Biểu tượng đất trong tiểu thuyết "Cuốn theo chiều gió" của Margaret Mitchell

Download

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 36 (02-2019)

BIỂU TƯỢNG ĐẤT TRONG TIỂU THUYẾT CUỐN THEO CHIỀU GIÓ

CỦA MARGARET MITCHELL

y Nguyễn Thị Tuyết^(*)

Tóm tắt

Trong tiểu thuyết Cuốn theo chiều gió, cùng với những diễn giải về cuộc Nội chiến nước Mỹ (1861-

1865) và câu chuyện tình bất tử giữa Scarlett O’Hara và Rhett Butler, Margaret Mitchell đã sáng tạo

thêm một huyền thoại mới về đất mang đậm màu sắc văn hóa miền Nam nước Mỹ nửa sau thế kỷ XIX.

Đất trong tác phẩm mang ý nghĩa biểu tượng rất phong phú: là miền đất hứa để Gerald O’Hara tạo lập

sự nghiệp, gắn với những đồn điền bông vải, Tara trở thành biểu tượng cho nền văn minh trồng trọt,

đồng thời đất cũng là mẹ hiền vĩnh cửu chở che, bảo vệ cho Scarlett. Và phân tích biểu tượng đất cũng

là con đường ngắn nhất để lý giải quan điểm chính trị của Mitchell.

Từ khóa: Biểu tượng đất, Cuốn theo chiều gió, Margaret Mitchell.

1. Đặt vấn đề

ảnh, kí hiệu tượng trưng, chứa đựng những mối

quan hệ liên can và những qui ước chung của một

cộng đồng” [2, tr. XXIV]. Nó là một hình thái biểu

hiện ngôn ngữ đặc trưng, là “đơn vị cơ bản của văn

hóa” (Nguyễn Văn Hậu), nó quy định thế ứng xử

của con người và làm cho một số đông người có thể

giao tiếp với nhau, liên kết họ thành một cộng đồng

riêng biệt. Tính chất đa nghĩa, trừu tượng, thậm chí

là mơ hồ của các biểu tượng khiến cho việc phân

tích và giải mã biểu tượng trong các tác phẩm văn

học không dễ dàng, đôi khi lâm vào tình trạng bế

tắc, tạo nên những “cuộc tranh luận liên miên về

ý nghĩa của những biểu tượng” (Raymond Firth).

Mỗi giai đoạn lịch sử xã hội tạo sinh những biểu

tượng, hệ biểu tượng khác nhau gắn với đặc trưng

văn hóa của cộng đồng đó, biểu tượng đất trong tác

phẩm Cuốn theo chiều gió là một ví dụ điển hình.

Trong bề dày của văn hóa nhân loại, đất là một

nguyên mẫu vĩnh hằng, đất gắn với sự nảy nở, tình

yêu thương, sự nhẫn nại và thanh lọc, đất là nơi sinh

ra ta và cũng là nơi ta trở về, sau tất cả; bên cạnh

những ý nghĩa tự thân đó, đất trong tiểu thuyết Cuốn

theo chiều gió còn gắn bó mật thiết với cuộc đời

từng con người, từng thế hệ, hệt như gia phả dòng

họ O’Hara đã được Tara cất giữ. Vượt lên trên ý

nghĩa gia đình, quê hương (bang Georgia) đất còn

mang ý nghĩa biểu tượng cho nền văn minh nông

nghiệp ở miền Nam trước Nội chiến, là miền đất

hứa cho những người thất vọng ở cựu lục địa ra đi

tìm chân trời mới.

Cuốn theo chiều gió được xuất bản lần đầu tiên

năm 1936, một năm sau đoạt giải Pulitzer, khẳng

định sự thành công nhanh chóng. Được đón nhận

rộng rãi trên thế giới, cuốn tiểu thuyết duy nhất của

Margaret Mitchell (1900-1949) đã trở thành hiện

tượng trong lịch sử ngành xuất bản ở Mỹ. Tác phẩm

đã thật sự vượt qua mọi giới hạn để đến với công

chúng khi David O. Selznick (1902-1965) và cộng

sự đã chuyển thể tiểu thuyết của Mitchell thành bộ

phim ăn khách bậc nhất trong lịch sử điện ảnh, trở

thành bộ phim có doanh thu cao nhất thế giới năm

1939. Chinh phục được độc giả, có lẽ, trước nhất

là câu chuyện tình yêu của cô tiểu thư hoa khôi

Scarlett O’Hara mạnh mẽ, bướng bỉnh và “con

chiên ghẻ” thức thời mã thượng phong lưu Rhett

Butler, diễn ra trong bối cảnh cuộc Nội chiến khốc

liệt (1861-1865) và thời kỳ Tái thiết thiếu thốn

(1865-1877). Bên cạnh đó là nhiều chủ đề quan

trọng khác như chủ đề về sự sống còn (survival)

mang bản sắc dân tộc tính của người Mỹ, vấn đề sắc

tộc nóng hổi tính thời sự... Xuyên qua các hệ chủ

đề ấy, đất (Tara), hình ảnh mở đầu và kết thúc tác

phẩm, có ý nghĩa biểu tượng rất phong phú, cùng

với hệ thống nhân vật sắc nét và lối kể chuyện hấp

dẫn, Cuốn theo chiều gió đã để lại ấn tượng sâu

sắc trong lòng bạn đọc nhiều thế hệ.

Từ những cách tiếp cận khác nhau như Ký

hiệu học, Ngôn ngữ học, Nhân học, Văn hóa học...

thì biểu tượng (symbol) được hiểu theo nhiều cách

khác nhau, song nội hàm cơ bản là chỉ “những hình

2. Nội dung

2.1. Miền đất hứa

Đất là tài sản vô giá của tự nhiên, có lẽ nó vô

^(*)Trường Đại học An Giang.

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 36 (02-2019)

giá nên từ xưa đến nay và mãi về sau; và lịch sử để chiến đấu bảo vệ, xứng đáng để chết vì nó, bởi

của nhân loại là lịch sử ghi lại quá trình xâm chiếm vì đó là thứ duy nhất mãi mãi tồn tại” [3, tr. 33].

đất đai của các bộ tộc, bộ lạc, quốc gia, dân tộc… Tình yêu gắn bó với đất đai có lẽ là tình cảm nhân

Với những cuộc phát kiến địa lý, người châu Âu bản của mỗi con người, tuy nhiên, để đúc rút lại

đã tìm ra châu Mỹ. Tân thế giới, miền đất hứa với thành chân lý truyền đời cho con cái như Gerald thì

biết bao say mê và hy vọng cho những kẻ bị đàn quả là rất hiếm. Gerald O’Hara, nhân vật được lấy

áp về tôn giáo, thất vọng về chính trị, thất chí về nguyên mẫu từ ông cố ngoại của Mitchell, Phillip

ý hướng, là giấc mơ vật chất phù hoa của những Fitzgerald, một người Công giáo Ireland, yêu đất

kẻ tha phương cầu thực, là chốn nương náu cho tha thiết đã tự xây dựng được một đồn điền gần

những kẻ tội đồ… Với Gerald O’Hara, nước Mỹ Jonesboro ở Fayette County. Có lẽ, châm ngôn của

trước nhất là ân nhân, là chốn thiên đường để ông Gerald cũng chính là kinh nghiệm được hun đúc từ

lập nghiệp và về sau là quê hương xứ sở, nơi ông cuộc đời vất vả của ông cố nhà văn, và cũng như

sẽ về với đất mãi mãi.

Scarlett, Mitchell lớn lên trong tình yêu gắn bó với

Hai mươi mốt tuổi, từ Ái Nhĩ Lan, Gerald đặt quê hương, thủ phủAtlanta xinh đẹp, vùng đất xinh

chân lên đất Mỹ. Hành trang là một ít áo quần, hai tươi, màu mỡ hoa trái bốn mùa đã trở thành nguồn

đồng si-linh và “cái đầu được treo giá 100 đồng cảm hứng sáng tạo nghệ thuật bất tận.

bảng Anh” [3, tr. 38] vì tội giết tên quản lý theo

Với ông O’Hara, đất không chỉ đem lại của

phái Orange, chỉ vì hắn xúc phạm ông bằng việc cải với những cánh đồng bông “dài mút mắt tới

huýt sáo điệu nhạc “The Boyne Quarter” - điệu tận chân trời đỏ thẫm”, bước lên địa vị của một kẻ

nhạc đánh dấu sự thất bại của phe hoàng tộc Stuart. phong lưu quý tộc da trắng, mà sâu sắc hơn, đất

Gerald không phải là ngoại lệ, vì từ “nhiều năm nay đem lại một tình cảm gắn bó ấm áp, “đất đã hóa

dòng họ O’Hara thường bị nhân viên cảnh sát Anh tâm hồn”. Trước khi đến Mỹ, nước Mỹ có lẽ chỉ

nghi ngờ về những hoạt động lén lút chống chánh là chốn dung thân, nhưng ngay khi có được Tara

phủ” [3, tr. 38] nhưng khác với hai người anh đã ông không còn là kẻ tha phương nữa, vì nước Mỹ

trở thành những “thương gia phát đạt” ở Savannah, đã trở thành quê nhà trong tình yêu với đất: “ông

Gerald sớm nuôi giấc mộng “có được thật nhiều nô có cảm tưởng như vừa trở lại quê nhà” [3, tr. 43],

lệ và trở thành một địa chủ thanh lịch” [3, tr. 41]. và tự cho mình là người miền Nam chính cống và

Đến đất nước bình đẳng về những cơ hội, Gerald được cả xã hội thượng lưu chấp nhận. Không phải

rất tự tin mình sẽ thành công; mặc dầu thân hình là quê nhà chốn cố quốc Ái Nhĩ Lan, mà từ miền

nhỏ bé, kiến thức thiếu hụt, nhưng điều đó không đất hứa này ông nghĩ về sự tỏa rạng của dòng họ

quan trọng bằng việc ông có thừa lòng quả cảm O’Hara bằng cách mở rộng, phát triển Tara với tất

và sự nhanh nhẹn, kiên quyết để nắm bắt thời cơ. cả tình yêu và hy vọng. Không phải chỉ nơi mình

Những thứ quý nhất cuộc đời Gerald, (Pork- “tên sinh ra mới là quê hương, chân lý này đã được nhiều

hầu cận giỏi nhứt miền duyên hải”, dải đất mà sau thi nhân khẳng định: Khi ta ở chỉ là nơi đất ở/Khi

này trở thành đồn điền Tara và người vợ là cô tiểu ta đi đất đã hóa tâm hồn (Chế Lan Viên), O’Hara

thư Ellen Robillard kiêu hãnh), đều có được nhanh không cần phải “ra đi” mới nhận ra vai trò của đất.

chóng như một phép màu, và điều đó càng chứng Đất đã cho ông tất cả, và vì ý nghĩa lớn lao ấy, ông

tỏ, Gerald hiểu được tập quán đặc trưng của mảnh cùng với nhân dân miền Nam đã đứng lên bảo vệ

đất ông đang sống và ông đã sớm thuộc về nơi này. từng tấc đất, bảo vệ nền văn minh đồn điền, bảo

Nếu nhờ dòng máu Ái Nhĩ Lan mạnh rượu vệ chế độ nô lệ dẫu nó phản tiến bộ.

và cái “can đảm dám liều sanh tử trong một ván

bài” giúp Gerald có được Tara và gây dựng được

2.2. Đất - Mẹ Vĩnh hằng

Trong cuốn Từ điển biểu tượng văn hóa thế

sự nghiệp thì cũng chính dòng máu nóng ấy sôi giới khẳng định, “đất tượng trưng cho chức năng

sục tình yêu đất lớn lao, gắn bó với cuộc đời và người mẹ”, đất là “nguồn gốc của hiện hữu và sự

cái chết của ông. Ông dành cho cô con gái cưng sống”, là sự “chở che chống lại mọi sức mạnh hủy

những lời gan ruột: “Đất đai là thứ duy nhất có ý diệt” [2, tr. 287]. Với Scarlett, Tara mang ý nghĩa

nghĩa, xứng đáng để bỏ công làm lụng, xứng đáng lớn lao như thế nhưng phải trải qua Nội chiến, phải

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 36 (02-2019)

bước qua thời tuổi trẻ vô lo cô mới ý thức được tình vì tiền thì giờ đây, khi quan sát Tara, cô nhận thấy

yêu đối với đất; đến cuối tác phẩm, khi mất hết tất rằng người ta đánh nhau vì đất, vì những mẫu đất

cả: ba má, Melanie, và tình yêu đối với hai người phì nhiêu, vì những con sông đục ngầu phù sa, vì

đàn ông mà suốt đời cô không hiểu. Một người suốt những ngôi nhà trắng tinh giữa những khóm mộc

đời cô giữ tình yêu trong tim như là nguồn sống, lan mát rượi. Sâu xa hơn cô nhận thấy tình yêu

nhưng cuối cùng ngộ ra rằng đó không phải là người dạt dào với đất, nhận thấy dòng máu Ái Nhĩ Lan

cô yêu (Ashley Willkes). Còn người kia yêu cô đang chảy rần rật trong mạch máu của mình, như

bằng tình yêu cháy bỏng, nuông chiều nhưng cô hờ lời cha cô đã khẳng định: “đối với bất kỳ ai mang

hững, lúc nhận ra thì đã quá muộn (Rhett Butler). một giọt dòng máu Ái Nhĩ Lan trong huyết quản,

Lúc đó cô mới hiểu được vai trò và ý nghĩa sâu sắc tại sao mảnh đất mà họ sống trên đó là bà mẹ hiền?

của Tara đối với bản thân nói riêng và đất đai đối Tình yêu đất sẽ đến với con, và nó sẽ không thể

với người miền Nam nói chung.

nào biến mất... [3, tr. 33].

Ngay từ đầu tác phẩm vẻ đẹp của Tara đã được

Sau đêmAtlanta thất thủ, Scarlett trở về Tara

thể hiện trong bức tranh thanh bình trù phú, màu đỏ giữa đống đổ nát, cô tiểu thư ngày nào phải đi

nặng phù sa của vùng Georgia như ẩn dụ về dòng lượm lặt rau củ từ vườn của hàng xóm, đói khát

máu nuôi dưỡng, tiếp thêm sinh lực cho Scarlett, và kiệt sức cô nằm xuống đất và cảm thấy: “Đất

cho người miền Nam, cho những đồn điền bông vải: mềm mại và êm dịu như gối lông” [3, tr. 354]. Như

Đó là một vùng đất đỏ hoang sơ, đỏ như màu được đất mẹ tiếp sức, cô ngẩng cao đầu tuyên bố:

máu sau những cơn mưa, như bụi gạch nung vào “Những gì đã qua đều thuộc về quá khứ, những

mùa hạn hán, vùng sản xuất bông vải tốt nhất thế gì chết đã chết rồi”, cô phải tiếp tục sống. Giữa

giới. Đó là một miền dễ thương với những ngôi nhà thế giới đảo lộn chỉ tình yêu đối với mảnh đất

trắng, những cánh đồng thanh bình được cày xới này là không thay đổi, mảnh đất bao gồm những

và những dòng sông vàng lững lờ, nhưng cũng là ngọn đồi và đất đỏ, “mảnh đất thân yêu đỏ như

một miền đất với nhiều sự tương phản, giữa ánh máu, đỏ như ngọc thạch lựu, đỏ như son…” [3,

nắng chói chang và bóng râm dày đặc. Những đồn tr. 360]. Đất đỏ như máu lặp đi lặp lại như một

điền khai hoang và hàng dặm dài bông vải, ngửa thông điệp: đất là máu chảy trong huyết quản, ăn

mặt mỉm cười ánh mặt trời ấm áp, hiền hòa, dễ sâu vào máu thịt, là sự sống, là tình yêu như bà

chịu [3, tr. 7-8].

mẹ hiền của cô và trong tâm thức lại vang lên lời

Nếu với ông Gerald, đất (Tara) là cơ sở để ông dạy của cha ngày trước, mà lúc đó còn quá trẻ dại

xây dựng sự nghiệp, thì với Scarlett, Tara là tất cả cô chưa hiểu được: Đất đai là vật duy nhất con

cuộc đời, tình yêu và chính nhờ đất chỉ cho cô biết người phải cần lao, phải chiến đấu để bảo vệ và

sự tỉnh ngộ sau mỗi sai lầm, vấp ngã. Nội chiến chết vì nó,… Và cô đã sống như lời dạy của cha,

1861-1865 có lẽ là biến cố lớn nhất trong lịch sử cô tìm mọi cách để khôi phục Tara: lao động như

nước Mỹ thế kỷ XIX, và trong Cuốn theo chiều một người nô lệ, sẵn sàng bắn chết tên Yankee

gió, đó cũng là biến cố đầu tiên trong cuộc đời của vì nó cướp phá Tara, lặn lội đến Atlanta, chịu hạ

Scarlett kiêu kỳ. Nội chiến đã cướp đi cuộc sống mình trước Rhett Butler để có thể xoay xở 300

êm đềm sung túc của những người da trắng giàu đôla, và sẵn sàng nhẫn tâm cướp cả vị hôn phu

có ở miền Nam, cướp đi những ngày vũ hội, những của em gái mình, Suellen, để có tiền nạp thuế, để

thú vui thanh lịch của cô gái mới lớn, cướp luôn cả Tara không thể rơi vào tay kẻ khác.

tuổi thanh xuân và hạnh phúc của cả một thế hệ.

Đất trở thành máu thịt, là mẹ hiền nuôi dưỡng

Nhưng chính biến cố ấy đã khiến cô gái đỏng đảnh và chở che Scarlett, vì vậy trước những biến cố của

Scarlett vụt trưởng thành một cách nhanh chóng, trở cuộc đời cô lại trở về Tara như một lẽ tự nhiên. Đêm

thành trụ cột gia đình. Tuy nhiên, sự trưởng thành Atlanta chìm trong biển lửa, giặc dã bao vây cắt

trước nhất của cô là ở nhận thức về thực tại và bản đứt giao thông, vậy mà Scarlett vẫn dứt khoát trở

thân, mà đất là đối tượng đầu tiên chỉ cho cô biết về Tara, mà đồng hành là một sản phụ (Melanin),

cô là ai và điều gì là quan trọng nhất đối với cô. một trẻ sơ sinh vừa mới chào đời, thằng bé Wade

Nếu trước đây Rhett Butler cho rằng chiến tranh là nhõng nhẽo, và con Prissy, một nô lệ lười biếng,

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 36 (02-2019)

sợ sệt đủ điều. Scarlett với một nỗ lực phi thường ra Rhett Butler mới là người đàn ông đích thực của

mới thúc được con ngựa còm lê từng bước mỏi mệt, đời mình, nhưng tình yêu mà Rhett dành cho cô

vượt qua tất cả mọi nỗi sợ hãi để trở về nhà. Vì cô đã hết và đã chết, cô đau đớn tột cùng, cô cần một

nghĩ về đến Tara là có thể đặt xuống gánh nặng mà nơi yên tĩnh để chữa lành vết thương, để tái sinh và

cô đang phải mang, vì cô nghĩ ở Tara sẽ có má, có tiếp tục dấn thân, nghĩ đến Tara cô cảm thấy như

Mammy chở che, vỗ về… nhưng chờ đợi cô là cảnh “có một bàn tay mát rượi âu yếm vỗ về trái tim”.

đổ nát, chết chóc, hoang tàn. Dẫu vậy Tara vẫn luôn Nếu trong tình yêu với Ashley, đất chỉ cho cô thấy

là nhà, là chốn bình yên vĩnh cửu chở che, an ủi sai lầm của mình thì đất là bến đỗ bình yên dưỡng

cô vượt qua nỗi đau mất má, mất ba, mất đứa con, sức để cô có thể lấy lại được trái tim của Rhett. Cả

giọt máu còn đang hoài thai mà cô yêu thương hy hai người đàn ông yêu cô và cô yêu đều nhận thấy

vọng sẽ là cầu nối để cô và Rhett sống hạnh phúc. rằng, cô yêu mảnh đất Tara hơn bất kỳ ai trong số

Bốn lần trở về Tara là bốn lần cô gặp đau thương họ, và có lẽ vì vậy, trở về Tara sau tất cả mọi biến

và bất hạnh, nhưng sau đó, cô lại ra đi mạnh mẽ cố là con đường tối hậu của cuộc đời Scarlett. Như

hơn, như thần An-tê chạm vào đất mẹ để có thêm một ẩn ức mà có thể Mitchell không ý thức được:

sức mạnh, nghĩ đến Tara, Scarlett lại kiên cường bài học từ đất của ông Gerald gắn liền với công

và kiêu hãnh hệt nhận xét của Rhett:

cuộc xây dựng đồn điền, của cải, Scarlett nhìn Tara

Đôi lúc tôi (Rhett) nghĩ cô ấy (Scarlett) như phát triển với cảnh những đồng bông mọc lên tươi

thần khổng lồ An-tê cứ mỗi lần chạm vào Đất mẹ tốt như đem lại sức mạnh cho cô… Đất đai không

lại khỏe lên gấp bội. Đối với Scarlett ở xa cái mảnh chỉ gắn bó chặt chẽ với cuộc đời Scarlett, mà còn

đất đỏ bùn lầy thân yêu của cô ấy quá lâu là một là là trụ cột tinh thần cô sau những giông bão của

bất ổn. Cái cảnh những đồng bông mọc lên tươi cuộc đời.

tốt, còn hiệu nghiệm hơn mọi thứ thuốc bổ của bác

sĩ Meade [3, tr. 782].

2.3. Đất - Cuống rốn của văn hóa đồn điền

Cuộc sống đồn điền hài hòa giữa người da

Scarlett yêu mảnh đất Tara bằng một tình yêu đen và người da trắng, cùng với ý nghĩa biểu tượng

bản năng thiên phú, tự bản thân cô, có lẽ, sẽ không Mammy “như người mẹ thứ hai của Scarlett” [4, tr.

ý thức được điều đó nếu không có ông O’Hara, 77] đã đưa đến một cái nhìn sai lạc về miền Nam

Ashley và Rhett lần lượt chỉ ra cho cô thấy Tara trước Nội chiến, về vấn đề chủng tộc, về lịch sử...

có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc đời cô. Tưởng Vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu khẳng định: Margaret

rằng Ashley là lẽ sống của đời mình, Scarlett suốt Mitchell và cuốn tiểu thuyết của bà mang tư tưởng

đời theo đuổi, nhưng thực ra, cô không hiểu chính phân biệt chủng tộc, ủng hộ chế độ nô lệ. Lý giải tư

mình, cô yêu Tara hơn tất thảy. ChínhAshley cũng tưởng này cần đặt vấn đề trong bối cảnh tác phẩm

không thể nào thay thế được Tara trong tâm hồn ra đời là thời kỳ đại khủng hoảng (1929-1933), nó

cô, chỉ cần đặt một nắm đất vào tay là đánh thức phá hủy và làm tê liệt nền kinh tế nước Mỹ nói

lương tri, trách nhiệm của cô tức khắc, khi cô tuyệt riêng hệt như những thảm khốc mà Nội chiến đã

vọng rủ Ashley bỏ trốn, trút bỏ gánh nặng gia đình gây ra; những khó khăn mà thế hệ Mitchell đang

và thuế đất Tara trong thời kỳ khốn khó:

phải hứng chịu không khác gì thế hệ ông cha bà

- “Không còn gì nữa”, cuối cùng cô (Scarlett) đã trải qua. Hơn nữa, những hiểu biết lịch sử của

nói. “Không còn gì cho em. Không còn gì để yêu. nhà văn về Nội chiến là những diễn giải lịch sử phổ

Không còn gì để chiến đấu. Anh (Ashley) đã đi và biến ở miền Nam nửa đầu thế kỷ XX, như nhận

Tara sẽ mất”.

định của nhà sử học đương đại Richard N. Current

- Còn chứ, cô vẫn còn thứ này (…) Thứ mà (1912-2012):

cô yêu hơn cả tôi, mặc dù là cô có thể không biết

nó. Cô chưa mất Tara đâu.

Không nghi ngờ gì đó thực sự là một bất hạnh,

Cuốn theo chiều gió đã bất tử hóa nhiều huyền thoại

Anh cầm lấy bàn tay mềm mại của cô, và để về Tái thiết, đặc biệt là liên quan tới người da đen.

vào đấy miếng đất ấm, rồi khép các ngón tay cô Margaret Mitchell không cùng nguồn gốc chủng tộc

lại [3, tr. 438].

với họ [người da đen] và một tiểu thuyết gia trẻ khó

Đến cuối tác phẩm, Scarlett muộn màng nhận có thể bị coi là có lỗi, khi cô không biết những gì

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 36 (02-2019)

mà đại đa số những sử gia chuyên nghiệp, chín chắn Cuốn theo chiều gió, còn trở thành biểu tượng cho

đều không biết, cho đến nhiều năm sau [1, tr. 87]. miền Nam. Nội chiến đi qua càn quét và hủy diệt

Tư tưởng ủng hộ chế độ nô lệ của nhà văn những đồn điền xanh tươi, những bữa tiệc xa hoa

vừa như một ẩn ức cá nhân vừa là nét riêng trong và những lễ nghi trang nhã, hủy diệt miền Nam cũ,

truyền thống văn hóa miền Nam, hiện lên rõ nét hủy diệt những người như Ashley và thế giới êm

nhất thông qua biểu tượng đất. Ngay từ những đềm của họ. Tuy nhiên miền Nam vẫn tồn tại ở đất

trang đầu của tác phẩm đã vang lên lời đe dọa của đai, ở tình yêu của họ đối với đất. Đó là sợi dây bí

đại ngàn thoảng trong gió: “Hãy coi chừng! Hãy mật để Mitchell hy vọng “sẽ tái chiếm những gì đã

coi chừng! Ta đã chiếm giữ các ngươi một thời! mất”, như Scarlett đã khôi phục Tara, người dân

Ta vẫn có thể tái chiếm những gì đã mất” [3, tr. 8]. miền Nam sẽ xây dựng lại nền văn minh đã mất,

Có lẽ đó là tiếng lòng của Mitchell nói riêng và đó là một trong những cơ sở để các nhà nghiên

người dân miền Nam nói chung muốn trở về với cứu khẳng định rằng Mitchell muốn tiếp tục phát

nhịp sống ngày xưa.

huy nền nông nghiệp đồn điền, đồng nghĩa với tư

Xuyên suốt chiều dài tác phẩm Cuốn theo tưởng bảo vệ chế độ nô lệ, bởi nô lệ là lực lượng

chiều gió, biểu tượng đất gắn liền với đồn điền Tara, lao động để duy trì nền sản xuất đó.

với nền kinh tế nông nghiệp trù phú ở miền Nam.

Có thể Mitchell chưa ý thức hết về điều này,

Tara không chỉ là nhà của Scarlett mà quan trọng tuy nhiên, trong những trang tiếp theo của cuốn

hơn đó là cội nguồn sức mạnh tạo nên con người tiểu thuyết, những bàn tay của hoa khôi miền Nam

cô. Nếu Tara là tình yêu, lẽ sống của ông Gerald, cũng biết hái bông khi cấu trúc văn hóa xã hội thay

là lý do Scarlett suốt đời chiến đấu bảo vệ thì đất đổi. Thực tế thời Tái thiết cho thấy diện tích trồng

cũng là nguyên nhân sâu xa để người da trắng quý bông vẫn chiếm số lượng ưu thế so với cây lương

tộc miền Nam luôn ôm ấp và níu giữ chế độ nô lệ thực, thuốc lá và mía, bông vải vẫn đem lại nguồn

như một mô hình của nền văn minh tiên tiến. Ở lợi lớn nhất cho nền kinh tế miền Nam; và nhận

đó người da trắng thụ hưởng cuộc sống giàu sang, định muốn trồng bông vải phải cần người nô lệ da

người da đen hạnh phúc với thân phận những tôi đen đã trở nên sai lầm, Tara cũng không còn hoạt

tớ trung thành mà điển hình là bà vú Mammy, bác động như cũ, giờ nó là một trang trại (farm)…

Peter,.. trở thành những thành viên trong gia đình không phải là một đồn điền (plantation), như lời

của người da trắng. Những đồn điền bông vải cần của Will Benteen: “Tara là trang trại khá nhất trong

bàn tay chăm sóc của người nô lệ, và cũng chính Hạt, nhờ chị và tôi, chị Scarlett ạ, nhưng nó chỉ là

bông vải đem lại hạnh phúc cho họ thì có cần phải một trang trại, chứ không phải là một đồn điền” [3,

giải phóng người da đen, có cần nổ ra Nội chiến? tr. 788]. Cùng với sự hồi sinh của những trang trại

Viết Cuốn theo chiều gió như một hoài niệm nhưng xung quanh, Scarlett nuôi hy vọng về những cánh

đồng thời Mitchell cũng đặt ra một câu hỏi đối với đồng bông vải bạt ngàn lại nở rộ dưới nắng, mút

lịch sử, đối với thời đại, đọc tác phẩm từ ý nghĩa mắt đến tận chân trời…

của biểu tượng đất là một cách lý giải câu hỏi ấy.

Nếu Cuốn theo chiều gió là câu chuyện tình

3. Kết luận

Biểu tượng đất trong tác phẩm không chỉ

yêu hòa lẫn với câu chuyện lịch sử thì quan điểm là thiên nhiên tươi đẹp, màu mỡ như chính chân

lịch sử ấy được hiển lộ thông qua biểu tượng đất, dung và tình yêu của Mẹ gắn bó mật thiết với cuộc

như một ẩn ức mà có thể nữ nhà văn không ý thức đời nhân vật Scarlett, cũng như Georgia là nguồn

được. Đất như biểu tượng của văn hóa đồn điền cảm hứng bất tận cho Mitchell. Điều đó giải thích

ở miền Nam, phá tan đồn điền cũng là cắt phăng thái độ chính trị của bà một cách rốt ráo: tâm thức

“cuống rốn” tiếp máu cho văn minh nông nghiệp. người miền Nam gắn với đồn điền, với đất đai,

Nếu Tara phục hồi sức sống, dẫn dắt lương tri với nô lệ đã trải qua bao nhiêu thế hệ, nên không

Scarlett, thì chính quê hương Georgia cũng chính dễ gì thay đổi. Cuộc sống ở Tara, văn hóa đồn

là sợi neo giữ thăng bằng cho tâm hồn và tư tưởng điền tượng trưng cho văn hóa miền Nam, và trong

Margaret sáng tạo. Vượt lên trên ý nghĩa cá nhân chiều dài của cuốn tiểu thuyết nét văn hóa ấy đã

của Scarlett, của ông Gerald,… đất trong tác phẩm dần dần bị thay thế, tuy nhiên đất (Tara) vẫn còn

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑOÀNG THAÙP

Tap chí Khoa hoc so 36 (02-2019)

đó, mãi còn nguyên giá trị, “là thứ duy nhất trên Mitchell trong tác phẩm như thế nào, lịch sử đã

đời xứng đáng để được chiến đấu và bảo vệ,… là và đang phán xét, điều quan trọng hơn mà ta thấy

vật duy nhất trên đời mãi mãi tồn tại”, từ thế hệ được là nhà văn đã cảm nhận và giải thích như thế

này, sang thế hệ khác.

nào về thế giới ấy. Trải qua thời gian, vẻ đẹp và sức

Cuốn theo chiều gió là một diễn giải về cuộc sống của Cuốn theo chiều gió không ngừng quyến

Nội chiến và thời Tái thiết ở miền Nam nước Mỹ rũ độc giả, và vì vậy càng làm giàu thêm ý nghĩa

từ góc nhìn của một phụ nữ da trắng, tư tưởng của của tác phẩm nghệ thuật chân chính./.

Tài liệu tham khảo

[1]. Castel, Albert (2010), Winning and Losing in the Civil War: Essays and Stories, University of

South Carolina Press.

[2]. Chevalier J., Gheerbrant A. (Phạm Vĩnh Cư chủ biên, 2002), Từ điển biểu tượng văn hóa thế

giới, NXB Đà Nẵng, Trường viết văn Nguyễn Du, Đà Nẵng.

[3]. Mitchell, Magaret (Vũ Kim Thư dịch, 2010), Cuốn theo chiều gió, NXB Văn học, Hà Nội.

[4]. Nguyễn Thị Tuyết (2017), “Ý nghĩa của biểu tượng Mammy trong tiểu thuyết Cuốn theo chiều

gió”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, tập 51C, tr. 74-81.

THE LAND SYMBOL IN GONE WITH THE WIND

BY MARGARET MITCHELL

Summary

In the novel Gone with the Wind, along with interpretations of the American Civil War (1861-

1865) and the immortal love story between Scarlett O’Hara and Rhett Butler, Margaret Mitchell created

a new myth of land fully characteristic of Southern United States culture during the second half of the

nineteenth century. Land in this work is very abundant in symbolic meanings: the promising land for

Gerald O’Hara’s career in association with cotton plantations; Tara symbolizing agriculture civilization

as well as an eternal mother guarding Scarlett.And analyzing land symbols is also the best way to explain

Mitchell’s political views.

Keywords: The land symbol, Gone with the Wind, Margaret Mitchell.

Ngày nhận bài: 15/11/2018; Ngày nhận lại: 17/12/2018; Ngày duyệt đăng: 27/12/2018.

6 trang yennguyen 18541 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Biểu tượng đất trong tiểu thuyết "Cuốn theo chiều gió" của Margaret Mitchell", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

bieu_tuong_dat_trong_tieu_thuyet_cuon_theo_chieu_gio_cua_mar.pdf