Bài giảng Lão hóa hệ thần kinh

GS.TS NGUYỄN ĐỨC CÔNG

Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất Tp.HCM

Chủ nhiệm Bộ môn Lão khoa-ĐHYK Phạm Ngọc Thạch

1

1. Nêu được các đặc điểm lão hóa hệ thần kinh

2. Nêu được nguyên tắc cơ bản trong chăm sóc các hệ

cơ quan ở người cao tuổi.

2

Giảm trọng lượng não theo tuổi

30-40

100

Tuổi

Mất nơrôn ở hệ viền – hải mã, hồi cạnh hải

mã và hồi đai

Vỏ não rộng do giảm kích thước nơrôn

Giảm số lượng nơrôn ở chất đen, nhân đáy

 Lưu lượng dòng máu não: giảm theo tuổi.

 Tốc độ chuyển hóa não bộ giảm song song.

 Kháng lực mạch máu não gia tăng theo tuổi.

 Giảm lưu lượng máu não nhận thấy nhiều ở

vùng võ não hơn vùng chất trắng và nhiều ở

vùng trước trán so với các vùng khác cùa bán

cầu đại não.

 Chất dẫn truyền TK giảm do mất TB theo tuổi

TẦN SUẤT SA SÚT TRÍ TUỆ

 Tần suất rối loạn nhận thức gia tăng rõ rệt

theo tuổi tác,

 Đánh giá chức năng nhận thức ở người già.

◦ Giảm tốc độ của tiến trình nhận thức,

◦ Giảm khả năng linh hoạt của nhận thức,

◦ Giảm nhận thức tri giác không gian, trí nhớ

làm việc, và duy trì sự chú ý.

◦ Sự chú ý:

 Giảm nhẹ chú ý bắt đầu # tuổi 60, tiến triển

chậm.

 Suy giảm chú ý làm người già dễ đãng trí hơn,

◦ Sự học tập và trí nhớ

 Vốn kiến thức tiếp tục phát triển trong suốt

cuộc đời và khả năng học tập không suy giảm

theo tuổi tác.

◦ Trí nhớ cảm giác (sensory memory)

◦ Trí nhớ ngắn hạn (short-term memory)

◦ Trí nhớ dài hạn (long-term memory)

◦ Ngôn ngữ

 Vốn từ vựng gia tăng và đạt cao nhất ở độ tuổi 50 – 60,

không suy giảm do tuổi tác và người già vẫn còn sử dụng

các phức hợp ngôn ngữ.

 Khả năng về cú pháp hay khả năng kết hợp từ ngữ theo

trình tự có nghĩa không bị suy giảm đơn thuần do tuổi già.

◦ Trí thông minh

 Đo bởi thang trí tuệ Wechsler: suy giảm bởi tuổi già

 Thang điểm dùng để đánh giá trạng thái tâm thần kinh:

◦ Mini Mental State Examination (MMSE),

◦ Mini-Cog và Montreal Cognitive Assessment.

↓thị lực, giới hạn thị trường,

↓cảm nhận về độ sâu và

chuyển động, cũng như sự

chuyển động của bản thân

với không gian bên ngoài,

 ↓khả năng đọc, thăng

bằng hay khi lái xe.

 Đồng tử nhỏ dần về kích

thước,

 ↓ hay mất phản xạ ánh sáng

5% - 19%

 ↓điều tiết do thủy tinh thể

mất độ đàn hồi (tật viễn thị),

 Hội tụ kém, giới hạn nhìn lên

trong khi nhìn xuống rất ít bị

ảnh hưởng,

 ↓ thích nghi ánh sáng yếu,

 ↑ nhạy cảm ánh sáng chói,

 ↓phân biệt màu sắc và chú ý

thị trường.

 Giảm thị lực do suy giảm về giải phẫu, chức năng của

các thụ thể ánh sáng bắt đầu từ sau 20 tuổi.

• Các bệnh lý thường gặp ở mắt của người già

như:

• Glôcôm,

• Đục thủy tinh thể,

• Thoái hóa võng mạc,

• Bệnh lý võng mạc do đái tháo đường

 Giảm thính lực dẫn truyền và thần kinh:

◦ Bắt đầu ở tuổi 50, chủ yếu ở các âm có tần số cao.

Hậu quả: khó khăn khi định vị nơi phát âm và hiểu lời

nói, thường kèm theo tăng nhạy cảm với các âm lớn.

 Bệnh lý gây giảm thính lực kèm thay đổi do tuổi:

◦ Tắc nghẽn do ráy tai, sỏi ốc tai,

◦ Ảnh hưởng dây thần kinh thính giác do độc tố.

 Chức năng tiền đình:

◦ Phản xạ tiền đình tủy sống giảm,

◦ Ảnh hưởng khả năng nhận biết vị trí của đầu và

chuyển động trong không gian.

 Giảm khứu giác:

◦ do sự thay đổi cấu trúc và chức năng của đường hô hấp

trên, niêm mạc khứu,

◦ do sự teo ở các nơrôn hành khứu và thay đổi ở thần kinh

trung ương.

Hậu quả:

- Giảm khả năng phân biệt mùi ở những mức độ khác nhau,

- Giảm khả năng nhận biết mùi.

- Giảm cảm giác thèm ăn.

Cần lưu ý các bệnh lý gây ảnh hưởng khứu giác ngoài sự tác

động của tuổi già như: do thuốc, nhiễm virut, hay chấn

thương đầu.

Các bệnh lý gây thay đổi khứu giác như trong bệnh Alzheimer

và Parkinson.

 ↓đáp ứng điện sinh lý thần kinh của các nhú

vị giác.

 ↓ nhận biết vị mặn, ↑ cảm nhận vị đắng.

 ↓ số lượng các tuyến, thể tích nước bọt

 Giảm cảm nhận và thú vui ăn uống.

 Giảm ngon miệng kết hợp thêm bệnh lý về

răng miệng, răng giả, hút thuốc, uống rượu

và các thuốc đang dùng.

 Giảm chức năng vận động.

 Thay đổi trong tư thế dáng bộ thường gặp:

◦ Bước đi ngắn lại với chân đế rộng, chậm và ngập

ngừng

◦ Khuynh hướng khom lưng,

◦ Đánh tay ít khi đi, dáng đi thất điều nhẹ.

◦ Mất tự tin và bước đi cẩn thận hơn.

  ảnh hưởng hoạt động hàng ngày: mặc quần áo, ăn

uống, đứng dậy khỏi ghế và có thể góp phần gây tàn

phế ở người già.

 Cơ chế của rối loạn dáng bộ:

◦ Sự kết hợp của thoái hóa hạch nền – thùy trán.

◦ Thay đổi ở hạch nền liên quan tuổi tác:

 giảm số lượng thụ thể dopamine D1 ở nhân đuôi

và nhân bèo,

 mất chất dẫn truyền thần kinh dopamine.

◦ Chất đen mất nơrôn sắc tố được coi như nguyên

nhân gây ra các rối loạn vận động như chậm vận

động, dáng đi Parkinson và mất thăng bằng ở người

già.

 Hiện tượng cứng cơ học, viêm khớp và mất mô

đàn hồi biểu hiện chậm chạp ở NCT.

 Chẩn đoán phân biệt :

◦ Não úng thủy áp lực trung bình

◦ Bệnh Parkinson,

◦ Liệt trên nhân tiến triển.

 Giảm sức cơ do ảnh hưởng tuổi tác:

◦ ↓ khối cơ, teo cơ (cơ nội tại bàn tay và bàn chân),

◦ Hơn 50% teo cơ lòng bàn tay, không gây yếu cơ

và không rung giật bó cơ.

◦ ↓ kích thước sợi cơ chủ yếu loại II (sợi cơ nhanh)

◦ Teo cơ dễ té ngã, gãy xương, ↓ chức năng cơ.

◦ Sức bóp của bàn tay giảm đáng kể sau tuổi 50,

sức cơ cánh tay và vai không giảm trước 60 tuổi.

◦ Yếu cơ bụng: ưỡn lưng, đau vùng thắt lưng.

 Giảm tốc độ và sự phối hợp của vận động.

 Tốc độ gõ nhịp bàn tay và bàn chân có thể giảm 20%

– 23% .

 Nghiệm pháp ngón tay chỉ mũi có thể biểu hiện run

nhẹ hoặc ngập ngừng khi đến đích.

 Hiện tượng tăng trương lực cơ paratonia với biểu hiện

tăng trương lực vận động với những cử động thụ

động nhanh của chi như sấp ngửa,

 Tần suất của paratonia tănglên theo tuổi vào khoảng

4 % - 21%, được cho là một số phản xạ tư thế và dấu

hiệu giải phóng vỏ não.

 Gặp nhiều hơn ở bệnh nhân Alzheimer và liên quan

với độ nặng của suy giảm nhận thức.

Bài giảng Lão hóa hệ thần kinh - Nguyễn Đức Công