Luận văn Dịch vụ công tác xã hội đối với trẻ khuyết tật vận động từ thực tiễn huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
VŨ THỊ NGỌC
DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ
KHUYẾT TẬT VẬN ĐỘNG TỪ THỰC TIỄN HUYỆN TIÊN LỮ,
TỈNH HƢNG YÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
HÀ NỘI, 2018
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
VŨ THỊ NGỌC
DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ
KHUYẾT TẬT VẬN ĐỘNG TỪ THỰC TIỄN HUYỆN TIÊN LỮ,
TỈNH HƢNG YÊN
Ngành: Công tác xã hội
Mã số: 876 01 01
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN TRUNG HẢI
HÀ NỘI, 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, Luận văn Thạc sĩ Công tác xã hội về “Dịch vu công tác
xã hội đối với trẻ khuyết tật vận động tự thực tiễn huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng
Yên” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn
Trung Hải. Nh ng t quả và s liệu trong áo cáo này chưa ai công dưới t ì
hình thức nào. Tôi hoàn toàn ch u trách nhiệm về sự cam đoan này.
Tác giả luận văn
Vũ Thị Ngọc
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU:...................................................................................................................1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI
TRẺ KHUYẾT TẬT VẬN ĐỘNG ........................................................................10
1.1. Lý luận về v n đề trẻ huy t tật vận động ........................................................10
1.2. Lý luận về d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động .................15
1.3. Lý thuy t áp dụng trong công tác xã hội đ i với trẻ khuy t tật vận động ..............22
1.4. Cơ sở pháp lý hỗ trợ trẻ khuy t tật vận động ....................................................24
1.5. Các y u t tác động đ n d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ khuy t tật vận động ....... 27
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ
KHUYẾT TẬT VẬN ĐỘNG TỪ THỰC TIỄN HUYỆN TIÊN LỮ, TỈNH
HƢNG YÊN.............................................................................................................31
2.1. Tổng quan về đ a bàn và khách thể nghiên cứu ................................................31
2.2.Thực trạng d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ khuy t tật vận động từ thực tiễn
huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên ................................................................................42
2.3. Các y u t tác động đ n d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ khuy t tật vận động .38
Chƣơng 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC DỊCH VỤ CÔNG TÁC
XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ KHUYẾT TẬT VẬN ĐỘNG TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN TIÊN LỮ, TỈNH HƢNG YÊN................................................................67
3.1. B i cảnh văn hóa inh t chính tr xã hội .........................................................67
3.2. Giải pháp về chủ trương, chính sách, ngân sách ...............................................68
3.3. Giải pháp đ i với chính quyền đ a phương .......................................................69
3.4. Đ i với cộng đồng xã hội ..................................................................................71
3.5. Đ i với nhân viên công tác xã hội, cán bộ chính sách ................................................ 72
3.6. Đ i với gia đình của trẻ khuy t tật vận động................................................................ 73
3.7. Đ i với bản thân trẻ khuy t tật vận động ..........................................................74
3.8. Các giải pháp khác .......................................................................................................... 78
KẾT LUẬN .............................................................................................................77
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..............................................................78
DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
BHYT
Bảo hiểm Y t
BVCS&GDTE
CTXH
Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em
Công tác xã hội
DV CTXH
ĐVT
D ch vụ công tác xã hội
Đơn v tính
LĐTB&XH
NKT
Lao động Thương inh và xã hội
Người khuy t tật
NV CTXH
Nxb
Nhân viên công tác xã hội
Nhà xu t bản
PHCN
Phục hồi chức năng
Phỏng v n sâu
PVS
TECHCĐB
THPT
Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt
Trung học phổ thông
Trẻ khuy t tật
TKT
TKTVĐ
UBND
Trẻ khuy t tật vận động
Ủy ban nhân dân
DANH MỤC BẢNG, BIỂU
Bảng 2.4: Tỷ lệ mức độ khuy t tật............................................................................37
Bảng 2.5: Nguyên nhân trẻ khuy t tật vận động.......................................................38
Bảng 2.7: Nhu cầu của trẻ khuy t tật vận động .......................................................41
tâm lý – xã hội...........................................................................................................45
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trẻ em luôn là hạnh phúc của mỗi gia đình, là chủ nhân tương lai của đ t
nước. Vì vậy bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là v n đề có tính chi n lược, lâu
dài, góp phần quan trọng vào việc chuẩn b và nâng cao ch t lượng nguồn nhân lực
phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đ t nước và hội nhập qu c t .
Nhận thức được v n đề này, Việt Nam là nước đầu tiên ở Châu Á và thứ hai trên th
giới phê chuẩn Công ước về Quyền trẻ em của Liên hợp qu c(năm 1990) và chưa
đầy một năm sau nước ta đã an hành Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ
em(năm 1991). Trong gần 20 năm qua nước ta đã đề ra và thực hiện hai Chương
trình hành động qu c gia vì trẻ em giai đoạn 1991-2000 và giai đoạn 2001-2010
cùng nhiều chính sách, cung c p d ch vụ liên quan nhằm mục tiêu bảo vệ chăm sóc
trẻ em.
Để trẻ TKT nói chung và TKTVĐ nói riêng xóa đi mặc cảm, hòa nhập cộng
đồng, vươn lên trong cuộc s ng. Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã an
hành nhiều văn ản, chính sách, tạo hành lang huôn hổ pháp lý để thực hiện.
Trong đó phải đ n Luật Người huy t tật và Đề án Trợ giúp NKT giai đoạn 2012
- 2020 với mục đích hỗ trợ NKT phát huy hả năng của mình để đáp ứng nhu cầu
ản thân; Quy t đ nh 647/QĐ-TTg ngày 26/4/2013 phê duyệt Đề án Chăm sóc trẻ em
có hoàn cảnh đặc iệt hó hăn dựa vào cộng đồng giai đoạn 2013-2020nhằm nâng
cao hoạt động hỗ trợ xã hội cho các em. Bên cạnh nh ng thành tựu đạt được về hệ
th ng chính sách, phát luật ngày càng hoàn thiện đảm ảo được quyền lợi và tạo điều
iện ổn đ nh cuộc s ng, ti p cận được các chính sách hỗ trợ, học tập và hòa nhập cuộc
s ng. Tuy nhiên, vẫn còn gặp nhiều hó hăn, đòi hỏi phải có nh ng giải pháp đồng
ộ và sự tham gia của các an, ngành, lực lượng để thúc đẩy hơn n a cơ hội để
TKT nói chung và TKTVĐ nói riêng được ti p cận hỗ trợ.
Hiện nay, s lượng người khuy t tật có xu hướng gia tăng. Trên th giới có
khoảng 10-15% người khuy t tật tương đương với khoảng 700 triệu đ n một tỷ
người. Cứ 10 trẻ em thì có 1 trẻ phải đ i mặt với khuy t tật, 90% trẻ khuy t tật ở
các nước đang phát triển hông được đ n trường, 30% s thanh niên đường ph là trẻ
1
khuy t tật (UNESCO) [13, tr.16]. Ở Việt Nam, đ n năm 2014 s NKT có khoảng 6,7
triệu người, chi m 7,8% dân s trong đó có 3,6 triệu là n và hơn 5 triệu người s ng ở
nông thôn, khoảng 1,2 triệu trẻ em khuy t tật. Ở Hưng Yên, theo s liệu th ng ê năm
2017 toàn tỉnh Hưng yên có 23.174 người khuy t tật trong đó có 2.817 trẻ em khuy t
tật [40]. Đ a bàn huyện Tiên L là một trong nh ng huyện có s lượng người khuy t
tật cao trên toàn tỉnh. Theo s liệu th ng kê của Phòng lao động Thương inh và xã hội
huyện Tiên L năm 2017 có 1.497 người khuy t tật trong đó có 337 trẻ khuy t tật,
phần lớn trẻ khuy t tật thuộc dạng khuy t tật vận động.
D ch vụ công tác xã hội đã được triển hai ở một s nơi và hỗ trợ cho các nhóm
đ i tượng, lĩnh vực hác nhau; trong đó có công tác chăm sóc, hỗ trợ cho trẻ huy t tật
trong cộng đồng. Thông qua sự ph i hợp của các an ngành, việc huy động các nguồn
lực công tác xã hội và sự chung tay của toàn xã hội mà trẻ huy t tật nói chung và trẻ
khuy t tật vận động nói riêng đã và đang được quan tâm chăm sóc. Tuy nhiên, nh ng
hỗ trợ cho trẻ huy t tật vận động tại cộng đồng của tỉnh có nh ng t quả nh t đ nh.
Cho đ n nay, r t ít các công trình nghiên cứu về hoạt động d ch vụ công tác xã hội cho
trẻ huy t tật vận động từ thực tiễn các huyện ở Việt Nam. Tại tỉnh Hưng Yên cũng
chưa có một nghiên cứu cụ thể nào về hoạt động này.
Từ thực tiễn và lý luận nêu trên, với mong mu n hiểu rõ hơn về lý luận cũng
như thực trạng d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động, tôi chọn đề
tài nghiên cứu “Dịch vụ công tác xã hội đối với trẻ khuyết tật vận động từ thực
tiễn huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên” để làm đề tài nghiên cứu luận văn của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Hiện nay có nhiều nghiên cứu về người huy t tật nói chung và trẻ huy t tật
nói riêng. Qua các nghiên cứu có thể hái quát như sau:
2.1. Một số tài liệu trên thế giới
Trong tài liệu Hướng dẫn phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng
(Community-Based Rehabilitation: CBR guidelines) xu t ản ởi Tổ chức Y t Th
giới (2010) cung c p cho các nhà quản lý chương trình phục hồi chức năng dựa vào
cộng đồng nh ng gợi ý thi t thực về cách thức phát triển, đẩy mạnh chương trình và
2
đảm ảo rằng người huy t tật và thành viên trong gia đình họ có thể ti p cận được
các lợi ích về chăm sóc y t , giáo dục, sinh , và nh ng hía cạnh xã hội hác.
Tài liệu gồm ộ 7 cu n sách nhỏ riêng iệt: Quyển 1 - Cung c p tổng quan về
huy t tật, Công ước về Quyền Người huy t tật, sự phát triển của phục hồi chức
năng dựa vào cộng đồng, ma trận phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, quản lý
phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, cung c p tổng thể về chu trình quản lý và
liên hệ đ n việc phát triển và củng c các chương trình phục hồi chức năng dựa vào
cộng đồng. Quyển 2-6 - Mỗi quyển sẽ trình ày một trong 5 hợp phần của phục hồi
chức năng dựa vào cộng đồng (y t , giáo dục, sinh , xã hội và trao quyền). Quyển
7 - Tài liệu ổ sung: àn về 4 v n đề cụ thể đã từng ỏ qua trong các chương
trình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng trước đây gồm: sức hỏe tâm thần,
HIV/AIDS, ệnh phong và nh ng thảm họa.
2.2. Một số nghiên cứu ở Việt Nam
* Một số nghiên cứu liên quan đến người khuyết tật
Nghiên cứu “Người khuyết tật ở Việt Nam – kết quả điều tra tại Thái Bình,
Quảng Nam, Đà Nẵng, Đồng Nai” của Viện nghiên cứu và phát triển xã hội, Nx
chính tr qu c gia Hà Nội năm 2008. Nghiên cứu đã có nh ng phân tích mang tính
tổng quát về người huy t tật và đã chỉ ra đặc điểm inh t - xã hội của hộ gia đình
có người huy t tật. Nh ng hó hăn của người huy t tật về sinh hoạt hằng ngày,
về giáo dục, việc làm, ti p cận d ch vụ y t , t hôn, cách ti p cận thông tin, và hó
hăn trong các hoạt động văn hóa thể thao. Kỳ th phân iệt đ i xử với người
huy t tật. Qua đó đưa ra nh ng giải pháp hỗ trợ người huy t tật.
Tác giả Nguyễn Th Kim Hoa (2014) vi t cu n Công tác xã hội với người
khuyết tật. Cu n sách giúp chúng ta hiểu hơn các hái niệm người huy t tật, đặc
điểm nhu cầu của người huy t tật. Đồng thời chỉ ra được các mô hình ti p cận,
thực hành công tác xã hội với người huy t tật. Chỉ ra được nh ng nguyên nhân do
ản thân người huy t tật nên hó hăn trong học tập, đây là v n đề ảnh hưởng trực
ti p đ n hả năng xin việc làm, trình độ học v n của người huy t tật nói chung
th p hơn tương đ i so với nh ng người hác trong cộng đồng, nh ng nguyên nhân
ngăn người huy t tật i m được việc làm.
3
Nghiên cứu của Lê Anh Đức (2011) về “Mô hình đào tạo nghề cho người khuyết
tật vận động tại trường trung cấp nghề khu vực Long Thành – Nhơn Trạch – Đồng
Nai” cho th y được nh ng đặc điểm của người huy t tật vận động như là về đặc điểm
sức hỏe, đặc điểm lao động. Người huy t tật vận động ch u ảnh hưởng ởi chức
năng vận động do đó sức hỏe của họ hông thể thực hiện các công việc nặng nhọc
hoặc sử dụng các công cụ vượt sức. Đồng thời ài vi t chỉ ra được thực trạng người
khuy t tật trên đ a àn tỉnh Đồng Nai từ đó đưa ra được nh ng mô hình dạy học phù
hợp với đặc điểm của người huy t tật vận động.
* Một số bài nghiên cứu liên quan trẻ khuyết tật
Nghiên cứu của Vũ Th Hương Lý (2009) về “Những rào cản về tâm lý của
trẻ khuyết tật học hòa nhập”, ài vi t chỉ ra được thực trạng trẻ huy t tật ở nước ta
hiện, nh n mạnh giáo dục hòa nhập cho trẻ huy t tật r t quan trọng. Đồng thời ài
vi t cũng chỉ ra được nh ng t cập trong giáo dục hòa nhập cho trẻ huy t tật và
một s nh ng giải pháp giúp trẻ huy t tật hòa nhập với cộng đồng t t hơn. Nói về
thực trạng giáo dục hòa nhập, tác giả Phạm Th T Oanh, Hồ Th Thanh Thủy (2011)
với ài vi t “Thực trạng giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật cấp Tiểu học ở tỉnh Bến Tre”
chỉ ra giáo dục hòa nhập cho trẻ huy t tật là một trong nh ng nhiệm vụ quan trọng
của giáo dục Việt Nam nhằm tạo được sự công ằng và cơ hội ình đẳng để mọi trẻ em
đều được đ n trường. Tỉnh B n Tre giáo dục hòa nhập đang được triển hai, tuy nhiên
vẫn còn gặp nhiều hó hăn, cơ sở vật ch t, dụng cụ trang thi t dạy học còn thi u.
Về nội dung chương trình giáo dục hòa nhập cho trẻ huy t tật cho th y chưa có sự
th ng nh t gi a cán ộ quản lý và giáo viên trong xác đ nh nội dung giáo dục phù hợp
với trình độ, nhận thức, đặc điểm, hành vi… của trẻ huy t tật.
Nghiên cứu Nguyễn Văn Đô (2014) về “Giải pháp nâng cao chất lượng giáo
dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở bậc Tiểu học” chỉ ra tầm quan trọng của việc giáo dục
hòa nhập. Tuy nhiên hiện nay công tác giáo dục hòa nhập trẻ huy t tật tại các trường
học phổ thông nói chung và ở các ậc tiểu học nói riêng đang còn nhiều t cập xảy ra.
Chỉ ra nh ng giải pháp giúp trẻ huy t tật hòa nhập một cách t t nh t.
Một s đề tài nghiên cứu của học viên cao học như: Nguyễn Th Thu (2016) về
“Công tác xã hội nhóm đối với trẻ khuyết tật vận động từ thực tiễn Trung tâm phục hồi
4
chức năng và trợ giúp tàn tật tại thành phố Hồ Chí Minh” đề tài đã phân tích thực
trạng hoạt động công tác xã hội nhóm, các y u t ảnh hưởng đ n hoạt động công tác xã
hội nhóm đ i với trẻ huy t tật vận động từ đó đề xu t giải pháp thúc đẩy hoạt động
công tác xã hội nhóm đ i với trẻ huy t tật vận động tại trung tâm phục hồi chức năng
và trợ giúp tàn tật tại thành ph Hồ Chí Minh; đê tài của học viên Vũ Th Bích Trâm
(2016) về “Dịch vụ công tác xã hội đối với trẻ khuyết tật từ thực tiễn tỉnh Bình Phước”
đề tài đã phân tích được thực trạng d ch vụ công tác xã hội và các y u t ảnh hưởng
đ n d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật tại tỉnh Bình Phước từ đó đề xu t
nh ng giải pháp góp phần nâng cao ch t lượng, hiệu quả các d ch vụ công tác xã hội
trên đ a àn tỉnh Bình Phước; đề tài của học viên Trần Phương Thảo (2016) về “Công
tác xã hội đối với trẻ khuyết tật vận động từ thực tiễn tỉnh Điện Biên” đề tài đã phân
tích được thực trạng hoạt động công tác xã hội và các y u t ảnh hưởng đ n hoạt động
công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động tại tỉnh Điện Biên từ đó đề xu t nh ng
giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động công tác xã hội trên đ a àn tỉnh
Điên Biên.
Nh ng tài liệu nghiên cứu ở trên đã chỉ ra được các khái niệm về trẻ khuy t
tật, trẻ khuy t tật vận động, nguyên nhân, mức độ khuy t tật của TKTVĐ và nh ng
đặc điểm tâm lý, các nhu cầu của trẻ về tâm lý, y t , giáo dục... Có nh ng nghiên
cứu đã chỉ ra được thực trạng các hoạt động CTXH, d ch vụ CTXH đ i với TKT và
TKTVĐ từ thực tiễn ở một s các đ a phương. Trên cơ sở k t quả của các nghiên
cứu là nguồn tài liệu r t quan trọng giúp tác giả đ nh hướng khi thực hiện nghiên
cứu đề tài của mình.
Tóm lại, các nghiên cứu ở trên nói về tình hình người khuy t tật, trẻ khuy t tật ở
trên th giới và ở Việt Nam. Tuy nhiên chưa có nghiên cứu về d ch vụ công tác xã hội
với trẻ khuy t tật vận động tại các huyện, xã tìm hiểu hệ th ng lý luận, thực trạng hoạt
động d ch vụ công tác xã hội tại tỉnh Hưng Yên đây là điểm mới của đề tài.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu lý luận, phân tích, đánh giá thực trạng của D ch vụ công tác
xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động từ thực tiễn huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên và
5
các y u t tác động đ n d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động tại
đ a phương. Trên cơ sở đó đề xu t các huy n ngh , giải pháp nâng cao hiệu quả
hoạt động d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động trên đ a àn huyện
Tiên L , tỉnh Hưng Yên.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu hệ th ng lý luận về d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật
vận động.
- Tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ
huy t tật vận động từ thực tiễn huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên và phân tích các
y u t tác động đ n d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động từ thực
tiễn huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên.
- Đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao d ch vụ công tác xã hội với trẻ
huy t tật vận động từ thực tiễn huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
D ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động từ thực tiễn huyện
Tiên L , tỉnh Hưng Yên.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về thời gian thực hiện nghiên cứu: đề tài triển khai nghiên cứu từ
tháng 04/2018 đ n tháng 08/2018.
Phạm vi về không gian: trẻ khuy t tật vận động tại xã Trung Dũng, xã Lệ Xá,
xã Cương Chính của huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên.
Phạm vi về đối tượng nghiên cứu: đề tài tập trung nghiên cứu các d ch vụ công
tác xã hội đ i với trẻ khuy t tật vận động như: d ch vụ hỗ trợ tâm lý – xã hội, d ch
vụ hỗ trợ giáo dục, d ch vụ hỗ trợ y t và phục hồi chức năng, d ch vụ tư v n chính
sách.
Phạm vi về khách thể: 80 trẻ khuy t tật vận động từ 6 đ n 16 tuổi; 10 cán bộ
phụ trách công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em của các xã Trung Dũng, Lệ Xá, Cương
Chính; 02 cán bộ Phòng lao động thương inh xã hội.
6
5. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1.Cơ sở lý luận
Đề tài áp dụng phương pháp chủ nghĩa duy vật iện chứng: từ nh ng đánh giá
thực trạng về đời s ng của trẻ huy t tật vận động, thực trạng của d ch vụ công tác
xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động từ thực tiễn huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên để
rút ra được nh ng lý luận và đưa ra được nh ng đề xu t về iện pháp để nâng cao
hiệu quả d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động trên đ a àn tỉnh.
Nghiên cứu v n đề về lý luận trong hệ th ng ti p cận chỉnh thể: nghiên cứu hệ
th ng nh ng lý luận có liên quan trực ti p đ n đề tài, hệ th ng các y u t có liên
quan đ n d ch vụ hỗ trợ của công tác xã hội đ i với trẻ huyêt tật vận động, hệ
th ng chính sách đ i với trẻ em huy t tật vận động…
5.2. Phương pháp nghiên cứu
* Phương pháp phân tích tài liệu
Phương pháp này được sử dụng xuyên su t quá trình nghiên cứu của đề
tài. Nguồn tài liệu nghiên cứu được sử dụng cho đề tài được hai thác từ 2
mảng chính sau:
Phân tích tài liệu, tìm hiểu tổng quan các nghiên cứu trong nước về tình
hình trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ khuy t tật qua các sách báo, tạp chí, và mạng
Internet. Đồng thời tìm hiểu các tài liệu tập hu n, một s kỹ năng Công tác xã hội
với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và một s luật, chính sách cho trẻ em khuy t tật để
có kỹ năng làm việc với trẻ em, hiểu rõ về quyền lợi và hoạt động hỗ trợ trẻ khuy t
tật vận động tại cộng đồng.
Thông qua các báo cáo tổng k t hàng năm của huyện Tiên L , tỉnh Hưng
Yên; các báo cáo của các tổ chức liên quan để bi t tình hình người khuy t tật, trẻ
khuy t tật nói chung và trẻ khuy t tật vận động nói riêng cũng như nh ng hỗ trợ
cho nhóm trẻ khuy t tật vận động tại cộng đồng.
* Phương pháp quan sát
Phương pháp quan sát là phương thức cơ ản để nhận thức sự vật, hiện tượng. Nó
được sử dụng trong su t quá trình nghiên cứu và trong nhiều giai đoạn như tìm hiểu về
đ a àn nghiên cứu, tìm hiểu thực trạng d ch vụ công tác xã hội với trẻ huy t tật vận
7
động tại đ a phương, tìm hiểu trẻ huy t tật vận động và gia đình của trẻ huy t tật vận
động. Mục đích của quan sát để hiểu về mức độ huy t tật, nh ng hó hăn của trẻ
huy t tật vận động trong cuộc s ng, học tập, sinh hoạt… Thái độ và cách đ i xử của
gia đình và cộng đồng với trẻ huy t tật vận động. Đồng thời quan sát việc thực hiện
các d ch vụ CTXH, thái độ, hành vi của NV CTXH và phương pháp cung c p d ch vụ
CTXH đ i với trẻ huy t tật vận động tại đ a phương.
* Phương pháp điều tra bảng hỏi
Điều tra ảng ti n hành phỏng v n trực ti p với hách thể nghiên cứu nhằm
thu thập thông tin để làm rõ thực trạng d ch vụ công tác xã hội tại đ a phương và
nhu cầu hỗ trợ từ các chính sách, d ch vụ đ i với trẻ huy t tật vận động. Từ đó
đánh giá về hả năng đáp ứng nhu cầu, d ch vụ hỗ trợ trẻ huy t tật vận động.
Mẫu nghiên cứu: điều tra và l y thông tin từ người được hỏi, tác giả ti n hành
chọn 80 trẻ huy t tật động vận từ 6 đ n 16 tuổiđể thu thập thông tin; s liệu về trẻ
huy t tật vận động có được hưởng và hỗ trợ của nh ng d ch vụ công tác xã hội tại
đ a phương hông, các d ch vụ công tác xã hội có phù hợp với nhu cầu mong mu n
của trẻ hay hông. Nh ng thông tin thu thập được từ ảng hỏi sẽ làm cơ sở cho tác
giả đề xu t nh ng giải pháp thi t thực để các d ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ
huy t tật phù hợp và đạt hiệu quả hơn.
* Phương pháp phỏng vấn sâu
Phỏng v n sâu là việc trao đổi trực ti p gi a người phỏng v n và được trả lời
phỏng v n dựa trên các mục tiêu của đề tài.
Sử dụng phương pháp này nhằm thu thập các thông tin về thực trạng d ch vụ
công tác xã hội đ i với trẻ huy t tật vận động, các y u t tác động đ n thực trạng
d ch vụ công tác xã hội ở cộng đồng để có nhận đ nh, hiểu rõ hơnvề các d ch vụ
công tác xã hội hỗ trợ trẻ huy t tậtvận độngđồng thời đánh giá hiệu quả d ch vụ
công tác xã hội tại đ a phương đã đáp ứng nhu cầu của trẻ huy t tật hay chưa.
Phỏng v n sâu được ti n hành với:10 cán ộ phụ trách công tác ảo vệ, chăm sóc
trẻ em của các xãTrung Dũng, xã Lệ Xá, xã Cương Chính; 02 cán ộ của Phòng lao
động Thương inh và Xã hội của huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên; 05 TKTVĐ và gia
đình trẻ.
8
* Phương pháp xử lý dữ liệu: Đ i với d liệu đ nh tính của phỏng v n sâu tôi
dùng phương pháp tổng hợp, phân tích… Sử dụng công cụ SPSS 16.0 để xử lý các
ảng hỏi đã thu thập từ trẻ, phần mềm excel để vẽ iểu đồ.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Ý nghĩa lý luận
K t quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ, ổ sung và hoàn thiện hệ
th ng lý luận về công tác xã hội với trẻ huy t tật vận động.
Là tài liệu tham hảo về lĩnh vực d ch vụ công tác xã hội với trẻ huy t tật nói
chung và trẻ huy t tật vận động nói riêng.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Đề tài giúp chúng ta nhận i t rõ hơn về thực trạng d ch vụ công tác xã hội với trẻ
huy t tật vận động tại huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên; cũng như là nh ng hó hăn,
nhu cầu, mong mu n trong việc hòa nhập cộng đồng của trẻ huy t tậtvận động. Đồng
thời góp phần cung c p thông tin với các tổ chức xã hội tại đ a phương, đề xu t các giải
pháp cũng như các huy n ngh để có nh ng chính sách hỗ trợ trẻ huy t tật vận động
p thời và phù hợp giúp trẻ huy t tật vận động hòa nhập với cuộc s ng t t hơn.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, K t luận, Danh mục tài liệu tham khảo, các phụ lục, luận
văn gồm có 3 chương sau đây:
Chương 1: Cơ sở lý luận về D ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ khuy t tật vận
động
Chương 2: Thực trạng D ch vụ công tác xã hội đ i với trẻ khuy t tật vận động
từ thực tiễn huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả các D ch vụ công tác xã hội đ i với
trẻ khuy t tậtvận động từ thực tiễn huyện Tiên L , tỉnh Hưng Yên
9
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ
KHUYẾT TẬT VẬN ĐỘNG
1.1. Lý luận về vấn đề trẻ khuyết tật vận động
1.1.1. Các khái niệm liên quan
1.1.1.1. Người khuyết tật
Trong các văn ản Qu c t cũng như của Việt Nam trước đây thường sử dụng
thuật ng “người tàn tật”. Tuy nhiên, hiện nay hầu như các văn ản liên quan đ n
người khuy t tật đều không sử dụng thuật ng “người tàn tật” mà sử dụng thuật ng
“người khuy t tật”.
Công ước Qu c t về các quyền của người khuy t tật (2006) nêu rõ “người
khuy t tật bao gồm nh ng người có nh ng khi m khuy t lâu dài về thể ch t, trí tuệ,
thần kinh hoặc giác quan mà hi tương tác với các rào cản khác nhau có thể cản trở
sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của họ trong xã hội trên một nền tảng công bằng
như nh ng người khác trong xã hội” [7, tr.5].
Theo khoản 1, điều 2, Luật Người khuy t tật năm 2010 được Qu c hội Việt
Nam thông qua ngày 17/06/2010 quy đ nh: “người khuy t tật là người b khi m
khuy t một hoặc nhiều bộ phận của cơ thể hoặc b suy giảm chức năng được biểu
hiện dưới dạng tật khi n cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp nhiều hó hăn”.
Như vậy người khuy t tật là người khi m khuy t một hay các bộ phận cơ thể,
gây hó hăn trong sinh hoạt, học tập và lao động.
1.1.1.2. Khái niệm trẻ khuyết tật
Khái niệm trẻ em
Theo Điều 1 Công ước qu c t về Quyền trẻ em (CRC) khái niệm trẻ em được
hiểu như sau: “trong phạm vi của Công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18
tuổi, trừ trường hợp pháp luật áp dụng với trẻ em đó quy đ nh tuổi thành niên sớm
hơn” [6, tr.3].
Theo luật Trẻ em năm 2016 quy đ nh: “trẻ em là người dưới 16 tuổi”[45].
Khái niệm trẻ khuyết tật
10
Theo công ước Qu c t về Quyền của người khuy t tật (2006) “trẻ khuy t tật
bao gồm trẻ có nh ng khi m khuy t lâu dài về thể ch t, trí tuệ, tinh thần và giác
quan, mà hi tương tác với các rào cản khác nhau có thể gây ra nh ng cản trở, khó
hăn cho sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của trẻ trong xã hội trong một nền tảng
công bằng như nh ng người ình thường” [7].
Căn cứ theo Luật Trẻ em năm 2016 làm tiêu chí xác đ nh, trong phạm vi
nghiên cứu của đề tài đ nh nghĩa: “trẻ em khuyết tật là người dưới 16 tuổi bị khiếm
khuyết một hoặc nhiều bộ phận của cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng biểu hiện ở
dưới những dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn”.
1.1.1.3. Khái niệm trẻ khuyết tật vận động
Theo hoản 1, điều 2, Ngh đ nh 28/2012 NĐ-CP: “ huy t tật vận động là tình
trạng giảm hoặc m t chức năng cử động đầu, cổ, chân, tay, thân mình dẫn đ n hạn
ch trong vận động, di chuyển”. Khuy t tật vận động ao gồm các dạng huy t tật
do nhiều nguyên nhân như các ệnh về hớp, xương, viêm hớp, ch n thương, thoái
hóa, gãy xương. Ngoài ra người huy t tật có thể mắc các ệnh về cơ như viêm cơ,
teo cơ ti n triển; các ệnh về thần inh như ại não (thể co cứng, thể múa vờn, thể
ph i hợp), liệt não, di chứng ại liệt, liệt nửa người, tổn thương thần inh ngoại
biên, cắt cụt chi trên, chi dưới và các ệnh hác [27].
Trẻ em khuy t tật vận động (TKTVĐ) là: “trẻ em khuyết tật bị giảm hoặc mất
chức năng cử động đầu, cổ, chân, tay, thân mình dẫn đến hạn chế trong vận động,
di chuyển, gặp khó khăn trong các vấn đề về cuộc sống”.
Đề tài nghiên cứu đ i tượng trẻ em khuy t tật vận động từ 6 đ n 16 tuổi.
1.1.1.4. Một số vấn đề về trẻ khuyết tật vận động
Phân loại khuyết tật
Trẻ huy t tật vận động gồm có hai dạng sau:
Dạng thứ nh t: trẻ huy t tật vận động do ch n thương nhẹ hay do ệnh ại
liệt gây ra làm què cụt, hoèo, liệt chân tay
Dạng thứ hai: trẻ huy t tật vận động do tổn thương trung hu vận động não ộ.
Mức độ khuyết tật
11
Theo Khoản 1, Điều 3 của Luật người khuy t tật năm 2010 người khuy t tật
được chia theo mức độ sau:
Khuyết tật đặc biệt nặng: Không còn khả năng tự phục vụ hoặc suy giảm khả
năng lao động từ 81% trở lên.
Khuyết tật nặng: Có khả năng tự phục vụ sinh hoạt n u có người, phương tiện trợ
giúp một phần hoặc giảm khả năng lao động từ 61% đ n 80%.
Khuyết tật nhẹ: Có khả năng tự phục vụ sinh hoạt hoặc suy giảm khả năng
lao động dưới 61%.
Nguyên nhân khuyết tật vận động
Các nguyên nhân chủ y u gây nên khuy t tật là do [13, tr. 35-36]:
Những nguyên nhân về môi trường sống do đói nghèo, suy dinh dưỡng, bệnh
tật không phát hiện và ch a tr , phục hồi chức năng p thời;điều kiện ăn ở y u kém,
chật chội, m t vệ sinh; ônhiễm và suy thoái môi trường, thiên tai;ch n thương do tai
nạn, rủi ro (giao thông, trong lao động, trong gia đình và trong thể thao); lão hóa và
các tai bi n đột quỵ; chi n tranh và bạo lực.Một bộ phận không nhỏ trẻ là nạn nhân
của ch t độc da cam/dioxin đã qua nhiều th hệ mà nh ng di ch ng để lại vẫn r t
phức tạp như hi m khuy t một/một vài bộ phận cơ thể. Tình hình tai nạn giao
thông cũng là nguyên nhân hi n tỷ lệ khuy t tật đặc biệt là khuy t tật vận động
tăng nhanh.
Những nguyên nhân về xã hội do mù ch và thi u thông tin về các d ch vụ y t
sẵn có, do không theo dõi hay thi u hiểu bi t; sự b t lực của y học và khoa học kỹ
thuật; k t hôn trực hệ (cùng huy t th ng).
Những nguyên nhân bẩm sinh và trong khi sinh do di truyền như lỗi nhiễm sắc
thể, lỗi gen gây d tật bẩm sinh, hoặc do r i loạn nhiều y u t ; do các y u t ngoại
sinh như lây nhiễm rubella, giang mai, HIV, do nhiễm độc rượu, ch t độc màu da
cam; một s nguyên nhân trong hi sinh cũng ảnh hưởng đ n khả năng gây huy t
tật như thi u ô xi, hoặc do dùng forceps éo đầu trẻ ra, do đẻ non...
1.1.2. Một số đặc điểm tâm lý của trẻ khuyết tật vận động
Đặc điểm về thể chấtcủa trẻ khuyết tật vận động
12
Trẻ khuy t tật vận động là nh ng trẻ các hi m huy t, d tật ở tứ chi hoặc hậu
quả của tổn thương nơi hác như sọ não… có thể do nguyên nhân ẩm sinh hoặc mắc
phải. Trẻ có nh ng d u hiệu t thường về vận động như vận động tay ém, chân y u,
tư th và dáng đi t thường, hó hăn trong việc vệ sinh cá nhân, thân thể… gặp phải
nhiều v n đề và rào cản trong quá trình hòa nhập cộng đồng [49].
Đặc điểm về tâm lýcủa trẻ khuyết tật vận động
Tâm lý của trẻ huy t tật nói chung và trẻ huy t tật vận đông nói riêng đều
có tâm lý mặc cảm, tự ti, tủi phận, cho mình người ỏ đi, là gánh nặng của gia đình,
người thân nên trẻ dễ tự ái, dễ kích động; ngại giao ti p với mọi người. Tuy
nhiên, đa s các em là nh ng người giàu ngh lực để vượt qua mọi khó hăn, hi m
huy t của mình để đạt được nhiều thành tích cao trong học tập [49].
Đặc điểm giao tiếp của trẻ khuyết tật vận động
Trẻ huy t tật vận động quan tâm đ n môi trường và các m i quan hệ xung
quanh, đặc iệt là m i quan hệ với ạn thân, cha mẹ, hàng xóm.
Trừ các trẻ ại liệt và ại não, TKTVĐ vẫn có thể sử dụng ngôn ng như
phương tiện chủ y u để giao ti p, nh ng trẻ này phần lớn không gặp hó hăn trong
giao ti p và sử dụng ngôn ng (trừ một s hó hăn về cầm nắm đồ vật bằng tay,
chân khi cụt tay, chân… có thể thay th hoặc k t hợp bằng nhiều cách). Nh ng trở
ngại trong giao ti p phụ thuộc các y u t cơ ản: mội trường giao ti p b hạn ch , sự
mặc cảm về khuy t tật dẫn đ n ngại ti p xúc, cách nhìn nhận về trẻ khuy t tật từ gia
đình và nh ng người xung quanh vv… [49].
Đặc điểm hoạt động nhận thức của trẻ khuyết tật vận động
Trẻ huy t tật vận động là nh ng trẻ do các nguyên nhân khác nhau, gây ra
sự tổn th t các chức năng vận động làm cản trở đ n việc di chuyển, sinh hoạt và học
tập… Trẻ huy t tật vận động gồm có hai dạng: 1) Trẻ huy t tật vận động do ch n
thương nhẹ hay do ệnh ại liệt gây ra làm què cụt, hoèo, liệt chân tay và 2) trẻ
huy t tật vận động do tổn thương trung hu vận động não ộ.
Đ i với dạng thứ nh t thì nh ng trẻ này vẫn có một ộ máy sinh học ình
thường làm cơ sở vật ch t thực hiện hoạt động nhận thức. Nói cách hác, hi trẻ có
hi m huy t đơn thuần về vận động thì trẻ hoàn toàn có hả năng nhận thức như
13
nh ng trẻ ình thường hác. Tuy nhiên, sự phát triển hoạt động nhận thức của trẻ
phụ thuộc r t nhiều vào hả năng tham gia các hoạt động trong môi trường xung
quanh. Trẻ huy t tật vận động hó đạt được trình độ nhận thức cũng như nh ng
trải nghiệm như mọi trẻ ình thường hác. Chẳng hạn, trẻ hông thể có cảm giác
mỏi chân n u trẻ ại liệt đôi chân hông thể đi được, hông thể leo trèo được thì
hó có cảm giác về độ cao và ĩ năng l y thăng ằng của cơ thể…
Đ i với dạng thứ hai thì sự tổn thương về não ộ gây r t nhiều cản trở cho
hoạt động nhận thức của trẻ, thậm chí là trình độ nhận thức ở mức độ nặng. Hoạt
động nhận thức của loại trẻ này cũng có nh ng hạn ch tương tự như trẻ chậm phát
triển trí tuệ và còn ảnh hưởng thêm của huy t tật vận động. Song cũng cần lưu ý
nh ng trường hợp huy t tật vận động do ại não gây nên thì hoạt động nhận thức
của trẻ hầu như hông ảnh hưởng song trẻ hó có thể iểu đạt được suy nghĩ,
hành động, lời nói một cách ình thường do sự cản trở của huy t tật vận động [49].
1.1.3. Nhu cầu trẻ khuyết tật vận động
Nhu cầu là đòi hỏi cá nhân về nh ng cái cần thi t để sinh s ng và phát triển.
Không ể đ n nơi s ng, mỗi cá nhân đều có một s nhu cầu căn ản như nhau
nhưng cái nhu cầu đó hông thường xuyên đáp ứng với cùng mức độ. Các nhu cầu
hác nhau hông thể xem xét một cách iệt lập. Không ai có thể tự mình đáp ứng
được toàn ộ các nhu cầu đó. Nhu cầu của mỗi cá nhân chỉ có thể thực hiện được
trong một cộng đồng với sự giúp đỡ của nh ng người hác.
Trẻ huy t tật nói chung, trẻ huy t tật vận động nói riêng đều có nh ng nhu
cầu như mọi trẻ em hác và cũng có nh ng nhu cầu riêng như sau
Nhu cầu về thể ch t (ăn, mặc, ở): trước h t là việc đảm ảo ch độ dinh dưỡng
là cơ sở để cho trẻ tồn tại và phát triển. Ngoài ra, trẻ huy t tật vận động cần được
ch a tr , chăm sóc y t , phục hồi chức năng cần nhiều sự hỗ trợ từ các phương tiện
trợ giúp để có thể di chuyển và giúp trẻ giải quy t các v n đề, ể cả vệ sinh cá nhân
trong quá trình học tập, giao lưu, hòa nhập.
Nhu cầu được an toàn: cần mái m gia đình làm chỗ dựa tinh thần, được chăm
sóc, yêu thương, động viên, huy n hích, th u hiểu, được tư v n về các d ch vụ y
t có liên quan để hỗ trợ hòa nhập cộng đồng.
14
Tải về để xem bản đầy đủ
95 trang
13080
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Dịch vụ công tác xã hội đối với trẻ khuyết tật vận động từ thực tiễn huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_dich_vu_cong_tac_xa_hoi_doi_voi_tre_khuyet_tat_van.pdf
