Luận văn Giải pháp hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Đại Á

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH



TẠ THỊ TUYẾT MAI

GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TRONG PHƯƠNG

THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI

NGÂN HÀNG TMCP ĐẠI Á

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS. NGUYỄN VĂN LƯƠNG

TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2013

LỜI CAM DOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận văn

Tạ Thị Tuyết Mai

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các hình vẽ, đồ thị, sơ đồ

Mở đầu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TDCT VÀ

RỦI RO TRONG THANH TOÁN TDCT..................................................................1

1.1 Tổng quan về phương thức thanh toán TDCT .........................................................1

1.1.1 Khái niệm phương thức thanh toán TDCT ...........................................................1

1.1.2 Phân loại L/C ........................................................................................................2

1.1.3 Quy trình nghiệp vụ phương thức thanh toán TDCT ............................................3

1.1.4 Các chuẩn mực quốc tế điều chỉnh phương thức thanh toán TDCT ......................4

1.2 Rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT.............................................................7

1.2.1 Khái niệm rủi ro và hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT..............7

1.2.2 Phân loại rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT...........................................8

1.2.2.1 Rủi ro đối với ngân hàng phát hành....................................................................8

1.2.2.2 Rủi ro đối với ngân hàng thông báo..................................................................10

1.2.2.3 Rủi ro đối với ngân hàng được chỉ định............................................................11

1.2.2.4 Rủi ro đối với ngân hàng xác nhận...................................................................11

1.2.2.5 Những rủi ro chung...........................................................................................12

1.2.3 Tiêu chí nhận diện và đánh giá rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT........14

1.2.4 Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT......................16

1.2.4.1 Nguyên nhân thuộc về năng lực quản trị của ngân hàng...................................16

1.2.4.2 Nguyên nhân về phía khách hàng (người yêu cầu, người thụ hưởng)...............17

1.2.4.3 Nguyên nhân khách quan..................................................................................18

1.3 Kinh nghiệm hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại một số ngân

hàng.............................................................................................................................18

1.3.1 Kinh nghiệm của Deutsche Bank ........................................................................18

1.3.2 Kinh nghiệm của Vietin Bank..............................................................................19

1.3.3 Bài học kinh nghiệm cho DaiA Bank..................................................................20

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.............................................................................................22

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RỦI RO TRONG PHƯƠNG THỨC THANH

TOÁN TDCT TẠI DAIA BANK...............................................................................23

2.1 Tổng quan về DaiA Bank.......................................................................................23

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển ......................................................................23

2.1.2 Kết quả hoạt động kinh doanh ............................................................................23

2.2 Thực trạng rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại DaiA Bank..................24

2.2.1 Thực trạng hoạt động TTQT nói chung và TDCT nói riêng tại DaiA Bank........24

2.2.2 Thực trạng rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại DaiA Bank...............32

2.2.3 Đánh giá chung về thực trạng hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT

tại DaiA Bank...............................................................................................................45

2.2.3.1 Kết quả đạt được ..............................................................................................45

2.2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân...................................................................................46

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.............................................................................................51

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO TRONG PHƯƠNG THỨC

THANH TOÁN TDCT TẠI DAIA BANK................................................................52

3.1 Định hướng phát triển hoạt động TTQT nói chung và phương thức thanh toán

TCDT nói riêng tại DaiA Bank.....................................................................................52

3.1.1 Định hướng phát triển ngành ngân hàng và chiến lược XNK hàng hóa của Việt

Nam..............................................................................................................................52

3.1.2 Định hướng phát triển hoạt động TTQT của DaiA Bank.....................................54

3.2 Giải pháp hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại DaiA Bank.......57

3.2.1 Giải pháp về con người........................................................................................57

3.2.2 Giải pháp về cơ chế quản lý, quy trình nghiệp vụ................................................59

3.2.3 Giải pháp về sản phẩm.........................................................................................61

3.2.4 Giải pháp về công nghệ.......................................................................................65

3.2.5 Giải pháp về thông tin..........................................................................................65

3.3 Kiến nghị................................................................................................................67

3.3.1 Kiến nghị đối với Chính phủ................................................................................67

3.3.2 Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước..............................................................69

3.3.3 Kiến nghị đối với các doanh nghiệp XNK...........................................................72

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.............................................................................................73

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DaiA Bank

ICC

: Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Đại Á

: International chamber of commerce – Phòng thương mại quốc tế

: International standard banking practice - Tập quán ngân hàng tiêu

chuẩn quốc tế để kiểm tra chứng từ theo Thư tín dụng

: Letter of credit - Thư tín dụng

ISBP

L/C

NK

: Nhập khẩu

SWIFT

: Society for worldwide interbank financial telecommunication – Hiệp

hội viễn thông liên ngân hàng và tài chính quốc tế

: Tín dụng chứng từ

TDCT

TMCP

TTQT

XK

: Thương mại cổ phần

: Thanh toán quốc tế

: Xuất khẩu

XNK

UCP

: Xuất nhập khẩu

: Uniform custom and practice for documentary credit – Quy tắc và

thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 : Kết quả hoạt động kinh doanh DaiA Bank 2009-2012

Bảng 2.2 : Doanh số, phí TTQT và tổng thu nhập từ hoạt động dịch vụ của DaiA

Bank 2009-2012

Bảng 2.3 : Kim ngạch XNK Việt Nam 2009 - 2012

Bảng 2.4 : Thang điểm xếp hạng của Moody’s, S&P và Fitch

Bảng 2.5 : Xếp hạng tín nhiệm Việt Nam năm 2012

Bảng 2.6 : Dư nợ cho vay thanh toán L/C DaiA Bank 2009 - 2012

Bảng 2.7 : Tỷ lệ L/C phải giải ngân bắt buộc tại DaiA Bank 2009 - 2012

Bảng 2.8 : Tỷ lệ L/C bị từ chối tại DaiA Bank 2009 - 2012

Bảng 2.9 : Tỷ lệ bộ chứng từ bị từ chối thanh toán tại DaiA Bank 2009 – 2012

Bảng 3.1 : Dự trữ ngoại hối Việt Nam 2009 - 2012

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 : Quy trình nghiệp vụ thanh toán TDCT

Sơ đồ 2.1 : Sơ đồ tổ chức Phòng TTQT DaiA Bank

Hình 2.1 : Tốc độ tăng trưởng doanh số và phí TTQT DaiA Bank 2009 – 2012

Hình 2.2 : Tỷ trọng các phương thức TTQT của DaiA Bank 2009 – 2012

Hình 2.3 : Doanh số L/C của DaiA Bank 2009 – 2012

Hình 2.4 : Tỷ trọng L/C của DaiA Bank 2009 – 2012

Hình 2.5 : Cơ cấu thanh toán XNK theo L/C của DaiA Bank 2009 – 2012

Hình 2.6 : Cơ cấu thị trường XK theo L/C của DaiA Bank 2009 – 2012

Hình 2.7 : Cơ cấu thị trường NK theo L/C của DaiA Bank 2009 – 2012

Hình 2.8 : Xếp hạng tín nhiệm các nước Châu Á Thái Bình Dương của Moody’s

và S&P 1998-2012

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Tháng 01/2007 Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương

mại thế giới (WTO) và sự kiện này đã đánh dấu một mốc phát triển quan trọng trong

lĩnh vực ngoại thương của nước ta. Theo số liệu thống kê từ Tổng cục hải quan, sau 6

năm là thành viên WTO, thương mại hàng hóa của Việt Nam trong năm 2012 đã đạt

228 tỷ USD, cao gấp hơn 2 lần so với kết quả thực hiện của năm 2007. Theo xếp hạng

của WTO, nếu như thứ hạng của Việt Nam xét theo kim ngạch xuất khẩu (XK), nhập

khẩu (NK) hàng hóa năm 2007 lần lượt ở vị trí 50 và 41 thì đến năm 2012 thứ hạng

XK hàng hóa của nước ta đã tăng 11 bậc lên vị trí thứ 37, trong khi NK cũng tăng được

9 bậc và xếp ở vị trí thứ 34 trên toàn thế giới. Điều đó cho thấy sự hội nhập ngày càng

sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu đã mở ra tiềm năng phát triển rất lớn cho ngoại

thương Việt Nam.

Đi cùng với sự phát triển của lĩnh vưc ngoại thương không thể thiếu sự phát triển

đồng bộ của các phương thức thanh toán quốc tế (TTQT) vì đây là công cụ, là cầu nối

quan trọng giữa các chủ thể tham gia trong giao dịch thương mại quốc tế. Trong các

phương thức TTQT hiện nay, tín dụng chứng từ (TDCT) là phương thức được sử dụng

phổ biến vì tính an toàn, giảm thiểu rủi ro cho các bên tham gia. Tuy nhiên, thực tiễn

áp dụng cho thấy phương thức này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, và khi rủi ro xảy ra thì

việc giải quyết không hề đơn giản do các chủ thể tham gia có sự cách biệt về biên giới

cũng như chế độ chính trị, kinh tế, xã hội. Và đương nhiên khi khối lượng giao dịch

hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK) của Việt Nam ngày càng gia tăng thì đi cùng với nó

sẽ là sự gia tăng nguy cơ xảy ra rủi ro trong quá trình thực hiện từ khâu ký kết hợp

đồng, giao hàng đến khâu thanh toán, và rủi ro này có thể xảy ra đối với tất cả các bên

tham gia trong giao dịch như người bán, người mua và ngân hàng. Do đó, việc hạn chế

rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT có một ý nghĩa hết sức quan trọng, đặc biệt

đối với một ngân hàng mà hoạt động TTQT nói chung và TDCT nói riêng còn non trẻ

như Ngân hàng TMCP Đại Á.

Được thành lập từ năm 1997, nhưng đến năm 2009 DaiA Bank mới chính thức

được Ngân hàng Nhà nước cấp phép thực hiện dịch vụ TTQT. Qua 4 năm thực hiện

dịch vụ, doanh số thanh toán theo phương thức TDCT tại DaiA Bank tuy còn thấp

nhưng tăng đều qua từng năm và chiếm trung bình khoảng 23% trong tổng doanh số

TTQT của DaiA Bank. Doanh số và số lượng giao dịch tăng đương nhiên sẽ đi kèm với

việc gia tăng những rủi ro. Do đó, việc nghiên cứu về rủi ro và đưa ra những kiến nghị,

biện pháp nhằm hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại DaiA Bank là

một việc làm cần thiết và mang ý nghĩa thực tiễn cao.

Xuất phát từ nhu cầu đó, đề tài : “ Giải pháp hạn chế rủi ro trong phương thức

thanh toán Tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Đại Á” được tác giả chọn làm

đề tài nghiên cứu cho luận văn nhằm đóng góp một phần nhỏ vào sự phát triển chung

của DaiA Bank.

2. Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về TDCT và rủi ro trong phương thức thanh toán

TDCT, thực tiễn kinh nghiệm hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT của

một số ngân hàng.

Nghiên cứu và phân tích thực trạng rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại

DaiA Bank.

Trên cơ sở những nghiên cứu đó, đề ra các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro trong

phương thức thanh toán TDCT tại DaiA Bank. Đây cũng là mục đích cuối cùng và

quan trọng nhất mà luận văn hướng đến.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: những vấn đề về rủi ro và hạn chế rủi ro trong phương

thức thanh toán TDCT của ngân hàng thương mại.

Phạm vi nghiên cứu: phương thức thanh toán TDCT tại DaiA Bank với dữ liệu

thu thập trong giai đoạn 2009 - 2012.

4. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu, luận văn đã dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật

biện chứng và duy vật lịch sử, vận dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như:

thống kê, tổng hợp, quy nạp, so sánh và phân tích thông tin để giải quyết các nội dung

nghiên cứu của đề tài.

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Luận văn đánh giá đúng về thực trạng rủi ro và tầm quan trọng của công tác kiểm

soát, phòng ngừa để hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT tại DaiA

Bank, đồng thời đưa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm giúp DaiA Bank hạn chế rủi

ro trong phương thức thanh toán này.

6. Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm 3 chương :

Chương 1 : Tổng quan về phương thức thanh toán tín dụng chứng từ và rủi ro

trong thanh toán tín dụng chứng từ.

Chương 2: Thực trạng rủi ro trong phương thức thanh toán tín dụng chứng từ tại

Ngân hàng TMCP Đại Á.

Chương 3: Giải pháp hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán tín dụng chứng

từ tại Ngân hàng TMCP Đại Á

1

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN

DỤNG CHỨNG TỪ VÀ RỦI RO TRONG THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG

TỪ.

1.1 Tổng quan về phương thức thanh toán TDCT

1.1.1 Khái niệm phương thức thanh toán TDCT

Phương thức thanh toán TDCT (Documentary credits - DC) là một phương thức

thanh toán được sử dụng rộng rãi hiện nay. Đặc biệt trong quan hệ ngoại thương,

TDCT được sử dụng để trả tiền hàng hóa và dịch vụ giữa các nhà XNK. Theo phương

thức này, ngân hàng phục vụ người NK theo yêu cầu của người NK lập và chuyển đến

ngân hàng phục vụ người XK một loại giấy tờ (bức thư) cam kết trả tiền cho người XK

thông qua ngân hàng nước người XK nếu người XK thực hiện đúng các điều kiện đã

quy định trong thư đó về việc xuất hàng cho người XK. Loại giấy tờ đó được gọi là

Thư tín dụng (Letter of credit – L/C). Như vậy, TDCT là phương thức thanh toán dựa

trên L/C.

Một cách khái quát, có thể định nghĩa: Phương thức thanh toán TDCT là một sự

thỏa thuận mà trong đó, một ngân hàng (ngân hàng phát hành L/C) theo yêu cầu của

khách hàng (người yêu cầu phát hành L/C) cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho

một người thứ ba (người thụ hưởng L/C) hoặc chấp nhận hối phiếu do người thứ ba ký

phát trong phạm vi số tiền đó khi người thứ ba này xuất trình tại ngân hàng một bộ

chứng từ thanh toán phù hợp với những điều khoản trong L/C (Nguyễn Đăng Dờn,

2011).

Theo điều 2, UCP 600: “Thư tín dụng là bất cứ một sự thỏa thuận nào, dù cho

được mô tả hoặc đặt tên như thế nào, là không thể hủy bỏ và theo đó là một sự cam kết

chắc chắc của ngân hàng phát hành để thanh toán khi xuất trình phù hợp. Thanh toán

có nghĩa là: (a) trả ngay khi xuất trình, nếu tín dụng có giá trị thanh toán ngay; (b) cam

2

kết thanh toán về sau và trả tiền khi đáo hạn, nếu tín dụng có giá trị thanh toán về sau ;

(c) chấp nhận hối phiếu (draft) do người thụ hưởng ký phát và trả tiền khi đáo hạn, nếu

tín dụng có giá trị thanh toán bằng chấp nhận”.

Về bản chất, L/C là một giao dịch riêng biệt với các hợp đồng mua bán hoặc các

hợp đồng khác mà các hợp đồng này có thề làm cơ sở của L/C. Các ngân hàng không

liên quan đến hoặc bị ràng buộc bởi các hợp đồng như thế, thậm chí ngay cả khi trong

L/C có bất cứ sự dẫn chiếu nào đến các hợp đồng như thế.

Các ngân hàng giao dịch bằng các chứng từ và không giao dịch bằng hàng hóa,

dịch vụ hoặc các thực hiện khác mà các chứng từ có liên quan.

1.1.2 Phân loại L/C

Do đặc tính của thương mại quốc tế là rất đa dạng, có sự tham gia của các chủ thể

ở các quốc gia khác nhau với nhiều quy định, tập quán giao thương khác nhau, nên từ

đó cũng phát sinh rất nhiều hình thức của L/C, những hình thức cơ bản khi kết hợp với

nhau hoặc thêm bớt một số điều kiện để phù hợp với các chủ thể trong giao dịch thì lại

hình thành nên một hình thức L/C mới. Dưới đây là một số hình thức L/C thường gặp

nhất:

 L/C không thể hủy ngang (Irrevocable L/C).

 L/C có thể hủy ngang (Revocable L/C): hiện nay loại L/C này ít được sử dụng

trong thương mại quốc tế và nó không thuộc phạm vi điều chỉnh của UCP 600.

 L/C trả ngay (L/C at sight).

 L/C trả chậm (Deferred L/C).

 L/C xác nhận (Confirmed L/C).

 L/C có thể chuyển nhượng (Transferrable L/C).

 L/C tuần hoàn (Revolving L/C).

3

 L/C giáp lưng (Back to back L/C).

 L/C đối ứng (Reciprocal L/C).

 L/C điều khoản đỏ (Red clause L/C).

 L/C dự phòng (Standby L/C).

1.1.3 Quy trình nghiệp vụ phương thức thanh toán TDCT

Trước khi đưa ra quy trình nghiệp vụ thanh toán TDCT cần phải xác định được

các chủ thể tham gia giao dịch theo phương thức này. Có bốn chủ thể chính tham gia

trong phương thức thanh toán TDCT, bao gồm:

− Người yêu cầu phát hành L/C (Applicant).

− Người thụ hưởng L/C (Beneficiary).

− Ngân hàng phát hành L/C (Issuing bank).

− Ngân hàng thông báo L/C (Advising bank).

Ngoài ra, tùy vào từng hình thức L/C và từng trường hợp cụ thể còn có sự tham

gia của các chủ thể sau:

− Ngân hàng xác nhận (Confirming bank).

− Ngân hàng được chỉ định (Nominated bank).

− Ngân hàng hoàn trả (Reimbursing bank).

− Ngân hàng chiết khấu (Negotiating bank).

− Ngân hàng chuyển nhượng (Transfering bank).

Từ việc xác định rõ những chủ thể tham gia trong giao dịch, có thể đưa ra một

quy trình nghiệp vụ cơ bản cho phương thức thanh toán TDCT theo sơ đồ 1.1.

4

Sơ đồ 1.1: Quy trình nghiệp vụ thanh toán TDCT

Ký kết hợp đồng ngoại thương

NGƯỜI THỤ HƯỞNG

(BENEFECIARY)

NGƯỜI YÊU CẦU

(APPLICANT)

(4)

(9)

(3)

(1)

(8)

(5)

(7)

NGÂN HÀNG PHÁT

HÀNH

(ISSUING BANK)

NGÂN HÀNG THÔNG

BÁO

(ADVISING BANK)

(6)

(2)

Diễn giải quy trình: tham khảo Phụ lục 1.1.

1.1.4 Các chuẩn mực quốc tế điều chỉnh phương thức thanh toán TDCT

 Các quy tắc và thực hành thống nhất về TDCT (UCP):

Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa và dịch vụ xuyên biên giới, giữa

những chủ thể với ngôn ngữ, văn hóa và luật pháp khác nhau. Vì TDCT là một phương

thức thanh toán trong thương mại quốc tế nên rõ ràng việc sử dụng những quy tắc được

tiêu chuẩn hóa trong điều chỉnh phương thức này trên phạm vi toàn cầu là cần thiết để

đảm bảo cho những giao dịch theo phương thức TDCT được vận hành suôn sẻ. Trên cơ

sở đó, Phòng thương mại quốc tế (ICC) đã nghiên cứu và tổng hợp những quy tắc được

tiêu chuẩn hóa đó và tập hợp thành Các quy tắc và thực hành thống nhất về TDCT

(UCP).

5

Bản đầu tiên của UCP được ICC ban hành vào năm 1933, trải qua năm lần sửa

đồi vào các năm 1951, 1962, 1974, 1983, 1993, đến nay UCP 600 có hiệu lực từ ngày

01/07/2007 là bản sửa đổi mới nhất. Các bản sửa đổi của UCP tồn tại song song và

không loại trừ lẫn nhau, bản sau ra đời không phủ nhận bản trước. Do đó một L/C được

phát hành không nhất thiết phải áp dụng UCP bản mới nhất mà có thể dẫn chiếu tới bất

kỳ bản UCP nào miễn là có sự đồng ý của các bên liên quan.

 Tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế để kiểm tra chứng từ theo Thư

tín dụng (ISBP):

Các quy tắc của UCP được viết theo cách tổng quát và không đủ chi tiết để có thể

bao hàm được hết những thông lệ hàng ngày. Do đó ISBP được ICC ban hành nhằm

chi tiết hóa các quy tắc của UCP, đồng thời đưa ra những tiêu chuẩn để kiểm tra chứng

từ theo thư tín dụng. ISBP 681 có hiệu lực từ ngày 01/07/2007 là bản sửa đổi mới nhất

hiện nay.

 Bản phụ trương UCP về việc xuất trình chứng từ điện tử (eUCP):

Phần lớn chứng từ xuất trình theo L/C hiện nay vẫn được thể hiện dưới dạng

chứng từ văn bản (chứng từ giấy). Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ

viễn thông người ta dự đoán rằng trong tương lai gần cách thức truyền thống này này

sẽ được thay thế bằng các giao dịch điện tử không dùng giấy. Do đó, ICC đã ban hành

eUCP nhằm điều chỉnh việc xuất trình các chứng từ điện tử hoặc kết hợp với việc xuất

trình các chứng từ bằng văn bản. eUCP 1.1 có hiệu lực từ ngày 01/07/2007 là bản sửa

đổi mới nhất hiện nay.

 Quy tắc thống nhất về hoàn trả tiền giữa các ngân hàng theo Thư tín

dụng (URR):

URR 525 được ICC xuất bản vào tháng 11/1995 và có hiệu lực áp dụng từ ngày

01/07/1996. Vào lúc đó, các uỷ quyền hoàn trả đã bắt đầu được phát hành bằng các

6

đồng tiền khác với đồng tiền đã được sử dụng phổ biến là USD, do vậy sự ra đời của

một bộ các quy tắc quốc tế được xem là cần thiết. Trước đó nhiều năm, ở Mỹ đã có quy

tắc về hoàn trả giữa các ngân hàng và chính quy tắc này đã hình thành cơ sở cho việc

thiết lập các nguyên tắc để xem xét trong quá trình dự thảo URR 525.

URR 725 có hiệu lực từ ngày 01/10/2008 là bản mới nhất hiện nay thay cho URR

525. Điều 13 UCP 600 cũng điều chỉnh về thỏa thuận hoàn trả giữa các ngân hàng

nhưng nó không bao hàm hết tất cả các khía cạnh của việc xử lý hoàn trả. Nội dung của

điều 13 UCP 600 chỉ bao hàm những yếu tố cần thiết tối thiểu mà không giải quyết

được những cái riêng. Đây là một quan điểm có chủ ý của ICC nhằm khuyến khích

việc sử dụng các quy tắc được thiết kế riêng cho sản phẩm. Do đó URR được xác định

là sẽ vẫn tồn tại như là một bộ quy tắc riêng.

 Tập quán Thư tín dụng dự phòng (ISP98):

Mặc dù L/C dự phòng có nhiều điểm tương đồng với L/C thương mại và các công

cụ tài chính khác nhưng nó vẫn có những khác biệt quan trọng trong phạm vi và thực

hành. Do đó năm 1998 ICC đã ban hành một bộ quy tắc dành riêng cho loại sản phẩm

này và nó được gọi là ISP98. ISP98 được hướng đến để trở thành một bộ tiêu chuẩn

ngành cho việc sử dụng L/C dự phòng trong các giao dịch quốc tế.

ISP98 thường được áp dụng ở Mỹ nơi sư dụng L/C dư phong như môt công cụ

bao lanh thay cho Thư bao lanh vốn không đươc sư dụng cho thị trường này.

 Incoterms:

Incoterms (International Commerce Terms – Các điều kiện thương mại quốc tế)

là bộ quy tắc do ICC ban hành nhằm hệ thống hóa và giải thích thống nhất về các điều

kiện thương mại, thông qua đó tạo điều kiện cho các giao dịch thương mại quốc tế diễn

ra thuận lợi.

7

Incoterms 2010 là phiên bản mới nhất của Incoterms có hiệu lực kề từ ngày

01/01/2011, bao gồm 11 điều kiện chia làm 4 nhóm: C (CFR, CIF, CPT, CIP), D

(DAP, DAT, DDP), E (EXW) và F (FCA, FSA, FOB).

1.2 Rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT

1.2.1 Khái niệm rủi ro và hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT

Theo quan điểm truyền thống: rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc

các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thể xảy

ra cho con người.

Theo quan điểm trung hòa: rủi ro là một sự không chắc chắn, một tình trạng bất

ổn hay sự biến động tiềm ẩn ở kết quả. Tuy nhiên, không phải sự không chắc chắn nào

cũng là rủi ro. Chỉ có những tình trạng không chắc chắn nào có thể ước đoán được xác

suất xảy ra mới được xem là rủi ro. Những tình trạng không chắc chắn nào chưa từng

xảy ra và không thể ước đoán được xác suất xảy ra được xem là sự bất trắc chứ không

phải rủi ro. Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được (Trần Huy Hoàng, 2011).

Chấp nhận rủi ro là trung tâm của hoạt động ngân hàng. Các ngân hàng cần phải

đánh giá các cơ hội kinh doanh dựa trên mối quan hệ rủi ro-lợi ích nhằm tìm ra những

cơ hội đạt được những lợi ích xứng đáng với mức rủi ro chấp nhận. Ngân hàng sẽ hoạt

động tốt nếu mức rủi ro mà ngân hàng gánh chịu là hợp lý và kiểm soát được và nằm

trong phạm vi khả năng các nguồn lực tài chính và năng lực tín dụng của ngân hàng.

Đối với phương thức thanh toán TDCT – một trong những nghiệp vụ trong hoạt

động kinh doanh của ngân hàng, rủi ro được coi là những biến cố không mong đợi mà

khi xảy ra sẽ dẫn đến sự tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so

với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành được nghiệp

vụ này. Rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT có thể xảy ra với tất cả các bên

tham gia: người bán, người mua và các ngân hàng liên quan (Trần Huy Hoàng, 2011).

8

Hạn chế rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT bao gồm tất cả những hoạt

động nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát,

những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro trong phương thức này đến hoạt động kinh doanh

của ngân hàng. Cũng như các loại rủi ro khác, rủi ro trong phương thức thanh toán

TDCT là một yếu tố khách quan nên không thể loại trừ được hẳn mà chỉ có thể hạn chế

sự xuất hiện của nó cũng như những tác hại mà nó gây nên. Do đó, cần phải tiếp cận

rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT một cách tích cực để có thể tìm ra được

những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những tiêu cực và phát huy được những cơ hội

tích cực mang lại từ rủi ro.

1.2.2 Phân loại rủi ro trong phương thức thanh toán TDCT

Các ngân hàng sẽ phải đối mặt với những rủi ro khác nhau tùy thuộc vào vai trò

của ngân hàng trong phương thức thanh toán TDCT (là ngân hàng phát hành, ngân

hàng thông báo, ngân hàng được chỉ định,…).

1.2.2.1 Rủi ro đối với ngân hàng phát hành

 Người yêu cầu mất khả năng thanh toán:

Đây là rủi ro lớn nhất của ngân hàng phát hành vì dù người yêu cầu mất khả năng

thanh toán thì ngân hàng phát hành vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán của mình

theo đúng cam kết khi phát hành L/C. Ngân hàng phát hành có thể giảm thiểu rủi ro

này bằng cách thu hồi tài sản thế chấp từ người yêu cầu, hoặc khi phát hành L/C sẽ

ràng buộc điều kiện cho phép ngân hàng phát hành có quyền kiểm soát đối với hàng

hóa (bằng cách yêu cầu hàng hóa được giao cho ngân hàng phát hành, hoặc theo lệnh

của ngân hàng phát hành).

Ngoài ra, ngân hàng phát hành cũng có thể gặp rủi ro tương tự trong những tình

huống mà nó không thể thu hồi được tiền thanh toán vì những nguyên nhân khác như