Luận văn Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn
toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.
Học viên
Phan Thị Sa
MỤC LỤC
Mꢀ ĐꢁU ....................................................................................................................1
CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN
CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ .......8
1.1. Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự..........8
1.2. Nội dung, quy trình thực hành quyền công tố của VKS trong giai đoạn xét
xử sơ thꢀm vụ án hình sự ..........................................................................................18
1.3. Những yếu tố đảm bảo thực hành quyền công tố của VKSND trong giai
đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự............................................................................25
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG
GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM
SÁT NHÂN DÂN HUYỆN MỘ ĐỨC, TỈNH QUẢNG NGÃI ...........................31
2.1. Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự của
VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi ...............................................................31
2.2. Những kết quả đạt được của công tác thực hành quyền công tố trong giai
đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự của VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng
Ngãi...........................................................................................................................35
2.3. Những hạn chế và nguyên nhân hạn chế............................................................44
CHƯƠNG 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC
THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ
THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN MỘ ĐỨC, TỈNH
QUẢNG NGÃI ........................................................................................................52
3.1. Quan điểm tăng cường công tác thực hành quyền công tố của VKSND
huyện Mộ Đức trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự..................................52
3.2. Các giải pháp tăng cường công tác hành quyền công tố của VKSND huyện
Mộ Đức trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự thời gian tới........................57
KꢂT LUẬN..............................................................................................................75
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH MỤC CÁC TỪ VIꢂT TẮT
BLHS
Bộ luật Hình sự
CB, CC
CQĐT
ĐTV
Cán bộ, công chức
Cơ quan điều tra
Điều tra viên
HĐXX
KSV
Hội đồng xét xử
Kiểm sát viên
TAND
TNHS
TTHS
Tòa án nhân dân
Trách nhiệm hình sự
Tố tụng hình sự
VKS
Viện kiểm sát
VKSND
VKSNDTC
Viện kiểm sát nhân dân
Viện kiểm sát nhân dân tối cao
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Thống kê số vụ án/bị cáo bị truy tố được đưa ra xét xử giai đoạn 2011-
2017 và 6/2018..........................................................................................................39
Bảng 2.2. Thống kê số vụ án/bị cáo bị truy tố được đưa ra xét xử giai đoạn 2011-
2017...........................................................................................................................41
Bảng 2.3. Thống kê số vụ án/bị can Tòa trả hồ sơ điều tra bổ sung.........................43
Mꢀ ĐꢁU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thực hành quyền công tố của VKSND là một dạng thực hành quyền lực nhà
nước trong lĩnh vực tư pháp. Không có cá nhân, cơ quan nhà nước nào có thể thay
thế VKSND trong việc truy tố kẻ phạm tội ra trước Toà. Thực hành quyền công tố
của VKSND nhằm đảm bảo mọi hành vi phạm tội, người phạm tội phải được phát
hiện, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử kịp thời, nghiêm minh, đúng người, đúng tội,
đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không để lọt tội phạm và người phạm
tội, không để người nào bị khởi tố, bị bắt, tạm giữ, tạm giam, bị hạn chế quyền con
người, quyền công dân trái luật. Với vị trí, vai trò quan trọng đó, Đảng ta đã dành
sự quan tâm lớn đến công tác thực hành quyền công tố của VKSND như: Nghị
quyết số 08-NQ/TW ngày 01/01/2002 của Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng
tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới đã chỉ rõ: "Nâng cao chất lượng công
tố của Kiểm sát viên tại phiên tòa, bảo đảm tranh tụng dân chủ với luật sư, người
bào chữa và những người tham gia tố tụng khác…". Nghị quyết Đại hội Đảng toàn
quốc lần thứ IX đã chỉ rõ: “Viện kiểm sát nhân dân tập trung làm tốt chức năng công
tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp”. Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị
về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 khẳng định: “Trước mắt, viện kiểm
sát nhân dân giữ nguyên chức năng như hiện nay là thực hành quyền công tố và
kiểm sát hoạt động tư pháp... tăng cường trách nhiệm của công tố trong hoạt động
điều tra”. "Nâng cao chất lượng tranh tụng tại các phiên tòa xét xử, coi đây là khâu
đột phá của hoạt động tư pháp" [3]. Các chủ trương, quan điểm đó đã được cụ thể
hóa trong Hiến pháp năm 2013, tại khoản 1, Điều 107 và khoản 2, Điều 3 Luật tổ
chức Viện kiểm sát nhân dân 2014 khẳng định: “Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan
thực hành quyền công tố…của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [15].
“Thực hành quyền công tố là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng
hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực
hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong
1
suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự” [19].
Thời gian qua, công tác thực hành quyền công tố của VKSND đã đạt được
những kết quả quan trọng, đã hạn chế tình trạng truy tố oan sai, đã phát hiện, khởi
tố, xử lý kịp thời các hành vi phạm tội và tội phạm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước,
quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân góp phần hiệu quả trong công cuộc đấu
tranh phòng và chống tội phạm, giữ vững an ninh trật tự, an toàn xã hội. Bên cạnh
đó, thực tiễn cho thấy công tác thực hành quyền công tố vẫn còn những hạn chế, bất
cập như: vẫn còn một số vụ án truy tố oan, sai gây bức xúc trong nhân dân, tình
trạng bỏ lọt tội phạm, chất lượng xét hỏi của KSV còn hạn chế, KSV chưa làm tốt
công tác chuꢀn bị cho hoạt động xét xử, chất lượng tranh tụng trong nhiều phiên tòa
hưa thực sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp... Nhận thức được vấn đề đó, Nghị
quyết Đại hội XII của Đảng tiếp tục khẳng định: “Viện Kiểm sát nhân dân thực
hành quyền công tố…; được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức của Tòa án; tăng
cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra” [11, tr.179]. Vì vậy, cải cách
tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động thực hành quyền công tố của VKSND là
một đòi hỏi cấp bách của Đảng, Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, phức tạp
của công cuộc đấu tranh chống và phòng ngừa vi phạm pháp luật, bảo vệ các quyền
và lợi ích hợp pháp của nhà nước, tổ chức và công dân, với trách nhiệm là một công
chức trong ngành, công tác ở một địa bàn cụ thể, học viên đã chọn đề tài: “Thực
hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn huyện
Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi” làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Luật hình sự là cần
thiết về lý luận cũng như thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cꢃu liên quan đến đề tài
Qua tìm hiểu về vấn đề này, tác giả nhận thấy, có khá nhiều công trình khoa
học đề cập đến vấn đề này, bước đầu tập hợp được một số công trình tiêu biểu sau:
- Luận án tiến sĩ Luật học, “Quyền công tố ở Việt Nam” của Lê Thị Tuyết Hoa,
(2005) [16]. Đã đề cập đến những vấn đề lý luận về vấn đề quyền công tố ở một số
nước trên thế giới và trong TTHS ở Việt Nam và thực trạng tổ chức thực hành
2
quyền công tố trong TTHS ở Việt Nam và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp
luật về hoạt động công tố ở trước Tòa án.
- Luận văn thạc sỹ Luật hình sự, “Nâng cao chất lượng thực hành quyền
công tố của Viện Kiểm sát nhân dân cấp huyện trong cải cách tư pháp ở nước ta”
của Lương Thúy Hà (2012) [13]. Đã đề cập đến một số vấn đề lý luận về thực hành
quyền công tố của VKSND, pháp luật về thực hành quyền công tố của VKSND cấp
huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao
chất lượng thực hành quyền công tố của VKSND cấp huyện.
- Luận văn thạc sỹ Luật học, “Chức năng thực hành quyền công tố của Viện
kiểm sát nhân dân (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Nông)” của Lê
Thanh Hưng (2015) [17]. Đã đề cập một số vấn đề lý luận cơ bản về quyền công tố
trong TTHS. Đánh giá thực trạng thực hành quyền công tố ở địa bản tỉnh Đăk Nông
và đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hành quyền công tố.
- Luận văn thạc sỹ Luật học, “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét
xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định”, của
Nguyễn Hữu Phước (2016). Đã đề cập đến một số vấn đề lý luận về quyền công tố
và thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự, đánh giá
thực trạng vấn đề này tại địa phương huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định và đề xuất
một số giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả hơn nội dung này tại địa phương.
- Luận văn thạc sỹ Luật học, “Năng lực tranh tụng của Kiểm sát viên thực
hành quyền công tố trong các vụ án hình sự đáp ứng yêu cầu áp dụng nguyên tắc
tranh tụng ở Việt Nam hiện nay” của Bùi Thị Thúy Hằng (2016) [14]. Đề cập đến
cơ sở lý luận, thực trạng vấn đề năng lực tranh tụng của KSV thực hành quyền công
tố trong vụ án hình sự và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực tranh
tụng của KSV thực hành quyền công tố trong vụ án hình sự.
- Luận văn thạc sỹ Luật học, “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét
xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn huyện Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi”, của
Trương Thị Thu Thắm (2017). Đã phân tích rõ thêm một số vấn đề lý luận về thực
hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự, thực trạng pháp
3
luật về thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm và đề xuất một số
giải pháp tăng cường công tác thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ
thꢀm vụ án hình sự.
- Luận văn thạc sỹ Luật học, “Thực hành quyền công tố đối với tội cố ý gây
thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo pháp luật tố tụng
hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi” của Lý Tường Vy
(2017) [42]. Đề cập đến một số vấn đề lý luận và thực trạng thực hành quyền công
tố đối với loại tội phạm này tại địa phương và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị
nhằm nâng cao hiệu quả công tác này.
Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu là sách, đề tài khoa học cấp bộ,
luận văn, bài viết…liên quan đến các nội dung của luận văn như: Sách, “Một số vấn
đề về tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với
hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách tư pháp”, của Nguyễn Hải Phong chủ
biên, Nxb Tư Pháp 2013; Sách,“Những nội dung mới trong Bộ luật tố tụng hình sự
năm 2015”, Nxb Chính trị quốc gia của Lê Hữu Thể; Bài viết: Một số vấn đề lý
luận cơ bản về quyền công tố của tác giả Lê Cảm trên Tạp chí Tòa án nhân dân, số
6/2000; Một số vấn đề về quyền công tố của tác giả Trần Văn Độ trên Tạp chí Luật
học, Số 3/2001; Cơ quan thực hành quyền công tố trong cải cách tư pháp ở nước ta
hiện nay của tác giả Đỗ Văn Đương, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 79/2006);
Viện kiểm sát hay Viện công tố của tác giả Nguyễn Thái Phúc, Tạp chí Khoa học
Pháp luật, số 2/2007.
Các công trình nghiên cứu trên với những cách tiếp cận khác nhau, đã làm rõ
một số vấn đề liên quan trực tiếp và gián tiếp đến các vấn đề lý luận, thực tiễn cũng
như định hướng, giải pháp giải quyết vấn đề liên quan đến đề tài. Một số công trình
nghiên cứu đã tập trung vào nội dung thực hành quyền công tố của VKSND trong
giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự tại một số địa phương cụ thể, và đề xuất các
giải pháp gắn liền với điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương đó. Các kết quả nêu
trên sẽ được tác giả tiếp tục kế thừa có chọn lọc, vận dụng hợp lý vào các nội dung
cụ thể của luận văn. Tuy nhiên, tác giả nhận thấy, thực hành quyền công tố của
4
VKSND trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự cần tiếp tục được làm rõ thêm
một số vấn đề, đặc biệt là trong quá trình thực thi Bộ luật Hình sự 2015 và Bộ luật
Tố tụng hình sự 2015, cũng như yêu cầu thực hiện chiến lược cải cách tư pháp hiện
nay. Do vậy, việc nghiên cứu về công tác thực hành quyền công tố trong hoạt động
xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi là rất cần thiết, trên
cơ sở đó sẽ đưa ra các giải pháp để tiếp tục tăng cường hoạt động này nhằm đáp ứng
được yêu cầu của địa phương và tiến trình cải cách tư pháp hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cꢃu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất giải pháp tăng cường công tác thực hành quyền công tố trong giai
đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự tại VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi
trong thời gian đến.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động thực hành quyền công tố của VKSND
trong hoạt động xét xử vụ án hình sự ở nước ta.
- Đánh giá thực tiễn thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm
vụ án hình sự tại VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian qua.
- Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường công tác thực hành quyền công tố
trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự của VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh
Quảng Ngãi.
4. Đối tượng và phꢄm vi nghiên cꢃu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Là công tác thực hành quyền công tố trong hoạt động xét xử sơ thꢀm các vụ
án hình sự của VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu công tác thực hành quyền công tố của
VKSND cấp huyện trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm các vụ án hình sự theo quy định
của BLTTHS về vấn đề này.
- Phạm vi về không gian: Nghiên cứu công tác thực hành quyền công tố của
5
VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi.
- Phạm vi về thời gian: Số liệu được sử dụng nghiên cứu được tổng hợp từ
kết quả thống kê từ năm 2011-2017 và đến tháng 6 năm 2018.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cꢃu
5.1. Cơ sở lý luận
Nghiên cứu trên cơ sở của phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa Mác- Lênin và quan điểm của Đảng
Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật, về cải cách tư pháp.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu và sử dụng ở mức độ
khác nhau trong những nội dung khác nhau như: Phương pháp phân tích - tổng
hợp; Phương pháp luật học so sánh; Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển
hình, khảo sát thực tiễn; Phương pháp chuyên gia; Phương pháp lịch sử.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Làm rõ hơn một số vấn đề lý luận và pháp luật về thực hành quyền công tố
của VKSND trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự.
Nhận thức được những kết quả đạt được, hạn chế yếu kém trong thực hành
quyền công tố của VKSND huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn xét xử
sơ thꢀm vụ án hình sự. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thực hành quyền công tố
của VKSND cấp huyện trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự hiện nay.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu còn là nguồn tài liệu tham khảo cho các cơ quan có thꢀm
quyền trong việc xây dựng, hoạch định chính sách khi xem xét sửa đổi, bổ sung các
quy định liên quan đến công tác thực hành quyền công tố của VKSND, là nguồn tư
liệu tham khảo cho đội ngũ cán bộ, công chức trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi và các
địa phương khác, đặc biệt là đối với đội ngũ cán bộ, công chức trong ngành kiểm
sát trong quá trình thực thi chức trách, nhiệm vụ liên quan đến vấn đề này.
6
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của
luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thực hành quyền công tố của trong giai
đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự.
Chương 2: Thực trạng thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ
thꢀm vụ án hình sự tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi.
Chương 3: Quan điểm và giải pháp tăng cường thực hành quyền công tố
trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự của Viện Kiểm sát nhân dân huyện
Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi thời gian đến.
7
CHƯƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN
CÔNG TỐ TRONG GIAI ĐOẠN XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
1.1. Thực hành quyền công tố trong giai đoꢄn xét xử sơ thꢅm vụ án
hình sự
1.1.1. Giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
1.1.1.1. Khái niệm xꢀt xử và xꢀt xử sơ thẩm vụ án hình sự
Từ điển Tiếng Việt "Xét xử là việc xem xét và xử các vụ án" [20, tr.148].
Đây là một trong những hoạt động đặc trưng, là chức năng, nhiệm vụ của các Tòa
án, các Tòa án là những cơ quan duy nhất của một nước được đảm nhiệm chức năng
xét xử, chức năng này còn được gọi là chức năng bảo vệ pháp luật có mối quan hệ
trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của con người, quyền của công dân.
Từ điển Luật học của Viện Khoa học Pháp lý cho rằng: “Xꢀt xử là hoạt động
xem xꢀt, đánh giá bản chất pháp lý của vụ việc nhꢁm đưa ra một phán xꢀt về tính
chất, mức độ pháp lý của vụ việc, từ đꢂ nhân danh Nhà nước đưa ra một pháp quyết
tương ứng với bản chất, mức độ trái hay không trái pháp luật của vụ việc (xꢀt xử vụ
án hình sự, dân sự, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính...)” [30, tr.869].
Như vậy, có thể hiểu xét xử là quá trình áp dụng các biện pháp cần thiết do
luật định để kiểm tra lại tính hợp pháp và có căn cứ của toàn bộ các quyết định mà
CQĐT, VKS đã thông qua trước khi chuyển vụ án hình sự sang Tòa án, nhằm loại
trừ các những hậu quả tiêu cực do sơ suất, sai lầm hoặc sự lạm dụng đã bỏ lọt tội
trong ba giai đoạn tố tụng hình sự trước đó (khởi tố, điều tra và truy tố), chuꢀn bị
đưa vụ án ra xét xử, hoặc trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc đình chỉ (hay tạm
đình chỉ) vụ án.
Dưới góc độ khoa học pháp lý, hiện nay khái niệm xét xử sơ thꢀm có nhiều
cách tiếp cận khác nhau. Từ điển Luật học giải thích: “xét xử sơ thẩm là lần đầu
tiên đưa vụ án ra xét xử tại một Tòa án có thẩm quyền” [30, tr.870]. Theo đó,
phạm vi rộng xét xử sơ thꢀm bao gồm các vụ án dân sự, hình sự, hành chính...
8
điểm quan trọng nhất ở đây là đã thể hiện được đặc trưng của xét xử sơ thꢀm là
“lần đầu tiên” đưa vụ án ra xét xử và do “một Tòa án có thẩm quyền” thực hiện,
tuy nhiên, hạn chế là chưa phân định sự khác biệt và đặc trưng riêng của việc xét
xử sơ thꢀm các vụ án, trong đó có việc xét xử sơ thꢀm các vụ án hình sự - một
trong những hoạt động được coi là trung tâm của hoạt động tố tụng hình sự, bởi lẽ
nguyên tắc cơ bản và quan trọng nhất trong tố tụng hình sự là “không ai bị coi là có
tội và phải chịu hình phạt khi chưa cꢂ bản án kết tội của Tòa án đã cꢂ hiệu lực
pháp luật”, do đó, có thể nói hoạt động truy tố của VKS hướng tới việc tạo căn cứ
cho hoạt động xét xử, bản án và các quyết định của Tòa án là căn cứ pháp lý để tiến
hành hoạt động thi hành án, biến việc truy cứu TNHS đối với người phạm tội của các
cơ quan tiến hành tố tụng phát huy tác dụng trên thực tế [23, tr.58].
Như vậy, có thể khái quát xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự là giai đoạn tiếp theo
của quá trình tố tụng hình sự mà Tòa án được giao thꢀm quyền, sau khi nghiên cứu
hồ sơ vụ án, lần đầu tiên đưa vụ án hình sự ra xem xét công khai tại phiên tòa, nhằm
xác định có hay không có tội phạm xảy ra, một người có phải là người phạm tội hay
không để từ đó đưa ra bản án, quyết định phù hợp với tính chất của vụ án mà VKS
đã truy tố. Từ phân tích trên, có thể nhận thấy xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự có
những đặc trưng cơ bản như sau: i) là một giai đoạn tố tụng hình sự có tính chất bắt
buộc; ii) là xét xử lần đầu vụ án, do đó vụ án được đưa ra giải quyết công khai
với sự có mặt đầy đủ các người tham gia tố tụng; iii) có kết quả là một bản án,
quyết định công minh, có căn cứ và đúng pháp luật; iv) góp phần vào việc xử lý
triệt để và dứt điểm vụ án hình sự, qua đó, giảm thiểu tối đa tình trạng giải quyết
kéo dài vụ án, duy trì công lý, tạo công bằng trong xã hội, trấn an dư luận và bảo
đảm quyền lợi của công dân, tổ chức và nhà nước.
1.1.1.2. Khái niệm giai đoạn xꢀt xử sơ thẩm vụ án hình sự
Trên phương diện luật học, cách hiểu về giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình
sự tương đối rõ, tác giả đồng tình với quan điểm của một số tác giả về vấn đề này
được trình bày tại công trình [22, tr.13] và [8, tr.12]. Theo đó, có thể hiểu giai đoạn
xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự là một giai đoạn trong tố tụng hình sự, trong đó Tòa án
9
có thꢀm quyền thay mặt Nhà nước tiến hành việc xét xử lần đầu, toàn diện, tổng thể
vụ án hình sự trên cơ sở bản cáo trạng của VKS, xem xét đánh giá chứng cứ và dựa
trên kết quả tranh tụng tại phiên tòa làm cơ sở để ra các phán quyết công minh, có căn
cứ và đúng pháp luật bằng bản án và quyết định của mình.
Thời điểm của giai đoạn xét xử sơ thꢀm được bắt đầu từ khi Tòa án nhận
được hồ sơ vụ án hình sự (với quyết định truy tố bị can trước Tòa án kèm theo bản
cáo trạng) do VKS chuyển sang và kết thúc bằng một bản án (quyết định) có hiệu
lực pháp luật của Tòa án. Như vậy, giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự là một
giai đoạn tố tụng độc lập, trong đó bao gồm chuꢀn bị xét xử và phiên tòa sơ thꢀm.
Chuꢀn bị xét xử là tiền đề cần thiết, quan trọng cho việc mở phiên tòa và tiến hành
phiên tòa, còn phiên tòa sơ thꢀm là hình thức đặc trưng của giai đoạn này, là nơi thể
hiện đậm nét nhất nội dung của các nguyên tắc tố tụng hình sự.
1.1.2. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của VKS trong giai đoạn xét xử sơ
thẩm vụ án hình sự
1.1.2.1. Chức năng của VKS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê: "Chức năng là phương diện hoạt
động có tính chất cơ bản, xuất phát từ bản chất của sự vật, hiện tượng, từ mục đích,
ý nghĩa xã hội của việc giải quyết các nhiệm vụ đꢂ đặt ra" [20, tr.62]. Theo đó có
thể hiểu, chức năng của cơ quan nhà nước là những phương diện hoạt động chủ yếu
có tính chất cơ bản và lâu dài của riêng cơ quan đó, nhằm thực hiện những mục tiêu
nhất định trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn luật định để phục vụ việc thực hiện
chức năng chung của bộ máy nhà nước. Hiến pháp năm 2013, Điều 109 quy định:
“Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư
pháp”. Trên cơ sở đó, tại Điều 2 Luật tổ chức VKSND năm 2014 đã làm rõ đặc
trưng chức năng của VKSND thể hiện trên hai phương diện: i) “Thực hành quyền
công tố là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự để thực hiện
việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi giải
quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố,
điều tra, truy tố, xꢀt xử vụ án hình sự” [19]. Có thể khẳng định, VKS thực hành
10
quyền công tố ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố
và trong suốt quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự, trong đó có chức năng
thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự; ii) “Kiểm
sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp
pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư
pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội
phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc
giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh,
thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt
động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật” [19]. Đây
là một chức năng mang tính đặc thù của hệ thống cơ quan VKS ở Việt Nam, trong
đó có chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp đối với việc giải quyết vụ án hình sự
trong giai đoạn sơ thꢀm.
Như vậy, trên phương diện pháp luật thực định, chức năng thực hành quyền
công tố (về bản chất là chức năng buộc tội của Nhà nước) được giao cho VKS các
cấp thực hiện trong tố tụng hình sự, từ khi khởi tố vụ án, điều tra, truy tố và thực
hành công tố tại các phiên toà xét xử vụ án hình sự, trong giai đoạn này VKSND,
KSV thay mặt nhà nước thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát
hoạt động tư pháp.
1.1.2.2. Nhiệm vụ, quyền hạn của VKS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án
hình sự
Nhiệm vụ, quyền hạn của VKS trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự
là những hoạt động cụ thể của VKS từ khi Tòa án thụ lý xét xử cho đến khi bản án
có hiệu lực pháp luật không bị kháng cáo, kháng nghị nhằm thực hiện chức năng
thực hành quyền công tố. Ở nước ta, nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi thực hành
quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm vụ án hình sự bao gồm: Công bố cáo
trạng, công bố quyết định truy tố theo thủ tục rút gọn, quyết định khác về việc buộc
tội đối với bị cáo tại phiên tòa; Xét hỏi, xem xét vật chứng, xem xét tại chỗ; Luận
tội, tranh luận, rút một phần hoặc toàn bộ quyết định truy tố; kết luận về tội khác
11
bằng hoặc nhẹ hơn; phát biểu quan điểm của VKS về việc giải quyết vụ án tại phiên
tòa; Kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án trong trường hợp oan, sai, bỏ lọt tội
phạm, người phạm tội; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác khi thực hành quyền
công tố trong giai đoạn xét xử sơ thꢀm.
1.1.3. Thực hành quyền công tố của VKS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm
vụ án hình sự
1.1.3.1. Quyền công tố và thực hành quyền công tố
Theo Đại từ điển Tiếng Việt, công tố có nghĩa là "điều tra, truy tố và buộc tội
kẻ phạm pháp trước Tòa án" [43, tr.204]. Theo đó, công tố bao gồm cả hoạt động
điều tra và truy tố, buộc tội kẻ phạm tội trước Tòa án. Theo Từ điển Luật học, công
tố "là quyền của nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội"
[30, tr.188], tiếp cận này chưa rõ ràng, bởi khái niệm "truy cứu trách nhiệm hình
sự" còn bao gồm cả hoạt động xét xử của Tòa án.
Về mặt nguồn gốc, việc ra đời quyền công tố cũng có những quan điểm khác
nhau, tác giả thống nhất với Võ Thành Đủ và một số nhà nghiên cứu khác về giải
thích nguồn gốc của quyền công tố, tập trung vào hai hướng là: i) quyền công tố ra
đời gắn liền với nền dân chủ tư sản và hình thành từ cuối thế kỷ XIII đầu thế kỷ thứ
XIV, khi Nhà nước phong kiến tan rã, với học thuyết tam quyền phân lập trong tổ
chức và thực hiện quyền lực Nhà nước đã dẫn đến tách hệ thống Tòa án ra khỏi hệ
thống cơ quan hành pháp và hình thành nhánh quyền lực thứ ba là quyền xét xử.
Cùng với sự phát triển của hệ thống pháp luật, quyền công tố mới xuất hiện với tính
chất là buộc tội trước Tòa án khi Tòa án xét xử các tội phạm hình sự. Như vậy,
quyền công tố là một quyền độc lập tồn tại song song với quyền xét xử của Tòa án;
ii) quyền công tố ra đời gắn liền với sự ra đời của Nhà nước và pháp luật, do đó
quyền công tố tồn tại trong tất cả các Nhà nước từ Nhà nước chiếm hữu nô lệ đến
Nhà nước ngày nay. Quyền công tố ban đầu chỉ mang tính xã hội và dần phát triển
và đòi hỏi phải có một cơ quan nhà nước thực hiện đó là Cơ quan công tố hoặc
VKS, tác giả đồng tình với quan điểm thứ nhất về vấn đề này. Ở Việt Nam, tác giả
đồng tình rằng thuật ngữ "công tố", "quyền công tố" đã xuất hiện từ thời Pháp thuộc
12
và tiếp tục được sử dụng trong khá nhiều văn bản pháp luật, chủ yếu là các sắc lệnh
vào giai đoạn đầu của chính thể Việt Nam Dân chủ cộng hòa với tên gọi là Viện
Công tố. Quốc hội khóa I, kỳ họp thứ 8 đã thông qua Đề án của Hội đồng Chính
phủ về việc thành lập hệ thống Viện Công tố và đến năm 1960 mới chuyển thành
VKSND [7, tr.581]. Trong tiến trình thực hiện cải cách bộ máy nhà nước, cải cách
hoạt động tư pháp, khi đề cập đến chức năng của VKSND thì khái niệm "công tố",
"quyền công tố" lại được các nhà nước nghiên cứu đề cập nhiều hơn.
Khát quát các công trình nghiên cứu về vấn đề này, tác giả đồng tình với một
số quan điểm là sự khác nhau chủ yếu tập trung vào các nhóm các cơ bản sau:
Thứ nhất: công tố không phải là chức năng độc lập của VKS, mà chỉ là hình
thức thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật và chỉ có trong giai đoạn
xét xử các vụ án hình sự, tức là khi kiểm sát việc xét xử các vụ án hình sự thì KSV
thực hành quyền công tố để buộc tội bị cáo tại phiên tòa [31, tr85-86], quan điểm
này phổ biến từ những năm trước đây và cũng là quan điểm cơ bản của một số nhà
khoa học pháp lý Xô viết. Nhìn nhận như vậy đã đồng nhất quyền công tố với chức
năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật khi xét xử hình sự tại phiên tòa, thu hẹp
phạm vi quyền công tố, chưa thấy hết vị trí, vai trò của VKS khi thực hành quyền
công tố được Nhà nước giao cho, vì hoạt động truy tố và buộc tội của VKS tại phiên
tòa xét xử vụ án hình sự chỉ là một trong số các quyền hạn của VKS khi thực hành
quyền công tố.
Thứ hai: quyền công tố là quyền của Nhà nước giao cho VKSND truy tố
người phạm tội ra trước Tòa án để xét xử. Quan điểm này nhấn mạnh vai trò duy
nhất của quyền công tố trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự, [24] hạn chế của quan
điểm này là thu hẹp phạm vi của quyền công tố là truy tố và buộc tội của VKSND
tại Tòa án.
Thứ ba: quyền công tố là quyền của VKS nhân danh Nhà nước để bảo vệ lợi
ích công (lợi ích của Nhà nước, xã hội và của công dân) khi có các hành vi vi phạm
pháp luật. Do đó, quyền công tố không chỉ có trong lĩnh vực tố tụng hình sự mà còn
có cả trong lĩnh vực tố tụng dân sự và tố tụng hành chính [29]. Quan điểm này đã
13
mở rộng phạm vi quyền công tố sang cả lĩnh vực tố tụng dân sự và lĩnh vực tố tụng
hành chính là chưa thật sự chuꢀn xác, bởi lẻ, đối với các vụ án dân sự, hôn nhân và
gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, hành chính thì VKS không khởi tố vụ án
trong một số trường hợp như trước đây mà việc khởi kiện vụ án này thuộc trách
nhiệm của đương sự (dựa trên nguyên tắc tự nguyện), đồng thời khi đơn khởi kiện
của đương sự hợp lệ thì Tòa án phải thụ lý và đưa ra xét xử không lệ thuộc vào
quyết định của VKS.
Thứ tư: quyền công tố là quyền của Nhà nước được giao cho VKS để thực
hiện việc truy cứu TNHS đối với người phạm tội, nhằm đưa người đó ra xét xử và
thực hiện sự buộc tội người đó trước Tòa án [27, tr.140]. Tác giả đồng tình cao với
quan điểm này và nhận thấy, đây là quan điểm chung được thừa nhận nhiều hiện
nay, cách tiếp cận này phù hợp với kết quả nghiên cứu lý luận về pháp luật và thực
tiễn thực hiện chức năng, nhiệm vụ của VKSND hiện nay ở nước ta. Xét trong điều
kiện cụ thể đó, quan điểm thứ tư về quyền công tố còn cho phép chúng ta xác định
đúng đắn các vấn đề sau đây: i) quyền công tố là quyền của Nhà nước được giao
cho VKS; ii) quyền công tố chỉ tồn tại trong lĩnh vực tố tụng hình sự, không tồn tại
trong lĩnh vực tố tụng dân sự và tố tụng hành chính; iii) nội dung của quyền công tố
là truy cứu TNHS và buộc tội đối với người phạm tội; iv) quyền công tố gắn liền
với một tội phạm cụ thể; v) phạm vi của quyền công tố được bắt đầu từ khi có hành
vi phạm tội xảy ra và kết thúc khi bản án có hiệu lực pháp luật, tuy nhiên trên thực
tế hoạt động thực hiện quyền công tố bắt đầu kể từ khi tiếp nhận xử lý tố giác, tin
báo về tội phạm và kết thúc khi Tòa án ra bản án, quyết định có hiệu lực thi hành.
Từ sự phân tích nêu trên, tác giả đồng tình với một số nhà khoa học, có thể hiểu:
Quyền công tố là quyền của Nhà nước giao cho VKS thực hiện việc truy cứu trách
nhiệm hình sự đối với người phạm tội nhꢁm truy tố, người phạm tội ra trước Tòa án
để xét xử và thực hiện sự buộc tội người đꢂ trước phiên tòa nhꢁm bảo đảm quyền
con người, quyền công dân được công nhận, tôn trọng, bảo vệ và thực hiện theo quy
định củba Hiến pháp và pháp luật.
Trên cơ sở phân tích quyền công tố ở nước ta hiện nay, có thể khẳng định
14
Tải về để xem bản đầy đủ
86 trang
22801
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_thuc_hanh_quyen_cong_to_trong_giai_doan_xet_xu_so_t.pdf
