Một số khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế của người cao tuổi ở nông thôn hiện nay
Một số khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế
của người cao tuổi ở nông thôn hiện nay
Nguyễn Thị Thùy Linh(*)1
Tóm tắt: Chăm sóc sức khỏe (CSSK) là một trong những quyền cơ bản của con người.
Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, chất lượng cuộc sống được cải thiện kéo theo tuổi
thọ bình quân ngày càng gia tăng khiến số người cao tuổi (NCT) tại Việt Nam đang có
xu hướng tăng nhanh. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng NCT Việt Nam, đặc
biệt là ở khu vực nông thôn, đang gặp nhiều vấn đề liên quan đến sức khỏe (bệnh tật),
nhất là trong bối cảnh nơi đây còn thiếu cơ sở vật chất và chất lượng khám chữa bệnh
còn chưa cao. Dựa vào nguồn tài liệu thứ cấp và số liệu tính toán của tác giả từ bộ số
liệu Khảo sát Mức sống dân cư Việt Nam (Vietnam Household Living Standard Survey -
VHLSS) năm 20162 của Tổng cục Thống kê, bài viết mô tả tình hình sức khỏe thể chất, tinh
thần và phân tích một số khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế của NCT ở nông thôn, qua đó
gợi mở hàm ý chính sách nhằm nâng cao cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế của NCT nông thôn
trong bối cảnh hiện nay.
Từ khóa: Người cao tuổi, Nông thôn, Sức khỏe thể chất, Sức khỏe tinh thần, Tiếp cận
dịch vụ y tế
Abstract: Health care is one of the most common rights of human. As a consequence of
social and economic development, living standards have been improved, contributing to
the gradual increase of life expectancy and yet the number of elderly in Vietnam. Recent
studies, however, have shown that the elderly in Vietnam, especially those in rural areas,
are facing health problems due to inadequate health facilities and health care quality. A
preliminary literature review and data analysis based on the 2016 Vietnam Household Living
Standard Survey (HLSS) by Vietnam General Statistics Office, the article aims at providing
a description of physical and mental health status of the elderly in Vietnam, an analysis of
the disadvantages of health care systems for the elderly in rural areas, as well as policy
suggestions for improvement of the current situation.
Keywords: The old, Rural Areas, Physical Health, Mental Health, Access to Health Services
(*) ThS., Viện Xã hội học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Email: [email protected]
2 VHLSS là cuộc Khảo sát Mức sống dân cư định kỳ 2 năm một lần do Tổng cục Thống kê thực hiện.
VHLSS năm 2016 được tiến hành trên 9.399 hộ gia đình, khảo sát các nội dung như: việc làm, thu nhập, y
tế, giáo dục, tiêu dùng… Trong đó, số NCT được khảo sát là 4.462 người, NCT ở khu vực nông thôn chiếm
gần 66,4% tổng số NCT. NCT được chia thành 3 nhóm: nhóm NCT từ 60-69 tuổi (chiếm 54,5%), nhóm
NCT từ 70-79 tuổi (chiếm 25,1%) và nhóm NCT từ 80 tuổi trở lên (chiếm 20,3%).
Thông tin Khoa học xã hội, số 12.2019
48
2. Vài nét về thực trạng sức khỏe của người
cao tuổi ở nông thôn
1. Đặt vấn đề
Sau hơn 30 năm đổi mới, nông thôn
Sức khỏe thể chất
Việt Nam đang có nhiều thay đổi về kinh
tế, xã hội. Cùng với quá trình phát triển
kinh tế - xã hội, tuổi thọ bình quân của
người dân gia tăng, trong khi mức sinh
giảm xuống đã thúc đẩy già hóa dân số ở
Việt Nam. Theo số liệu của Tổng cục Dân
số - Kế hoạch hóa gia đình (Bộ Y tế), Việt
Nam chính thức bước vào giai đoạn già
hóa dân số từ năm 2011 và hiện có khoảng
10,1 triệu NCT1, chiếm 11% dân số; trong
đó 65,7% NCT sống ở nông thôn, là nông
dân và làm nông nghiệp, thu nhập thấp
(Dẫn theo: Bộ Lao động - Thương binh và
Xã hội, 2019).
Số lượng NCT Việt Nam nói chung và
NCT ở nông thôn Việt Nam nói riêng hiện
đang có xu hướng tăng nhanh, họ phải đối
mặt với nhiều khó khăn trong cuộc sống,
đặc biệt là vấn đề CSSK. Phần lớn NCT
nông thôn không có lương hưu, sống phụ
thuộc hoặc vẫn phải tự mưu sinh kiếm sống.
Trong khi đó, các hình thức tương trợ giúp
đỡ theo mô hình truyền thống cho người
già đang suy yếu, mô hình an sinh nhà nước
chưa đảm bảo tốt trong việc hỗ trợ cho cuộc
sống của NCT, điều này đặt ra nhiều câu
hỏi nghiên cứu liên quan đến thực trạng sức
khỏe thể chất, tinh thần và những khó khăn
chi phối việc tiếp cận dịch vụ y tế của NCT
ở nông thôn. Bài viết tìm hiểu tình trạng
sức khỏe thể chất, tinh thần và phân tích
một số khó khăn trong tiếp cận các dịch vụ
y tế của NCT ở nông thôn thông qua các chỉ
báo như: nhận thức của bản thân NCT về
CSSK, sự quan tâm hỗ trợ của gia đình và
điều kiện kinh tế; từ đó gợi mở hàm ý chính
sách nhằm tăng cường CSSK cho NCT ở
nông thôn trong bối cảnh hiện nay.
Hiện nay, mặc dù tuổi thọ trung bình
của NCT Việt Nam khá cao (73 tuổi) song
tuổi thọ khỏe mạnh của NCT lại khá thấp
(Lê Xuân Cử, Phạm Hải Hưng, 2018).
Nhìn chung, NCT Việt Nam nói chung và
ở khu vực nông thôn nói riêng vẫn chưa
thực sự khỏe mạnh như mong muốn. Theo
báo cáo của Bộ Y tế, có khoảng 95% NCT
mắc bệnh, trung bình mỗi NCT mắc 2,69
bệnh, chủ yếu là bệnh mãn tính và không
lây truyền. Tỷ lệ NCT có sức khỏe tốt chỉ
chiếm khoảng 5-7%; sức khỏe kém là 23%;
còn lại là sức khỏe trung bình (Lê Ngọc
Lân, 2010). Như vậy, đa số NCT đều mắc
các bệnh mãn tính và tỷ lệ này là rất cao.
Các bệnh mãn tính và bệnh thông
thường như tăng huyết áp, tiểu đường, ung
thư và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (vốn có
nguyên nhân từ các bệnh về đường hô hấp
kéo dài) là các bệnh không lây nhiễm chính
mà NCT ở cả khu vực nông thôn và thành
thị hiện đang mắc phải. Tỷ lệ mắc bệnh ung
thư ở NCT đã tăng lên và chiếm 20% mức
độ tàn tật trong số những người từ 60-64
tuổi (UNFPA, 2019). Độ tuổi càng cao, tỷ
lệ mắc bệnh ung thư của NCT càng lớn do
ảnh hưởng từ nhiều bệnh khác. Ngoài ra,
những bệnh lý như tim mạch, xương khớp,
thính/thị giác,… cũng gây ảnh hưởng lớn
đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của
NCT (Phạm Thắng, 2007).
Tuổi tác được coi là một yếu tố có
mối liên quan chặt chẽ với tình trạng sức
khỏe của con người. Số liệu phân tích từ
VHLSS năm 2016 cho thấy, có 17,4% NCT
ở nông thôn bị bệnh/chấn thương nặng phải
nằm một chỗ và cần người chăm sóc trong
12 tháng trước thời điểm khảo sát. Trong
3 nhóm tuổi NCT, nhóm NCT từ 80 tuổi
trở lên mắc bệnh này chiếm tỷ lệ cao nhất
1 Điều 2 Luật Người cao tuổi năm 2009 quy định,
NCT là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên.
Một số khó khăn…
49
(26,2%) và có số lần mắc bệnh nặng cũng độ tuổi nhất định, NCT thường ít nhiều bị
nhiều nhất (trung bình 2,05 lần/năm, trong rối loạn về tâm lý, di chuyển ít hơn hoặc có
khi nhóm 60-69 là 1,93 lần/năm và nhóm những ưu tư, phiền muộn khi cuộc sống thay
70-79 là 1,83 lần/năm). Đa số NCT thuộc đổi, việc giao tiếp cũng trở nên khó khăn
nhóm tuổi 60-69 ở nông thôn vẫn làm nông hơn. Những trở ngại về tinh thần ở NCT
nghiệp (một số đi xây dựng, phụ hồ…), ít thường biểu hiện qua sự mặc cảm về bản
có thời gian và cơ hội tiếp cận với các dịch thân hoặc khi phải nhờ tới sự giúp đỡ của
vụ y tế nên dễ bị bệnh/chấn thương nặng người khác. Có thể thấy, chia sẻ niềm vui
hơn so với nhóm NCT từ 70-79 tuổi.
trong cuộc sống đặc biệt quan trọng đối với
Nhìn chung, NCT ở khu vực nông thôn NCT. Tuy nhiên, sự khác biệt về tâm lý giữa
đang gặp vấn đề về sức khỏe thể chất. Dù NCT và người trẻ tuổi lại là rào cản đối với
là bệnh thông thường hay bệnh mãn tính thì sự chia sẻ giữa hai thế hệ khác nhau. Trong
cuộc sống khi về già của NCT đều bị ảnh khi NCT sống thiên về quá khứ, thì những
hưởng nghiêm trọng nếu không được chữa người trẻ tuổi lại hướng nhiều đến tương lai.
trị kịp thời. Có thể thấy, những chỉ số về Đó là lý do mà ngay cả các thành viên trong
sức khỏe, thông tin về tỷ lệ bệnh tật nói trên gia đình đôi khi cũng có những hiểu lầm gây
cho thấy nhu cầu cao về CSSK của NCT ở tranh cãi, xung đột. Điều tra về Bạo lực gia
nông thôn hiện nay.
đình ở Việt Nam (năm 2012) cho thấy, điển
hình nhất là hành vi bạo lực về sức khỏe tinh
Sức khỏe tinh thần
Ở nông thôn Việt Nam, NCT khi về thần như sỉ nhục, cãi lộn (38%) và sử dụng
già chủ yếu sống cùng gia đình. Tuy nhiên, ngôn ngữ thô tục (23%) NCT đều đã trải qua
NCT cũng đang chịu tác động của sự thay (Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, 2012).
đổi cấu trúc gia đình khi tỷ lệ hộ gia đình
Như vậy, do quy mô gia đình và quan
có cha mẹ sống chung với các con đã giảm hệ ứng xử trong gia đình thay đổi, NCT ở
rõ rệt. Xu thế gia đình hạt nhân trở nên phổ nông thôn đang gặp phải các vấn đề về tâm
biến khiến tỷ lệ cô đơn và cô lập ở những lý, tình cảm. Nếu không được đáp ứng về
NCT ngày càng gia tăng (UNFPA, 2019). mặt tình cảm trong một thời gian dài, NCT
Tỷ lệ các gia đình có quy mô nhỏ đang gia sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp về mặt sức khỏe,
tăng và chiếm 74% trong năm 2017 (Tổng tâm lý của bản thân và gián tiếp ảnh hưởng
cục Thống kê, 2017). Trong số những NCT tới cả các thành viên trong gia đình. Ngoài
sống một mình, có tới 80% là phụ nữ và CSSK thể chất, sức khỏe tinh thần của NCT
80% sống ở nông thôn (Phạm Thắng, Đỗ cũng cần được đặc biệt quan tâm để NCT
Thị Khánh Hỷ, 2009). Nghiên cứu của sống vui, sống khỏe, sống có ích khi về già.
Nguyễn Đức Chiện, Nguyễn Thị Huyền 3. Một số khó khăn trong tiếp cận dịch vụ
Giang (2018) cho thấy, NCT ở nông thôn y tế của người cao tuổi ở nông thôn
gặp nhiều khó khăn về sức khỏe tinh thần
Theo A.L. Ann và A. Ronald (1973),
do con cái thoát ly làm việc và sống xa quê. dịch vụ y tế bao gồm tất cả các dịch vụ liên
Sự thay đổi về mô hình chung sống này có quan tới các chẩn đoán và điều trị bệnh
thể khiến cho cuộc sống của NCT ở nông hoặc chương trình nâng cao, cải thiện và
thôn càng thêm khó khăn, cả về mặt CSSK phục hồi sức khỏe. Tiếp cận dịch vụ y tế
thể chất lẫn sức khỏe tinh thần.
được hiểu là sự tiếp cận các dịch vụ y tế sẵn
Tỷ lệ cô đơn của NCT ở khu vực nông có tốt nhất trong khả năng của người bệnh,
thôn đang có xu hướng tăng theo tuổi. Ở một cho phép mọi người có được các dịch vụ
Thông tin Khoa học xã hội, số 12.2019
50
khi họ có nhu cầu khám/ chữa bệnh. Theo chữa bệnh,... (Lê Văn Khảm, 2014). Ngay
đó, chúng tôi làm rõ một số khó khăn trong cả với những người thường xuyên đau ốm,
tiếp cận dịch vụ y tế của NCT nông thôn bệnh tật thì việc khám chữa bệnh của họ
đang gặp phải hiện nay.
cũng có những trở ngại nhất định.
Thứ nhất, hiểu biết và nhận thức về sức
Trình độ học vấn của NCT nói chung
khỏe, bệnh tật của bản thân người cao tuổi còn thấp, đặc biệt là NCT ở nông thôn. Hơn
Theo kết quả đánh giá 5 năm thực hiện 59% số NCT không có điều kiện học hành
Luật NCT của Bộ Lao động - Thương binh đầy đủ, chỉ có 0,21% có trình độ trung học
và Xã hội và UNFPA (2016), về chế độ bảo trở lên, do đó những hiểu biết về y học cơ
hiểm y tế, có đến 90% NCT có thẻ bảo hiểm bản, các phương pháp tập luyện, phòng
y tế (trong đó hơn 30% là tự mua, 59% là bệnh, tiếp cận dịch vụ y tế của NCT còn
được cấp) (Dẫn theo: Nguyễn Quốc Anh, hạn chế (Lê Văn Khảm, 2014). Nhận thức
2018). Như vậy, phần lớn NCT đã có nhận kém khiến cho việc tiếp cận và sử dụng các
thức tốt hơn trong việc bảo vệ và CSSK của dịch vụ y tế của NCT ở khu vực nông thôn
mình khi về già. Đáng lưu ý là, có 10,3% trở nên khó khăn.
NCT chưa có bảo hiểm y tế, trong đó tỷ
Thứ hai, thiếu sự hỗ trợ từ phía người
lệ này ở khu vực nông thôn chiếm cao gấp thân trong gia đình
hơn 2 lần so với khu vực thành thị (tương
Cách sắp xếp mô hình chung sống được
ứng là 12,5% so với 5,5%) (Bộ Lao động xem là một trong những yếu tố tác động tới
- Thương binh và Xã hội, UNFPA, 2016), tâm lý và nhận thức của NCT trong việc
điều này có thể do NCT Việt Nam chủ yếu lựa chọn loại hình dịch vụ y tế để sử dụng.
sống ở nông thôn (gấp hơn 2 lần khu vực Theo mô hình truyền thống, hầu hết NCT ở
thành thị) (Bộ Y tế, 2018).
nông thôn sống chung với con cháu trong
Đa số NCT ở khu vực nông thôn chưa gia đình đa thế hệ. Trong quan niệm của đa
có thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ nên số NCT, việc sống với con là đương nhiên
khi phát hiện bệnh thường ở giai đoạn muộn và họ không có lựa chọn nào khác (Bùi Thế
khiến việc chữa trị gặp nhiều khó khăn. Cường, 2005). Điều này thể hiện rõ hơn đối
Một số nghiên cứu cho thấy, nhìn chung với NCT ở nông thôn và với những NCT
NCT ở nông thôn vẫn còn gặp nhiều khó có mức sống thấp. Người ở nhóm tuổi càng
khăn trong vấn đề tự CSSK cho bản thân cao có tỷ lệ mong muốn được sống với con
bởi họ chưa nhận thức được rõ tầm quan cháu càng nhiều. Tuy nhiên, dưới tác động
trọng của việc điều trị sớm các loại bệnh của quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa, cùng
thông thường và bệnh mãn tính ở tuổi già. với quá trình di cư đã khiến cho gia đình
Bước sang tuổi 60, NCT cần được khám Việt Nam đang có xu hướng hạt nhân hóa
sức khỏe định kỳ tại các cơ sở y tế để kịp và thu hẹp quy mô, tỷ lệ NCT sống chung
thời xác định các yếu tố nguy cơ, phòng với con cái có xu hướng giảm đi (Nguyễn
tránh và phát hiện sớm bệnh tật để chữa trị Thị Ngọc Hà, 2016).
kịp thời. Tuy nhiên, việc khám chữa bệnh
Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa
kịp thời đối với NCT ở nông thôn vẫn còn diễn ra mạnh mẽ ở các thành phố lớn đã thu
hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau, hút không ít lao động nhập cư từ các khu
từ ý thức về bảo vệ sức khỏe đến những vực nông thôn. Ngày càng có nhiều người
lo lắng phát sinh khi biết về bệnh tật, khó trẻ tuổi rời nông thôn để tìm kiếm công việc
khăn khi tiếp cận cơ sở y tế, chi phí khám có thu nhập cao hơn ở các đô thị, NCT ở lại
Một số khó khăn…
51
nông thôn trong những hộ gia đình khuyết
Khó khăn về kinh tế là một trong
thế hệ và họ rất dễ tổn thương do thiếu sự những yếu tố tác động đến mô hình lựa
chăm sóc, hỗ trợ thường xuyên của con cái. chọn sử dụng dịch vụ y tế của NCT ở nông
NCT cô đơn là một trong những nhóm đối thôn. Năm 2016, tỷ lệ NCT sống ở mức
tượng gặp nhiều khó khăn do nhiều người nghèo đói nghiêm trọng (dưới một nửa
trong số họ sống thiếu thốn cả về vật chất thu nhập chuẩn nghèo) và mức nghèo đói
lẫn tinh thần.
tăng dần theo tuổi. Tuy nhiên, tỷ lệ nghèo
Với nguồn thu hạn chế và mức thu ở nhóm tuổi từ 80 trở lên là thấp hơn so
nhập ít ỏi như vậy, NCT cô đơn chi tiêu với nhóm tuổi 70-79, điều này có thể do
rất eo hẹp, chủ yếu cho những nhu cầu tỷ lệ nhóm NCT 80 tuổi trở lên được nhận
thiết yếu, cuộc sống của họ đa phần rất khó trợ cấp xã hội cao hơn. NCT là nhóm đối
khăn (Nguyễn Thị Ngọc Hà, 2016). Điều tượng đặc thù của xã hội, không phải NCT
này ảnh hưởng trực tiếp tới ý thức tự CSSK nào cũng có lương và trợ cấp xã hội để
của NCT ở nông thôn nói riêng và cả nước tự chi trả cho các hoạt động thăm khám,
nói chung. Chăm sóc truyền thống của gia chữa bệnh của mình, đặc biệt là NCT ở
đình đối với NCT đang giảm đi trong khi nông thôn. Vì vậy, mô hình sử dụng dịch
thu nhập của phần lớn hộ gia đình có NCT vụ y tế ở các tuyến khác nhau hiện nay vẫn
thấp khiến cho NCT không đủ điều kiện bị ảnh hưởng bởi khả năng chi trả và khả
chi trả cho các dịch vụ CSSK và tới các cơ năng tiếp cận dịch vụ (Nguyễn Quốc Anh,
sở y tế công để điều trị bệnh. Đồng thời, 2018). Đối với các bệnh thông thường,
khó khăn trong sắp xếp cuộc sống đã khiến NCT ở nông thôn thường có xu hướng
cho nhận thức của NCT về việc tìm hiểu không đi khám chữa bệnh ở bệnh viện mà
các kiến thức về CSSK gặp nhiều hạn chế. sẽ tự mua thuốc điều trị hoặc tới trạm y tế
Thay vì tới các cơ sở y tế, tự chăm sóc được xã. Tuy nhiên, đối với các bệnh lây nhiễm
coi là hình thức phổ biến đối với NCT ở hoặc bệnh mãn tính, NCT nông thôn vẫn
nông thôn hiện nay. Phần lớn NCT ở nông phải tới các cơ sở y tế tuyến huyện, thành
thôn còn thiếu kiến thức về CSSK và phòng phố hoặc bệnh viện/phòng khám tư nhân
bệnh, đặc biệt là nhóm NCT sống cô đơn để thăm khám với mức chi phí khá cao,
không có con cháu bên cạnh.
nhất là đối với trường hợp NCT không
Thứ ba, khó khăn về nguồn lực kinh tế có bảo hiểm y tế. Điều này thực sự gây
Theo số liệu của Bộ Lao động - khó khăn lớn với những NCT nghèo, NCT
Thương binh và Xã hội, vẫn còn 1/3 số nông thôn sống ở khu vực khó khăn, vùng
NCT thuộc diện nghèo và cận nghèo, đời sâu, vùng xa.
sống còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở các
Số liệu phân tích từ VHLSS năm 2016
vùng nông thôn và miền núi. Khoảng 2/3 số cho thấy, có sự chênh lệch lớn trong việc
NCT không có nguồn trợ cấp xã hội thường lựa chọn và sử dụng các dịch vụ y tế của
xuyên và không có bảo hiểm y tế. Chỉ có NCT nông thôn giữa các nhóm có mức
35,6% (ở thành thị) và 21,9% (ở nông thôn) sống khác nhau. Ở loại hình bệnh viện
có lương hưu hoặc trợ cấp từ Nhà nước. Đa tuyến trung ương, nếu như có 8,9% NCT
số NCT có sức khỏe kém nhưng phần lớn thuộc nhóm mức sống nghèo lựa chọn sử
là do không được chăm sóc y tế đầy đủ do dụng thì có tới 10,5% NCT thuộc nhóm
thiếu tiền và thiếu cơ hội tiếp cận dịch vụ y mức sống giàu sử dụng loại hình y tế này.
tế có chất lượng (Trần Thị Minh Thi, 2014). Tương tự, ở loại hình bệnh viện tỉnh, NCT
Thông tin Khoa học xã hội, số 12.2019
52
nhóm nghèo là 19,7% và 24,7% ở NCT
Về sức khỏe tinh thần, NCT nông thôn
thuộc nhóm giàu. Ngược lại, với loại hình đang chịu tác động của sự thay đổi cấu trúc
trạm y tế xã, nếu có tới 28,3% NCT thuộc gia đình khi tỷ lệ hộ gia đình có cha mẹ
nhóm nghèo sử dụng thì chỉ có 12,2% NCT sống chung với các con đã giảm rõ rệt. Sự
thuộc nhóm giàu và 14,2% NCT thuộc thay đổi về mô hình sống chung này có thể
nhóm mức sống khá tiếp cận loại hình cơ làm cho cuộc sống của NCT càng thêm
sở y tế này (Xem: Bảng 1). Bên cạnh đó, khó khăn, cả về mặt CSSK thể chất lẫn sức
sự khác biệt về sử dụng loại hình cơ sở y khỏe tinh thần. NCT đang gặp các vấn đề
tế tư nhân cũng được thể hiện rõ trong từng về tinh thần như cô đơn, mặc cảm tự ti khi
nhóm mức sống của NCT ở khu vực nông phải nhờ đến sự giúp đỡ của người khác. Tỷ
thôn, NCT thuộc nhóm mức sống càng cao lệ cô đơn của NCT đang có xu hướng tăng
Bảng 1: Sử dụng dịch vụ y tế của NCT nông thôn chia theo 5 nhóm thu nhập
Đơn vị: %
Nhóm thu nhập
Các loại hình cơ sở y tế
N
Bệnh viện
tuyến
huyện/TP
Bệnh viện
Trạm y tế
xã/phường
Bệnh viện
Trung
tỉnh
Y tế
tư nhân
Cơ sở y tế
khác
ương
Nhóm nghèo
Nhóm cận nghèo
Nhóm trung bình
Nhóm khá
28,3
23,9
19,3
14,2
12,2
23,6
47
19,7
24,2
22,5
24
8,9
7
23,7
23,3
32,9
39,7
31,5
26,7
4,8
2,6
1,9
1,9
2,4
2,5
575
45,2
49,2
42,5
43,6
51
569
579
7,1
6
552
Nhóm giàu
24,7
22,2
10,5
7,2
404
Chung
2.679
Nguồn: Tính toán từ số liệu VHLSS (2016).
thì càng có khả năng lựa chọn sử dụng dịch theo tuổi. Sống cô đơn làm gia tăng những
vụ y tế tư nhân và các loại hình dịch vụ y tế vấn đề rủi ro trong cuộc sống của NCT, gây
tuyến trên nhiều hơn. Như vậy, rõ ràng khó bất lợi tới sức khỏe tinh thần và sức khỏe
khăn về kinh tế đã cản trở rất nhiều tới việc nói chung của NCT.
tiếp cận các dịch vụ y tế của NCT ở nông
thôn trong thời điểm hiện nay.
4. Bàn luận và kết luận
NCT vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong
vấn đề tự CSSK cho bản thân do thiếu hiểu
biết về tình hình bệnh tật và chưa nhận thức
Các phân tích ở trên đã đề cập tới tình đầy đủ được tầm quan trọng của việc điều
hình sức khỏe và những khó khăn trong trị sớm các loại bệnh thông thường và bệnh
tiếp cận dịch vụ y tế của NCT ở nông thôn mãn tính ở tuổi già. Phần lớn NCT ở nông
hiện nay. Về sức khỏe thể chất, hiện nay, thôn vẫn phải làm việc để kiếm thêm thu
NCT chủ yếu mắc cả các bệnh mãn tính và nhập, trình độ học vấn của NCT nói chung
bệnh thông thường. Chủ yếu là các bệnh còn thấp nên những hiểu biết về sức khỏe,
về xương khớp, huyết áp, tim mạch, thính các phương pháp tập luyện, phòng bệnh,
giác, thị giác… Trung bình một NCT ở Việt tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế. Nhận
Nam đang mắc tới ba loại bệnh. Đồng thời, thức kém đi kèm với tâm lý ngại tới các
độ tuổi càng cao, tỷ lệ mắc bệnh của NCT bệnh viện do chi phí đắt đỏ và thủ tục phức
càng gia tăng.
tạp đã khiến cho việc tiếp cận và sử dụng
Một số khó khăn…
53
các dịch vụ y tế của NCT ở khu vực nông giảm nghèo, vay vốn sản xuất, các hoạt
thôn trở nên khó khăn hơn. động quyên góp tài chính và vật chất từ
Việc thay đổi mô hình chung sống đã cộng đồng,... cần tiếp tục được đẩy mạnh
khiến cho một bộ phận NCT ở nông thôn hơn nữa để có thể chăm sóc và bảo đảm
hiện nay thiếu đi sự hỗ trợ từ phía người an sinh xã hội tốt hơn cho NCT nông thôn
thân trong gia đình về vấn đề CSSK. NCT trong bối cảnh già hóa dân số ở Việt Nam
cô đơn là một trong những nhóm đối tượng hiện nay
gặp rất nhiều khó khăn do cuộc sống thiếu
thốn cả về vật chất lẫn tinh thần. Nguồn thu Tài liệu tham khảo
hạn chế, mức thu nhập ít ỏi và thiếu hụt 1. Nguyễn Quốc Anh (2018), “Già hóa
sự quan tâm chăm sóc cả về vật chất lẫn
tinh thần từ phía người thân trong gia đình
khiến NCT sống cô đơn (hoặc NCT sống
dân số và chất lượng cuộc sống người
cao tuổi ở Việt Nam”, Tạp chí Xã hội
học, số 4(144), tháng 12.
với cháu) trở thành nhóm đối tượng yếu 2. Ann, A. L., & Ronald, A. (1973), A
thế của xã hội, không thể tự lo liệu được
cuộc sống của mình, nhất là khi rơi vào tình
trạng ốm đau bệnh tật.
Về nguồn lực kinh tế, mô hình sử dụng
dịch vụ y tế ở các tuyến khác nhau hiện nay
vẫn bị ảnh hưởng bởi khả năng chi trả của
Framework for the Study of Access to
Medical Care, Health Services Research.
3. Bộ Lao động - Thương binh và Xã
hội, UNFPA (2016), Báo cáo đánh giá
5 năm thực hiện Luật người cao tuổi,
Hà Nội.
NCT. NCT ở nông thôn vẫn còn phải lao 4. Bộ Lao động - Thương binh và
động để kiếm thêm thu nhập và có mức
sống thấp. Hiện nay, nguồn thu nhập chủ
yếu của NCT ở nông thôn vẫn là nông
nghiệp hoặc được hỗ trợ từ con cháu, điều
Xã hội (2019), Cuộc sống cho
gov.vn/Pages/tintuc/chitiet.aspx?Tin
TucID=29546&page=20
này ảnh hưởng trực tiếp tới ý thức tự CSSK 5. BộYtế(2018), ViệtNamcònnhiềuthách
của NCT ở nông thôn nói riêng và cả nước
nói chung. NCT thuộc nhóm mức sống
càng cao thì càng có khả năng lựa chọn sử
dụng dịch vụ y tế tư nhân và các loại hình
dịch vụ y tế tuyến trên nhiều hơn nhóm
NCT có mức sống thấp ở nông thôn.
thức trong chăm sóc sức khỏe người
chuong-trinh-muc-tieu-quoc-gia/-/asset
_publisher/7ng11fEWgASC/content/
viet-nam-con-nhieu-thach-thuc-trong
-cong-tac-cham-soc-suc-khoe-nguoi
-cao-tuoi?inheritRedirect=false
Như vậy, tình hình sức khỏe và khó
khăn trong tiếp cận các dịch vụ y tế của 6. Nguyễn Đức Chiện, Nguyễn Thị Huyền
NCT ở nông thôn cho thấy, công tác
truyền thông, hướng dẫn CSSK đối với
NCT cần tiếp tục được quan tâm. Mạng
lưới y tế cơ sở cần được phát triển hơn
với mô hình tổ chức phù hợp để NCT tiếp
cận dịch vụ thuận tiện. Nhà nước cần chú
trọng mở rộng các loại hình và quy mô bao
phủ về bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế.
Các hoạt động trợ giúp NCT như xóa đói
Giang (2018), “Thách thức đặt ra đối
với thực hiện quyền chăm sóc sức
khỏe của Người cao tuổi ở nông thôn
Trung du miền núi phía Bắc”, trong: Vũ
Công Giao (chủ biên, 2018), Quyền của
Người cao tuổi, Nxb. Chính trị quốc
gia- Sự thật, Hà Nội.
(xem tiếp trang 32)
7 trang
22021
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế của người cao tuổi ở nông thôn hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_kho_khan_trong_tiep_can_dich_vu_y_te_cua_nguoi_cao_tu.pdf
