Luận văn Thiết kết máy tự động đo độ kiềm của nước
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SAO ĐỎ
PHAN THÀNH TRUNG
THIẾT KẾT MÁY TỰ ĐỘNG ĐO ĐỘ KIỀM CỦA NƯỚC
LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: KỸ THUẬT ĐIỆN TỬ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN HỮU PHÁT
HẢI DƯƠNG – NĂM 2018
Học viên: Phan Thành Trung
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan các kết quả nghiên cứu đưa ra trong khóa luận tốt nghiệp này
là các kết quả thu được trong quá trình nghiên cứu của riêng tôi với sự hướng dẫn của
thầy Nguyễn Hữu Phát, không sao chép bất kì kết quả nghiên cứu nào của tác giả khác.
Nội dung nghiên cứu có tham khảo và sử dụng một số thông tin, tài liệu từ các
nguồn tài liệu đã được liệt kê trong danh mục các tài liệu tham khảo.
Nếu sai tôi xin chịu mọi hình thức kỷ luật theo quy định.
Hải Dương, ngày 15 tháng 7 năm 2018
Tác giả luận văn
Phan Thành Trung
Học viên: Phan Thành Trung
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
MỤC LỤC...................................................................................................................3
DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ ..............................................................................6
MỞ ĐẦU.....................................................................................................................1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN.......................................................................................2
Tổng quan.....................................................................................................2
Mục tiêu và phạm vi.....................................................................................2
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT ...........................................................................5
2.1. Lý thuyết về độ kiềm....................................................................................5
2.1.1 Các khái niệm chung ................................................................................5
2.2.1 Phương pháp chuẩn độ...........................................................................13
2.2.2 Phương pháp chênh lệnh ion..................................................................14
Chỉ tiêu kỹ thuật .........................................................................................17
3.1.1 Yêu cầu chức năng..................................................................................17
3.1.2 Yêu cầu phi chức năng............................................................................17
Các sơ đồ của thiết kế.................................................................................17
Khối cấp axit ..............................................................................................22
Khối điều khiển ..........................................................................................28
Khối đo đạc ................................................................................................35
Khối cấp nước ............................................................................................37
Khối nguồn.................................................................................................39
Một số sơ cấu cơ khí...................................................................................40
5.1 Môi trường đo kiểm và đầu vào .................................................................45
Học viên: Phan Thành Trung
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
Kết quả .......................................................................................................45
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...................................................................................48
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................................49
PHỤ LỤC..................................................................................................................51
Phụ lục 1. Mạch nguyên lý....................................................................................51
Phụ lục 2. Quy trình đo độ pH của nước...............................................................52
Học viên: Phan Thành Trung
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2. 1. Các thành phần tạo nên độ kiềm................................................................6
Bảng 2. 3. Một số giá trị điểm cuối chuẩn độ ...........................................................11
Bảng 5. 1. Kết quả thực nghiệm với đầu vào khác nhau...........................................58
Bảng 5. 2. So sánh sản phẩm với máy APA6000 – Hach........................................ 58
Học viên: Phan Thành Trung
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 2. 2. Phương pháp chuẩn độ...........................................................................133
Hình 3. 1. Sơ đồ tổng thể của thiết kế.......................................................................28
Hình 3. 2. Mô hình máy đo .......................................................................................28
Hình 3. 3. Sơ đồ khối của máy đo.............................................................................29
Hình 3. 4. Sơ đồ trạng thái ........................................................................................31
Hình 4. 1. Khối cấp axit ............................................................................................22
Hình 4. 2. Cụm xilanh axit........................................................................................23
Hình 4. 3. Kết nối cụm cấp axit ................................................................................27
Hình 4. 4. Hoạt động cấp axit ...................................................................................27
Hình 4. 5. Sơ đồ điều khiển bơm, khuấy...................................................................32
Hình 4. 6. Hệ thống encoder .....................................................................................33
Hình 4. 8. Khối đo đạc ..............................................................................................36
Hình 4. 9. Hoạt động đo đạc .....................................................................................36
Hình 4. 10. Mô hình khối đo đạc ..............................................................................37
Hình 4. 11. Khối cấp nước ........................................................................................38
Hình 4. 12. Hoạt động cấp nước ...............................................................................39
Hình 4. 14. Nguồn tổ ong..........................................................................................40
Hình 4. 16. Toàn bộ máy đo......................................................................................41
Hình 4. 17. Phễu nước thải........................................................................................42
Hình 4. 18. Hệ thống chứa axit .................................................................................42
Hình 4. 19. Lưu đồ hoạt động ...................................................................................42
Hình 4. 20. Hoạt động dọn dẹp .................................................................................43
Hình 4. 21. Máy đo trên thực tế ................................................................................44
Học viên: Phan Thành Trung
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
MỞ ĐẦU
Trong những năm gần đây, nghề nuôi trồng thủy – hải sản đang ngày càng phát
triển ở Việt Nam. Cùng với đó, việc áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ là rất
cần thiết để nâng cao chất lượng và số lượng sản phẩm. Độ kiềm là một trong
những thông số quan trọng của nước, có ảnh hưởng trực tiếp đến sức sống và phát
triển của thủy – hải sản. Do đó, thông số độ kiềm cần được theo dõi thường xuyên,
liên tục để có những phương pháp nuôi dưỡng cũng như khắc phục các vấn đề xảy
ra một cách hiệu quả và kịp thời.
Trước nhu cầu đó, em quyết định thực hiện luận văn “Thiết kế máy tự động đo
độ kiềm của nước”. Chiếc máy này sẽ có khả năng đo độ kiềm tổng của nước theo
chu kỳ định sẵn, giá trị đo được sẽ được hiển thị lên màn hình để dễ dàng theo dõi.
Trong việc thực hiện luận văn này, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy
giáo TS. Nguyễn Hữu Phát – giảng viên viện Điện Tử Viễn Thông.
Đồng thời, em cũng xin cảm ơn các bạn sinh viên thuộc phòng nghiên cứu
SANSLAB, phòng 618 thư viện Tạ Quang Bửu, phòng nghiên cứu Cơ điện tử, nhà
C8B, đại học Bách Khoa Hà Nội đã giúp đỡ em rất nhiều trong đề tài này.
Học viên: Phan Thành Trung
1
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN
1.1 Tổng quan
Trong nuôi trồng thủy - hải sản, việc giữ các thông số của nước nuôi phù hợp và
ổn định đóng vai trò quan trọng đến năng suất, chất lượng sản phẩm. Do đó, các
thông số nước cần được theo dõi thường xuyên, liên tục để giúp người nuôi nắm bắt
được tình trạng ao nuôi.
Độ kiềm tổng của nước nuôi là một thông số quan trọng và cũng cần được theo
dõi. Việc đo độ kiềm tổng có thể thực hiện bằng tay với các công cụ, máy đo đã
được thương mại hóa nhiều trên thế giới. Tuy nhiên, làm như vậy sẽ gây tốn nhân
công, thời gian cho người nuôi trồng thủy - hải sản. Thêm nữa, các máy đo tự động
lại có giá rất cao, khiến người nuôi trồng không dễ dàng bỏ tiền ra để đầu tư.
Để giải quyết các vấn đề trên, luận văn này mong muốn đạt được kết quả là
thiết kế thành công một máy tự động đo độ kiềm tổng của nước và giá trị đo được
hiển thị lên màn hình để phục vụ theo dõi, giám sát. Ngoài ra, giá cả của sản phẩm
phải ở mức cạnh tranh với các sản phẩm đang bán trên thế giới.
1.2 Mục tiêu và phạm vi
Luận văn này có thể chia ra hai phần lớn. Phần đầu sẽ trình bày các lý thuyết về
độ kiềm của nước cũng như các phương pháp, quy trình đo độ kiềm tổng bằng tay.
Phần sau trình bày quá trình thiết kế máy đo kiềm tổng và các kết quả đạt được cho
đến hiện tại.
1.3 Một số sản phẩm đã có trên thị trường
1.3.1 Máy phân tích độ kiềm model APA6000 của công ty Hach [1]
Học viên: Phan Thành Trung
2
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
Chiếc máy được phát triển và sản xuất tại công ty Hach – công ty chuyên về sản
xuất, phân phối các thiết bị, hóa chất phân tích dùng trong kiểm tra chất lượng nước
và các loại chất lỏng khác tại phòng thí nghiệm hay ngoài hiện trường. Sản phẩm
này có khả năng đô độ kiềm tổng và độ kiềm phenolphthalein một cách tự động.
Việc hiệu chuẩn cũng được thực hiện tự động. Bảng dưới đây là các thông số kỹ
thuật của máy.
Bảng 1. 1. Thông số kỹ thuật máy đo kiềm APA6000 - Hach
Thông số
Giá trị
Độ chính xác
Tín hiệu ra
> ± 5 % giá trị đọc hay ± 1.0 mg/L, chọn giá trị cao hơn
Analog 4-20 mA
Thang đo
1 đến 250 mg/L
Chu kì hiệu chuẩn
Chu kì
60 phút
8 phút
Kích thước (CxRxD)
Nguồn điện
522 mm x 627 mm x 526 mm (21 x 25 x 21")
90 - 240 V 50/60 Hz ± 2 Hz
Nhỏ hơn 10 phút
Thời gian phản hồi
Nhiệt độ mẫu
Khối lượng
5 đến 50 °C
25.5 kg
1.3.2 Máy đo kiềm Hanna HI755 của công ty Hanna Instruments [2]
Hanna Instruments là công ty toàn cầu về thiết bị phân tích chất lượng. Máy đo
kiềm Hanna HI755 là máy đo bán tự động, người dùng phải tự bỏ thuốc thử, nước
Học viên: Phan Thành Trung
3
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
mẫu vào ống nghiệm. Máy sử dụng công nghệ phân tích cường độ màu để thực hiện
đo đạc. Một số thông số kỹ thuật của máy được cho trong Bảng 1.2 dưới đây.
Bảng 1. 2. Thông số kỹ thuật máy đo kiềm HI755 – Hanna
Thông số
Giá trị
Thang đo
0 đến 300 ppm
1ppm
Độ phân giải
Độ chính xác
Nguồn sáng
Môi trường hoạt động
Nguồn
± 5 % ppm (mg/L) ± 5 %
LED @ 610nm
0 - 50 °C
PIN 1,5V AAA
10 phút sau khi sử dụng
81,5mm x 61mm x 37.5mm
64 g
Tự động tắt
Kích thước
Khối lượng
Từ các bảng thông số kỹ thuật trên, ta thấy rằng chiếc máy đo độ kiềm được tự
động hóa hoàn toàn có kích thước lớn hơn hẳn, đương nhiên, giá cũng cao hơn. Đây
cũng là gợi ý cho việc thực hiện luận văn này của em.
Học viên: Phan Thành Trung
4
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Luận văn Thạc sĩ
Chương này sẽ trình bày các lý thuyết nền tảng về độ kiềm như các khái niệm
chung về độ kiềm, các cách biểu diễn dộ kiềm; mô tả, so sánh ba phương pháp đo
độ kiềm và cuối cùng sẽ nêu một số ảnh hưởng chính của độ kiềm tới nuôi trồng
thủy – hải sản.
2.1. Lý thuyết về độ kiềm
2.1.1 Các khái niệm chung
Độ kiềm (alkalinity): theo tiêu chuẩn ISO 9963-1:1994 [3], là khả năng định
lượng của môi trường nước để phản ứng với các ion hydro. Hay theo một cách dễ
hiểu hơn, độ kiềm là số lượng các bazo trong dung dịch có thể dùng để trung hòa
axit trong dung dịch đó. Độ kiềm là thông số rất quan trọng trong việc xác định khả
năng trung hòa ô nhiễm axit (axit do mưa, do nước thải, v.v..) của nước.
Nguyên nhân chính gây ra độ kiềm của nước tự nhiên là do muối của các axit
yếu gây nên. Ngoài ra, các chất kiềm yếu và bazo mạnh cũng là yếu tố góp phần
gây ra độ kiềm. Trong hầu hết các vùng nước tự nhiên, tất cả các ion ngoại trừ
HCO3 và CO32 đều có nồng độ thấp. Do đó, độ kiềm cacbonat xấp xỉ bằng độ kiềm
tổng. Xem phương trình sau:
CO2 CaCO3 H2O Ca2 CO32
(2.1)
Độ kiềm (thường được ký hiệu là AT) đo khả năng trung hòa axit của một dung
dịch đến điểm pH tương đương của cacbonat hoặc bicacbonat. Độ kiềm bằng với
tổng số nhiệt động lực học của bazo trong dung dịch. Trong môi trường tự nhiên, vì
có sự hòa tan đá cacbonat và hòa tan cacbon dioxit trong khí quyển nên ion
cacbonat có hàm lượng lớn nhất, do đó độ kiềm cacbonat góp phần lớn trong độ
Học viên: Phan Thành Trung
5
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
kiềm tổng. Các thành phần khá phổ biến khác tạo nên độ kiềm tổng gồm borat,
hydroxit, photphat, silicat, amoni hòa tan, các bazo liên hợp của một số axit hữu cơ
và sunphat. Bảng 2.1 dưới đây minh họa sự đóng góp của các thành phần trong độ
kiềm của nước biển ở pH = 8 [4].
Bảng 2. 1. Các thành phần tạo nên độ kiềm
Thành phần
(bicacbonat)
Mức độ đóng góp
HCO3
89.98
2 (cacbonat)
6,7
2,9
0,2
0,1
CO3
B(OH)4
(borat)
SiO(OH)3
(silicat)
MgOH
(magie monohydroxylat)
OH (hydroxit)
và (photphat)
0,1
0,1
HPO4
PO4
Trong nước ngầm hoặc nước biển điển hình, độ kiềm tổng được đo bằng:
A [HCO3 ]T 2[CO32 ]T [B(OH)4 ]T [OH ]T 2[PO43 ]T
[HPO42 ]T +[SiO(OH)3 ]T [H ][HSO4 ]
T
(2.2)
(Chỉ số T cho thấy nồng độ tổng số của các loài trong dung dịch được đo lường.
Điều này trái ngược với nồng độ tự do, có tính đến số lượng đáng kể các tương tác
H SO
4 ) vào
Độ kiềm được đo bằng cách thêm axit mạnh (ví dụ axit HCl hoặc
2
dung dịch cho tới khi tất cả dung tích đệm của các ion nói trên vượt quá độ pH của
Học viên: Phan Thành Trung
6
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
bicacbonat (
) hoặc cacbonat ( 2 ). Hay hiểu đơn giản hơn, đo độ kiềm
HCO3 CO3
bằng cách tính lượng axit cần thêm vào để dung dịch đạt được các giá trị pH mong
muốn. Với độ kiềm tổng, giá trị pH này là 4.5. Tại thời điểm đạt được pH = 4.5, tất
cả các bazo gây ra độ kiềm đã được proton hóa về mức không, do đó chúng không
gây ra độ kiềm nữa. Còn trong hệ cacbonat, các ion bicacbonat và ion cacbonat đã
chuyển hóa hoàn toàn thành axit cacbonic. Do đó, giá trị pH này còn được gọi là
CO2
CO2
điểm tương đương
được chuyển thành
(vì thành phần chính của chất hòa tan trong nước là
đã
3 ). Tại thời điểm này, do không có bazo hoặc axit mạnh
CO
H CO
2
nên tính kiềm được mô phỏng và định lượng theo điểm tương đương
.
2
Trong các điều kiện tự nhiên, có thể có hiện tượng bổ sung bazo đến các vùng
NH
nước tự nhiên ở điểm tương đương
các đá cơ bản, bổ sung amoniac (
3 . Nguyên nhân của việc này là sự giải phỏng
NH
3 ) hoặc amin hữu cơ. Các bazo hòa tan trong
nước làm tăng độ pH cũng như nồng độ ion OH tương đương với tổng lượng
CO
2 được chuyển đổi từ ion cacbonat và ion bicacbonat. Ở điều kiện cân bằng, nồng
độ của các axit yếu đóng góp một lượng nhất định đến độ kiềm. Và ngược lại, việc
CO
bổ sung axit yếu (để chuyển ion sang 2 ) và bổ sung liên tục axit mạnh có thể gây
ra độ kiềm nhỏ hơn không. Để trực quan hơn, ta xem các phản ứng proton hóa xảy
ra trong quá trình bổ xung axit và một dung dịch nước biển điển hình:
B(OH)4 H B(OH)3 H2O
OH H H2O
PO43 2H H2PO4
(2.3)
[SiO(OH)3 ] H [SiO(OH)4 ]
CO32 2H CO2
Học viên: Phan Thành Trung
7
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
Từ các phương trình trên, ta thấy rằng đa số các bazo nhận một proton để trở
thành thành phần trung tính, do đó, việc tăng độ kiềm được biểu diễn bằng một chất
tương đương (tức là cần một proton để trung hòa chất tương đương này). Tuy nhiên
2 sẽ cần nhận 2 proton để trở thành thành phần trung tính
CO3
, vì vậy nó làm
CO2
H
và
tăng độ kiềm bằng 2 lần trên mỗi mol
2 . Từ đây, ta thấy các thành phần
CO3
HSO4
và được biểu diễn chung là
sẽ hoạt động như các nguồn cung cấp proton, do đó chúng làm giảm độ kiềm
[H ]T
.
Đơn vị đo độ kiềm là mEq/L (miliEquivalent per litre). Ngoài ra, tùy theo
phương pháp đo, người ta cũng dùng những đơn vị khác. Ví dụ, đơn vị milimol/L
CaCO
HCl hoặc mg/L
3 thường được dùng cho phương pháp chuẩn độ với hệ số
chuyển đổi 50 [6].
Độ kiềm tổng không bị ảnh hưởng nhiều bởi nhiệt độ và áp suất. Phân tích
Bảng 2.2 ta có thể thấy được điều đó.
Học viên: Phan Thành Trung
8
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
Bảng 2. 2. Độ kiềm tổng của nước biển ở ba vùng biển [4]
Độ sâu (m)
Nhiệt độ (0C)
Độ kiềm tổng (equiv.10-3/kg nước biển
Vùng biển gần xích đao
1
24,91
6,7
2,384 - 2,380
2,323 – 2,323
2,318 – 2,319
2,337 – 2,334
2,362 – 2,358
2,386 - 2,382
2,386 - 2,381
500
695
5,41
4,07
2,73
2,32
0,63
985
2700
4500
4900
Vùng biển tây nam Thái Bình Dương và nam Đại Tây Dương
1
7,3
16,59
2,11
1,14
1,13
2,083 – 2,079
2,311 – 2,310
2,377 – 2, 377
2,388 – 2,381
2,394 – 2,394
1
2370
4200
4600
Từ bảng trên ta thấy, việc thay đổi nhiệt độ và áp suất (do thay đổi độ sâu)
không gây ảnh hướng nhiều đến độ kiềm tổng. Như đã phân tích ở trên, giá trị pH
H
của nước (do ion
và OH gây nên) sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến độ kiềm vì các ion
này là nguồn cung cấp proton hoặc nhận proton trong các phản ứng proton hóa.
Hình 2.1 dưới đây sự phụ thuộc của độ kiềm với pH theo nồng độ
có trong
CO2
dung dịch [7].
Học viên: Phan Thành Trung
9
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
2.1.2 Các phương pháp biểu diễn độ kiềm [8]
Luận văn Thạc sĩ
Độ kiềm do nhiều thành phần tạo nên, do vậy, việc biễu diễn cũng có nhiều
phương pháp khác nhau. Do trong phạm vi của luận văn này chỉ thực hiện việc đo
độ kiềm tổng, nên mục này sẽ không đi sâu vào các phương pháp biễu diễn khác mà
tập trung vào độ kiềm tổng và độ kiềm phenolphthalein.
Hình 2. 1. Sự phụ thuộc của độ kiềm tổng theo pH
2.1.2.1 Độ kiềm phenolphthalein và độ kiềm tổng
Cách biểu diễn độ kiềm theo dạng độ kiềm phenolphthalein thường được dùng
trong phương pháp chuẩn độ để đo độ kiềm (sẽ được trình bày chi tiết ở mục sau).
Theo phương pháp chuẩn độ, độ kiềm phenolphthalein được tính bằng tổng
lượng (thể tích) axit cho vào dung dịch mẫu để dung dịch đạt được pH = 8.3. Giá trị
pH = 8.3 được gọi là điểm cuối pH phenolphthalein. Tại thời điểm này, các ion
Học viên: Phan Thành Trung
10
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
OH đã được trung hòa hết và các ion
2 đã chuyển hóa thành
CO3
HCO3
. Khi dùng
methy đỏ (methy da cam) để nhận biết giá trị pH thì methy sẽ chuyển từ màu hồng
sang không màu tại giá trị pH này. Trong giai đoạn này, ta có các phương trình:
OH H H2O
CO32 H HCO3
(2.4)
Tất nhiên, trong trường hợp dung dịch cần đo có pH
8.3 thì độ kiềm
phenophthalein bằng 0. Cũng theo phương pháp chuẩn độ, độ kiềm tổng được tính
bằng tổng lượng (thể tích) axit cần thêm vào dung dịch mẫu để đạt pH 4.9; 4.6; 4.5;
CO
4.3 hoặc tùy thuộc vào lượng cacbon dioxit ( 2 ) có mặt. Điểm cuối chuẩn độ để
xác định độ kiềm trong nước với các thành phần khác nhau và độ kiềm khác nhau
được cho trong Bảng 2.3 [9].
Bảng 2. 3. Một số giá trị điểm cuối chuẩn độ
Thành phần mẫu
Điểm cuối chuẩn độ (pH)
Độ kiềm khoảng 30 mg/L
4,9
4,6
4,3
4,5
4,5
Độ kiềm khoảng 150 mg/L
Độ kiềm khoảng 500 mg/L
Silicate hoặc phosphate có mặt
Hệ thống nước công nghiệp hoặc phức tạp
Tại thời điểm pH giảm xuống 4.5, các ion bicacbonat đã chuyển hóa hoàn toàn
thành axit cacbonic theo như phương trình dưới đây:
HCO3 H H2CO3
(2.5)
Học viên: Phan Thành Trung
11
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
Cũng hiển nhiên rằng, nếu giá trị pH ban đầu của dung dịch mẫu 4.5 thì độ
kiềm tổng của nó bằng 0.
2.1.2.2 Độ kiềm hydroxit, cacbonat, bicacbonat
Độ kiềm hydroxit, cacbonat, bicacbonat là dạng biễu diễn chi tiết của độ kiềm
tổng. Việc xác định các giá trị độ kiềm này rất cần thiết trong quá trình làm mềm
nước. Ba thông số độ kiềm này thường được tính toán dựa trên số liệu cơ bản khi
định phân bazo mạnh và cacbonat natri. Có ba quy trình thường được sử dụng cho
việc tính toán này. Quy trình đầu tiên là tính chỉ từ số đo độ kiềm; quy trình thứ hai
là tính từ giá trị pH và số đo độ kiềm; và quy trình thứ ba là tính từ các phương trình
cân bằng. Quy trình đầu tiên là đơn giản nhất nhưng cũng có độ chính xác thấp nhất
và các kết quả của phương pháp này chỉ gần đúng cho mẫu nước có pH > 9. Quy
trình thứ hai thường được dùng trong thực tế vì nó có độ chính xác đủ cao và nó
cũng sử dụng độ kiềm phenolphthalein và độ kiềm tổng. Quy trình thứ ba có độ
chính xác và độ phức tạp rất cao nên thường được dùng trong các mục đích cần độ
chính xác cao như phân tích trong phòng thí nghiệm.
2.2. Các phương pháp đo độ kiềm [10]
Có nhiều phương pháp dể xác định độ kiềm tổng của mẫu nước tự nhiên. Phần
này sẽ trình bày cũng như so sánh 3 phương pháp thông dụng nhất và đã được sử
dụng trong nhiều sản phẩm thương mại. Tùy theo mục đích phân tích cũng như đo
lường mà người ta lựa chọn phương pháp khác nhau. Trong ba phương pháp được
trình bày, phương pháp chuẩn độ được dùng cho luận văn này.
Học viên: Phan Thành Trung
12
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
2.2.1 Phương pháp chuẩn độ
Luận văn Thạc sĩ
Phương pháp này sử dụng axit mạnh chuẩn cùng với điểm cuối pH (điểm cuối
chuẩn độ) để xác định độ kiềm. Quy trình của phương pháp này, hiểu một cách đơn
giản là thêm từ từ axit chuẩn vào một lượng thể tích nước mẫu cho tới khi đạt được
điểm cuối pH, từ thể tích axit thêm vào và thể tích mẫu nước, ta tính được độ kiềm
tổng. Về mặt lý tưởng, điểm cuối pH tương đương với lượng bazo trong dung dịch
mẫu. Khi số đo kiềm tổng hoàn toàn được cấu thành từ bicacbonat và cacbonat thì
điểm cuối pH của quá trình chuẩn độ được xác định bằng cách xem xét lượng
tại điểm pH đó. Lượng
này phụ thuộc vào tổng lượng cacbonat ban đầu và
CO2
CO2
lượng cacbonat mất đi trong quá trình chuẩn độ. Như đã nói ở mục trúc, ta có thể
dùng nhiều giá trị điểm cuối pH, nhưng thông dụng nhất là pH = 4.5. Hình 2.2 minh
họa cho phương pháp chuẩn độ.
Hình 2. 2. Phương pháp chuẩn độ
Vm
Va
Giả sử dùng
mililit mẫu nước, (thường dùng 100ml), dùng
mililit axit
Cn C 1N
HCl có nồng độ đương lượng
(thường dùng
) cho việc chuẩn độ thì độ
n
kiềm tổng cộng được tính như sau:
Cn 1000V
a 50 (mg/L
(2.6)
CaCO
3 ) [6]
A
T
Vm
Học viên: Phan Thành Trung
13
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Trường Đại học Sao Đỏ
Luận văn Thạc sĩ
2.2.2 Phương pháp chênh lệnh ion
Trong phương pháp này, người ta tính toán sự chênh lệnh giữa các cations (ion
mang điện tích dương) và các ion anions của axit mạnh (gốc axit mạnh) để xác định
độ kiềm. Đối với hầu hết các loại nước tự nhiên, nguồn cations chính là
H , Na , K ,Mg2 ,Ca
2 vàCa2 . Trong khi đó, cá anion chính là OH , HCO3 , NO3,
và Cl . Phương pháp này dựa theo cơ sở của sự cân bằng nồng độ của các
F ,SO42
anions và cations. Phương trình biểu diễn sự cân bằng đó như sau:
[H ]+[Na ]+[K ]+2[Mg2 ]+2[Ca2 ]
=[OH ][HCO3 ][NO3 ][F ]+2[SO42 ]+[Cl ]
(2.7)
Sắp xếp lại, ta được Phương trình 2.8:
[H ]+[Na ]+[K ]+2[Mg2 ]+2[Ca2 ]-[NO3 ]-2[SO42 ]-[F ]-[Cl ]=
[OH ][HCO3 ]+2[CO32 ][H ]=Alkalinity
(2.8)
Từ đây, nếu tính được lượng cations và ainons, ta sẽ tính được độ kiềm tổng.
2.2.3 Phương pháp đo màu
Với phương pháp này, độ kiềm tổng được tính bằng cách xác định sự thay đổi
màu sắc của methy da cam. Tức là, methy da cam được dùng làm chất chỉ thị màu.
Như đã biết, methy da cam có khả năng đổi màu theo giá trị pH. Trong quá trình đo,
khi mẫu nước phản ứng với thuốc thử, pH của dung dịch sẽ thay đổi và methy sẽ
CaCO
đổi màu. Phương pháp này có dải đo khoảng từ 10 đến 300 mg/L
3 . Máy đo
độ kiềm HI755 của công ty Hanna Instruments sử dụng phương pháp này.
Từ quy trình đo của các phương pháp trên, ta thấy phương pháp chuẩn độ có
nhiều lợi thế như dễ dàng thực hiện, dễ tự động hóa, phù hợp với điều kiện cơ sở vật
Học viên: Phan Thành Trung
14
Chuyên ngành: Kỹ thuật điện tử
Tải về để xem bản đầy đủ
60 trang
22140
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Thiết kết máy tự động đo độ kiềm của nước", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_thiet_ket_may_tu_dong_do_do_kiem_cua_nuoc.pdf
