câu đối với nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
trong tuyển tập này.
Tập hợp khá nhiều tác giả nữ có tên tuổi, nội dung
phong phú, nhiều truyện viết sâu sắc, tuy nhiên cho đến
nay tuyển tập này vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu.
Việc chúng tôi lựa chọn khai thác câu đặc biệt trong
tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả nữ” là một
hướng nghiên cứu nhằm mục đích nhìn nhận các tác
phẩm văn học hiện đại dưới góc độ ngôn ngữ học.
4. Kết quả khảo sát câu đặc biệt trong tuyển
tập “Truyện ngắn hay các tác giả nữ”
Khảo sát toàn bộ tuyển tập “Truyện ngắn hay các
tác giả nữ”, chúng tôi thống kê được 6224 tổng số
câu, trong đó có 4404 câu đơn và 423 câu đặc biệt.
Bảng 1. Thống kê số câu đơn
ruyện ngắn hay các tác giả nữ”
trong “T
5. Giá trị biểu đạt của các tiểu loại câu đặc biệt
trong tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả nữ”
Số câu
Tỉ lệ %
5.1. Câu đặc biệt danh từ
Tổng số câu
Câu đơn
6224
100
Câu đặc biệt danh từ có trung tâm cú pháp
chính là danh từ hay cụm danh từ (chính phụ hay
đẳng lập). Ý nghĩa khái quát của câu đặc biệt danh từ là
“Chỉ sự tồn tại hiển hiện của vật, nêu lên vật, hiện
4404
70.8
Bảng 2. Thống kê số câu đặc biệt
ruyện ngắn hay các tác giả nữ”
tượng đang bày ra trước
điểm đó”. (Đỗ, 2002, 155)
mắt hay xuất hiện một thời
trong “T
Khảo sát trong toàn bộ tuyển tập truyện ngắn, cho
thấy số lượng câu đặc biệt danh từ chiếm không nhiều,
chiếm 21.2% rải rác ở hầu hết các truyện ngắn, chia ra
thành 2 nhóm chính sau.
Số câu
Tỉ lệ %
Câu đơn
4404
100
Câu đặc biệt
423
9.6
5.1.1. Câu đặc biệt danh từ miêu tả sự tồn tại
hiển hiện, sự xuất hiện của vật, hiện tượng,
nêu hoàn cảnh không gian, thời gian, xác nhận
sự hiện diện của một cảm xúc
Bảng 3. T
hống kê câu đặc biệt trong
ruyện ngắn hay các tác giả nữ” phân theo tiểu loại
“T
Mục đích của câu đặc biệt dạng này nhằm đưa
người đọc vào cương vị người chứng kiến, nhằm miêu
tả sự vật, cảm xúc một cách chân thực nhất. Tác phẩm
“Cái bóng”, miêu tả cô gái đang mơ mộng về một
người con trai cô thầm yêu thì một tiếng gọi làm cô giật
mình quay lại với hiện tại
Số câu
Tỉ lệ %
Tổng số câu đặc biệt
Câu đặc biệt danh từ
Câu đặc biệt vị từ
423
90
100
21.2
60.5
13.9
4.4
256
59
...Còn thì, tôi trở lại là tôi, một cô gái trẻ, tròn
trịa, có mái tóc ch
cùng bệnh viện với anh.
- Cô Lan
ấ
m
lưng, rất đáng yêu và... làm việc
Câu đặc biệt thán từ
Câu đặc biệt từ loại khác
!
18
135
Trịnh Quỳnh Đông Nghi, Lê Thị Thanh
Tiếng gọi giật giọng làm tôi hoảng cả hồn. (“Cái
bóng”, Thụy Anh)
Má!” là tiếng gọi có sự hoảng hốt và lo lắng của
người cháu với bà nội, và sự lo lắng, sợ hãi của
người cha với mẹ mình. Đọc truyện ngắn “Vết chim
trời”, cảm giác như chúng ta đang theo chân nhân vật
“tôi” trải nghiệm toàn bộ sự việc mà câu chuyện cậu ấy
chứng kiến. Nhân vật “tôi” vô cùng sâu sắc, là một
con người sống nội tâm, nhiều tình cảm, hiểu đời,
hiểu chuyện. Sau buổi trưa hôm ấy, bà nội không khóc
thì kí ức về tuổi thơ của nhân vật tôi cũng sẽ “trôi
tuột” đi nhanh chóng. Buổi trưa hôm ấy đã làm cho
cậu bé phải thốt lên hai tiếng “Bà nội” đầy sợ hãi, và
người cha phải kêu lên một tiếng “Má” đầy khổ tâm.
Nguyễn Ngọc Tư thật tài tình khi vận dụng câu đặc
biệt danh từ lời gọi để giải thích cho tất cả mọi chuyện.
Đằng sau tiếng gọi “Bà nội”, đằng sau tiếng gọi “Má” là
cả một bầu nỗi niềm của người cha mà chỉ có cậu con
trai, nhân vật tôi thấu hiểu.
Cũng để nói đến một thời gian trong quá khứ,
nhưng Thụy Anh đã dùng cách nói lấp lửng để miêu tả
sự hiển hiện của thời gian:
-
Anh hỏi này, em làm đây lâu chưa?
- Dạ, lâu rồi ạ. Đã ba m... (“Cái bóng”, Thụy Anh)
Ở “Xã nói” của Nguyễn Thị Cẩm:
Hôm qua
nă
.
Nghe như gió thoảng.
- Anh!
-
S
ao?
- Tay! Đừng làm thế!
Hôm
nay.
Rướn mình.
Trong tác phẩm “Mẹ trần gian” của Trần Thị Ngọc
Lan, câu đặc biệt dùng làm lời gọi số lượng chỉ có một
câu duy nhất nhưng có sức chứa biểu cảm cao, đó là
tình cảm của người mẹ dành cho đứa con đẻ sống biết
điều nhất trong những đứa con của bà.
Hôm qua, Hôm nay, nếu như ở trong một câu
bình thường thì thành phần của chúng là trạng ngữ,
nhưng ở đây tác giả tách ra thành câu đặc biệt. Hôm
qua là những hành động hồi hộp, ngại ngùng của cô
gái trước sự mò mẫm của người yêu, nhưng hôm nay
lại khác, một cảm giác mới, mạnh mẽ và hợp tác hơn
của chính bản thân cô gái Rướn mình, qua đó tác giả
cho ta thấy được từng cung bậc cảm xúc của cô gái
khi yêu. Cũng trong tác phẩm này, tác giả cũng đã mô
tả thời gian mong mỏi trong tâm lí của Huấn. Sự khao
khát của tình yêu thể xác khiến cho anh không thể
chờ đợi thêm một phút giây nào, bị bạn gái từ chối,
anh tỏ thái độ thất vọng và hơi hờn dỗi buông một
câu “Tận sang năm”.
Khi xe rục rịch chuyển bánh, bà thảng thốtgọigiật giọng:
- Mạnh!
Bà chỉ kịp choàng tấm áo len trắng vào vai con trai
.
Tác dụng của câu đặc biệt ở đây là thể hiện tình
cảm của người mẹ dành cho đứa con khi chia tay, tiễn
biệt. Người mẹ già rồi và đứa con cũng đã già, bà không
thể nhìn mặt mà khóc như một đứa trẻ như vậy, đành
gọi tên để khắc sâu vào trong thâm tâm lần cuối. Câu
đặc biệt dùng làm lời gọi thể hiện tình cảm của của các
nhân vật và thái độ với nhau. Nó góp phần làm cho
nội dung của tác phẩm trở nên sâu sắc và nhiều cảm
xúc hơn.
5.1.2. Câu đặc biệt danh từ dùng làm lời gọi
Câu đặc biệt danh từ dùng để làm lời gọi phổ biến
hơn trong đối thoại trực tiếp. Vận dụng câu đặc biệt
danh từ dùng để làm lời gọi, đem vào trong các tác
phẩm của mình, một mặt tác giả làm tăng giá trị nội
dung và nghệ thuật, mặt khác làm cho tác phẩm trở nên
hấp dẫn, tạo cảm giác gần gũi sinh động với bạn đọc.
5.2. Câu đặc biệt vị từ
Trong tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả
nữ”, câu đặc biệt vị từ chiếm số lượng lớn 60.5% so
với tổng số câu đặc biệt, góp phần vào việc thể hiện
nội dung của tác phẩm. Cũng như câu đặc biệt danh
từ thì câu đặc biệt vị từ được chia ra nhiều loại nhỏ
hơn và có ý nghĩa khái quát khác nhau.
Câu đặc biệt danh từ dùng để làm lời gọi đáp được
các tác giả trong tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác
giả nữ” được sử dụng với tần số khá nhiều. Những
câu đặc biệt danh từ gọi đáp được liệt kê chủ yếu là
những lời gọi tên người, lời gọi thân thuộc dành cho
nhau, trao cho nhau những thang độ tình cảm, từ yêu
thương trân trọng đến giận hờn, căm ghét. “Bà nội.
Câu đặc biệt vị từ chỉ sự tồn tại hiển hiện, sự
xuất hiện của sự
kiện. Câu đặc biệt dạng này là nêu ra
sự kiện đang bày ra, vừa xuất hiện trước mắt, đưa người
136
ISSN: 1859 - 4603, Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 133-142
đọc, người nghe đến với sự kiện như người ta đang
chứng kiến.
tiếng chửi thề. Văng 2 tiếng Đ.mẹ cho thấy anh rất khinh
những người quản giáo.
Trong tác phẩm “Giọt máu đắng”, tác giả đề
cập đến một khía cạnh của gia đình đó là những thiệt
thòi của người phụ nữ. Bất hạnh lớn nhất của nhân vật
chính trong truyện là thím Nả không sinh được con.
Mọi phương cách cứu chữa để có được một mụn con
đối với gia đình thím đều được áp dụng nhưng không
có hiệu quả, cuộc sống càng tẻ nhạt hơn khi tuổi của
hai vợ chồng đã luống già, chú Trực lại là con trai
độc đinh trong dòng họ. Vì vậy mà khi o Châu mở
đường để kiếm người nối dõi cho chú Trực thì trong
người thím Nả suy nghĩ rất nhiều.
Qua đoạn hội thoại giữa Lương và Dân, một lần
nữa tác giả đã bộc lộ lên thái độ và quan điểm của mình
về công quyền nơi chốn trại giam hẻo lánh:
- Mày tính ra tù làm lâm tặc hay s
ao?
- Em cũng chưa biết.
- Mày còn bao nhiêu năm
?
- Em chưa có
- Mẹ kiếp!
án.
Khi nghe Dân nói “Em chưa có án”, Lương tiếp
tục văng ra một câu chửi tục với thái độ cực kì giận
dỗi nhưng đầy bất lực “Mẹ kiếp!”. Lương chửi những
kẻ cầm cán cân công lí. Chưa có án nhưng Dân đã phải
nhận một cái án không tên để rồi phải như những kẻ có
án khác ngồi tù. Còn những kẻ thật sự có tội như người
bà con của Dân thì lại nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật.
Thái độ của Lương cũng chính là thái độ của tác giả
đối với quyền lực pháp lí: khinh thường và đáng
nguyền rủa.
- Ở quê em người ta giải quyết việc này dễ l
- Làm sao, làm sao? Thím gần như nhìn thấy cái
phao khi đang giã g o giữa dòng nước xiết.
O Châu đáp gọn
ắm!
ạ
:
- Thuê đẻ. (“Giọt máu đắng”, Phạm Hương Giang)
Dạng câu đặc biệt chỉ sự tồn tại hiển hiện, sự xuất
hiện của sự kiện giúp cho người đọc hình dung và cảm
nhận được từng chi tiết sự kiện trong tác phẩm của từng
nhân vật. Truyện ngắn “Xã nói” miêu tả hành động
khiếm nhã của Huấn, như một lẽ tự nhiên hắn sẽ nhận
được sự phản kháng của cô gái và hắn nhận lấy hai cái
tát. Huấn hềnh hệch: “Mắt em ướt, đẹp, nhưng mà đĩ”.
Trong tác phẩm “Nước mắt làng chài”, tác phẩm
nói về nỗi bất hạnh của những phụ nữ làng chài. Trong
gia đình bà Quy có đến 4 người đàn ông phải ra đi, bà
sinh được một đứa con trai, sợ rồi biển sẽ cướp đi sinh
mạng của đứa con trai duy nhất nên bà đã gửi lên huyện
học không cho đi theo nghề biển. Nhưng duyên phận
run rủi thế nào, Phúc lại gặp cô giáo Châu và lại theo về
làng chài đi theo nghề truyền thống của dân làng. Khi
đọc đến đoạn miêu tả Phúc trúng tiếng sét ái tình với cô
giáo Châu:
Nói xong, hắn thọc tay vào cạp quần: “Ăn hai cái tát”.
Khi người đọc đọc đến đây thì hiểu được và mường
tượng cảnh nhân vật bị hai cái tát đau như trời giáng và
vô cùng tức giận.
5.3. Câu đặc biệt thán từ
Theo như Cao Xuân Hạo thì câu đặc biệt thán
từ là những “từ - câu”, nó không phản ánh một nhận
định, một hành động tư duy ngôn từ. Nó vốn là một
tiếng kêu tự phát. Trong tuyển tập “Truyện ngắn hay
các tác giả nữ”, số lượng câu đặc biệt thán từ có 59
câu chiếm 13.9% được các tác giả khai thác trong việc
thể hiện cảm xúc, thái độ của nhân vật.
Phúc choáng cả người khi vừa nhìn thấy Châu...
Vậy là chết! Chết nho
sét đánh.
áng nhoàng, đứ đừ như bị
Câu nói không chỉ là tỏ thái độ về cái say của
tình yêu, mà khởi đầu tình yêu này còn là bắt đầu cho
một sóng gió nơi làng chài không mong muốn. Người
ta lo ngại cho những chàng trai đi biển, rồi lại bỏ
mạng nơi biển rộng mênh mông. Chết say theo men tình
cũng đồng nghĩa với cái chết của chính mình. Như
một định luật đã yêu là sẽ chết, cha Phúc cũng vậy,
yêu say đắm mẹ anh và cuối cùng cũng ra đi. Một gia
đình bốn người nộp mạng cho biển. Câu nói nhấn giọng
Trong truyện ngắn “Năm hai ngàn lẻ X.”, Lương
một người tù lâu năm và có uy tín với những bạn tù
còn lại. Lương đã tỏ thái độ với người quản giáo: Đ.mẹ.
Trốn được đã ngon. Mặc dù căm ghét những người
quản giáo nhưng Lương vẫn không dám nói ra thành
tiếng. Chỉ rít lên trong miệng với các bạn tù còn bằng
137
Trịnh Quỳnh Đông Nghi, Lê Thị Thanh
như đang trút đi nỗi căm hờn, như không muốn nhắc lại
một chuyện đáng buồn.
hội đen cho đến vị bác sĩ và người thầy giáo già,... Có
thể nói người phụ nữ trong tác phẩm rất căm ghét tờ
tiền giả. Sự căm ghét đó đi theo chị suốt tác phẩm: Mày
sắp toi rồi tờ tiền giả ơi. Mày kêu tao cứu mày ư?
Không đời nào. Tao ghét mày lắm. Chị thẳng thừng
tuyên bố một câu không thương tiếc.
Câu đặc biệt thán từ còn được các tác giả nữ sử
dụng với mục đích bày tỏ thái độ đối với từng đối
tượng hoàn cảnh của tác phẩm của nhân vật. Nó biểu
hiện giá trị có chiều sâu và chiều rộng cho mỗi tác
phẩm văn học. Mặc dù cấu trúc câu đặc biệt ngắn
nhưng ý biểu đạt lại cao nên sự có mặt của câu đặc biệt
trong tác phẩm văn học đem lại nhiều hiệu quả cho nội
dung và nghệ thuật.
Cũng là biểu thị một nội dung hiểu ra một chuyện,
nhưng tâm trạng của mỗi nhân vật lại khác nhau. Trong
“Tình yêu”, tác giả sử dụng câu đặc biệt “À ra thế” để
nói lên sự hiểu ra chuyện của mẹ chồng từ trước đã
nhắc khéo con dâu, đó là một đứa con. "Con biết rõ mẹ
muốn gì rồi đấy, mẹ cần một đứa cháu"
“Chết
Chết
rồi.
r
ồi”. (“Giữa cơn mưa trắng xoá”, Niê Thanh Mai)
- À ra thế.
Lời nói của anh rể như oán trách H'Linh, vì
H'Linh mà Y Woan chết. Đay nghiến hai lần, tác giả
sử dụng hai câu đặc biệt thán từ liên tục để thể hiện
thái độ đau đớn, ghét cũng không hẳn mà hận cũng
không chính xác, chỉ biết anh rể trách móc điều gì đó,
giận hờn điều gì đó mà không muốn động chạm tới nữa.
Trong truyện “Bức tranh và ngôi nhà cổ” những
điều bí ẩn, mờ ám từ bức tranh làm cho ông bạn già có
thú chơi ma quái với nhân vật “tôi” tò mò. Lúc đầu
nhân vật vẫn không tin, cho những điều ông bạn làm là
mê tín, nhưng sau những điều kì lạ xảy ra với bức tranh
thì nhân vật tôi có chút tò mò “Là thế nào?” sự cố gắng
giải thích rất nhiều lời, nhiều dẫn chứng nhưng nhân vật
vẫn không hiểu, không chịu hiểu, không chịu tin và vẫn
thắc mắc.
5.4. Câu đặc biệt từ loại khác
Ngoài những câu đặc biệt danh từ, câu đặc biệt vị
từ và câu đặc biệt thán từ thì trong tuyển tập Truyện
ngắn hay các tác giả nữ tồn tại một tỉ lệ nhỏ câu đặc
biệt khác, chiếm 4.4%. Những câu đặc biệt này chúng
tôi xếp vào các câu đặc biệt từ loại khác.
Trong “Giao thừa”, để diễn tả tâm lí nửa muốn
nửa không, suy nghĩ không dứt khoát của nhân vật gọi
là “ả” trong tác phẩm, tác giả dừng lại ở câu nói của
ả: Hay là... rồi mới miêu tả tiếp cử chỉ của nhân vật,
để diễn tả sự ngập ngừng và chờ đợi sự tiếp lời của ai
đó, chờ sự ủng hộ của “hắn”.
Trong “Lộc giả”, sau khi hình dung lại những sự
việc khi mua xe cho tới khi phát hiện ra tờ tiền của
mình là tờ tiền giả, nhân vật tôi mới ngỡ ra: “Thì ra
vậy”. Tất cả là sự thật, tờ tiền của chị cầm là tờ tiền giả,
chị bị người ta lừa ngay đầu năm mới. Tờ tiền giả đã
ám ảnh nhân vật nữ cả khi tỉnh và cả trong giấc mơ, khi
còn cầm tờ tiền trong tay chị luôn thấy khó chịu và
dường như xui xẻo cứ đến với chị. Mua xe dởm, bị
thằng sửa xe lừa, vì vậy chị cố đẩy cái món lộc đầu năm
đi càng xa càng tốt. Và để đáp lại khi bị thằng oắt con
lừa chị lấy tờ tiền giả để trả cho nó và cảm thấy thoải
mái hơn phần nào, như trút đi được một món nợ vay
nặng lãi: “Để trả lại mày cái cách mày đã lừa tao.
Thế được chưa? Tao thanh thản rồi, tao ngủ ngon
đây.” Câu hỏi như gằn giọng như hả hê nhưng cũng
chất chứa sự tức giận với thằng sửa xe. Qua đó cho thấy
tác giả thể hiện tâm trạng của nhân vật tôi từ khi có món
lộc giả trong tay. Mặc dù chị đã đẩy nó ra xa mình
nhưng trong giấc ngủ chị mơ một giấc mơ về tờ tiền, là
chặng hành trình lưu thông của tờ tiền giả với mọi
hạng người trong xã hội, từ thằng sửa xe, một dân xã
Như vậy, có thể thấy tác dụng của câu đặc biệt
đối với các tác phẩm văn chương là không nhỏ. Nó
vừa biểu đạt được thông điệp mà tác giả muốn gửi đến
độc giả, mặt khác góp phần hình thành giá trị nghệ thuật
và cá tính sáng tạo thông qua việc sử dụng câu đặc biệt
để xây dựng tác phẩm.
6. Tầm tác động của câu đặc biệt trong tập
truyện ngắn
6.1. Câu đặc biệt góp phần khắc hoạ cá tính nữ
Trong các tác phẩm của tuyển tập “Truyện ngắn
hay các tác giả nữ” câu đặc biệt đóng vai trò quan trọng
trong việc thể hiện thành công cá tính nữ, một khía cạnh
của văn học thiên tính nữ. 19 tác giả nữ trong tuyển tập
“Truyện ngắn hay các tác giả nữ” đã truyền tải tới độc
giả những vấn đề gần gũi, bình dị nhưng không kém
phần sâu sắc. Qua các truyện ngắn, chúng ta bắt gặp
138
ISSN: 1859 - 4603, Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 133-142
tinh thần của phụ nữ được thể hiện rõ nét. Đó là tình yêu
của người con gái trong thầm lặng (“Cái bóng”) hoặc
mãnh liệt (“Tình yêu”, “Ranh giới”, “Một mùa đông bớt
lạnh”), sự can đảm hi sinh cho gia đình mà quên mình
(“Giọt máu đắng”, “Mẹ trần gian”), hay một mảng đề tài
rất tế nhị nhưng các tác giả nữ cũng đã mạnh dạn đề cập
là tính dục ở nữ giới (“Nỗi riêng Thị Mầu”, “Niệm khúc
thiên nga”, “Chuyện nhà chủ”). Trong trang viết của
mình, bản lĩnh của người phụ nữ lên ngôi khẳng định
vai trò trở quan trọng trong cuộc sống gia đình (“Lộc
giả”, “Giọt máu đắng”, “Năm hai ngàn lẻ X”) và vô vàn
những khía cạnh như hôn nhân, tình yêu, gia đình, sự
nghiệp, con cái,... Tất cả đều được các tác giả nữ chiêm
nghiệm theo cách rất phụ nữ.
làm nên ý nghĩa chủ đạo cho tác phẩm. Như đã nói,
cùng là một đề tài về tình yêu, cùng là những tác giả nữ
cầm bút tuy nhiên ý nghĩa và thông điệp mà tác giả
chuyển tải lại rất riêng biệt.
Truyện ngắn “Ranh giới” của tác giả Nguyễn Thị
Liên Tâm, nội dung của tác phẩm nói về ranh giới mỏng
manh giữa cái chết và sống, giữa đam mê được mất của
cuộc đời. Một trong những yếu tố làm nên giá trị của tác
phẩm đó là hệ thống câu đặc biệt được sử dụng một
cách hợp lí. Khi miêu tả cảnh nhân vật tôi vùng vẫy
dưới bàu sen, để làm cho tình tiết hấp dẫn và thêm kịch
tính thì tác giả đã sử dụng ba câu đặc biệt nêu lên thời
gian liên tiếp: “Có lẽ đã năm phút... Có lẽ đã mười
phút... Có lẽ đã lâu lắm rồi. Nắng rát quá, cháy bỏng
da.” Thời gian trôi qua dần, nhưng nhân vật vẫn chờ đợi
để có người đến cứu. Sự chới với, lao đao với nước đã
làm cho chàng trai kiệt sức và những người trên bờ lo
lắng, hoảng sợ. Và một lần nữa các câu đặc biệt được
các sử dụng để diễn tả cảnh người ta đưa phao cứu
người: “Nó quấn dây lại từng vòng vào cùi chỏ rồi
quảng tiếp lần hai. Trật. Lần ba. Cũng xa tầm với của
tôi.” Ở tác phẩm này, tác giả đã đề cao tình yêu và vai
trò của người phụ nữ đối với một nửa thế giới còn lại.
Nhân vật nữ trong “Cái bóng” là một điển hình cho
sự thể hiện tình yêu của phụ nữ. Cô, một người con gái
yêu đơn phương “anh”, một tình yêu thầm lặng, đầy mơ
mộng nhưng cũng vô cùng mạnh mẽ và quyết liệt. Suốt
quá trình phiêu lưu trong thơ mộng kí ức của cô gái, cô
đang mơ hay đã tỉnh, đôi lúc giật mình bàng hoàng,
chính nhân vật lại phải hỏi mình “Chết! Mình có bị làm
sao không”.
Tác giả Cấn Vân Khánh đã dùng câu đặc biệt chỉ sự
tiêu biến để nói lên sự sợ hãi của nhân vật nữ: “Lúc ra
về, em quay đầu lại vấn thấy họ ôm nhau. Vì có thể,
không lâu hơn nữa, một trong hai người sẽ ra đi vĩnh
viễn. Đấy là sự mất. Mất”. Nhân vật chỉ nghĩ và dừng
lại ở mất, và cái khái niệm này làm cô không thể chấp
nhận. Mất đi là không còn gì nữa, là không tình yêu là
không còn anh nữa là không gì trên thế giới có thể hiện
hữu. Sức nặng của một câu với một từ duy nhất mà tác
giả đã nêu lên tầm quan trọng của tình yêu đối với em.
Và tình yêu chân thành của cô đã kéo anh về với cô giữa
muôn nẻo bộn bề phức tạp và hỗn độn chung quanh.
Nhân vật nữ trong tuyển tập “Truyện ngắn hay các
tác giả nữ” đa số là những người đàn bà bất hạnh trong
tình duyên và trong đời sống gia đình như bà Quy trong
“Nước mắt làng chài”, đó là o Châu và thím Nả trong
“Giọt máu đắng”, H'Linh trong “Giữa cơn mưa trắng
xóa” hay là nhân vật “em” trong “Một mùa đông bớt
lạnh”,... Nhưng hơn ai hết họ có thái độ chủ động
trong tình yêu, dám làm tất cả những gì mình khao
khát. Đây là một điểm lớn của trào lưu văn học thiên
tính nữ thể hiện trong các tác phẩm văn học. Qua trang
viết, những ước mơ, khát vọng của phái nữ được nâng
niu. Nhà văn viết bằng một sự cảm thông sâu sắc, bộc
lộ cái nhìn nhân ái bình đẳng về số phận con người,
chính họ, chính chúng ta, chính phụ nữ tự giải phóng
và tự khẳng định mình.
Trong truyện ngắn “Niệm khúc thiên nga”, một lần
nữa tình yêu của người con gái hiện lên như một bản
chất là một người phụ nữ chung tình, nhân vật nữ yêu
người đàn ông châu Âu ấy. Và cô luôn luôn nghi ngờ,
không thể có một đáp án chính xác cho bản thân đó là
sự ra đi của người yêu cô. “Tại sao? Tại sao?” cô đặt
mình vào anh, cô cảm nhận hết nỗi đau của anh, cô dằn
vặt chất vấn với những gì mà anh phải chịu đựng. Cũng
giống như anh Không nơi nương tựa. Không người thân
thích và Không chỗ cậy trông. Truyện ngắn này chưa tới
mười câu đặc biệt, tuy nhiên đó là những điểm nhấn để
6.2. Vai trò của câu đặc biệt trong việc thể hiện
nội dung và nghệ thuật
Các cây bút nữ xuất hiện với nhiều dáng vẻ và
giọng điệu, bên cạnh đóng góp lớn về giá trị nội dung -
tư tưởng cho tác phẩm văn học mà về mặt hình thức
nghệ thuật cũng tạo được dấu ấn phong cách riêng.
139
Trịnh Quỳnh Đông Nghi, Lê Thị Thanh
Trong tác phẩm “Lộc giả”, để làm bộc lộ tính cách
của nhân vật, tác giả sử dụng khá nhiều câu đặc biệt để
diễn tả thái độ tức giận và cách ăn nói bốp chát của
thằng sửa xe: Cô nghĩ tiền nào của ấy à? Sai toét. Cô
chưa mua nó đã hỏng rồi. Đây là cách nói chuyện của
thằng bé với người lớn, nó thể hiện sự thông hiểu trong
nghề của mình và lớn giọng phủ nhận giá tiền và chất
lượng của chiếc xe mới mà người phụ nữ vừa mua.
Trong “Giữa cơn mưa trắng xóa”, kể về nhân vật
H'Linh, người con gái xinh đẹp của bản làng lên thành
phố kiếm sống nhưng khi trở về cô như biến thành
người khác. Trở về làng bao nhiêu kí ức hiện về, người
thân, quang cảnh vẫn như xưa chỉ có mình cô thay đổi
“Quen và lạ. Gần gũi và xa xăm thế nào ấy”. Đối với
H'Linh cái gì cũng như gần gũi như xa xăm mơ hồ nơi
chính mình sinh ra. Khi đứng trước người cha, cô chỉ
biết âm thầm nhìn từng nét trên khuôn mặt của cha:
“Giọng cha khàn khàn trong cổ họng. Bóng cha đổ trên
vách. Già nua. Còm cõi”. Mặc dù nhân vật nữ có thay
đổi so với trong mắt của buôn làng nhưng bản chất của
cô là một người tình cảm dạt dào sâu lắng. Đó là sự lo
lắng cho người cha già còm cõi, là nỗi day dứt khó nói
để giải thích cho những gì mình đang làm.
Hoặc là một vị bác sĩ lại có thể nói những lời như
của một kẻ giang hồ, chợ búa với bệnh nhân:
Cháu chỉ nợ tiền đề nên bị nó chém...
- Mày cũng khôn ngoan đấy chứ. Biến.
- Vâng.
“Biến”, chỉ một câu ngắn gọn thôi đã lột hết bản
chất của vị bác sĩ, chẳng qua cũng chẳng khác gì những
kẻ đầu đường xó chợ. Còn cậu bé sửa xe lại tỏ thái độ
khác hẳn khi gặp bác sĩ, với người phụ nữ sửa xe thì nó
ra vẻ ta đây khác với thái độ sợ sệt và kính cẩn.
Giữa anh rể và cô có một thứ tình cảm không thể
gọi tên. Cô yêu cái vẻ ngoài đầy nắng gió của anh rể,
yêu cái thầm lặng của anh rể: “Anh rể thân thuộc. Gần
gũi. Ngực nở vồng. Bắp tay nổi dây thừng... Khố nâu
nhô cao, căng phồng lên. Khỏe khoắn. Vâm váp”. Tác
giả ưu ái cho nhân vật anh rể một cái nhìn đẹp đẽ. Cô
không nói nhưng qua cách cô miêu tả về anh rể là chúng
ta hiểu được tình cảm của cô dành cho anh là một thứ
tình cảm đặc biệt. Tính cách của nhân vật còn được tác
giả tái hiện qua sự khao khát tình yêu trong tuổi xuân
hừng hực nồng cháy yêu đương của cô gái núi rừng đầy
nóng bỏng: Vâng! Thế thì yêu. Nóng hôi hổi. Cồn cào.
Lăn lộn. Năm câu đặc biệt được sử dụng liên tiếp, để
diễn tả tâm trạng háo hức của cô gái khi yêu với những
cảm xúc đang trào dâng mạnh mẽ.
Tính cách nhân vật cô con gái và trong “Xã nói”, cô
còn quá dại cho cái tuổi chơi và tuổi học nhưng cô trao
yêu thuong và nhận yêu thương của nhiều chàng trai.
Tình yêu của cô từ những cái nhìn, cái liếc mắt cho đến
những nụ hôn và sâu hơn nữa đó là khám phá nhau.
Cuộc trò chuyện giữa chàng trai và cô gái trong tác
phẩm, tác giả sử dụng câu đặc biệt liên tục:
- Không! Ai lại cưới bây giờ! Có phải trò cô dâu
chú rể đâu.
- Cưới đi. Anh không chịu nổi nữa rồi. Yêu nhau
mà chỉ có ôm và hôn anh không chịu được!
Câu đặc biệt tham gia vào quá trình tạo thành văn
bản và vì vậy mà các tác giả sử dụng để dẫn dắt cốt
truyện. Trong tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả
nữ”, các tác giả luôn có sự kết hợp tự nhiên và nhuần
nhuyễn giữa mạch kể và mạch tả qua hệ thống câu đặc
biệt. Dẫn dắt cốt truyện dưới khía cạnh sử dụng câu đặc
biệt làm cho câu chuyện kể hay hơn hấp dẫn hơn, đồng
thời chúng ta thấy được nhịp điệu và thái độ của nhân
vật trong tác phẩm. Nó làm cho người đọc rung rinh
theo từng cảm xúc của nhân vật. Trong truyện ngắn
“Giao thừa”, các nhân vật trong được nhà văn miêu tả
trò chuyện về món hàng mà “hắn” đem về:
- Chờ em.
- Tận sang năm. Bao giờ em đủ mười tám tuổi?
- Còn khướt!
Cuộc hội thoại toàn những câu cộc lốc, trống không
nhưng phù hợp với đối tượng. Đọc đoạn hội thoại chúng
ta thấy được sự đỏng đảnh và vô tư của cô gái còn
chàng trai thì không cưỡng lại bản năng của bản thân
mình. Những câu đặc biệt có tác dụng làm nổi bật lên sự
nóng vội của chàng trai và sự vô tư của cô gái khi yêu
nhau. Qua đó bộc lộ lên tính cách bản chất của các nhân
vật trong tác phẩm.
- Lại đây!
Để xây dựng thành công tính cách nhân vật, ngoài
việc sử dụng các hệ thống ngôn từ, giọng điệu, kết cấu
tác phẩm, câu đặc biệt chính là một yếu tố quan trọng.
Hắn ngoắc tay về phía ả, mắt vẫn không rời cái túm
vải. Oa!.. Oa!..
140
ISSN: 1859 - 4603, Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 133-142
Ở đâu ra cái đồ này? - Ả trừng mắt hỏi. - Lượm!
7. Kết luận
Việc nghiên cứu câu đặc biệt trong tuyển tập
“Truyện ngắn hay các tác gi nữ” giúp chúng tôi làm
sáng tỏ khái niệm và các đặc trưng cơ bản của câu đặc
biệt, từ đó nhận diện được những dấu hiệu đặc thù của
kiểu loại câu này trong phân biệt với các loại câu về mặt
cấu trúc. Đồng thời, việc phân loại này cũng mở ra
hướng nhìn nhận giá trị của câu đặc biệt trong văn bản,
nhằm tạo tiền đề khẳng định sự tồn tại của kiểu câu này,
qua đó lí giải những vấn đề về câu đặc biệt mà bỏ ngỏ.
Sự tò mò của “ả” được đẩy lên cao khi “hắn” hành
động chỉ tay bảo lại, không nói luôn đó là gì mà chỉ bảo
“Lại đây!”. Thật bất ngờ thay cho nhân vật nữ khi trong
cái túm vải, “Hàng độc” của người đàn ông đưa về lại bật
lên âm thanh, chính là âm thanh của trẻ con. Điều này
càng làm cho “ả” vô cùng ngạc nhiên và dường như chưa
thể định hình chấp nhận nổi. Một đứa trẻ sơ sinh bị bỏ rơi
trong đêm giao thừa, nó lại rơi vào tay của một kẻ ăn
trộm. Đó không phải là “hắn” trộm về mà đó là “Lượm!”.
Từ đầu truyện cho đến cuối truyện, mạch truyện chủ yếu
là chậm rãi, điềm tĩnh, chờ đợi của nhân vật nữ trong đêm
giao thừa, kèm theo đó là những kí ức hiện về. Nhưng
những đoạn miêu tả khi nhân vật nam nhặt đứa bé về thì
không khí nó trở nên bận rộn hơn trong ngôi nhà vắng vẻ.
Để làm cho cốt truyện không nhàm chán là nhờ vào
những câu đặc biệt mà tác giả sử dụng. Cốt truyện trở nên
hấp dẫn và có tình người biểu hiện qua câu văn, từ đó làm
bộc lộ ra tính cách nhân vật và nội dung cốt yếu của tác
phẩm. Theo suốt quá trình tác phẩm “Giao thừa”, có một
điều đặc biệt đó là linh hồn của truyện ngắn chính là
những đoạn hội thoại của hai nhân vật trong ngôi nhà
quạnh vắng. Câu đặc biệt ở trong các cuộc thoại được tác
giả sử dụng với mật độ dày đặc:
ả
Thông qua bài viết này, chúng tôi nhận thấy, câu
đặc biệt có khả năng lớn trong việc chuyển tải nội
dung tác phẩm văn học. Với một dung lượng ngôn
từ cô đọng, câu đặc biệt là sự hàm súc trong dung dị,
ý ở ngoài lời, lời ít mà ý nhiều. Không chỉ dừng lại ở
đó, việc khảo sát và phân tích câu đặc biệt trong đề tài
này đã làm rõ giá trị nghệ thuật của loại câu này trong
việc chuyển tải cốt truyện cũng như lột tả tính cách
nhân vật, đồng thời góp phần bộc lộ cá tính của các tác
giả nữ.
Kết quả nghiên cứu của đề tài đã mở ra cho
chúng tôi những vấn đề mới về nhận diện và phân
chia các tiểu loại câu đặc biệt, chức năng câu đặc
biệt mà phạm vi nghiên cứu của đề tài chưa giải
quyết triệt để. Đó là những tiền đề để chúng tôi thực
hiện tiếp những nghiên cứu với phạm vi đề tài rộng
hơn hoặc đối tượng nghiên cứu sâu hơn ở những
công trình sau.
- Giờ tính sao đây? - Ả lại giựt giọng.
- Tính gì... Lượm rồi không lẽ bỏ?
- Thì đem giao viện mồ côi.
- Không! Của trời cho. Mình dễ gì có được...
- Lấy gì nuôi?
Tài liệu tham khảo
Với hàng loạt câu đặc biệt được dùng liên tiếp như
vậy, một mặt làm nổi bật lên tính cách nhân vật và tác
giả đã khéo léo dẫn dắt tâm lí nhân vật đi suốt chặng
đường tác phẩm mặt khác chúng ta thấy được câu đặc
biệt đóng vai trò quan trọng trong việc lột tả nội dung
tác phẩm qua những lời nói mà tác giả gửi gắm qua
nhân vật.
Cao, X. H., Bùi T. T., Hoàng, X. T., & Nguyễn, V. B.
(2003). Câu trong tiếng Việt: Cấu trúc – nghĩa –
công dụng. Giáo dục.
Diệp, Q. B. (1998). Ngữ pháp tiếng Việt – Tập hai. Giáo
dục.
Đỗ, T. K. L. (2002). Ngữ pháp tiếng Việt. Giáo dục.
Hoàng, P. (2006). Từ điển tiếng Việt. Đà Nẵng.
Khrapchenko M. B. (2002). Những vấn đề lý luận và
phương pháp luận nghiên cứu văn học. Đại học
Quốc gia.
Cá tính của các nhà văn được thể hiện qua nhân vật
trong tác phẩm, tính cách của họ phần nào được bộc lộ
qua các nhân vật nữ trong các tác phẩm trong tuyển tập.
Câu đặc biệt được các tác giả nữ sử dụng và đạt được
những thành công nhất định trong việc thể hiện nội
dung tác phẩm, thông điệp gửi tới bạn đọc và qua đó
phong cách, cá tính nữ được mọi người nhìn nhận và
công nhận.
Nguyễn, T. M. T. (2005). Con mắt xanh: Tiểu luận, phê
bình. Thanh niên.
Nhiều tác giả. (2009). Truyện ngắn hay các tác giả nữ.
Văn học.
141
Trịnh Quỳnh Đông Nghi, Lê Thị Thanh
RESEARCH SPECIAL SENTENCES
IN THE COLLECTION “SHORT STORIES FROM FEMALE AUTHORS”
Trinh Quynh Dong Nghi, Le Thi Thanh
The University of Danang - University of Science and Education
Abstract: A special sentence is an unusual sentence structure that carries many intentions of the user as well as multi-
dimensional meanings for the recipient. The differences in the sentence structure are creatively manipulated by the authors in their
short stories to show many valuable rhetorical content. The survey and analysis of special sentences in this article opens a more
complete and accurate view of the impact of each particular sub-type of sentence in the text. The article has initially asserted the role
and artistic value of a special sentence not only for literary works but also contributing to the manifestation of the female character in
artistic creation.
Key words: special sentence; structure; artistic value; literary works; rhetorical value; female personality.
142
10 trang
17940
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghiên cứu câu đặc biệt trong tuyển tập “Truyện ngắn hay các tác giả nữ”", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_cau_dac_biet_trong_tuyen_tap_truyen_ngan_hay_cac.pdf
