Luận văn Sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bà Rịa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

--------o0o---------

VŨ NGỌC ĐĂNG

SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

--------o0o---------

VŨ NGỌC ĐĂNG

SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU

Chuyên ngành: Quản lý công

Mã số:

8340403

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS. NGUYỄN HỮU DŨNG

TP. Hồ Chí Minh – Năm 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do cá nhân tôi khảo sát, tham khảo

tài liệu và thực hiện. Mọi trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn

nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của cá nhân. Luận văn

được thực hiện trên cơ sở tổng hợp những kiến thức và khảo sát thực tế mà không

nhất thiết phản ánh quan điểm của trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

hay Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright.

TP. Hồ Chí Minh, ngày 28 tháng 6 năm 2018

Tác giả luận văn

Vũ Ngọc Đăng

MỤC LỤC

Trang

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

CH ƯƠ NG 1. T Ổ NG QUAN V ẤN ĐỀ NGHIÊN C Ứ U..........................................1

1.1 B ố i c ảnh đề tài ...................................................................................................1

1.2 M ụ c tiêu nghiên c ứ u ..........................................................................................3

1.3 Câu h ỏ i nghiên c ứ u ............................................................................................3

1.4 Đố i t ượ ng nghiên c ứ u và Ph ạ m vi nghiên c ứ u ..................................................4

1.5 Ph ươ ng pháp nghiên c ứ u ...................................................................................4

1.6 C ấ u trúc c ủ a lu ận văn ........................................................................................4

CH ƯƠ NG 2. T Ổ NG QUAN C Ơ S Ở LÝ LU Ậ N VÀ KINH NGHI Ệ M S Ự

THAM GIA C Ủ A NG ƯỜ I DÂN T Ạ I CÁC XÃ NTM...........................................7

2.1 C ơ s ở lý lu ậ n ......................................................................................................7

2.1.1 L ượ c s ử v ấn đề ............................................................................................7

2.1.2 L ượ c s ử v ị trí c ủ a ng ườ i dân trong Ch ươ ng trình MTQG xây d ự ng NTM

............................................................................................................................10

2.1.2.1 Khái ni ệ m nông dâ n ............................................................................10

2.1.2.2 Khái ni ệ m Nông thôn m ớ i ..................................................................11

2.1.2.3 V ị trí c ủ a ng ườ i dân trong Ch ươ ng trình MTQG xây d ự ng NTM .....12

2.1.3 Lý thuy ế t v ề s ự tham gia c ủ a ng ườ i dân ...................................................14

2.1.4 Khung phân tích s ự tham gia c ủ a ng ườ i dân t ạ i các xã NTM...................18

2.2 Kinh nghi ệ m phát tri ể n nông thôn v ớ i ho ạt độ ng c ủ a ng ườ i dân tham gia ở

m ộ t s ố n ướ c trên th ế gi ớ i .......................................................................................19

2.2.1 Ho ạt độ ng c ủ a ng ườ i dân tham gia ở Hàn Qu ố c .......................................19

2.2.2 Ho ạt độ ng c ủ a ng ườ i dân tham gia ở Nh ậ t B ả n ........................................21

CH ƯƠ NG 3. PHÂN TÍCH TH Ự C TR Ạ NG S Ự THAM GIA C Ủ A NG ƯỜ I

DÂN TRONG XÂY D Ự NG NTM T Ạ I T Ỉ NH BÀ R Ị A – VŨNG TÀU ..............25

3.1 T ổ ng quan v ề Ch ươ ng trình MTQG xây d ự ng NTM ......................................25

3.1.1 M ụ c tiêu.....................................................................................................25

3.1.2 Các chính sách cho xây d ự ng NTM ..........................................................26

3.1.2.1 Nguyên t ắ c xây d ự ng NTM ................................................................26

3.1.2.2 N ộ i dung xây d ự ng NTM....................................................................26

3.1.2.3 Tiêu chí đạ t NTM................................................................................27

3.1.2.4 Ngu ồ n kinh phí cho xây d ự ng NTM...................................................28

3.1.2.5 Chính sách h ỗ tr ợ xây d ự ng NTM ......................................................29

3.2 Tình hình th ự c hi ệ n Ch ươ ng trình MTQG xây d ự ng NTM trên c ả n ướ c........29

3.2.1 Tình hình th ự c hi ệ n t ừ năm 2 011 – 201 5 ..................................................29

3.2.2 Tình hình th ự c hi ệ n t ừ năm 2016 - 2017...................................................31

3.3 K ế t qu ả tri ể n khai Ch ươ ng trình MTQG xây d ự ng NTM t ỉ nh Bà R ị a – Vũng

Tàu .........................................................................................................................32

3.4 Ch ọ n m ẫ u nghiên c ứ u ......................................................................................35

3.5 Th ự c tr ạ ng ng ườ i dân tham gia trong xây d ự ng NTM ....................................37

3.5.1 Ng ườ i dân n ắ m b ắ t thông tin v ề Ch ươ ng trình .........................................37

3.5.2 Ng ườ i dân tham gia ý ki ế n ........................................................................42

3.5.3 Ng ườ i dân tham gia th ự c hi ệ n ...................................................................51

3.5.4 Ng ườ i dân tham gia giám sát, qu ả n lý, v ậ n hành và b ả o d ưỡ ng ...............56

TỪ VIẾT TẮT

1

2

3

4

5

6

7

8

9

ANTT

An ninh trật tự

Ban Chỉ đạo

BCĐ

LĐNT

MTQG

NTM

Lao động nông thôn

Mục tiêu quốc gia

Nông thôn mới

NSĐP

NSNN

NSTW

TCSX

Ngân sách địa phương

Ngân sách nhà nước

Ngân sách Trung ương

Tổ chức sản xuất

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Trang

B ả ng 3.1 S ố li ệ u m ẫu điề u tr a ...................................................................................36

B ả ng 3.2 T ỷ l ệ ngườ i dân bi ế t v ề các n ội dung đầu tư theo từng địa phươn g ..........41

B ả ng 3.3 T ỷ l ệ các v ấn đề NTM được đưa ra thả o lu ậ n, bàn b ạ c công khai theo t ừ ng

địa phương .................................................................................................................46

B ả ng 3.4 T ổ ng h ợ p ý ki ế n v ề y ế u t ố quy ết đị nh vi ệ c l ậ p k ế ho ạ ch t ại địa phương

theo t ừng năm ............................................................................................................49

B ả ng 3.5 M ức độ tham gia đóng góp của ngườ i dân vào công trìn h ........................52

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Trang

Hình 2.1 Thang đo mứ c tham gia c ủa ngườ i dân......................................................15

Hình 2.2 Khung phân tích s ự tham gia c ủa ngườ i dân t ạ i các xã NTM....................18

Hình 3.1 Tỷ lệ người dân biết các thông tin về Chương trình NTM ........................38

Hình 3.2 Tỷ lệ nguồn tiếp cận thông tin của người dân về NT M .............................39

Hình 3.3 T ỷ l ệ người dân đượ c m ờ i tham gia các cu ộ c h ọ p .....................................44

Hình 3.4 Tỷ lệ các vấn đề NTM được đưa ra thảo luận, bàn bạc .............................45

Hình 3.5 Các y ế u t ố quy ết định đế n vi ệ c l ậ p k ế ho ạ ch (T ỷ l ệ kh ả o sát %) ..............48

Hình 3.6 T ỷ l ệ m ức độ ngườ i dân c ần đượ c tham gia trong xây d ự ng NTM ...........50

Hình 3.7 T ỷ l ệ các công trình ngườ i dân tham gia....................................................53

Hình 3.8 T ỷ l ệ hình th ức đóng góp của ngườ i dân ...................................................54

Hình 3.9 Tỷ lệ người dân tham gia vào quá trình thực hiện các hoạt động liên quan

công trình xây dựng NTM .........................................................................................56

Hình 3.10 Nguyên nhân ngườ i dân không tham gia thực hiện các hoạt động liên

quan công trình xây dựng NTM ................................................................................57

Hình 3.11 Hình th ứ c chính quy ền địa phương tạo điề u ki ện cho ngườ i dân tham gia

giám sát, ki ể m tra ......................................................................................................58

Hình 3.12 Tỷ lệ nhận định của người dân về hình thức thực hiện các hoạt động liên

quan công trình xây dựng NTM hiệu quả .................................................................59

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Chương trình xây dựng nông thôn mới là một chương trình trọng tâm, xuyên

suốt của Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương

Đảng khóa X về “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn”; là chương trình khung, tổng

thể phát triển nông thôn với 11 nội dung lớn, tổng hợp của 16 chương trình mục tiêu

quốc gia. Trong đó mục tiêu cao đẹp, ý nghĩa và trọng tâm nhất chính là không

ngừng nâng cao và cải thiện đời sống, từng bước tăng thu nhập cho người dân tại

khu vực nông thôn thông qua phát triển sản xuất. Chương trình xây dựng NTM thực

chất là do dân và vì dân, người dân là trung tâm của mọi sự đầu tư và phát triển;

trong đó người dân được lựa chọn, chủ động đóng góp công sức thực hiện và trực

tiếp hưởng lợi. Chương trình xây dựng nông thôn mới thực sự là một Chương trình

có ý nghĩa rất lớn cả về kinh tế - chính trị - xã hội vì nó mang lại lợi ích thiết thực,

cao đẹp cho cư dân nông thôn.

Tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, sau 7 năm (2011-2017) thực hiện Chương trình

mục tiêu quốc gia MTQG xây dựng nông thôn mới, nhờ sự vào cuộc quyết liệt của

cả hệ thống chính trị, sự nỗ lực của các sở ngành, địa phương, và đã tạo được sự

đồng thuận của người dân trong toàn tỉnh. Chương trình gặt hái được nhiều kết quả

đáng khích lệ, cơ sở hạ tầng vùng nông thôn ngày một đổi mới, hiện đại, đời sống

vật chất và chất tinh thần từng bước được cải thiện. Mặc dù vậy, người dân chưa

thực sự chủ động phát huy vai trò làm chủ của mình như mục tiêu ban đầu của

Chương trình đề ra.

Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra một số kiến nghị: (1) định hướng và

tăng cường công tác tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức, khơi dậy tinh

thần tự lực, chủ động cho người dân; (2) tạo điều kiện để người dân phát huy tính

chủ động, tự lực trong các hoạt động liên quan Chương trình MTQG xây dựng

NTM ở địa phương; (3) tham mưu các cơ chế, chính sách và cụ thể hoá các chương

trình, nghị quyết của tỉnh để tạo động lực và tăng cường sự tham gia hoạt động của

người dân; (4) tạo sự rõ ràng, công khai và phát huy tính dân chủ các hoạt động

NTM từ việc lên quy hoạch, kế hoạch và tài chính; (5) gắn trách nhiệm của người

đứng đầu các địa phương trong việc tham mưu triển khai thực hiện chương trình đạt

hiệu quả; (6) tăng cường ứng dụng các tiến bộ về giống, kỹ thuật để phát triển sản

xuất nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống cho người dân.

1

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Bối cảnh đề tài

“Nông nghiệp, nông dân, nông thôn” là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên

suốt của Đảng, Nhà nước và của cả hệ thống chính trị, là sự nghiệp của toàn thể

nhân dân và là vấn đề chiến lược trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Thông qua việc

phát triển sản xuất nông nghiệp để từng bước cải thiện, nâng cao chất lượng cuộc

sống cũng như cơ sở hạ tầng vùng nông thôn. Để quán triệt Nghị quyết số 26/NQ-

TW, ngày 28/10/2008, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP về

Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn;

đồng thời ban hành quyết định phê duyệt Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng

nông thôn mới với 19 tiêu chí trên tất cả các mặt kinh tế - xã hội và đời sống tại khu

vực nông thôn nhằm mục đích cải thiện, chăm lo đời sống của người dân, phát triển

kinh tế ngày càng bền vững.