Một số giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cho cán bộ, giảng viên ở Đại học Thái Nguyên

Download

VJE

Tạp chí Giáo dục, Số 451 (Kì 1 - 4/2019), tr 17-23

MỘT Sꢀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHꢁT LƯỢNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

CHO CÁN BỘ, GIẢNG VIÊN Ở ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Trần Thị Hồng, Trường Đại hꢀc Khoa hꢀc - Đại hꢀc Thái Nguyên

Ngày nhận bài: 02/01/2019; ngày sửa chữa: 25/01/2019; ngày duyệt đăng: 31/01/2019.

Abstract: In the article, we focus on clarifying the potentials for scientific and technological

activities as well as evaluating the results of scientific and technological activities of Thai Nguyen

University in the 2011-2015 period. At the same time, we also point out the limitations that exist.

Since then, we propose some solutions to improve the quality of scientific research for officials

and lecturers at Thai Nguyen University.

Keywords: Science, technology, science and technology, scientific research, university.

nhân văn; khoa hꢀc kĩ thuật công nghiệp, nông lâm

nghiệp, chăn nuôi, thú y, thủy sản; khoa hꢀc sự sống;

khoa hꢀc môi trường; khoa hꢀc Y - dược; công nghệ

thông tin và truyền thông. NCKH và chuyển giao công

nghệ của ĐH Thái Nguyên được triển khai ở 7 cơ sở giáo

dục ĐH thành viên, 2 khoa trực thuộc, 1 trường cao đẳng,

3 viện nghiên cứu trực thuộc ĐH và 5 trung tâm nghiên

cứu, chuyển giao KHCN. Các kết quả NCKH của ĐH

Thái Nguyên đã góp phần không nhỏ vào việc đào tạo

nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời tạo ra các sản

phẩm KHCN, phục vụ đắc lực nhu cầu phát triển kinh tế,

xã hội của vùng trung du miền núi phía Bắc và trong cả

nước. Tuy nhiên, tỉ lệ đề tài NCKH tạo ra các sản phẩm

có hàm lượng khoa hꢀc cao còn thấp, các sản phẩm ứng

dụng có ý nghĩa với sản xuất còn hạn chế nên rất khó

thương mại hóa sản phẩm, chuyển giao cho doanh

nghiệp. Bài viết đề xuất một số giải pháp góp phần nâng

cao chất lượng nghiên cứu khoa hꢀc cho cán bộ, giảng

viên ở ĐH Thái Nguyên.

1. Mở đầu

Vai trò và vị trí của giáo dục đại hꢀc (GDĐH) nói

chung và các trường đại hꢀc (ĐH) nói riêng ngày càng

trở nên quan trꢀng. Các trường ĐH không chỉ có vai trò

chủ chốt trong lĩnh vực đào tạo nhân lực khoa hꢀc và

công nghệ trình độ cao mà thực sự đã và đang trở thành

các trung tâm nghiên cứu lớn về sản xuất tri thức mới và

chuyển giao công nghệ hiện đại, góp phần vào sự phát

triển bền vững. Một trường ĐH hiện đại, chất lượng cao,

phải là nơi giao thoa của ba chức năng: đào tạo, nghiên

cứu khoa hꢀc (NCKH) và phục vụ xã hội, trong đó

NCKH là yếu tố có quyết định tới chất lượng của hai

chức năng còn lại. Việc kết hợp chặt chẽ của ba chức

năng này hiện nay cũng là xu hướng cơ bản trong chiến

lược phát triển GDĐH của các nước trên thế giới. Nghị

quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 02/11/2005 của Chính

phủ về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục ĐH đã đưa

ra mục tiêu cụ thể của GDĐH Việt Nam giai đoạn 2006-

2020 trong hoạt động khoa hꢀc và công nghệ phải đạt

“Nâng cao rõ rệt quy mô và hiệu quả hoạt động khoa

học và công nghệ trong các trường ĐH. Các trường ĐH

lớn phải là các trung tâm NCKH mạnh của cả nước,

nguồn thu từ hoạt động khoa học và công nghệ, sản xuất

và dịch vụ đạt tối thiểu 25% tổng nguồn thu của các

trường ĐH vào năm 2020” [1], cũng như quan tâm đến

việc nâng dần vị thế của các trường ĐH nước ta trong

xếp hạng các trường ĐH của thế giới. Quyết định số

121/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Quy

hoạch mạng lưới các trường ĐH và cao đẳng giai đoạn

2006-2020 có đặt mục tiêu đến năm 2020 “Việt Nam có

1 trường ĐH được xếp hạng trong số 200 trường ĐH

hàng đầu thế giới” [2].

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Thực trạng hoạt động khoa học và công nghệ tại

Đại học Thái Nguyên

2.1.1. Tiềm lực cho hoạt động khoa học công nghệ của

Đại học Thái Nguyên

Về đội ngũ: Tính đến thời điểm 31/12/2017, ĐH Thái

Nguyên có tổng số 4.317 cán bộ, giảng viên; trong đó, số

cán bộ có chức danh giáo sư là 13; phó giáo sư là 117; số

cán bộ có hꢀc vị tiến sĩ và tương đương là 586; thạc sĩ và

tương đương là 2.182, trình độ ĐH là 1.134.

Về cơ sởvật chất phòng thí nghiệm: ĐH Thái Nguyên

hiện nay có hệ thống phòng thí nghiệm được đầu tư từ

các chương trình dự án đầu tư của Nhà nước như Dự án

phòng thí nghiệm trꢀng điểm, dự án tăng cường năng lực

nghiên cứu... Cụ thể, ĐH Thái Nguyên đã xây dựng 08

dự án Tăng cường năng lực NCKH đầu tư thiết bị cho

các phòng thí nghiệm trꢀng điểm bằng nguồn vốn

ĐH Thái Nguyên là ĐH định hướng nghiên cứu đa

ngành, đa lĩnh vực; kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo với

NCKH và chuyển giao khoa hꢀc công nghệ (KHCN)

trong các lĩnh vực: khoa hꢀc tự nhiên; khoa hꢀc xã hội -

VJE

Tạp chí Giáo dục, Số 451 (Kì 1 - 4/2019), tr 17-23

KHCN với tổng kinh phí là: 37.867.000.000 đồng. Các

Tuy nhiên, qua so sánh hai giai đoạn chúng tôi nhận

thiết bị đầu tư từ các dự án trên đều đã lắp đặt nghiệm thu thấy, ĐH Thái Nguyên mới chỉ tập trung chủ yếu vào

và đưa vào khai thác, sử dụng có hiệu quả. ĐH Thái nhiệm vụ khoa hꢀc và công nghệ cấp cơ sở, song nhiệm vụ

Nguyên cũng đã xây dựng dự án vay vốn ODA - Italia khoa hꢀc và công nghệ cấp Nhà nước và cấp Bộ còntương

đầu tư trang thiết bị phòng thí nghiệm cho trường ĐH đối khiêm tốn, phần nào phản ánh năng lực đề xuất và giải

Nông Lâm với tổng kinh phí là 19.781.812.000 đồng.

quyết các vấn đề lớn ở tầm khu vực, quốc gia và mang tính

đột phá còn hạn chế, được thể hiện rất rõ ở biểu đồ 1.

Về đầu tư tài chính phục vụ hoạt động

KHCN: ĐH Thái Nguyên đã sử dụng có hiệu quả

6000

nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, nguồn

ngân sách từ các địa phương và nguồn kinh phí

từ các nguồn thu hợp pháp của ĐH cho các hoạt

động KHCN. Trong nhiều năm qua, các nhiệm

vụ KHCN của ĐH Thái Nguyên đều thực hiện

tốt các quy định về tài chính, sử dụng đúng mục

chi, không có trường hợp nào bị xuất toán.

5000

4000

3000

2000

1000

2.1.2. Kết quả hoạt động khoa học công nghệ của

Đại học Thái Nguyên thời gian qua

Giai đoạn 2006-2010

Giai đoạn 2011-2015

ĐH Thái Nguyên luôn quan tâm tới phát triển

hoạt động KHCN, xây dựng ĐH Thái Nguyên

thành trung tâm NCKH có uy tín của vùng, từ

năm 2006 đến nay, hoạt động khoa hꢀc và công

nghệ của ĐH Thái Nguyên đã có bước phát triển

mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng theo

hướng chuyên sâu, gắn bó chặt chẽ với sản xuất,

đời sống kinh tế, xã hội khu vực và phục vụ đắc

lực cho đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao.

Kết quả thực hiện nhiệm vụ KHCN các cấp của

ĐH Thái Nguyên được thể hiện ở bảng 1.

Nhiệm vụ KH&CN cấp Nhà nước

Nhiệm vụ KH&CN cấp Bộ

Nhiệm vụ KH&CN cấp cơ sở

Biểu đồ 1. Kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ

các cấp của ĐH Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp của Ban khoa học và công nghệ

- Môi trường - ĐH Thái Nguyên, 2015)

Bảng 1. Kết quả thꢀc hiện nhiệm vụ KHCN các cấp của ĐH Thái Nguyên

Giai đoạn 2011-2015

Giai đoạn

2006-2010

Tên đề tài, dự án

Tổng

2011-2015

2011 2012 2013 2014 2015

Nhiệmvụ khoa hꢀc và côngnghệ cấpNhà nước

Đề tài độc lập

Đề tài nghiên cứu song phương

Nghiên cứu cơ bản

Đề tài Nghị định thư

Nhiệm vụ quỹ gen

Nhiệm vụ khoa hꢀc và công nghệ cấp Bộ

Đề tài NCKH cấp Bộ

Dự án/ Chương trình

Dự án sản xuất thử nghiệm

Nhiệm vụ khoa hꢀc và công nghệ cấp cơ sở

1.153 981

1.054 915

4.343

327

1.733

2.283

5.070

419

1.889

2.644

Đề tài NCKH cấp ĐH

Đề tài NCKH cấp cơ sở

Đề tài NCKH sinh viên

450

500

410

656

510

471

397

657

416

499

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp của Ban khoa học và công nghệ - Môi trường - ĐH Thái Nguyên, 2015)

VJE

Tạp chí Giáo dục, Số 451 (Kì 1 - 4/2019), tr 17-23

- Công bố kết quả NCKH trên tạp chí trong và ngoài

nước: Giai đoạn 2011-2015, ĐH Thái Nguyên có tổng số

là 3.083 bài viết được công bố, trong đó có 429 bài báo

khoa hꢀc được đăng trên các tạp chí quốc tế uy tín và

2.654 bài viết được công bố trên các tạp chí trong nước.

Công bố trong nước của ĐH Thái Nguyên có số lượng

lớn hơn và tăngmạnh qua từng giai đoạn, từ 1.601 bài giai

đoạn 2006-2010 tăng lên 2.654 bài giai đoạn 2011-2015

(tăng hơn 1.000 bài). Mặc dù, công bố quốc tế của giai

đoạn sau có tăng so với giai đoạn trước nhưng vꢁn chiếm

số lượng khá khiêm tốn, được thể hiện ở biểu đồ 2.

Hiệnnay,nguồnlựctàichínhcủaĐHTháiNguyênbao

gồm: Tiền từ ngân sách nhà nước cấp; tiền thu từ thu phí

và lệ phí; tiền thu từ các nguồn thu khác như: Hợp tác

NCKH, hợp tác quốc tế, vốn tài trợ ODA của Chính phủ,

vốn vay của các quỹ hỗ trợ phát triển, hỗ trợ đầu tư. Tổng

các khoản chi của ĐH Thái Nguyên trong giai đoạn 2011-

2015 là 4.072.133 triệu đồng, trong đó chi thường xuyên là

1.223.156 triệu đồng (tương đương 25%) tổng các khoản

chi; Chi cho hoạt động khoa hꢀc và công nghệ là 119.035

triệu đồng; chi không thường xuyên là 129558 triệu đồng

và chi cho cơ sở vật chất và chi khác là 2.403.267 triệu

đồng, được thể hiện ở biểu đồ 4 (trang bên).

3000

2500

2000

1500

1000

500

Giai đoạn 2006-2010

Giai đoạn 2011-2015

Tạp chí nước ngoài

Tạp chí trong nước

Biểu đồ 2. Công bố quốc tế và trong nước của ĐH Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp của Ban khoa học và công nghệ - Môi trường - ĐH Thái Nguyên, 2015)

- Hợp tác quốc tế trong NCKH và chuyển giao công Biểu đồ 4 cho thấy, nguồn kinh phí dành cho

nghệ: Sản phẩm khoa hꢀc từ các đề tài NCKH được hoạt động khoa hꢀc và công nghệ chiếm một tỉ lệ khá

chuyển giao công nghệ có xu hướng tăng lên, nhưng chậm khiêm tốn trong tổng nguồn chi của ĐH Thái Nguyên.

và khôngđềuquacác nămvàchủyếuthuộc lĩnhvực Nông Kinh phí ít cũng là một trong những nguyên nhân ảnh

- Lâm - Ngư nghiệp; Kĩ thuật công nghiệp, song có số hưởng đến chất lượng của hoạt động NCKH trong ĐH

lượng tương đối khiêm tốn được thể hiện ở biểu đồ 3.

Thái Nguyên.

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Số lượng sản phẩm KHCN được chuyển giao

Biểu đồ 3. Hoạt động chuyển giao công nghệ của ĐH Thái Nguyên giai đoạn 2010-2015

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp của Ban khoa học và công nghệ - Môi trường - ĐH Thái Nguyên, 2015)

VJE

Tạp chí Giáo dục, Số 451 (Kì 1 - 4/2019), tr 17-23

- Tỉ trꢀng nguồn thu từ hoạt

động KHCN chưa cao. Việc khai

thác các nguồn kinh phí khác

nhau cho hoạt động KHCN còn

thiếu linh hoạt, hiệu quả.

- Số lượng giảng viên tích cực

tham gia NCKH còn hạn chế,

NCKH chỉ tập trung vào một số

cán bộ hoặc một số đơn vị nhất

định. Đầu tư về thời gian cho

NCKH của giảng viên chưa nhiều.

- Kinh phí đầu tư cho hoạt

động khoa hꢀc và công nghệ còn

thấp, cơ sở vật chất, trang thiết bị

phục vụ nghiên cứu khoa hꢀc còn

bất cập, chưa đồng bộ hoặc thiếu...

Biểu đồ 4. Tỉ lệ các nguồn thu - chi của ĐH Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp của Ban khoa học và công nghệ - Môi trường

- ĐH Thái Nguyên, 2015)

Tóm tại: Hoạt động khoa hꢀc và công nghệ của ĐH

2.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu

khoa học cho cán bộ, giảng viên ở Đại học Thái Nguyên

Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015 đã có bước chuyển

hướng mạnh mẽ, các chương trình, dự án, đề tài nghiên

cứu tập trung vào giải quyết các vấn đề lớn của các tỉnh và

Chính phủ, đáp ứng yêu cầu của đời sống kinh tế, xã hội.

Sự chuyển hướng về chất trong NCKH đó là thay đổi tư

duy từ NCKH phục vụ giảng dạy sang NCKH phục vụ

kinhtế, xã hội và bổsung nângcaochất lượng đàotạo, đáp

ứngyêucầuthựctế. Hoạt động khoa hꢀc và côngnghệ của

ĐH Thái Nguyên khá đa dạng, từ nghiên cứu cơ bản về

các lĩnh vực khoa hꢀc tự nhiên, khoa hꢀc xã hội nhân văn,

kinh tế đến nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao trong

công nghiệp, nông - lâm - ngư nghiệp, y dược, công nghệ

thông tin và truyền thông. Tuy nhiên, hoạt động khoa hꢀc

và công nghệ vꢁn chưa thực sự là điểm mạnh của ĐH Thái

Nguyên, đặc biệt là hàm lượng khoa hꢀc của các đề tài

NCKH chưa cao được thể hiện ở các mặt sau:

Nhằm tạo tiền đề quan trꢀng để ĐH Thái Nguyên trở

thành ĐH định hướng nghiên cứu đa ngành vào năm

2030 thì cần tập trung tăng cường hàm lượng NCKH, từ

đó nâng cao chất lượng đào tạo, trình độ đào tạo của ĐH

Thái Nguyên được coi hướng đi hợp lí và phù hợp với

bối cảnh hiện nay. Trên cơ sở đó, chúng tôi đề xuất một

số giải pháp cụ thể sau để góp phần nâng cao hàm lượng

NCKH cho ĐH Thái Nguyên trong thời gian tới.

2.2.1. Kiện toàn các đơn vị nghiên cứu trong Đại học

Thái Nguyên

Muốn hàm lượng NCKH trong trường ĐH cao thì hệ

thống các đơn vị nghiên cứu phải mạnh. Theo thống kê,

ĐH Thái Nguyên có 6 viện nghiên cứu, trong đó một

viện mới được thành lập và 3 trung tâm thực hiện chức

năng nghiên cứu, nhưng so với nhiệm vụ được giao, với

yêu cầu ĐH vùng, ĐH trꢀng điểm quốc gia phải phát

triển hoạt động NCKH hơn nữa, thì hệ thống này còn

chưa đủ để đáp ứng.

- Số lượng đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ còn hạn chế;

Các hợp đồng, dự án, chương trình nghiên cứu chủ yếu

tập trung ở lĩnh vực Nông lâm nghiệp, Kĩ thuật công

nghiệp; Các nghiên cứu nhằm phục vụ trực tiếp cho địa

phương còn hạn chế; Sự gắn kết giữa nghiên cứu và

giảng dạy chưa cao. Nghiên cứu ứng dụng đã đạt được

những kết quả nhất định nhưng còn mờ nhạt hơn so với

nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu triển khai còn khá ít ỏi,

mặc dù đã có vài dự án sản xuất nhưng kết quả là chưa

tương xứng với tiềm năng hiện có của ĐH Thái Nguyên.

Các sản phẩm ứng dụng của đề tài NCKH có ý nghĩa với

sản xuất còn hạn chế nên rất khó thương mại hóa sản

phẩm, chuyển giao cho doanh nghiệp.

- Cơ chế quản lí của ĐH Thái Nguyên đối với các đơn

vị nghiên cứu - triển khai (Viện, Trung tâm, Công ty,...)

còn nhiều bất cập như: khoán trắng cho đơn vị NCKH

chỉ yêu cầu đơn vị đóng góp mà ít quan tâm việc quản lí

các đơn vị này; chưa thống nhất chức năng quản lí các

đơn vị nghiên cứu - triển khai, thiếu cơ chế khuyến khích

phát triển đầu tư lại cho đơn vị nghiên cứu - triển khai;

chưa chú ý chỉ đạo nhiệm vụ chuyển giao công nghệ mà

công việc này chủ yếu do một số cá nhân tự tìm địa chỉ

để chuyển giao.

- Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu mới chỉ dừng

lại ở phạm vi hẹp, chưa được nhân rộng và chưa đáp ứng

-Cácgiảngviênlàmviệc ởcácđơnvịnghiêncứu -triển

được nhu cầu trong đào tạo. Phần lớn các nhiệm vụ khai phần lớn là kiêm nhiệm, chủ yếu tập trung cho giảng

chuyển giao công nghệ còn nhỏ lẻ, phạm vi ảnh hưởng dạy(nhất là ởmột sốchuyên ngành có giờdạy quá lớn) nên

còn hạn chế và chưa tạo hiệu quả rõ rệt trong sản xuất.

thời gian cho NCKH, chuyển giao công nghệ bị hạn chế.

VJE

Tạp chí Giáo dục, Số 451 (Kì 1 - 4/2019), tr 17-23

- Hoạt động chuyển giao công nghệ ở các viện và NCKH mà còn hiệu quả trong công tác đào tạo sau ĐH,

trung tâm nghiên cứu thuộc ĐH Thái Nguyên hiện còn lực lượng các hꢀc viên cao hꢀc và nghiên cứu sinh là

mang tính thời vụ, không liên tục. Các nhà khoa hꢀc còn nguồn nhân lực chủ yếu trong các phòng nghiên cứu,

thiếu nhiều kinh nghiệm hoạt động kinh tế trong hoàn nhóm nghiên cứu.

cảnh nền kinh tế nước ta chuyển từ bao cấp sang kinh tế

thị trường.

+ Đầu tư mua sắm trang thiết bị máy móc hiện đại

chocác viện, các trung tâm nghiêncứu. Mặc dù, ĐH Thái

- Trang thiết bị, cơ sở vật chất, mặt bằng để triển

khai chuyển giao công nghệ, sản xuất kinh doanh ở các

trường ĐH còn rất thiếu thốn, lạc hậu và không đồng bộ

so với cơ sở sản xuất kinh doanh, điều đó hạn chế rất

nhiều đến hoạt động triển khai, nhất là tham gia đấu

thầu các công trình.

Nguyên đã chú trꢀng ưu tiên đầu tư tập trung cho một số

phòng thí nghiệm như Viện Khoa hꢀc sự sống, Bệnh viện

thực hành, Phòng Thí nghiệm huyết hꢀc - miễn dịch và

chẩn đoán hình ảnh Trường ĐH Y dược, Viện nghiên

cứu tự động hóa và công nghệ cao theo hướng đồng bộ

và chuyên sâu. Tuy nhiên, trang thiết bị nghiên cứu, thí

nghiệm vꢁn còn thiếu, chưa đáp ứng được kì vꢀng nâng

cao chất lượng NCKH.

Vì vậy, để làm cho hệ thống các đơn vị nghiên cứu

của ĐH Thái Nguyên mạnh trong thời gian tới, cần phải:

+ Các viện, các trung tâm nghiên cứu quá phân tán

và nhỏ. Vì vậy, một mặt trong khi chờ đợi thành lập các

viện mới, phải coi thành lập và phát triển các trung tâm,

các phòng thí nghiệm (trong quyền hạn của ĐH Thái

Nguyên) là chiến lược quan trꢀng để đẩy mạnh các hoạt

động nghiên cứu - triển khai trong tình hình mới.

- Về mặt cơ cấu tổ chức của các đơn vị nghiên cứu.

+ Rà soát lại và quy hoạch tổng thể hệ thống các viện

và trung tâm nghiên cứu, phân cấp quản lí để một mặt

tránh phân tán như hiện nay. Mặt khác, ban hành quy

định về tiêu chí đối với từng loại viện, trung tâm, phòng

thí nghiệm để đầu tư có trꢀng điểm.

- Về mặt nhân lực của các đơn vị nghiên cứu, cần có

số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ đủ mạnh để tiến

hành nghiên cứu một cách đồng bộ hướng chuyên môn

đã xác định gồm các nhà khoa hꢀc có uy tín như giáo sư

hay phó giáo sư có tên tuổi làm trưởng nhóm, các nghiên

cứu viên (có trình độ tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân), một số kĩ

thuật viên (biên chế, kiêm nhiệm hay hợp đồng), nghiên

cứu sinh, hꢀc viên cao hꢀc và sinh viên làm khoá luận.

Để phát huy hiệu quả làm việc của giảng viên và cán bộ

nghiên cứu trong các đơn vị nghiên cứu, ĐH Thái

Nguyên cần ban hành quy chế, trong đó quy định rõ

nhiệm vụ cho từng loại cán bộ và có cơ chế phối hợp hoạt

động trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao.

+ Có kế hoạch và phương án cụ thể để chuyển đổi các

đơn vị nghiên cứu thành: Các tổ chức khoa hꢀc và công

nghệ tự trang trải tài chính hoặc các doanh nghiệp khoa

hꢀc và công nghệ theo tinh thần của Nghị định số

115/2005/ NĐ-CP. Thực tế, các đơn vị nghiên cứu của

ĐH Thái Nguyên vꢁn hoạt động dựa vào đảm bảo của

ngân sách nhà nước, chỉ có duy nhất một viện đã tự trang

trải được tài chính theo Nghị định số 115/2005/NĐ-CP.

Chính vì vậy, ĐH Thái Nguyên phải có lộ trình chuyển

đổi 4 viện còn lại theo tinh thần của Nghị định số

115/2005/NĐ-CP và đối với các viện thành lập mới phải

có quy chế hoạt động ngay theo Nghị định này.

+ Ban hành quy chế quy định về nguyên tắc xây dựng

và hoạt động của các viện, trung tâm, cộng tác viên của

các viện, để tạo ra cơ sở pháp lí của sự liên thông giữa hệ

thống đào tạo (các đơn vị đào tạo) và hệ thống các đơn

vị NCKH. Tạo sự thông thoáng và gắn bó về mặt tổ chức

và quản lí cho hai loại cán bộ ở hệ thống nghiên cứu với

hệ thống đào tạo bằng những quy định chi tiết và cụ thể,

tránh hiện tượng trung tâm khép kín và thậm chí nằm

ngoài cuộc như hiện nay. Theo kết quả khảo sát của

chúng tôi thì hệ thống đào tạo và hệ thống nghiên cứu

của ĐH Thái Nguyên đang hoạt động tách rời một cách

rõ rệt. Các đơn vị nghiên cứu của ĐH Thái Nguyên chỉ

có nhiệm vụ nghiên cứu còn nhiệm vụ đào tạo thuộc về

các trường ĐH thành viên của ĐH Thái Nguyên.

2.2.2. Phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh trong Đại

học Thái Nguyên

Các nhóm nghiên cứu mạnh, liên ngành, kết hợp lại

một cách linh hoạt, được tăng cường kinh phí và trang

thiết bị hiện đại nhất để cùng nhau giải quyết nhiệm vụ

KHCN trꢀng điểm tầm quốc gia, quốc tế, sẽ tạo ra những

sản phẩm KHCN xuất sắc. Đó cũng là nơi thu hút, đào

tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, là nơi gắn kết với các

đối tác lớn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, qua kết quả

khảo sát cho thấy, hoạt động của nhóm nghiên cứu tại

các trường ĐH thành viên thuộc ĐH Thái Nguyên chưa

có hiệu quả cao do thiếu các cơ chế quản lí, thiếu kinh

phí hỗ trợ cho nhóm nghiên cứu hoạt động. Mặt khác,

trưởng/phó của các nhóm nghiên cứu thường kiêm

nhiệm các chức vụ lãnh đạo, quản lí trong trường nên

thời gian dành cho sinh hoạt chuyên môn nhóm, định

+ Cần phải có quy chế thiết lập sự hài hoà, hợp tác

cùng có trách nhiệm và cùng có lợi giữa các viện, trung

tâm nghiên cứu và các cấp quản lí (Trường, Khoa). Điều

này sẽ phát huy tác dụng không chỉ trong hoạt động hướng, dꢁn dắt các thành viên của nhóm nghiên cứu

VJE

Tạp chí Giáo dục, Số 451 (Kì 1 - 4/2019), tr 17-23

không nhiều. Theo kết quả quan sát của chúng tôi, có thành viên. Điều này, sẽ góp phần nâng tổng số đội ngũ cán

những nhóm nghiên cứu làm việc nhưng chỉ mang tính bộ, giảng viên có trình độ cao trong ĐH Thái Nguyên.

hình thức, mỗi người theo một vấn đề riêng lẻ nhưng

- Thực hiện chuẩn hóa năng lực ngoại ngữ cho cán

không tạo tiếng nói chung, hướng đến mục đích chung,

cho nên không phát huy được sự hợp tác, trao đổi, chia

sẻ ý tưởng với nhau. Điều này ngược lại với xu hướng

thế giới, nhóm nghiên cứu là sự bù đắp điểm yếu của

nhau, giúp các thành viên tích lũy được kinh nghiệm theo

thời gian. Do vậy, chúng tôi nhận thấy, để xây dựng được

những nhóm nghiên cứu mạnh trong trường ĐH cần phải

xuất phát từ hai phía.

bộ, giảng viên là yếu tố số lượng cũng như chất lượng

các bài báo quốc tế trong thời gian tới. Theo kết quả khảo

sát của chúng tôi, thì có đến 71,8% cán bộ, giảng viên,

nghiên cứu viên còn hạn chế về trình độ ngoại ngữ, nhất

là tiếng Anh, đây là lí do chính làm cho số lượng bài báo

quốc tế trở nên ít ỏi trong thời gian qua.

- Ban hành quy định về cơ chế giao nhiệm vụ khoa

hꢀc và công nghệ tiềm năng cho cán bộ khoa hꢀc trẻ, các

nhóm sinh viên giỏi trong một số trường ĐH thành viên

và các viện nghiên cứu trꢀng điểm thuộc ĐH Thái

Nguyên. Việc làm này một mặt tạo cơ hội cho đội ngũ

cán bộ khoa hꢀc trẻ và các sinh viên giỏi được tham gia

NCKH, mặt khác tận dụng được lượng chất xám đáng kể

của đội ngũ này để nâng cao chất lượng NCKH của ĐH.

- Phía các nhà khoa học: Phải có tâm huyết và có

mong muốn được cống hiến, được nghiên cứu, được làm

việc nhóm, cónăng lực; trình độ và có uytín khoa hꢀc cao.

Trong đó, người nhóm trưởng đóng vai trò quyết định đến

sự thành bại của nhóm nghiên cứu nên trưởng nhóm

nghiên cứu phải biết tập hợp được đội ngũ, xác định được

hướng đi và hướng phát triển cho nhóm và phải năng lực

tổchức, biết hi sinh, có khả năng ngoại ngữ và tổ chức làm

việc của nhóm một cách phù hợp và khoa hꢀc.

- Đẩy mạnh hợp tác trao đổi nghiên cứu giữa các

trường ĐH, các viện, trung tâm nghiên cứu thông qua

việc phối hợp tổ chức các hội thảo, hội nghị khoa hꢀc.

Việc làm này tạo cơ hội cho đội ngũ cán bộ, giảng viên

trong ĐH được hꢀc hỏi thêm kinh nghiệm nghiên cứu

của nhau.

- Phía lãnh đạo trường ĐH thành viên của ĐH Thái

Nguyên: Phải có tầm nhìn và chính sách thỏa đáng đầu

tư cho nhóm nghiên cứu. Nếu lãnh đạo nhà trường quan

tâm, nhận thức được vai trò quan trꢀng của các nhóm

nghiên cứu mạnh trong đào tạo và nghiên cứu, quan tâm

đầu tư và vun đắp cho các nhà khoa hꢀc và các nhóm

nghiên cứu, gắn đào tạo với nghiên cứu thì nhất định

công tác đào tạo của trường ĐH sẽ có chất lượng tốt và

các nhóm nghiên cứu trong trường sẽ phát triển nhanh và

mạnh, tiến tới các nghiên cứu quốc tế. Do vậy, cần phải

nâng cao nhận thức của giảng viên về tầm quan trꢀng của

nhóm nghiên cứu so với tư duy lợi thế cá nhân cũng như

vai trò của nhóm nghiên cứu trong việc tạo ra uy tín,

thương hiệu cho trường ĐH; Ban hành cơ chế quản lí

cũng như hỗ trợ về cơ sở vật chất/kinh phí cho nhóm

nghiên cứu hoạt động hiệu quả. Đối với các nhóm nghiên

cứu mới thành lập, các nhà quản lí cần hỗ trợ trong việc

xác định mục tiêu rõ ràng và phổ biến đến các thành viên

trong nhóm.

- Để nâng cao năng lực nghiên cứu và làm cho đội

ngũ cán bộ, giảng viên có trình độ tiến sĩ, đặc biệt là

những tiến sĩ trẻ mới bảo vệ trở thành chuyên gia, ĐH

Thái Nguyên nên ban hành quy định bắt buộc người có

hꢀc vị tiến sĩ phải tham gia nghiên cứu, tích cực thực hiện

các đề tài khoa hꢀc và công nghệ.

- Có cơ chế chính sách đặc biệt để lôi cuốn được đội

ngũ nhân lực khoa hꢀc và công nghệ quốc tế đến hợp tác

khoa hꢀc với ĐH Thái Nguyên để nâng cao năng lực

nghiên cứu cho đội ngũ cán bộ, giảng viên của ĐH Thái

Nguyên. Đồng thời, cần có cơ chế khen thưởng rõ ràng,

theo định mức để tạo ra tính hấp dꢁn cho hoạt động

NCKH sẽ góp phần tạo hứng thú, say mê ở đội ngũ cán

bộ, giảng viên, nghiên cứu viên.

- Cùng với cơ chế khen thưởng thì mỗi trường ĐH

thành viên cũng cần tạo được một môi trường khoa hꢀc

năng động thông qua các hình thức giải thưởng khoa hꢀc

và công nghệ để tôn vinh các nhà khoa hꢀc, nghiên cứu

viên có thành tích xuất sắc trong hoạt động NCKH

(Chẳng hạn: Giải thưởng đơn vị nghiên cứu của năm;

Giải thưởng giảng viên xuất sắc của năm...). Có thể tham

khảo mô hình của một số trường ĐH trên thế giới: dành

một khoản ngân sách riêng cho những giảng viên có kết

quả nghiên cứu được công nhận rộng rãi ở trong nước và

quốc tế. Số tiền này tỉ lệ thuận với số công trình công bố

2.2.3. Nâng cao năng lực nghiên cứu cho đội ngũ cán bộ,

giảng viên của Đại học Thái Nguyên

Nâng cao năng lực nghiên cứu cho đội ngũ, giảng

viên trong thời gian tới không chỉ góp phần nâng cao chất

lượng NCKH mà còn từng bước giúp ĐH Thái Nguyên

thực hiện đào tạo chất lượng cao thông qua việc gắn kết

chặt chẽ hoạt động đào tạo với NCKH, từ đó tiến dần tới

các tiêuchí của ĐH nghiên cứu thế giới. Để đạt được điều

đó, chúng tôi đề xuất một số giải pháp cụ thể sau:

-Giaochỉtiêuđàotạocụthểsốlượngcánbộ,giảngviên trong năm và đảm bảo cho hꢀ có thể trang trải cho việc

có trình độ tiến sĩ theo từng năm về cho các trường ĐH tham gia các Hội thảo trong nước và quốc tế.

VJE

Tạp chí Giáo dục, Số 451 (Kì 1 - 4/2019), tr 17-23

2.2.4. Tăng cường và đa dạng hóa nguồn kinh phí cho

hoạt động khoa học công nghệ

3. Kết luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động KHCN của

ĐH Thái Nguyên trong thời gian qua đã đạt được những

kết quả nhất định. Tuy nhiên, hàm lượng khoa hꢀc từ các

kết quả nghiên cứu chưa cao, được thể hiện ở: số lượng

đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ còn hạn chế; ứng dụng các

kết quả nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở phạm vi hẹp, chưa

Với một ĐH mà đào tạo thông qua nghiên cứu và

nghiên cứu để đào tạo chất lượng cao như ĐH Thái

Nguyên hiện nay thì cần tăng tỉ trꢀng đầu tư cho nghiên

cứu, phải được tăng lên thoả đáng so với tỉ lệ đầu tư cho

thiết bị và chuyển giao công nghệ. Kết quả khảo sát 185

cán bộ, các nhà khoa hꢀc cho thấy có đến 178/185 người được nhân rộng và chưa đáp ứng được nhu cầu trong đào

(chiếm 96,2%) cho rằng cần phải tăng cường nguồn kinh tạo; phần lớn các nhiệm vụ chuyển giao công nghệ còn

phí cho hoạt động KHCN. Kinh phí dành cho hoạt động

KHCN ở ĐH Thái Nguyên hiện nay còn khá khiêm tốn

(chưa đến 3% trên tổng kinh phí của ĐH Thái Nguyên).

Đề tài cấp ĐH Thái Nguyên do đơn vị quản lí giai đoạn

2015-2015 trung bình là 30 triệu/đề tài, cấp cơ sở là 5

triệu/đề tài, đây là những con số còn quá khiêm tốn so

với yêu cầu tiến tới trình độ khoa hꢀc quốc tế. Các kinh

phí trên chỉ hỗ trợ cho thuê khoán chuyên môn trong

nước, chưa đủ để làm các thí nghiệm đắt tiền và đặc biệt

là thí nghiệm, báo cáo khoa hꢀc ở nước ngoài và xây

dựng các nhóm nghiên cứu nhằm tập hợp lực lượng, thu

hút cán bộ giỏi về công tác. Trên cơ sở đó, chúng tôi đề

xuất một số giải pháp trong thời gian tới là:

nhỏ lẻ, phạm vi ảnh hưởng còn hạn chế và chưa tạo hiệu

quả rõ rệt trong sản xuất; tỉ trꢀng nguồn thu từ hoạt động

KHCN chưa cao; việc khai thác các nguồn kinh phí khác

nhau cho hoạt động KHCN còn thiếu linh hoạt, hiệu quả.

Trên cơ sở đó, chúng tôi đề xuất một số giải pháp góp

phần tăng cường hàm lượng khoa hꢀc cho hoạt động

KHCN của ĐH Thái Nguyên trong thời gian tới, góp

phần làm hoạt động KHCN tại cơ sở sẽ đạt được những

chuyển biến vượt bậc cả về sốlượngcũng nhưchất lượng.

Tài liệu tham khảo

[1] Chính phủ (2005). Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP về

đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học Việt

Nam giai đoạn 2006-2020.

- Tăng kinh phí cho hoạt động nghiên cứu, tất nhiên

không phải tăng kinh phí một cách “bình quân chủ nghĩa”

mà đầu tư “có trꢀng điểm” những nhiệm vụ theo các

hướng khoa hꢀc và công nghệ mũi nhꢀn, ưu tiên do Giám

đốc/Hiệu trưởng xem xét quyết định trên cơ sở tư vấn của

Hội đồng Khoa hꢀc Đào tạo và các hội đồng ngành/liên

ngành của đơn vị. Tăng mức kinh phí cho các đề tài, đặc

biệt là các đề tài trꢀng điểm cấp Bộ/cấp ĐH Thái Nguyên

để đầu tư tập trung, đủ lực tạo ra những trường phái khoa

hꢀc mạnh, những sản phẩm công nghệ có giá trị cao. Mặt

khác, tăng kinh phí góp phần khuyến khích được người

đảm nhiệm đề tài có “tâm” và đủ “tầm”.

[2] Thủ tướng Chính phủ (2007). Quyết định số

121/2007/QĐ-TTg ngày 27/07/2007 về Quy hoạch

mạng lưới các trường đại học và cao đẳng giai đoạn

2006-2020.

[3] Trần Thị Hồng (2013). Giải pháp thúc đẩy hoạt

động nghiên cứu khoa học xã hội tại Trường Đại

học Khoa học - Đại học Thái Nguyên. Tạp chí Khoa

hꢀc và Công nghệ, Đại hꢀc Thái Nguyên, số 112,

tr 15-19.

[4] Nguyễn Văn Tuấn (2011). Đi vào nghiên cứu khoa

học. NXB Thành phố Hồ Chí Minh.

- Phải có kế hoạch, chiến lược tăng dần mức kinh phí

dành cho hoạt động khoa hꢀc và công nghệ. Trước mắt

ĐH Thái Nguyên cần chỉ đạo các cơ sở GDĐH thành

viên, các đơn vị trực thuộc thực hiện nghiêm chỉnh việc

trích kinh phí cho hoạt động khoa hꢀc và công nghệ theo

Nghị định số 99/2014/NĐ-CP là hằng năm, dành tối

thiểu 5% kinh phí từ nguồn thu hợp pháp của cơ sở

GDĐH để đầu tư phát triển tiềm lực và khuyến khích

hoạt động khoa hꢀc và công nghệ ở cơ sở GDĐH; dành

tối thiểu 3% kinh phí từ nguồn thu hꢀc phí của cơ sở

GDĐH để cho sinh viên và người hꢀc hoạt động NCKH.

[5] Vũ Cao Đàm (2003). Phương pháp luận nghiên cứu

khoa học. NXB Khoa hꢀc và Kĩ thuật.

[6] Trường Đại hꢀc Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (2013).

Các giải pháp đẩy mạnh nghiên cứu khoa học của

Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.

[7] Nguyễn Trung Kiền (2018). Một số biện pháp nâng

cao hứng thú nghiên cứu khoa học cho sinh viên sư

phạm Trường Đại học Vinh. Tạp chí Giáo dục, số

438, tr 18-22.

[8] Đặng Thị Ngꢀc Phương (2016). Nâng cao năng lực

nghiên cứu khoa học cho sinh viên khoa Giáo dục

mầm non Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế.

Tạp chí Giáo dục, số 373, tr 20-23.

- Cần có kế hoạch khai thác các nguồn kinh phí khác

như: Kinh phí sự nghiệp kinh tế (xây dựng cơ bản và

điều tra cơ bản) từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư; Bộ Tài

Nguyên và Môi trường và các bộ khác; từ các doanh

nghiệp và địa phương.

[9] Lưu Xuân Mới (2003). Phương pháp luận nghiên

cứu khoa học. NXB Đại hꢀc Sư phạm.

7 trang yennguyen 13160 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Một số giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cho cán bộ, giảng viên ở Đại học Thái Nguyên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

mot_so_giai_phap_nang_cao_chat_luong_nghien_cuu_khoa_hoc_cho.pdf