Tiếp nhận Anna Seghers ở miền Bắc Việt Nam trong giai đoạn 1954-1975

Hu nh Th Mai Trinh

i h

n

Email: [email protected]

Ngày nh n: 23/09/2020; Ngày duy

Tóm t t

Nghiên c u này d a trên lý thuy t ti p nh

ng gi i thích, nh nh v s ti p nh n Anna Seghers mi n B c Vi t Nam

n 1954-

c k t h p v

ch s

t và nh

c v

c trên th gi i, Vi t Nam giai

ng

tài

nhi u nh t trong th k XX

ch ng phát xít. Tác ph m c

i di n l n nh

c d ch nhi

c ti p nh n ch mi n B c và t p trung trong vài

c d ch thu t. Seghers th hi n tinh th u tranh và tinh th n h u

nghi p chính tr . S th hi

c th i b y gi mi n B c.

n l ch s

y u

c bi t 1954-1975,

ngh qu c t trong s nghi

phù h p v i hoàn c

t

u tranh b o v

T khóa: Anna Seghers, Anna Seghers Vi t Nam, ti p nh

c.

Receiving Anna Seghers in the Northern of Vietnam from 1954 to 1975

Abstract

This research is based on the theory of receiving literature combined with historical

method to give explanations and comments about reception Anna Seghers in Northern of

Vietnam in 1954-1975 period. She was an writer in exil who is considered to be the best

and the most influential writer in German literature on anti-fascism in the twentieth century.

Her works were translated into many languages in the world, including Vietnam. In special

1954 - 1975 period of Vietnamese history, this popular German writer was welcomed in the

North only for a few years, mainly translated literature field. Anna Seghers expressed a

struggling spirit and international friendship in her literature and political career. This

expression was completely suitable to a struggling situation to protect the country at that

time in the Northern of Vietnam.

Keywords: Anna Seghers, Anna Seghers in Vietnam, receiving German literature.

trong l ch s phát tri n c a mình. Các ch

v chi n tranh gi v trí quan tr ng trên

M

u

Th k XX, nhân lo i tr i qua hai cu c

chi n tranh kh ng khi p nh t, tàn kh c nh t

u nh t

gi i

h

n m ngoài nh ng bi

ng

. Nhi u

nhau khi

c có s th hi n khác

ng ph n

Anna Seghers sinh ngày 19 tháng 11

Mainz v i tên khai sinh là Netty

ng l i các cu c chi n tranh

ch ng phát xít tr thành ch

su t nhi u th p niên c a th k XX. Nh ng

tên tu i n i ti ng n i dung ch ng phát xít

này có th k

c bi t,

l n, xuyên

Reiling và m

c g c Do Thái.

c các chuyên ngành v L ch

s , L ch s ngh thu t, và Hán h c Köln

o v lu n án

Apitz, Bertolt Brecht, Johannes Robert

Ph n l n sáng

ti

Heidelberg v

o Do Thái trong tác ph m c a

tài

i Do

tác c

c d ch và gi i

n

Rembrandt (Jude und Judentum im Werk

thi u Vi t Nam t

nay.

t hôn

cùng m t nhà xã h i h

là László Radványi

i Hungary tên

i tên là

n 1954-1975, Vi t Nam chia

làm hai mi n v i hai ch

chính tr khác

c c ngoài vào

ng c a hai th ch

Johann Lorenz Schmidt. H có hai con, m t

trai, m t gái và s ng

nhau và ti p nh

c ta

u

1933

m quy

chính tr này. Sáng tác c

d ch mi n B c Vi

nh ng tác ph m làm nên tên tu i c a bà

c

châu

c bi t là

Âu.

Nh

tên Seghers, t sau tác ph m Die Gefährten

(Nh i b ng hành

Anna Seghers, và v sau dùng luôn tên

g i này.

u tay c

Cây th p t th b y

ng Minh, T o

Trang d ch, 1959), t p ký s T ong

Minh, T o Trang d ch, 1962), Nh

ch t còn tr mãi (Bùi Hi n, Nguy

ng

i

,

y

ch, 1963)... Sáng tác c a

c các nhà nghiên c u v

c Bính, Ng c

Khái Vinh trong bài vi

xuôi C ng hòa Dân ch

xây d ng ch

c (th i k

u

i thi u v

C u, Tr

c bi t nh ng v

Ngo

c a th i s

quan tâm,

nh ng thành t

c a th k XX cùng v i l

xu t thân t t ng l

c t nh

th

n tranh th gi i, Chi n tranh

l nh, Chi n tranh xâm

c, hay tinh th n

h u ngh qu c t trong các bài vi t phù h p

và Anna Seghers vinh d

này. H là l

theo nh

v i hoàn c nh

c

mi n B c Vi t

a

ý

n v i

t

c d ch và gi i thi u mi n

cách m ng c a giai c p vô s n và t

thành nh ng chi

Nam Vi t Nam th i b y gi , nh ng ti

ti p nh n bà không phù h p bên kia chi n

tuy n.

tr

c xã h i ch

(Khái Vinh,

1979: 20).

Seghers

(KPD)

ng C ng s

c

p

1. Nh ng thu n l i trong vi c ti p

nh n Anna Seghers Vi t Nam

Kh

n cách m ng

revolutionärer

Anna Seghers: n

ng s n

(Bundes proletarisch

Schriftsteller). Trong th i gian s ng

c

u c

ch

ngoài, bà tham gia tích c c các t p chí c a

Neue Deutsche

th ba, là nh ng b t l i c a bà trong b i

c nh chính tr

i

c. Tuy s

Blätter, Monatsschrift für Literatur und

truy lùng và b c t

i Do Thái ch r m

Kritik,

Schriftsteller. T

Schutzverband

Deutscher

r t khi Th chi n th hai b

chính sách dân t c h p hòi c

ng

c Qu c

c

ch y u

t thúc Chi n tranh th gi i l n th

n cu c s ng

hai, bà m i quay v

c và s ng

i. Anna Segher

n Anna Seghers

n cu

nhi u nhà nghiên c

có Reich-

c

Versuch über Entwicklung und Werke¹, tác

gi Kurt có vi

Tác ph m c a Anna

Seghers b chính quy n Qu c xã x p vào

m

t

c yêu thích (Reich-Ranicki và Voss,

2002; Th

2012).

ng d ch,

th i v nh

chu ng mà t p chí Börsenblatt für den

deutschen Buchhandel ra ngày 16 tháng 5

t sách ch n

c và châu Âu nh

trong cu c chi n tranh th gi i l n th hai

c g i nh c n b i hình nh nh ng tr i

²(Kurt, 1980: 72).

t p trung, s truy lùng, gi

i b

Anna Seghers di trú qua nhi

ng t, n di t ch ng và nh ng tr i t p

trung trên toàn châu

Plaszow, Gross

v i tinh th n c a m

vi c tích c c các t p chí c

i c p ti n. Bà làm

Rosen, Buchenwald,

c

Dachau, Sachsenhausen là nh ng n i ám

nh kh ng khi p mà l ch s còn ghi chép.

i v i Anna

Seghers, ch t li u th c t t cu

Nh

n th y s

t vi c h p lý, b i vì h hi u

i di n chân chính c a

vo

l i trong sáng tác c a bà, rõ nh t

là trong Transit (V n chuy n), th hi n cu c

ch y tr n c

Mexico. Reich-Ranicki nh

Transit

nh

r ng h là nh

Pháp qua

nh v

t m t cu n sách v

i ch y tr n, nh

i không có h chi u,

c dân ch ch ng phát xít

Ng c Bính, 1995: 14).

u ki n c

i th i Qu c xã không thu n l i cho sinh

c

Mác-xây, nh

ho

. H áp d

v

u tr

c p h chi u m i và c n có visa

-Ranicki và Voss, 2002; Th

ng d ch, 2012: 106).

trong t t c

du l ch

làm cho tình hình xã h i ng t ng t và các

ti p t c sáng tác trong

Tác ph m Transit

c cho là g n v

i

c n

ng h p Anna Seghers, bà có

c g c Do

s ng th c t

a Anna Seghers

m c a

ng t ch, ng th i là

¹T m d ch Cu c th nghi m c a Anna Seghers v s phát tri n và nh ng tác ph m

2

6

Mai 1933, sechs Tage nach der spektakulären Bücherverbrennung, veröffentlichte, verzeichnet auch ihren Namen.

bà mang màu s

là vì lý do này.

c d ch

c cánh t ng h

n ti u thuy t hay nh t

ph m l nh t trong các tác ph m cùng th i

Vi t Nam, Das siebte Kreuz

d ch và xu t b n l

c

i tên

ch ng phát xít. Bà mang hình

tr n tr c s c a qu n chúng

vào trong tác ph m, và anh ta

i tù

Cây th p t th b y

n ti u thuy t

t

c

duy nh t c a Anna Seghers trong th i gian

c d ch c ta. Cu n ti u

thuy t v i hình nh s B y bi

nh ng gian kh trong hành trình ch y tr n

v

v ng vào trong tác ph m, m t ánh sáng cho

c, ni m tin vào nh ng

N

c nói thì tôi ph i nói r ng b

c c trong Cây th p t th B y

s p x p th t khéo léo. T t c

c

i c ng s n s chi

u và chi n

c xây

th ng.

d ng d a trên con s b y. B y k ch y tr n.

Tác ph m có ti ng vang c a Seghers

u. Các

B y cây th p t . B

t tác

ph m b c c ch t ch

cách tuy t v i. (Reich-Ranicki và Voss,

c d n d t m t

sáng tác sau này c

và nh

ng khác

c bi t là

khác

2002; Th

2012: 103)

Xu t thân trong m

buôn khá gi

ng d ch,

các th

tranh th gi i th hai r

L nh và th ng nh

m l ch s

t thúc Chi n

n Chi n tranh

c. Sáng tác c a

ng h c

ng nhân l ch s c

c

v n c a Anna Seghers có nhi u thu n l i,

có th vì th c b t ng khi b t

g p nh ng hoàn c nh s ng c a các nhân v t

trong sáng tác c a bà. H vô s n, ít h

y bi

c khi th ng nh t. Tuy

nhiên, r t nhi u nhà nghiên c u cho r ng

t qua

c Transit và Das siebte Kreuz. B i,

x thi u nhã nh n, tuy nhiên nh ng nhân

v t y l i tham gia vào cu c chi n s ng còn,

chú

chính tr c

gi

n mà vai trò

s s ng và nh ng cu c ch y tr

c

i làm ch ng th

i, làm

c Bính, 1995: 30)

hi n trong sáng

giành gi t t ng giây. Bà vi t v s kh n kh

ch ng l ch s

cùng c c

c m

ph i là s

i nghi m c a bà

m ch không

c gi vì bà có xu t

tác nh ng y u t hi n th c và s c sôi c a

th i i mình.

n. S yêu m n c a bà dành cho

Vi t v

i là m t s l a ch n c a nhi

n chi n tranh th gi i l n

t khách quê

giai c p công

i nghèo kh

hi n trong h u h t sáng tác c

th ,

ng v phía h . Anna

c v h t lòng s nghi p c a

th hai. Sau th

v ph

u nhà

t c a C ng hòa Dân ch

giai c p công nhân, c a ch

i và

c. Phong Lê vi t: An-na Dê-g c, trong

ch

ng s

i h

c t h p Vay-ma,

189).

tr l i câu h i vì sao sau

Khi ti u thuy t Cây th p t th b y ra

nh

chi n tranh bà l i tr v T qu c, trên ph n

t thu c Liên Xô ki m soát mà không tr

c

v

l i:

c ti ng

i. B i

1945, Vi t Nam v

ng xã h i ch

i chính

ý lu n Mác-xít tr thành s l a ch n

i vi

h

v

ng chính th ng cho các ho

, xã h

ng

vì

i quan h m t thi t gi

c s ng. B i vì

tr

ho

tr

ng trong các sinh

c n m trong chính

là m t tr n, anh ch em ngh

a

ng (Phong Lê,

l a ch n phù h p v i

1979: 33

ki

thu c th h

qu c t

Bà

u tiên mà giá tr

c

là chi

H Chí Minh (La Kh c Hòa và c ng s ,

2015).

kh

nh (Ghéc-hác, 1964: 76; Lê Xuân

n 1954-

i m i, ch

trung th hi

n giai

c t p

tính chính tr c a

Ninh d ch) và là ti

h c tr tu i c

c sau này.

2. Ti

Nam

ph

cho m t n

c C ng hòa Dân ch

mình, ch ng l i các lý thuy

n, ch ng

l i ch

c bi t là ch ng l i

th c dân m i mi n

u r ng:

ng Mác-xít Vi t

n vi c ti p nh

Nam. Tr

c ngoài

Trong bài vi

ng quan v s ti p

Âu-M vào Vi t

c Hòa và

c ch u s

o c

ng,

i m i,

ng c

cu c s ng m i, là các anh hùng chi

các m t tr n, th gi i quan và v n s ng, l p

ng chính tr là nhân t quy nh sáng

Nam n

u th k

c ng s , 2015), L

y

n

nh

ng Mác-xít xu t hi n Vi t

ng C ng s n Vi t

Nam t s

Nam thành l

n th c xã h i

t nh t, tiên ti n

m n i b t là sáng

tính chân th t, tính

lý

ng báo chí,

ch

Sài Gòn trên t

m này ti p t c kh

lu n c a H i Tri u và Phan Khôi nh ng

nh t c a nhân lo

nh qua cu c tranh

t

chi

a th k

nh

ng Mác-xít

c và

lu n có nhi u m

v

ánh hi n th c, là công c

m chung

là ý th c h xã h i, ph n

lan t a c

nh

u tranh giai

ng C ng s n Vi t Nam công b

c p, ph c tùng chính tr , ch u s

o

t Nam

o c a mình. Di n m

Vi

hi n vai trò

i s

c

khô

ng, ph c v chính tr c

ch, càng không th

ng,

ng

ng l i c

và c ng s , 2015).

ng. (La Kh c Hòa

và chuy n bi n m nh m sang lý lu n Mác-

xít. N i b

Mai xu t b n cu n

ng Thai

c khái lu n

i dung c a

c

c d ch, ngu n t

Trung Qu c và Liên Xô v i h th ng quan

m Mác- nh và th ng nh t

mi n B c Vi t Nam và sau này. S v n

ng Mác-xít vào vi c so n th o

m Mác-xít (La Kh c Hòa và c ng

s , 2015).

T sau Cách m

d

giáo trình lý lu

ti ng có Nguy

giáo trình do ông so n th o và ch

o v c (1958), M y

c Vi t Nam, n i

c v i nhi u b

p tác v

ng C ng s n nh m

th c hi n quy t tâm ch ng phát xít c a

ng sáng

tác khác nhau

c n

u th k

v

nguyên lý

lý lu

c g m 02 t p

c g m 4 t p

n i

g

ng nhau v

(1962),

(1965-1968). Bên c

ti ng nh

ng c

a nh

30 nh m c g ng thi t l p m t l

th ng nh t ch ng phát xít trong khuôn kh

ng

-70 v lý lu

c

n truy n bá và ng d ng

c nhà,

c a M t tr n nhân dân

1995: 19).

c Bính,

Phúc,

ng Mác-

Bà thu c th h

nh t là mi n B c xã h i ch

c ng s

c tôn tr

t

Trong khi mi n Nam Vi t Nam v i s

c c a bà và các qu c gia khác. Sinh th i,

ng

du nh p và ho

ng thì mi n B c Vi t Nam, tính

th ng nh t v ng Mác-xít th hi n trên

t t c các m t tr n t chính tr

ng v

m

ng c th

Nam trong công cu

th ng nh

cùng nhân dân Vi t

u tranh b o v và

c. Bà có nh ng bài báo

4

tinh th

t thu n l i cho vi c ti p

nh n Anna Seghers mi

t này.

t p chí

khác c

th hi

c và nhi u vi c thi n nguy n

i v i nhân dân Vi

c tình c m và s quan tâm c a

c chúng ta.

ng

nghiên c

Nam r t th ng nh t v m

dung các sáng tác c

i thi u v bà Vi t

m. N i

i v

c quy chi u

u tranh cho m t

c bi t

3. Các tác ph m c a Anna Seghers

c d ch mi n B

Các sáng tác c

trên lý

th gi i t

v

ng c ng s n

c

c ngoài khác

d ch t i Vi t Nam t b n ti ng Pháp:

Vi t Nam, sáng tác c a h

u nhau, n

c

(1)

i d ch:

T o Trang (1959)

ng Minh, H u Ng c,

m m

m y

- Das siebte Kreuz (1942) - Cây th p t

th b y (2 t p).

v n i dung ngh thu t, v

cu c s ng,

i v i

(2)

i d ch: T o Trang (1962)

c, vi c nghiên c u Anna Seghers

- Bauern von Hruschowo (1929) -

n th i gian g

Vi t Nam (có th

có ph

ng

Nh

i dân làng

-rút-sô-vô

ng h

- Die Stoppuhr (1932) - Chi

c a nhà phê bình Reich-Racnicki qua cu n

- Der Führerschein (1932) - B ng lái xe

- Der letzte Weg des Koloman

Nh ng con b nh khó chi u

ti ng Vi t), nh

c d ch ra

Wallisch (1934) -

ng cu i

ng sáng tác v i bà, ho c nh

cùng c a Kô-lô-man Va-lich

i Hitler th ng tr có xu

ng quy v m t m lo

- Aufstellen eines Maschinengewehrs

im Wohnzimmer der Frau

4

Báo Nhân dân

n Tr

Kamptschik (1934) - Vi c b trí m t

thuy t l n trong s nghi

a

kh u sú

a

Cây th p t th b y và Nh ng

ch Kam-sic (Trích

Hai)

- Das Viereck (1935) - Cái hình ch

nh t

ng tháng

i ch t còn tr mãi. Tuy nhiên, cu n th

hai ít có ti

u sách

c xu t b n, Anna Seghers Vi t Nam

c d ch không nhi u, g m có 3 b sách

- Die schönsten Sagen vom Räuber

Woynok (1936) - Nh ng truy n

(v i 14 tác ph

còn l i là 12 truy n ng n trong t p ký s T

ó có 02 ti u thuy t,

thuy t hay nh t v

n c

p Voa-

ong) c

th

c ra m t b

c. Kho ng

c

m c

- Sagen von Artemis (1937) - Nh ng

truy n thuy t v n th n Ác-Tê-mít

- Die drei Bäume (1940) - Ba cái cây

d ch Vi

u (t 1959

1963), tuy nhiên, Seghers tr nên n i ti ng

còn b i

c a bà.

ng còn

chính tr

(3)

(4)

i d

ng Minh (1962)

- Das Obdach (1941) - Ch

- Der Ausflug der toten Mädchen

(1943) - Cu c du ngo n c a nh ng

Cây th p t th b y (1942)

là tác ph m hay nh t trong th

i b t nh t trong

s nghi p sáng tác c a Anna Seghers. Nhà

c xem

thi u n

i

- Das Ende (1945) - K t thúc

i d ch: Bùi Hi n, Nguy

phê bình Reich-Ranicki

t

ch-Ranicki và

ng

,

tác ph

n

Voss, 2002; Th

- Die Toten bleiben jung (1949) -

d ch, 2012: 96), là ti u thuy t hay nh t b ng

ti c c a m t n Cây th p t

th b y th hi n h t cái bi, cái ng t ng t c a

Nh

i ch t còn tr mãi (2 t p)

m c a Anna Seghers

D ch thu

ch mi n B c Vi

và ch y u t ti

m chung c

Vi

c b ng m t gi

e vi t v

i lao

c

nh

ng

ng và s

t s c m nh c a h .

a bà, s c m nh c a

u, khi

ch gi , h c gi bi t ti ng

y vi c d

c c n qua m t ngôn ng khác. Anna

Seghers có th i Pháp trong

n

sàng m t

o, c

t chi

n

c

t nh

i

i di n cho m t l

n m i. Bà thu n theo quan ni m th m

i m i trong giai

th i Hitler c m quy n, có th vì v

ph m c

m m i c a th

ng tr

i, nh

i bình

c

g

i

i Pháp. Theo chúng tôi,

m c a Seghers có s ch n l c b i

Pháp và các sáng tác

c ki m duy t b ch gi t

Bính (1995: 175-176)

t nh n xét

v tác ph m này:

Cây th p t th b y là m t tác ph m

s thi hi

b

c

nh t. Th i

ti ng Pháp này.

V ti u thuy

gian ngh thu t c a tác ph m ch di n ra

c bi t

trong b

ng v i b

n nhi u nh t Vi t Nam qua hai ti u

v i b y nhân v

ng sau và

cùng v i các s ki

xu t b

t p ký

dân, là l ch s , là toàn b không gian tinh

s này

c gi i thi u Vi t Nam. Tác

th n c

li

c trong nh

phát xít.

c

ph m g m nh ng câu chuy n mà tác gi

góp nh t trong th i gian

i ch

M t m t Dêg

tranh d d i và hoành tráng v m t giai

n l ch s n qu i

trong không khí ng t ng t c a nh ng

u c a Chi n tranh th gi i l n th hai.

M t khác, ngòi bút tr tình c a n

ng lên m t b c

mang tên T

v i tác gi

y r t thân thu c

t mi n ký c tu

. Ngay

m nh

l

u tiên

, Seghers

i thanh xuân

y và

cu

u tiên c a tôi ch là tr l i

ng th i l i t o nên m t t

t kh e

T ong p c v i b n mùa

b c lên, vút lên t than b i các nhà máy, t

m

c m t và máu c a nhân dân lao

mùa trong truy n c

y. Der

c, c a nh

c ti n

Bienenstock g m hai t

b và nh ng chi

ng s n t bóng t i

tác t

d ch gi không d ch tr n b

Bienenstock (g m 26 truy c bi t là có

nh ng truy n còn bao g m nhi u m u

n 1952. Tuy nhiên, các

a tr i t p trung v i ti ng xích

xi ng l n v i ti ng rú g m c a b

SS.

Der

Ng n ng

mà ra, nó s

trái tim

p t

chuy n nh

tác ph

d ch nh ng

c Anna Seghers vi

n v

c

th b y c a Dêg c là ti ng nói ngh thu t

xu t phát t trái tim mãnh li t, b c l a, tràn

1945 c a t p truy n này mà thôi. Nh ng

truy n trong t p th hai c a Der

Bienenstock r t n i ti ng c a bà mà không

c d ch Vi Die Rückkehr -

S quay l i (1949) hay Der Mann und sein

c và

,

ng ng n nh

Name -

i tên (1952),

u

n v

i c ng s n

c.

là m t quá trình nh n th c, nh ng tác ph m

Nh

i ch t còn tr mãi là cu n

u tay c a g n v i

c c

c Weimar

i c ng s n. Theo

ti u thuy

Seghers, ra m t b

a Anna

c Vi

cách xây d ng nhân v t Heisler trong

Cây th p t th b y c a Seghers n v i

nh i c ng s n m t cách tình c , anh

không bi t nhi

nh c s

1963. Cu n ti u thuy

1947 cu i th

thi

c bà vi

m

n ti u thuy t g n li n

n t phía h

v i nh ng m c l ch s quan tr ng c a

c và châu Âu t k t thúc Th chi n th

c

theo. Nh ng s l a ch n c a l ch s

n t nh ng g p g và c m nh

nh

n h t Th chi n th hai. M

u

m c a Anna Seghers

i Vi t Nam nh

b ng cái ch t c a nh n v t Ervin, tuy nhiên,

s hy sinh y l i m u cho nh ng câu

chuy n khác, các tuy n nhân v t chia theo

nh ng chi n tuy c l ng

n v

1975.

c

T ong là t p ký s c a Anna Seghers,

vào toàn câu chuy n m

ng tác ph m khác c a bà, hình

nh ng tuy n nhân v

Nh i ch t còn tr mãi còn là tác

ph m ca ng i nh

hy sinh, cùng vào sinh ra t v i các chi

c ng s n.

nh rõ, thì

ng nh

trung tâm, h

i chi

ng s n làm

ng, và c

i t t, nhi

c

h t th h này n th h khác k t c nhau,

dù h có hy sinh khi tu

t

i còn r t tr ,

t

T

-1959, cùng v i b

i cho b

c

này. Ervin hy sinh

tu i thanh xuân, r i

Vi t Nam m t cách thân tình, nhóm tác gi

b n gái anh có thai sinh ra Hans, Hans ti p

t c s nghi

d ch tác ph m Cây th p t th b y c a Anna

Seghers sang ti ng Vi

nh v sáng tác c a n

c vi

ng nh n

nh

n chung v sáng tác

ng phác th u tiên và

b b n n

c chi n không

a con c a

ti p t c

y. N i ti p th h

c

m t cu

ông c

i m i và có th gi

và

n l

u tiên c a Anna

t Fritz von Wenzlo

Seghers, r t h p v i tình hình chung mi n

B c th i b y gi :

p

t c b n Hans và ch t gi t mình vì chàng trai

Nhân v t trong các tác ph m c a bà

tr

i l i hình nh c a Ervin nhi u

n th y h -

ph n nhi u là nh

m i t ng l p xã h i nhi

ng trong

nh

u tranh y, v n còn tr

u này mà nhà nghiên

c Bính (1995: 48, 79) nh n

tài là nh ng v

mà m t chi

m ng thi t tha yêu t qu c, yêu giai c p, yêu

nhân lo i và yêu hòa bình không th nào

i s ng c a nh ng

c

xét:

Vi c tái t o quá trình nh n th c l i c a

ng b áp b c (Cu c kh

qu n chúng là n

tác ph m Nh

c a Dêg c, Tr m ngh

n trong các

i ch t còn tr mãi

ng c a

c a dân chài

ng quy n l i giai c p (Nh

công, Tr v ); ý chí cách m ng không th b

m t s c m nh tàn b o nào tiêu di t n i (Cây

-ba-ra); s giác

Th i gian

yêu và th

ch t c a Eric

th p t th b y) và b n v ng truy n t

i kia (Nh i ch t còn tr

u tranh gay go quy t li t

i gi a cái m

i

(Erich Maria Remarque).

Hay:

Tr l i v i tác ph m Nh

mãi); nh

m

i

ch t còn tr mãi c a Dêg c, chúng ta th y

n là cái tên cu n sách

nh ng bi n chuy

th ng l i t t nhiên c a m t ph n ti n b

i nh ng

t sáng rõ ch

c a tác ph m. Cái ch t c

ng

u tác

(

i tên); s quy t tâm c a nhân dân

c xây d ng l i t qu c sau chi n

ph m không t o ra không khí bi quan mà

m nét anh hùng s thi b i m ch s ng

ng chi u v c nh ng

a con trai c a anh ti p t c.

Bên c nh nh ng hình nh trung tâm,

tranh, quy t tâm b o v hòa bình, b o v

v

h nh phúc c

i s ng m i (

Cây th p t th b y, T p 1).

c d m c a Anna

Seghers Vi t Nam, chúng tôi nh n th y

ng,

b c u),

i b

ch di n ra

tuy nhiên, nh ng sáng tác n i ti ng c a bà

c d Cây th p t th b y,

n 1963,

chính tr chi ph i ho

mi n B c Vi t Nam trong m t th i gian dài.

4. M t s nh n xét v tình hình ti p

nh n Anna Seghers mi n B c Vi t Nam

n 1954-1975

Cu c d

i, Nh

a nh ng thi u n

i ch t còn tr mãi,

c, h

qua

khi th ng nh

Ki

-

ng chí t i mi n

b n d ch m i nào c

m

c ra

B c Vi t Nam

Th i gian ti u thuy t c a Anna Seghers

nghi p c a bà còn kéo dài và ngoài sáng tác,

r t nhi c khác

n a.

c d ch t i Vi

i

sáng tác d i dào. Vì

ng,

th , tác ph m c

t ng h p các nh n xét

Anna Seghers Vi t Nam t

phù h p v i tình hình cách m ng Vi t Nam

th i b y gi . Trong m t s ng

c kh o sát vi c d ch trong kho ng

nh

m c

c d ch cho

c

n sau này có nh ng công trình nghiên c u

v bà c i Vi t. Các ý ki n c

c Vi t Nam qua các b n d ch và các bài

gi i thi u - nghiên c u ng n v

th

b

g

c 1975, h

c Vi t Nam, ho c có l

c gi . Vì s ch n d ch k

i

u sách

ng

i

ng chính tr c a

n này

th ng nh

tr . Th

c bi t là ki u

m c

-chính

n v i công

mi n B

c

h

n ho

c

chúng trong t m 05

t b n) và m t

c anh em, cùng chi n tuy n. Do

s bài nghiên c u-gi i thi

r m r , không liên t c. Có th

lý gi i cho s th ng nh t

c gi

t s bang

ch

i di n cho

y

là lý do

t phá nào

v cách nhìn

u m i cu

giao tin c y v tinh th

n ki

v Anna Seghers Vi t Nam. Vi t Nam,

i ta vi t v

dung c

ng, không hoài nghi v nh

này ng hòa Dân ch

nhóm b

bi

c c a mình, ho

c s s n sàng ti p nh n h

c có s ng v

m t

ng

t cách tin

chính tr , d dàng g p g , th u hi u nh ng

hoàn c c trong tác ph

Anna Seghers vi

c và

i c ng s n toàn c u.

Tóm l i, d ch thu

t b n

c

khi bi t cu n Cây th p t th b y c a bà

u

c d ch t i Vi t Nam:

tiên trong nghiên c u ti p nh n m

c ngoài vào m

Tôi r

này s p in ra ti ng Vi t-nam. Các b

Vi t-nam c a tôi nay có th c và bi t cu c

i c a nh i kháng chi

s ng trong th i phát xít. Các b n s càng

thông c m v i sách này vì chính các b

c tin cu n sách

c

ph

c d

i t ng

tr

u ki n c

l i vì sao tác ph

thi u c ngoài

c d ch và gi i

ng h p Anna

chi

u th ng l i và xi

Seghers là s ch n l a h p th i,

n

ch ng l i nh ng k áp b c các b n.

c dù

n

i c u binh M

Ngo

ch

cao vi c Anna Seghers nhi u l n

lên án cu c chi n tranh Vi t Nam c a M

và khen ng i tinh th n qu t kh i c a dân t c

Vi t Nam trong cu c chi n tranh này. Thay

i dân t

u có chung m t quan

ni m v t do, cùng chung m t k thù dã

man, là k thù c a t do, t c ch

qu c v i m i hình th c, dù có mang tên là

phát xít, là th c dân hay tên gì khác. (Cây

th p t th b y, T p 1).

l i k

tu i c a Anna Seghers, ông vi t, bà là

b n c a nhân dân Vi t i chi

chúc m ng sinh nh t l n th 75

i

S nghi

m

c xu t s c c a giai c p công nhân và

i tr

sáng tác c a Anna Seghers là s thu n l i

cho bà

h i ch

m

c v i

ng xã

s c l c và ngòi bút c a mình bênh v c và

a chính tác gi g i b n

ca ng

Ngo n, 1976: 31).

Hoàn c nh gi

ng v m t chia c t lãnh th và

chính tr trong m t giai n l ch s c bi t

c m nh c a nh ng k y

c Vi t Nam còn th hi

c và Vi t Nam v i tình h u ngh vì hòa

c

c và Vi t Nam

bình và dân ch

u ph

ng th

i ng

i

m

b o v nh ng

chân lý này.

c a th k XX. Mâu thu n gi a hai mi n

B c, Nam Vi t Nam th i ch ng M và gi a

Vi

c- ng chí

c

th

và

c CHDC

c

c th i

quan ni m c

Chi n tranh l nh làm cho nhân dân Vi t

c a bà v

c luôn trong tình tr

vì m t s th ng nh

Claudius nhà

u

Eduard

c m nh toàn

i c ng s

y u t trên r

B

u. Nh ng

i tình hình mi n

n này, u tranh gi i

c nhà.

m Anna Seghers 75 tu

i s

quy

c C ng hòa Dân ch

c t i

i v i n n

chuy n t

c có

phóng dân t c và th ng nh

c Vi t Nam Dân ch C

th

nh n vai trò c

c c

Ngo n có m t bài vi

c s

quan tr ng c a n

p chí

hi n v trí

Vi t Nam.

c xã h i ch

ph m c

tay này sang tay khác

gi a nh

c bi

Ngo

th hi n nh ng tình

c m c a Anna Seghers v cu c chi n c a

ng th i b y gi . Có th nói,

M t i Vi t Nam qua tác ph m Th i k

ng chính tr

Anna Seghers r t h p v

a

(1975) c a bà.

qu c M ném bom tàn

i Vi t Nam,

phá Vi t Nam v

ngông cu

t

v i tinh th n cách m ng c a mi n B c Vi t

n 1954 1975, vì th , vi c

c anh hùng này tr l i th i k

t gã c u binh M

c

ch n d

t s l a ch n c a

hu n luy

cu c chi n tranh Vi t Nam, sau khi gi i

i s ng y v nhà. Ngo n,

1976: 31). Theo nhà nghiên c u, l i s ng y

y ho n thân

có m t l i s ng thích nghi v i

ti p nh n theo b i c nh l ch s , chính tr ,

c nhà.

Bên c nh b i c nh chính tr và s chu n

b v

ng c a Vi t Nam gia

n

1954-1975, chúng ta c

n nhu c u

ý ti p nh n c

trong th i k chi n tranh gian kh

sinh và hy v ng v

c

y hy

c

Nh ng y u t này r t quan tr ng trong vi c

gi i thí c tình hình ti p nh

c và th gi i c hai mi n trong

c

mi n B c Vi

nh ng tác ph m giàu lòng t t, lòng nhân ái;

ch ng cái x u, cái ác; ch ng áp b c, b o l c

t ng th i k l ch s .

Anna Seghers là n

,

mi n

nh v

do v

m c a n

và chi

nh ng tác ph m nói v

hy sinh vì c

h không th

c. H say mê

m và s

ng. Trong kháng chi n,

c nh ng tác ph m xa

c

B c Vi t Nam có nh ng l i th nh

ti p nh

nh bi

ng

c c a bà. Bà tr thành hình

t mang tính bi u

c xã h i ch

cách v i cu c s ng chi

và a h

nh ng tác ph m có n

i và cu c s ng c a h

y gian kh

c yêu thích

ng v i

tìm th y chân dung c

trong nhà c a nh

nh trong phim Goodbye Lenin).

Sáng tác c

c treo

i theo xã h i ch

u này có

u l i

th nh n th y rõ qua cái nhìn t ng th v các

c và các th i k c khác

c ch n d ch mi n B c Vi t Nam.

th

c d ch Vi t Nam, b n thân

n

-

ng chí, thi n

c m c

c và

ng

C th , vi c ch n d ch t p trung

c

o,

c xã h i ch

c

c c a ch

c hi n th c ch

u ki n quan tr

a bà nh

ti p nh

a các n n

c Pháp,

c

y,

c l n trên th gi

m c a Seghers phù h p v i th i

cu c, có nhi u l i ích cho vi c ch n d ch

mi n B c Vi t Nam, bên c

c s yêu thích c

c,

hi

i, các d ch gi

ng tác

ph m phù h p v i nhu c u và th hi u c a

c gi c a c mi n B

K t lu n

V i các tác gi

c C ng hòa Dân

mi n Nam, sách d ch

ch

m

c, Anna Seghers là hi n thân cho

c ngoài ch y

c c

c hi n

u này rõ ràng

c

t s c a th

i. Trong

i, r

sáng tác c a bà, tinh th

phát xít, ch ng l i nh ng th l

s phát tri n c

u tranh ch ng

u và th hi u c

c

t

à ch y u là gi i trí th c, sinh viên,

i ho

ng tôn giáo,

ng ch y u

a bà là m t

u s

ng

kinh nghi m l ch s quý giá, không ch th

hi n cái ng t ng

c a các v

xã h i

mi n Nam

ng, tình c m, l i s ng ít nhi u

tráng c a m

tinh th

áp b c.

Anna Seghers không ph

c d ch nhi u nh

hi n t i Vi

mi n B

n l ch s , mà còn

u tranh nh ng dân t c t ng có

ng, ho c mu

c noi theo l i

a các nhân v t

ng

s ng

trong các tác ph

c d

v

nh

quan tr ng c a nghiên c u v ti p

c: phân tích, tìm hi u, lý gi i

n th

c 1975

a C ng hòa

m

nhu c u, s thích, l i ích c

c.

Dân ch

th i gian ng n nh t (t

ng nh

c d ch nhi u nh t trong

Kurt, B. (1980). Anna Seghers: Versuch

über Entwicklung und Werke.

n 1963). Sau

c nhà, vi c d ch

m c a Anna Seghers không còn

Frankfurt am Main: Röderberg Verlag

GmbH.

c ti p t c. Vì th ,

Anna Seghers ch xu t hi

c d ch thu t,

m

La Kh c Hòa, L

y, Hu nh

ng ch biên) (2015).

ng n c ngoài kinh

.

Ti p nh

nghi m Vi t Nam th i hi

Nxb i h c Qu c gia Hà N i.

n hi n t

i. Hà N i,

chuyên bi t dày d n nghiên c u v Anna

Seghers

Vi t Nam, do v y ti p nh n

c ta ch y u trên bình di n

c Bính (1995).

ch ng phát xít nh ng v

thi pháp. Hà N i, Nxb Giáo d c.

c

m h c và

d ch thu t. N

c nh

a

n r i rác nh ng công trình

c ch

Ng c C u (1960). Cây th p t th b y (An-

-g c- . Nghiên c u

1(7), 77-81.

c,

h c c a C ng hòa Dân ch

mi n c a Vi t Nam sau Hi

ng v

c th i Chi n tranh l nh, vì th , nh ng

v chính tr a Vi t Nam

r t thu n l i cho ki u sáng tác c a Anna

c ti p nh n mi n B c

c,

nh Genève

c c a lãnh th

Phong Lê (1979). Vài khía c nh v

c C ng hòa Dân ch

i s ng

c anh

i phát tri n.

ti

em trong ch

c, 5, 28-36.

Tr

c ti p xúc

Vi

n 1954-1975.

và c m nh n. Hà N i, Nxb Th Gi i.

Tài li u tham kh o

Reich-Ranicki, M. và Voss, P. (2002).

Lauter Schwierge Patienten. Nh ng

Claudius, E. (1960). S phát tri n c

con b nh khó chi u

. (Th

i tho

h

c Phúc và H Bá Hoa

c, 1(3),

ng

d ch). Nghiên c

d ch, 2012). Hà N i, Nxb

ng.

52 56.

Seghers, A. (1942). Cây th p t th b y.

ng Minh, T o Trang d ch (1959).

Hà N i, Nxb

Ngo n (1976). M ng An-na Dê-g c-

75 tu i. c, 16(1), 125 131.

Ghéc-hác Véc-ne (1964). N

tu i C ng hoà Dân ch

c tr

c. (Lê

Seghers, A. (1929 - 1945). T ong

ng

Minh, H u Ng c, T o Trang d ch

Xuân Ninh d ch).

76 87.

c, 4(10),

(1962). Hà N

c.

Seghers, A. (1949). Nh

i ch t còn

tr mãi. Bùi Hi n, Nguy

,

C ng hoà Dân ch

xây d ng ch

19(5), 20 27.

c (Th i k

i.

u

c,

ch (1963). Hà N i, Nxb

c.