Thực trạng rối loạn trầm cảm ở bệnh nhân cao tuổi tăng huyết áp

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

THỰC TRẠNG RỐI LOẠN TRẦM CẢM Ở BỆNH NHÂN

CAO TUỔI TĂNG HUYẾT ÁP

Nguyễn Văn Thống^1,2,, Nguyễn Văn Tuấn¹, Nguyễn Thắng²,

Lý Lan Chi³, Trần Tú Nguyệt², Nguyễn Thị Kim Xuyến²,

Dương Huỳnh Phương Nghi², Nguyễn Xuân Long².

¹Trường Đại học Y Hà Nội,

²Trường Đại học Y Dược Cần Thơ,

³Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ.

Trầm cảm và tăng huyết áp là hai nhóm bệnh lý mạn tính phổ biến và chúng thường liên quan chặt chẽ với

nhau, đặc biệt trên đối tượng bệnh nhân cao tuổi. Khảo sát về tỷ lệ và những đặc điểm lâm sàng của rối loạn

trầm cảm người cao tuổi có tăng huyết áp nhập viện sẽ đem lại bức tranh về thực trạng này. Nghiên cứu cắt

ngang được thực hiện trên 65 bệnh nhân, chẩn đoán trầm cảm dựa theo tiêu chuẩn chẩn đoán của ICD - 10.

Tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 74,9 ± 8,1, nữ giới chiếm 78,5%. Tỷ lệ mắc trầm cảm theo ICD - 10

là 43,1%, với mức độ nặng (32,1%), vừa (32,1%) và nhẹ (35,7%). Về triệu chứng, 100% bệnh nhân trầm cảm

có giảm năng lượng hoặc mệt mỏi, sau đó đến khí sắc trầm và rối loạn giấc ngủ (96,4%), mất quan tâm hoặc

hứng thú (85,7%), và ý tưởng hoặc hành vi tự sát (28,6%). Chúng tôi khuyến khích cần có kế hoạch tầm soát

trầm cảm để phát hiện sớm và lên kế hoạch điều trị đầy đủ về thể chất cũng như tinh thần cho bệnh nhân.

Từ khoá: Rối loạn trầm cảm, tăng huyết áp, bệnh nhân trên 60 tuổi

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

cảm ở bệnh nhân tăng huyết áp là 46%, trong

đó ở dân số trên 65 tuổi là 55,4%.⁴Ashok và cs

(2019) cũng khảo sát tương tự với kết quả thu

được về tỷ lệ trầm cảm trên bệnh nhân tăng

huyết áp là 41%, ở lứa tuổi trên 65 là 47,3%.⁵

Các kết quả cho thấy tầm quan trọng của các

bác sĩ trong việc xác định và phát hiện sớm

trầm cảm, và điều trị kịp thời cho bệnh nhân.

Các vấn đề nghiên cứu nhằm khảo sát tỷ lệ,

các biểu hiện lâm sàng của rối loạn trầm cảm

ở bệnh nhân cao tuổi tăng huyết áp chưa được

quan tâm nhiều tại các bệnh viện đa khoa, khoa

lão khoa, đặc biệt ở khu vực Đồng bằng sông

Cửu Long. Thực hiện một khảo sát có thể hỗ

trợ trong công tác đánh giá khía cạnh tâm thần

trong lão khoa, cũng như đưa ra hướng điều trị

thích hợp hơn cho bệnh nhân, góp phần vào

công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại

nước ta là cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Nghiên cứu được thực hiện với các mục tiêu:

Trầm cảm là một rối loạn tâm thần phổ biến,

đặc trưng bởi tâm trạng giảm sút kéo dài kèm

theo mất hứng thú trong sinh hoạt, mệt mỏi và

tự đánh giá thấp bản thân. Nó có liên quan đến

giảm chất lượng cuộc sống, gánh nặng bệnh

tật và tử vong, đặc biệt trên đối tượng bệnh

nhân tim mạch.¹Tăng huyết áp và trầm cảm

là những nhóm bệnh lý mạn tính phổ biến nhất

trên toàn thế giới, và theo nhiều nghiên cứu,

chúng thường liên quan chặt chẽ với nhau.²

Các nghiên cứu gần đây về tỷ lệ trầm cảm ở

bệnh nhân tăng huyết áp là rất cao và ít được

phát hiện, đặc biệt trên đối tượng người cao

tuổi.³Stanetic và cs (2017) ghi nhận tỷ lệ trầm

Tác giả liên hệ: Nguyễn Văn Thống,

Trường Đại học Y Hà Nội

Email: [email protected]

Ngày nhận: 12/09/2020

Ngày được chấp nhận: 20/10/2020

TCNCYH 132 (8) - 2020

233

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Mô tả tỷ lệ và mức độ trầm cảm ở bệnh nhân

trên 60 tuổi tăng huyết áp tại Bệnh viện Đa khoa

Trung ương Cần Thơ năm 2020.

Bị rào cản bởi ngôn ngữ, giao tiếp và không

hoàn thành hết cuộc phỏng vấn.

Đang gặp phải sự cố cuộc sống nghiêm

trọng trong vòng hai tuần.

Mô tả đặc điểm lâm sàng của rối loạn trầm

cảm ở nhóm đối tượng này.

2. Phương pháp

Thiết kế nghiên cứu: nghiên cứu mô tả cắt

II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

ngang.

1. Đối tượng

Nghiên cứu được tiến hành thông qua khảo

sát các bệnh nhân trên 60 tuổi có tăng huyết áp

đang điều trị nội trú tại khoa Nội lão học, Bệnh

viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ trong thời

điểm nghiên cứu.

Thời gian: 4/2020 đến 8/2020. Nghiên cứu

lấy đủ số liệu theo cỡ mẫu đã tính thì có thể

dừng lại.

Địa điểm: Khoa Nội lão học, Bệnh viện Đa

khoa Trung ương Cần Thơ.

Tiêu chuẩn chọn mẫu

Cỡ mẫu: 65 bệnh nhân cao tuổi.

Bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên đang được

điều trị nội trú tại khoa Nội lão học, Bệnh viện

Đa khoa Trung ương Cần Thơ từ 4/2020 đến

8/2020.

Phương pháp chọn mẫu

Chọn tất cả bệnh nhân cao tuổi nhập viện

tại khoa nội lão học thỏa tiêu chuẩn chọn mẫu

trong thời gian nghiên cứu.

Được chẩn đoán tăng huyết áp theo Tổ

chức Y tế Thế giới (Tăng huyết áp được chẩn

đoán nếu, khi đo vào hai ngày khác nhau, số đo

huyết áp tâm thu ở cả hai ngày là ≥ 140 mmHg

và/hoặc số đo huyết áp tâm trương ở cả hai

ngày là ≥ 90 mmHg).⁶

Nội dung nghiên cứu

Thông tin của đối tượng nghiên cứu: giới

tính, tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp trước

đây, nghề nghiệp hiện tại, tình trạng hôn nhân,

tình trạng kinh tế, nơi ở, dân tộc, chỉ số BMI, có

người sống chung, sự tham gia hoạt động xã hội.

Rối loạn trầm cảm: tỷ lệ trầm cảm, mức độ

trầm cảm theo ICD - 10 và các triệu chứng trầm

cảm.

Đồng ý tham gia nghiên cứu.

Tiêu chuẩn loại trừ

Mắc các bệnh lý làm hạn chế khả năng tiếp

xúc và trả lời chính xác các câu hỏi: như bệnh lý

tim, phổi, thần kinh,… trong giai đoạn cấp tính.

Qui trình tiến hành

Bệnh nhân nhập viện tại

Khoa Nội Lão học

Lên danh sách những

bệnh nhân trên 60 tuổi

Phỏng vấn bệnh nhân thông qua bệnh án nghiên cứu

trong vòng 3 đến 5 ngày sau nhập viện hoặc tình trạng bệnh chính nhập viện tạm ổn,

bệnh nhân và người nhà đồng ý tham gia

Sơ đồ 1. Qui trình nghiên cứu

234

TCNCYH 132 (8) - 2020

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

3. Xử lý số liệu

được giải thích cặn kẽ, cụ thể về mục đích, nội

dung nghiên cứu cũng như những lợi ích và

nguy cơ có thể xảy ra khi tham gia nghiên cứu.

Mọi sự từ chối trả lời đều được chấp nhận mà

không ảnh hưởng tới đối tượng. Nghiên cứu

được tiến hành sau khi được sự chấp thuận

của Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu Y sinh

học cấp cơ sở của Trường Đại học Y Hà Nội,

số 72/GCN - HHĐĐNCYSH - ĐHYHN ngày 10

tháng 4 năm 2020.

Các số liệu thu thập và được xử lý trên phần

mềm SPSS 16.0.

Các biến định lượng được viết dưới dạng

giá trị trung bình ±1 độ lệch chuẩn.

Các biến phân loại được mô tả dưới dạng

tần số, tỷ lệ %.

4. Đạo đức nghiên cứu

Tất cả các đối tượng tham gia nghiên cứu

III. KẾT QUẢ

1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu

Khảo sát được thực hiện trên 65 bệnh nhân nhập viện với độ tuổi trung bình là 74,9 ± 8,1 tuổi, chủ

yếu là nữ (78,5%), trình độ học vấn dưới trung học cơ sở (92,3%), nghề nghiệp trước đây là lao động

chân tay (83,1%), hiện tại ngừng lao động (83,1%), có gia đình (76,9%), kinh tế khá, giàu (96,9%),

ở nông thôn (70,8%), dân tộc kinh (92,3%), có người sống chung (89,2%), không tham gia các hoạt

động xã hội (70,8%), và chỉ số BMI dưới 23 kg/m²nhiều hơn so với ≥ 23 kg/m²lần lượt là 56,9% và

43,1%. Các đặc điểm chung của bệnh nhân được trình bày trong Bảng 1.

Bảng 1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Đặc điểm

Tần số (n)

Tỉ lệ (%)

Nam

Nữ

14

51

37

28

21,5

78,5

56,9

43,1

Giới tính

≤ 75

> 75

Nhóm tuổi

Tuổi trung bình

74,9 ± 8,1

≤ THCS

60

5

92,3

7,7

Trình độ học vấn

Nghề nghiệp trước đây

Nghề nghiệp hiện tại

Tình trạng hôn nhân

Tình trạng kinh tế

Nơi ở

≥ THPT

Lao động trí óc

Lao động chân tay

Ngừng lao động

Còn lao động

Có gia đình

Ly hôn/ly thân/góa

Trung bình/ khá, giàu

Nghèo

14

51

54

11

50

15

63

2

21,5

78,5

83,1

16,9

76,9

23,1

96,9

3,1

Thành thị

19

46

60

5

29,2

70,8

92,3

7,7

Nông thôn

Kinh

Dân tộc

Hoa/Khmer

TCNCYH 132 (8) - 2020

235

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Đặc điểm

Tần số (n)

Tỉ lệ (%)

< 23 kg/m²

37

28

58

7

56,9

43,1

89,2

10,8

29,2

70,8

Chỉ số BMI

≥ 23 kg/m²

Có

Người sống chung

Tham gia hoạt động xã hội

Không

Có

19

46

Không

2. Tỷ lệ, mức độ và thời gian biểu hiện của rối loạn trầm cảm

Có 28 trong 65 bệnh nhân thoải tiêu chuẩn chẩn đoán trầm cảm theo ICD - 10, tỷ lệ là 43,1%,

mức độ trầm cảm nhẹ cao nhất (35,7%), tỷ lệ trầm cảm vừa và nặng có tỷ lệ như nhau là 32,1%, thời

gian mắc trầm cảm dưới 6 tháng chiếm tỷ lệ cao nhất (46,4%), thấp nhất là từ 6 tháng đến 12 tháng

(25%). Tỷ lệ, mức độ và thời gian biểu hiện trầm cảm được trình bày trong Bảng 2.

Bảng 2. Tỷ lệ, mức độ, thời gian biểu hiện trầm cảm theo ICD - 10

Đặc điểm

Không trầm cảm

Trầm cảm

Tổng

Tần số (n)

Tỉ lệ (%)

56,9

43,1

100

37

28

65

10

9

Tỷ lệ trầm cảm theo

ICD - 10

Trầm cảm nhẹ

Trầm cảm vừa

Trầm cảm nặng

Tổng

35,7

32,1

100

Mức độ trầm cảm

theo ICD - 10

9

28

13

7

< 6 tháng

46,4

25

6 – 12 tháng

> 12 tháng

Tổng

Thời gian biểu hiện

trầm cảm

8

28,6

100

28

3. Đặc điểm lâm sàng của rối loạn trầm cảm

Đặc điểm của 10 triệu chứng (3 triệu chứng đặc trưng gồm khí sắc trầm, mất quan tâm hoặc

hứng thú, giảm năng lượng hoặc mệt mỏi; 7 triệu chứng phổ biến khác gồm các triệu chứng còn lại)

theo ICD - 10 trên 28 bệnh nhân trầm cảm được mô tả trong Biểu đồ 1. Trong đó, triệu chứng giảm

năng lượng hoặc mệt mỏi có tỷ lệ bệnh nhân than phiền nhiều nhất (100%), sau đó đến khí sắc trầm

và rối loạn giấc ngủ (96,4%), mất quan tâm hoặc hứng thú (85,7%), giảm tập trung chú ý (82,1%),

nhìn tương lai ảm đạm và bi quan (71,4%), rối loạn ăn uống (57,1%), giảm tự trọng tự tin (50%), ý

tưởng buộc tội và không xứng đáng (39,3%) và ý tưởng hoặc hành vi tự sát (28,6%).

236

TCNCYH 132 (8) - 2020

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Ý tưởng hoặc hành vi tự sát

Ý tưởng buộc tội và không xứng đáng

Giảm tự trọng tự tin

28,6%

39,3%

50,0%

57,1%

Rối loạn ăn uống

Tương lai ảm đạm và bi quan

Giảm tập trung chú ý

71,4%

82,1%

85,7%

96,4%

100%

Mất quan tâm hoặc hứng thú

Rối loạn giấc ngủ

Khí sắc trầm

Giảm năng lượng hoặc mệt mỏi

0%

20%

40%

60%

80%

100% 120%

Biểu đồ 1. Ba triệu chứng đặc trưng và 7 triệu chứng phổ biến theo ICD - 10

Các triệu chứng cơ thể và triệu chứng khác của trầm cảm được trình bày trong Bảng 3. Trong các

triệu chứng cơ thể, mất hứng thú hoặc hài lòng chiếm tỷ lệ cao nhất (75%) và thấp nhất là giảm cân

(3,6%). Có 96,4% bệnh nhân trầm cảm có biểu hiện lo âu. Có triệu chứng đau là 92,9%.

Bảng 3. Các triệu chứng cơ thể, triệu chứng khác của trầm cảm theo ICD - 10

Triệu chứng

Tần số (n)

Tỉ lệ (%)

75

Mất hứng thú hoặc hài lòng

Thiếu phản ứng cảm xúc

Thức dậy sớm hơn ít nhất 2 giờ

Trầm cảm nặng hơn vào buổi sáng

21

19

16

12

67,9

57,1

42,9

Triệu chứng cơ thể

Chậm phát triển tâm thần hoặc kích

động

2

7,1

Chán ăn rõ rệt

10

1

35,7

3,6

Giảm cân

Mất ham muốn tình dục rõ rệt

4

14,3

96,4

92,9

Lo âu

Đau

27

26

Triệu chứng khác

IV. BÀN LUẬN

So với các nghiên cứu về rối loạn trầm cảm ở bệnh nhân cao tuổi, dân số nghiên cứu trong khảo

sát này có sự tương đồng. Khảo sát được thực hiện trên 65 bệnh nhân nhập viện với độ tuổi trung

bình là 74,9 ± 8,1 tuổi, chủ yếu là nữ (78,5%). Nhóm tác giả Alicia Conde Martel và cs (2013) tiến

hành một khảo sát những triệu chứng trầm cảm ở 115 bệnh nhân được nghiên cứu, với độ tuổi trung

bình là 70,5 tuổi, 71 (61,7%) là nữ.³Trong một nghiên cứu khác của Vishnu G Ashok và cộng sự về

tỷ lệ trầm cảm ở ở 200 bệnh nhân lão khoa, tuổi trung bình của bệnh nhân là 66,16 ± 8,62, hầu hết

TCNCYH 132 (8) - 2020

237

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

họ thuộc nhóm tuổi trên 65 với 130(65%) là nữ

và 70(35%) là nam.⁵Chúng tôi khảo sát trên

đối tượng người cao tuổi (trên 60 tuổi) có tăng

huyết áp, nhập viện điều trị tại Khoa Nội lão,

Bệnh viện Đa khoa Trung Ương Cần Thơ.

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tỷ

lệ trầm cảm nặng ở người cao tuổi nhập viện có

liên quan chặt chẽ đến các bệnh lý khác nhau.

Trong nghiên cứu của chúng tôi, tỷ lệ trầm cảm

ở người cao tuổi tăng huyết áp là 43,1%, với

mức độ trầm cảm nhẹ chiếm (35,7%), trầm cảm

vừa và nặng có tỷ là 32,1%, có thể so sánh

với các nghiên cứu khác ở bệnh nhân cao tuổi

tăng huyết áp. Theo Alicia Conde Martel và cs

(2013), các triệu chứng trầm cảm được quan

sát thấy ở 46 bệnh nhân (40%, KTC 95%: 34,8

- 43,9). Các tác giả đã sử dụng phiên bản tiếng

Tây Ban Nha của Thang trầm cảm người cao

tuổi của Yesavage (phiên bản 15 mục) trong

nghiên cứu. Bệnh nhân được coi là có các

triệu chứng trầm cảm nếu đạt được ≥ 6 điểm.³

Thang trầm cảm người cao tuổi rất phù hợp cho

đối tượng nghiên cứu này, nó đã loại bỏ nhiều

triệu chứng than phiền cơ thể trùng lắp với triệu

chứng thực thể trên bệnh nhân. Tuy nhiên, cần

phải được chẩn đoán lại theo tiêu chuẩn chẩn

đoán ICD - 10 trước khi quyết định can thiệp

điều trị cho bệnh nhân.

có thể ngăn ngừa trầm cảm trong số các bệnh

tăng huyết áp.⁵

Năm 2017, tác giả Stanetic và cộng sự

cũng có công trình nghiên cứu về rối loạn trầm

cảm trên bệnh nhân tăng huyết áp. Kết quả

đánh giá trầm cảm dựa trên Bộ câu hỏi sức

khoẻ bệnh nhân 9 đề mục (PHQ - 9 - Patient

Health Questionnaire), 108 (54,0%) không bị

trầm cảm, trầm cảm nhẹ được tìm thấy ở 58

(29,0%), trầm cảm trung bình ở 21 (10,5%) và

trầm cảm nặng ở 13 (6,5%) bệnh nhân. Riêng

số đối tượng bệnh nhân trên 65 tuổi tăng huyết

áp mắc trầm cảm là 72 (55,4%). Cuộc khảo sát

cho thấy rối loạn trầm cảm đã xuất hiện ở gần

một nửa (46,0%) số bệnh nhân được điều trị

tăng huyết áp. Kết quả nghiên cứu cho thấy

tầm quan trọng của các bác sĩ gia đình trong

việc xác định và phát hiện sớm bệnh nhân bị

trầm cảm, và điều trị kịp thời cho bệnh nhân.⁴

Nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích

gộp về tỷ lệ trầm cảm ở bệnh nhân tăng huyết

áp được thực hiện vào 2015. Li Zhanzhan và

cộng sự phân tích được 41 nghiên cứu với tổng

dân số nghiên cứu là 30 796. Tỷ lệ trầm cảm

tổng hợp trong số các bệnh nhân tăng huyết

áp trung bình là 26,8% (khoảng tin cậy 95%:

21,7% - 32,3%).⁷

Với tỷ lệ trầm cảm thu được trong khảo sát

của chúng tôi là 43,1% có sự khác biệt không

lớn so với các tác giả vì một vài lý do. Cuộc

khảo sát của chúng tôi thực hiện ở bệnh nhân

nhập viện tương tự như nhóm tác giả Alicia

Conde Martel và cs (2013), nhưng chúng tôi chỉ

khảo sát tại Khoa Lão, các nghiên cứu còn lại

dựa trên cộng đồng và ngoại trú. Chúng tôi sử

dụng công cụ chẩn đoán giai đoạn trầm cảm

theo ICD - 10, trong khi các tác giả còn lại dựa

trên các thang đánh giá. Đồng thời đối tượng

nghiên cứu trong khảo sát này là bệnh nhân

cao tuổi (> 60 tuổi, theo tiêu chí Việt Nam) có

mắc tăng huyết áp, trong khi người cao tuổi thì

Ashok và cộng sự (2019) công bố kết quả

khảo sát tỷ lệ trầm cảm ở bệnh nhân tăng huyết

áp tại một trung tâm y tế nông thôn là 41%,

trong đó 28,5% bị trầm cảm nhẹ, 7% bị trầm

cảm vừa, 3% bị trầm cảm nặng và 2,5% bị trầm

cảm rất nặng. Tỷ lệ trầm cảm ở đối tượng bệnh

nhân cao tuổi trên 65 tuổi là 47,3%, cao hơn

kết quả chúng tôi thu được. Tuy nhiên, nhóm

tác giả này đã sử dụng công cụ đánh giá trầm

cảm BECK (Beck Depression Inventory) có độ

nhạy và phù hợp với vai trò tầm soát trong cộng

đồng. Các tác giả đề nghị cần phát hiện sớm và

nhắc nhở điều trị bằng cách điều chỉnh lối sống

238

TCNCYH 132 (8) - 2020

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

> 65 tuổi ở các nước. Tuy nhiên, kết quả khảo

sát hiện tại và những khảo sát trước đều cho

thấy tỷ lệ trầm cảm tương đối cao ở nhóm bệnh

nhân cao tuổi tăng huyết áp, số liệu sẽ khuyến

khích các bác sỹ chuyên ngành lão khoa, tim

mạch chú ý nhiều hơn về trầm cảm và đưa ra

hướng điều trị đầy đủ cho bệnh nhân.

trong việc trải nghiệm niềm vui, hành vi có động

cơ và liên kết giữa những mong muốn với môi

trường.¹⁰Một số bệnh nhân trầm cảm đôi khi

dường như không biết về chứng trầm cảm của

họ và không phàn nàn về sự xáo trộn tâm trạng

mặc dù họ có biểu hiện rút lui khỏi gia đình, bạn

bè và các hoạt động mà họ quan tâm trước đó.⁹

Khi bệnh nhân có triệu chứng mất hứng thú, rất

khó để thực hiện các biện pháp vận động và

tham gia các hoạt động, ảnh hưởng nhiều đến

công tác điều trị. Giảm năng lượng hoặc mệt

mỏi, được mô tả là cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức

và bơ phờ. Bệnh nhân có thể cảm thấy cần phải

nghỉ ngơi trong ngày, cảm thấy chân tay nặng

nề, hoặc cảm thấy khó bắt đầu hoặc hoàn thành

các hoạt động. Triệu chứng này xuất hiện ở tất

cả (100%) những bệnh nhân trầm cảm trong

khảo sát của chúng tôi. Điều này cũng phù hợp

với y văn, hầu hết tất cả bệnh nhân trầm cảm

(97%) đều phàn nàn về việc giảm năng lượng;

họ gặp khó khăn trong việc hoàn thành nhiệm

vụ, bị sa sút ở trường và nơi làm việc, và có ít

động lực để thực hiện các dự án mới.⁹Do bệnh

nhân trong nghiên cứu này là người cao tuổi có

nhiều bệnh nền nên có thể giải thích được hầu

hết bệnh nhân đều than phiền triệu chứng này.

Giảm tập trung chú ý xuất hiện ở 82,1% ở

bệnh nhân trầm cảm trong nghiên cứu. Đây là

một hình thức rối loạn chức năng nhận thức

thần kinh, trong bệnh trầm cảm nói chung là

nhẹ và được đánh dấu bằng nhiều phàn nàn

chủ quan hơn là những phát hiện khách quan.

Ở những bệnh nhân lớn tuổi, các vấn đề về trí

nhớ có thể bị nhầm lẫn với chứng sa sút tâm

thần (“chứng mất trí nhớ giả”); những vấn đề

này thường giảm bớt khi điều trị thành công

hội chứng trầm cảm.¹¹Theo y văn, các triệu

chứng nhận thức bao gồm các tường thuật chủ

quan về tình trạng không thể tập trung (84%

bệnh nhân trong một nghiên cứu) và suy giảm

khả năng suy nghĩ (67% bệnh nhân trong một

Bên cạnh khảo sát tỷ lệ trầm cảm, chúng tôi

còn phân chia mức độ trầm cảm và ghi nhận

thời gian mắc trầm cảm trên đối tượng nghiên

cứu. Có đến 32,1% bệnh nhân mắc trầm cảm

ở mức độ nặng và 53,6% bệnh nhân mắc trầm

cảm trên 6 tháng chưa được điều trị, mặc dù

trầm cảm là một rối loạn ảnh hưởng rất lớn đến

tinh thần và thể chất của bệnh nhân. Tuy nhiên,

mẫu nghiên cứu của chúng tôi chưa đủ lớn nên

chưa phân tích sâu về 2 khía cạnh này.

Ba triệu chứng đặc trưng của trầm cảm theo

ICD - 10. Khí sắc trầm là một đặc điểm cơ bản

của rối loạn trầm cảm. Tỷ lệ bệnh nhân trầm

cảm trong nghiên cứu có biểu hiện triệu chứng

này là 96,4%. Đây là rối loạn cảm xúc có thể có

nhiều dạng, chẳng hạn như cảm thấy buồn bã,

tuyệt vọng, chán nản hoặc “suy sụp”. Những

bệnh nhân có vẻ buồn bã (ví dụ: chảy nước

mắt) ban đầu có thể phủ nhận nỗi buồn. Ngoài

ra, sự khó chịu, bực bội, cáu kỉnh, tức giận hoặc

thù địch gia tăng và dai dẳng xảy ra ở khoảng

50 phần trăm bệnh nhân trầm cảm nặng.⁸Đối

với một bệnh nhân, tâm trạng buồn bã thường

có một đặc điểm riêng biệt, phân biệt nó với

cảm xúc bình thường của nỗi buồn. Bệnh nhân

thường mô tả triệu chứng trầm cảm là một

trong những cơn đau đớn về tinh thần và đôi

khi phàn nàn về việc không thể khóc.⁹Mất quan

tâm hoặc hứng thú có ở 85,7% bệnh nhân trầm

cảm trong nghiên cứu. Với triệu chứng này,

bệnh nhân cảm thấy các sự việc, sở thích và

hoạt động kém thú vị hoặc ít hứng thú hơn và

có thể nói rằng “họ không còn quan tâm nữa”.

Triệu chứng này có thể bao gồm sự thiếu hụt

TCNCYH 132 (8) - 2020

239

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

nghiên cứu khác).⁹Tuy nhiên, một số bệnh

nhân bị sa sút tâm thần biểu hiện ban đầu với

một giai đoạn trầm cảm nặng bao gồm khó

khăn về trí nhớ. Rối loạn nhận thức thần kinh

nhiều hơn ở những bệnh nhân ít học và lớn tuổi

hơn, và những bệnh nhân có các triệu chứng

trầm cảm nặng. Ngoài ra, suy giảm nhận thức

có thể cản trở nhiều đến hoạt động chức năng

ở bệnh nhân.¹²

nghĩ muốn chết, và cho thấy bệnh nhân đang bị

bệnh nặng. Theo Kaplan, khoảng 2/3 số bệnh

nhân trầm cảm có ý định tự sát, và 10 đến 15%

có hành vi tự sát. Những người nhập viện gần

đây với ý định tự sát có nguy cơ tự sát thành

công trong đời cao hơn những người chưa bao

giờ nhập viện vì ý định tự sát.⁹Theo các tác

giả A.S. Srivastava và Rakesh Kumar, tỷ lệ có

ý định tự sát là 16,6% ở bệnh nhân trầm cảm.

Theo thống kê, nguy cơ có ý định tự tử cao hơn

ở những người < 30 tuổi. Đàn ông độc thân,

phụ nữ đã kết hôn và sinh viên có nhiều khả

năng muốn tự tử hơn; giáo dục đại học cũng là

một yếu tố dễ bị tổn thương.¹³

Rối loạn ăn uống có ở 57,1% bệnh nhân.

Cảm giác thèm ăn và cân nặng có thể giảm

hoặc tăng trong rối loạn trầm cảm.¹¹Một số

bệnh nhân phải ép mình ăn, trong khi những

người khác ăn nhiều hơn và có thể thèm ăn

các loại thực phẩm cụ thể (ví dụ: đồ ăn vặt và

carbohydrate). Nhiều bệnh nhân giảm cảm giác

thèm ăn và sụt cân, nhưng một số khác lại cảm

thấy thèm ăn và tăng cân và ngủ lâu hơn bình

thường. Những bệnh nhân này được phân loại

là có các đặc điểm không điển hình.⁹

Các triệu chứng cơ thể xuất hiện trên bệnh

nhân trầm cảm với tỷ lệ là 75% đến 3,6%. Theo

Hans - Peter Karpf Hammer, thách thức trong

chẩn đoán trong việc phân biệt trầm cảm với

các triệu chứng cơ thể phổ biến với lo lắng, rối

loạn dạng cơ thể và các tình trạng y khoa khác.

Khi các triệu chứng cơ thể, đặc biệt là các tình

trạng đau đớn về thể chất, đi kèm với các triệu

chứng tâm thần và hành vi đã làm nặng lên

rối loạn trầm cảm, diễn biến của bệnh có thể

nghiêm trọng hơn, dẫn đến nguy cơ tái phát,

mạn tính, gánh nặng kinh tế tăng lên đáng kể,

tình trạng chức năng có thể bị cản trở nặng nề,

và chất lượng cuộc sống liên quan đến sức

khỏe có thể bị giảm sút nghiêm trọng.¹⁴

Rối loạn giấc ngủ: Tỷ lệ bệnh nhân trầm

cảm có rối loạn giấc ngủ (96,4%) trong nghiên

cứu của chung tôi. Theo y văn, khoảng 80%

bệnh nhân phàn nàn về tình trạng khó ngủ, đặc

biệt là thức dậy vào sáng sớm (tức là mất ngủ

giai đoạn cuối) và thức nhiều lần vào ban đêm,

trong đó họ suy ngẫm về các vấn đề của mình.⁹

Ý tưởng buộc tội và không xứng đáng: Triệu

chứng này tìm thấy ở 39,3% bệnh nhân trong

khảo sát. Nhận thức về bản thân của bệnh nhân

trầm cảm có thể được đánh dấu bằng cảm giác

kém cỏi, tự ti, thất bại, vô giá trị và mặc cảm

không phù hợp.¹¹

Triệu chứng lo âu có ở 96,4% bệnh nhân

trầm cảm trong nghiên cứu. Những triệu chứng

này có thể ở dạng lo lắng, suy ngẫm, lo lắng về

sức khỏe và các cơn hoảng sợ. Theo Kaplan,

lo lắng một triệu chứng phổ biến của bệnh trầm

cảm, ảnh hưởng đến 90% tổng số bệnh nhân

trầm cảm. Lo lắng (bao gồm cả các cơn hoảng

sợ), lạm dụng rượu và các than phiền về bệnh

soma (ví dụ, táo bón và đau đầu) thường làm

phức tạp việc điều trị trầm cảm.⁹Theo Ionescu

DF và cộng sự, việc xác định bệnh trầm cảm có

lo âu là cách hữu ích nhất và phù hợp nhất về

Ý tưởng hoặc hành vi tự sát có ở 28,6%

bệnh nhân. Bệnh nhân trầm cảm có thể lặp

đi lặp lại những suy nghĩ về cái chết hoặc tự

sát và có thể cố gắng tự sát. Ý tưởng tự tử có

thể là thụ động, với suy nghĩ rằng cuộc sống

không đáng sống hoặc những người khác sẽ

tốt hơn nếu bệnh nhân đã chết. Ngược lại, ý

tưởng tự sát chủ động được thông qua bằng ý

240

TCNCYH 132 (8) - 2020

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

mặt lâm sàng để phân biệt nó với các dạng rối

loạn khí sắc và lo âu khác, đồng thời nêu bật sự

khác biệt đáng kể nhất về mặt lâm sàng giữa

bệnh nhân trầm cảm có lo âu và trầm cảm hoặc

lo lắng một mình.¹⁵

Patient Experiences of Depression and Anxiety

with Chronic Disease: ASystematic Review and

Qualitative Meta - Synthesis. Ontario Health

Technology Assessment Series. 2013;13(16):1

- 33.

Đau được tìm thấy ở 92,9% bệnh nhân trầm

cảm trong nghiên cứu. Theo một phân tích tổng

quan về trầm cảm và đau của Matthew và cộng

sự tỷ lệ bệnh nhân trầm cảm có triệu chứng đau

dao động từ 15% đến 100%. Sự hiện diện của

cơn đau ảnh hưởng tiêu cực đến việc nhận biết

và điều trị bệnh trầm cảm. Khi cơn đau từ mức

độ vừa đến nặng, làm suy giảm chức năng,

nó có liên quan đến các triệu chứng trầm cảm

hơn và kết quả trầm cảm nặng hơn (ví dụ, chất

lượng cuộc sống thấp hơn, giảm chức năng

làm việc và tăng cường sử dụng dịch vụ chăm

sóc sức khỏe).¹⁶

3. Conde M. A, Hemmersbach - Miller M, L.

B. J A. Prevalence of depressive symptoms in

hospitalized elderly medical patients. Rev Esp

Geriatr Gerontol. 2013;48(5):224 - 227.

4. Kosana Stanetic, Mirko Stanetic, Sanja

Jankovic. Prevalence of depression in patients

with hypertension. International Journal of

Medical and Health Research. 2017;3(2).

5. Ashok V. G, S. S G. Prevalence of

Depression among Hypertensive Patients

AttendingaRuralHealthCentreinKanyakumari.

National Journal of Community Medicine.

2019;10(3):172 - 175.

6. World Health Organization. The ICD –

10 Classiﬁcation of Mental and Behavioural

Disorders: Clinical descriptions and diagnostic

guidelines. Switzerland; 1992.

V. KẾT LUẬN

Tỷ lệ trầm cảm ở bệnh nhân trên 60 tuổi

tăng huyết áp là 43,1%, mức độ trầm cảm nhẹ

là 35,7%, tỷ lệ trầm cảm vừa và nặng cùng có tỷ

lệ là 32,1%. Triệu chứng trầm cảm, giảm năng

lượng hoặc mệt mỏi có tỷ lệ bệnh nhân than

phiền nhiều nhất (100%), sau đó đến khí sắc

trầm và rối loạn giấc ngủ (96,4%), mất quan

tâm hoặc hứng thú (85,7%), giảm tập trung chú

ý (82,1%) và và ý tưởng hoặc hành vi tự sát

(28,6%). Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân trên

60 tuổi tăng huyết áp có trầm cảm nhập viện

gần 50%. Chúng tôi khuyến khích cần có kế

hoạch tầm soát trầm cảm để phát hiện sớm và

lên kế hoạch điều trị đầy đủ về thể chất cũng

như tinh thần cho bệnh nhân.

7. Li Z, LiY, Chen L, Chen P, HuY. Prevalence

of Depression in Patients With Hypertension:

A Systematic Review and Meta - Analysis.

Medicine (Baltimore). 2015;94(31):e1317.

8. Lewis L Judd, Pamela J Schettler, William

Coryell, Hagop SAkiskal, Fiedorowicz JG. Overt

irritability/anger in unipolar major depressive

episodes: past and current characteristics

and implications for long - term course. JAMA

Psychiatry. 2013;70(11):1171 - 1180.

9. Benjamin James Sadock, Virginia Alcott

Sadock, Pedro Ruiz. Mood disorders. In:

KAPLAN & SADOCK’S Synopsis of Psychiatry:

Behavioral Sciences/Clinical Psychiatry. 11 ed.

Philadelphia: Wolters Kluwer; 2015:327 - 387.

10. Jessica A. Cooper, Amanda R.

Arulpragasam, Michael T. Treadway. Anhedonia

in depression: biological mechanisms and

computational models. Current Opinion in

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hare DL, Toukhsati SR, Johansson P,

Jaarsma T. Depression and cardiovascular

disease: a clinical review. European Heart

Journal. 2014;35(21):1365 - 1372.

2. DeJean, M Giacomini, Vanstone M.

TCNCYH 132 (8) - 2020

241

TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU Y HỌC

Behavioral Sciences. 2018;22:128 - 135.

11. Association AP. Depressive Disorder.

In: Diagnostic and Statistical Manual of Mental

Disorders. Arlington: American Psychiatric

Association; 2013:155 - 188.

variables. Indian J Psychiatry. 2005;47(4):225

- 228.

14. Hans - Peter Kapfhammer, Dipl Psych.

Somatic symptoms in depression. Dialogues

Clin Neurosci. 2006;8(2):227–239.

15. Dawn F Ionescu, Mark J Niciu, Ioline

12. Papakostas GI. Cognitive symptoms in

patients with major depressive disorder and

their implications for clinical practice. J Clin

Psychiatry. 2014;75(1):8 - 14.

D

Henter, Zarate CA. Deﬁning anxious

depression: a review of the literature. CNS

Spectr. 2013;18(5):252 - 260.

16. Matthew J Bair, Rebecca L Robinson,

Wayne Katon, Kroenke K. Depression and pain

comorbidity: a literature review. Arch Intern

Med. 2003;163(20):2433 - 2445.

13.A. S. Srivastava, Rakesh Kumar. Suicidal

ideation and attempts in patients with major

depression: Sociodemographic and clinical

Summary

THE PREVALENCE OF DEPRESSIVE DISORDER IN PATIENTS

GREATER THAN 60 YEARS OLD WITH HYPERTENSION

Depression and hypertension are two common chronic diseases and they are often closely

related, especially in elderly patients. Survey of the prevalence and clinical features of depression

disorder in the hypertensive elderly will provide a picture of this phenomenon. A cross-sectional

study was performed on 65 patients diagnosed with depression based on ICD-10 diagnostic

criteria. The average age of the study subjects is 74.9 ± 8.1, 78.5% are females. The prevalence

of depression according to ICD-10 was 43.1%, with severe status (32.1%), moderate (32.1%) and

mild (35.7%). In terms of symptoms, 100% of depressed patients experienced decreased energy or

fatigue, followed by depressed mood and sleep disturbance (96.4%), loss of interest and enjoyment

(85.7%), and suicidal ideas or behavior (28.6%). We encourage the need for a screening plan to

detect depression early and to plan a complete physical and mental treatment for the patient group.

Keywords: Depressive disorders, hypertension, patient over 60 years old.

242

TCNCYH 132 (8) - 2020