Luận án Quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ ở Việt Nam
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI
HOÀNG NGỌC SƠN
QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ THU
TỪ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH ĐƢỜNG BỘ Ở VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Hà Nội - 2021
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI
HOÀNG NGỌC SƠN
QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ THU
TỪ KHAI THÁC CÔNG TRÌNH ĐƢỜNG BỘ Ở VIỆT NAM
Ngành: Quản lý Xây dựng
Mã số: 9.58.03.02
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1. TS NGUYỄN QUỲNH SANG
2. PGS.TS VŨ TRỌNG TÍCH
Hà Nội - 2021
ii
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với TS. Nguyễn Quỳnh Sang,
PGS.TS. Vũ Trọng Tích - Những người đã tận tâm, tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi
hoàn thành luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Quản lý xây dựng, Bộ môn Kinh tế xây dựng
và các Bộ môn khác thuộc Khoa Quản lý xây dựng - Trường Đại học Giao thông vận
tải đã có những đóng góp và giúp đỡ cho tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện các nội
dung của luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, Phòng Đào tạo sau đại
học đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành các thủ tục theo đúng qui định.
Tôi xin chân thành cảm ơn các Nhà khoa học, các Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến
sĩ... đến từ Đại học Giao thông vận tải, Đại học Xây dựng, Đại học Thủy lợi, Viện
chiến lược và phát triển Giao thông vận tải, ... đã có những đóng góp, giúp đỡ tôi trong
quá trình tôi thực hiện các nội dung của luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn những đóng góp và đánh giá của các chuyên gia đến
từ các cơ quan quản lý nhà nước thuộc Bộ Giao thông vận tải, Bộ Tài chính, các Sở
Giao thông vận tải, Tổng Cục đường bộ Việt Nam, ... Các chuyên gia đến từ các Tổng
Công ty, các Công ty đang hoạt động trong lĩnh vực đầu tư xây dựng và khai thác công
trình giao thông nói chung và đường cao tốc nói riêng đã giúp tôi hoàn thành tốt nội
dung của luận án.
Tôi xin cảm ơn các anh chị, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ cho
tôi về thời gian, số liệu các công trình thực tế để thực hiện tốt luận án.
Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình của tôi đã luôn luôn ủng hộ, giúp đỡ, chia sẻ
và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu này.
Hà Nội, ngày tháng năm 2021
Tác giả
Hoàng Ngọc Sơn
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................................ii
MỤC LỤC .................................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU................................................................................vii
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................................ix
MỞ ĐẦU.........................................................................................................................1
1.1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước............................................................ 4
1.1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài ......................................................... 12
án.................................................................................................................................................... 16
1.2. Khung nghiên cứu của luận án ...............................................................................18
1.3. Phương pháp nghiên cứu của luận án.....................................................................19
1.3.1. Phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh...................................................................... 20
1.3.2. Phương pháp chuyên gia................................................................................................... 20
1.3.3. Phương pháp điều tra xã hội học...................................................................................... 20
1.3.4. Phương pháp thống kê toán học....................................................................................... 23
2.1. Tổng quan về thu từ khai thác công trình đường bộ ..............................................24
2.1.1. Khai thác công trình đường bộ......................................................................................... 24
2.1.2. Thu từ khai thác công trình đường bộ.............................................................................. 25
2.2.2. Yêu cầu quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ............................ 36
2.2.3. Nguyên tắc quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ....................... 37
2.2.4. Nội dung quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ .......................... 38
iv
bộ ...................................................................................................................................54
2.3.1. Nhân tố khách quan........................................................................................................... 54
2.3.2. Nhân tố chủ quan............................................................................................................... 55
nước và bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam .......................................................56
nước ............................................................................................................................................... 56
2.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam................................................................................. 67
3.1.1. Thực trạng hệ thống công trình đường bộ ở Việt Nam.................................................. 72
3.1.2. Các khoản thu từ khai thác công trình đường bộ ở Việt Nam....................................... 80
Việt Nam........................................................................................................................92
3.2.3. Quản lý quá trình thu từ khai thác công trình đường bộ..............................................107
Việt Nam......................................................................................................................116
3.3.1. Những thành tựu đạt được ..............................................................................................116
bộ..................................................................................................................................................120
trình đường bộ.............................................................................................................................124
v
4.1.3. Nhu cầu vốn đầu tư phát triển giao thông đường bộ....................................................129
đường bộ ở Việt Nam ..................................................................................................134
bộ..................................................................................................................................................134
từ khai thác công trình đường bộ..............................................................................................137
đường bộ......................................................................................................................................138
giám sát của cộng đồng và giải quyết khiếu nại tố cáo...........................................................139
vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
BTĐB
Nguyên nghĩa
Tiếng Việt
Bảo trì đường bộ
ĐBVN
ĐKVN
ĐTXD
DVC
Đường bộ Việt Nam
Đăng kiểm Việt Nam
Đầu tư xây dựng
Dịch vụ công
GTĐB
GTNT
GTVT
HĐND
KCHT
KTCTĐB
KT-XH
NSNN
QL
Giao thông đường bộ
Giao thông nông thôn
Giao thông vận tải
Hội đồng nhân dân
Kết cấu hạ tầng
Khai thác công trình đường bộ
Kinh tế-xã hội
Ngân sách Nhà nước
Quốc lộ
QLNN
UBND
XDĐB
Quản lý nhà nước
Ủy ban nhân dân
Xây dựng đường bộ
Tiếng Anh
BOT
BT
Build Operate Transfer - Xây dựng-Vận hành-Chuyển Giao
Build Transfer -Xây dựng - Chuyển giao
Foreign Direct Investment-Đầu tư trực tiếp nước ngoài
Official Development Assistance-Hỗ trợ phát triển chính thức
Public - Private Partner - Hợp tác công-tư
Vietnam Expressway Corporation-Tổng Công ty Đầu tư Phát
triển đường cao tốc Việt Nam
Vietnam Infrastructure Development and Finance Investment
Joint Stock Company- Tổng công ty Phát triển hạ tầng và Đầu
tư tài chính Việt Nam
FDI
ODA
PPP
VEC
VIDIFI
vii
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Phân bố đối tượng khảo sát...........................................................................21
Bảng 2.1. Biểu tính thuế lưu hành ô tô ở Nhật Bản ......................................................59
Việt Nam.................................................................................................................96
trình đường bộ ở Việt Nam.....................................................................................97
Bảng 3.10. ANOVA analyses of HBC a,b ......................................................................99
Bảng 3.11. ANOVA analyses of HBC ..........................................................................99
Bảng 3.14. Phân tích phương sai của các chỉ tiêu KHa,b .............................................101
Bảng 3.18. Phân tích phương sai của các chỉ tiêu TCa,b..............................................106
Bảng 3.22. Phân tích phương sai các chỉ tiêu CDa,b ....................................................112
viii
Bảng 3.26. ANOVA Test Statistics of KS a,b ..............................................................115
ix
DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Khung nghiên cứu của Luận án.....................................................................19
Hình 1.2. Biểu đồ phân phối mẫu khảo sát....................................................................21
Hình 1.3. Quy trình thực hiện điều tra...........................................................................22
Hình 2.1. Các khoản thu từ công trình đường bộ..........................................................25
trình đường bộ ...............................................................................................................47
Hình 3.1. Tăng trưởng phương tiện cả nước .................................................................73
Hình 3.2. Chiều dài quốc lộ giai đoạn 2008 - 2018.......................................................75
Quỹ bảo trì đường bộ.....................................................................................................82
thác công trình đường bộ.............................................................................................116
trình đường bộ .............................................................................................................121
đường bộ ở Việt Nam ..................................................................................................134
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hệ thống công trình đường bộ có vị trí trọng yếu trong hệ thống giao thông
vận tải (GTVT) quốc gia, đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế
- xã hội, góp phần đảm bảo quốc phòng - an ninh, nâng cao đời sống nhân dân, vì vậy
cần được ưu tiên đầu tư phát triển. Nhận thức được vai trò quan trọng trên, trong
nhiều năm qua, Nhà nước đã đầu tư vào kết cấu hạ tầng (KCHT) giao thông đường
bộ một phần không nhỏ ngân sách. Từ năm 2013, Quỹ bảo trì đường bộ (BTĐB)
được hình thành và đi vào hoạt động, bắt đầu thu phí sử dụng đường bộ theo đầu
phương tiện, thay thế cho hình thức thu phí qua các trạm thu phí nộp ngân sách Nhà
nước (NSNN). Như vậy, bên cạnh NSNN cấp hàng năm, ngành đường bộ có thêm
một kênh huy động vốn ổn định cho công tác bảo trì.
Việc đầu tư cho xây dựng mới và bảo trì hạ tầng giao thông đường bộ đòi hỏi
kinh phí rất lớn, khó thu hồi hoặc thu hồi vốn chậm. Trong bối cảnh nguồn lực
NSNN hạn chế và nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) thu hẹp dần thì thu từ
khai thác công trình đường bộ (KTCTĐB) là nguồn thu quan trọng, góp phần tái đầu
tư cơ sở hạ tầng giao thông. Công tác quản lý nhà nước (QLNN) về thu từ KTCTĐB
rất quan trọng. Chính từ những khoản thu này mà hàng năm NSNN cấp cho việc đầu
tư phát triển công trình đường bộ cũng được tăng lên, cùng với đó chất lượng thực
hiện bảo trì cũng tốt hơn. Trong nhiều năm trở lại đây Nhà nước đã có nhiều chính
sách, quy định để tạo nguồn thu từ KTCTĐB, như: thu qua đầu phương tiện, thu qua
giá bán nhiên liệu, thu trực tiếp các phương tiện và mới đây nhất Nhà nước đã có
nhiều đổi mới phương thức khai thác tài sản hạ tầng đường bộ theo hướng thu hút
khu vực tư nhân như: Bán quyền thu phí, cho thuê quyền khai thác, chuyển nhượng
có thời hạn tài sản KCHT đường bộ và khai thác quỹ đất hai bên đường đã khuyến
khích nhà đầu tư tư nhân quan tâm hơn tới lĩnh vực hạ tầng đường bộ, tạo nguồn
vốn quay trở lại phục vụ bảo trì và đầu tư phát triển KCHT đường bộ, thúc đẩy phát
triển KT-XH. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác KCHT giao thông đường bộ (GTĐB)
chưa tương xứng với quy mô tài sản hiện có; công tác chỉ đạo triển khai thực hiện
của một số địa phương chưa thật sự sát sao, quá trình tổ chức thực hiện còn
chậm dẫn đến việc khai thác nguồn lực tài chính từ KCHT GTĐB chưa thực sự
hiệu quả; Hoạt động thu phí mới áp dụng đối với tuyến đường quốc lộ (QL) có
lưu lượng phương tiện giao thông lớn; Chưa thu hút được nhiều nguồn vốn từ
các thành phần kinh tế tư nhân. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trên thì có
nhiều, trong đó phải kể đến là công tác QLNN về thu từ KTCTĐB, như: hệ thống
pháp luật về thu từ KTCTĐB; bộ máy quản lý tài sản hạ tầng giao thông đường bộ từ
2
Trung ương đến địa phương, nhất là ở cấp huyện, xã; tổ chức tốt công tác chỉ đạo,
triển khai thực hiện ở Trung ương và địa phương; phân cấp thẩm quyền, trách nhiệm
của các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan; tuyên truyền, phổ biến, tập huấn pháp
luật gắn với công tác tổng kết, sơ kết đánh giá tình hình về các nguồn thu từ
KTCTĐB,..
Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quản lý nhà nước về thu từ khai
thác công trình đường bộ tại Việt Nam” làm chủ đề nghiên cứu của luận án tiến sĩ
ngành Quản lý xây dựng.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài luận án là trên cơ sở khoa học và thực tiễn đề
xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý Nhà nước về thu từ khai thác công
trình đường bộ ở Việt Nam.
Để thực hiện mục đích trên, luận án cần đạt được các mục tiêu cụ thể sau:
Một là, hệ thống hóa và làm sáng tỏ hơn cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn quản lý
Nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ trong điều kiện xuất hiện các
khoản thu mới với công nghệ quản lý thay đổi và mạng lưới đường bộ ngày càng
phát triển hiện đại.
Hai là, phân tích, đánh giá một cách khách quan, có cơ sở khoa học thực trạng
quản lý Nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ trong giai đoạn gần đây,
chỉ ra được những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong
quản lý Nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ ở Việt Nam
Ba là, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện QLNN về thu từ KTCTĐB ở
Việt Nam.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài luận án là QLNN về thu từ KTCTĐB.
- Phạm vi nghiên cứu
+ Phạm vi nội dung: Nghiên cứu về thu và QLNN về thu ở các cấp trung ương
và địa phương trong việc KTCTĐB. Trong đó đi sâu nghiên cứu các vấn đề: Xây
dựng và ban hành chế độ, chính sách thu; Tổ chức bộ máy thu; Quản lý quá trình thu;
Thanh tra, kiểm tra, giám sát quá trình thu.
+ Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu QLNN về thu từ KTCTĐB giai đoạn
2008 đến 2019. Định hướng giải pháp đến năm 2030.
+ Phạm vi không gian: Toàn bộ hệ thống công trình giao thông đường bộ ở
Việt Nam.
3
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
Ý nghĩa khoa học: Thể hiện ở việc hệ thống hóa, làm rõ hơn cơ sở lý luận và
cơ sở thực tiễn đối với quản lý Nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ.
Đánh giá một cách khoa học thực trạng và đề xuất kiến nghị hoàn thiện quản lý Nhà
nước về thu từ khai thác công trình đường bộ ở Việt Nam.
Ý nghĩa thực tiễn: Luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng quản lý Nhà
nước về thu từ khai thác công trình đường bộ ở Việt Nam. Chỉ ra được những tồn tại,
hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại hạn chế trong quản lý Nhà nước về thu từ
khai thác công trình đường bộ. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất một số giải pháp có
tính khả thi, phù hợp với thực tế, giúp các cơ quan quản lý thu từ khai thác công trình
đường bộ ở Việt Nam có thể vận dụng linh hoạt vào điều kiện thực tiễn nhằm nâng
cao hiệu quả thu từ khai thác công trình đường bộ ở Việt Nam.
5. Tên đề tài và kết cấu của luận án
Tên đề tài luận án là: “Quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình
đường bộ ở Việt Nam”
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội
dung luận án gồm 4 chương:
Chương 1: Tổng quan các công trình có liên quan đến đề tài luận án và
phương pháp nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về thu từ khai thác
công trình đường bộ
Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình đường
bộ ở Việt Nam
Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về thu từ khai thác công
trình đường bộ ở Việt Nam
.
4
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ
TÀI LUẬN ÁN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
1.1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước
1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu về thu từ khai thác công trình đường bộ
Luận án tiến sĩ “ Các giải pháp huy động và sử dụng vốn đầu tư phát triển cơ
sở hạ tầng giao thông đường bộ ở Việt Nam” của tác giả Phạm Văn Liên tại Học viện
Tài chính (năm 2005) [37], đã đưa ra các giải pháp huy động vốn chủ yếu tập trung
theo hướng đảm bảo bền vững, khai thác tổng hợp các nguồn vốn, giảm dần bao cấp
của Nhà nước đó là: hoàn thiện chế độ thu phí cầu đường bộ, phát hành trái phiếu
chính phủ huy động vốn đầu tư, thành lập một quỹ chuyên dùng đầu tư cho đường
bộ, chuyển nhượng quyền khai thác cầu đường, hoàn thiện cơ chế quản lý vốn đầu tư,
cải tiến mô hình tổ chức “ khép kín” của Cục đường bộ, điều chỉnh cơ cấu vốn đầu
tư, tăng cường kiểm tra giám sát thanh toán vốn đầu tư, xử lý dứt điểm tình trạng nợ
đọng vốn xây dựng cơ bản.
Luận án chưa đưa ra được cách thức thực hiện, một số giải pháp không còn
phù hợp với thực tế hiện nay. Bên cạnh việc thu phí, nhượng quyền bảo trì và thu phí
thì cho thuê quyền khai khác, tiền thu từ giá dịch vụ sử dụng tài sản KCHT GTĐB
cũng là một trong các khoản thu từ KTCTĐB cũng chưa được đề cập đến.
Luận án tiến sĩ: “ Nghiên cứu các nguồn thu từ người sử dụng đường bộ ở Việt
Nam” của Lê Văn Dũng tại trường Đại học Giao thông vận tải (năm 2011) [29] đã
khái quát một số vấn đề về khu vực công, bao gồm: khái niệm về khu vực công; hoạt
động kinh tế khu vực công; sự cần thiết phải can thiệp vào khu vực công của Chính
phủ; Nghiên cứu cơ sở lý luận về các nguồn thu từ người sử dụng đường bộ (nguyên
tắc xác định mức thu, cơ cấu chi phí xã hội biên; các nguồn thu trực tiếp, gián tiếp;
các nguồn thu ngoại ứng và thu khác); Nghiên cứu các nguồn thu thực tế từ người sử
dụng đường bộ ở Việt Nam, xác định nguồn thu trực tiếp, gián tiếp, ngoại ứng và thu
khác. Đề xuất 3 nguồn thu mới là phí tải trọng trục, nguồn thu từ những cơ quan sử
dụng cơ sở hạ tầng đường bộ và nguồn thu từ những người gián tiếp sử dụng đường.
Các nguồn thu trên đều góp phần bổ sung, cung cấp vốn cho xây dựng và bảo
trì mạng lưới đường bộ. Tuy nhiên, trong luận án chưa đưa ra được cách tổ chức
thực hiện QLNN về các nguồn thu này, bao gồm: Lập kế hoạch, Tổ chức thực hiện kế
hoạch, Chỉ đạo thực hiện kế hoạch, Giám sát thực hiện kế hoạch.
Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài “QLNN về thu và sử dụng phí đường bộ ở Việt
Nam” của tác giả Phan Huy Lệ tại trường Đại học Kinh tế Quốc Dân (năm 2010)
5
[38]. Luận án đã hệ thống hóa được những vấn đề lý luận cơ bản của QLNN về thu
và sử dụng phí đường bộ; làm rõ khái niệm về đường bộ và QLNN về thu và sử dụng
phí đường bộ và đề xuất các nguyên tắc cơ bản mà Nhà nước cần sử dụng trong quá
trình QLNN nhằm cung ứng tốt nhất về dịch vụ đường bộ cho người dân. Luận án áp
dụng phương pháp đánh giá khoa học nhằm đánh giá, phân tích thực trạng QLNN về
thu và sử dụng phí đường bộ tại Việt Nam giai đoạn từ 2006 đến 2010. Đề xuất một
số giải pháp và kiến nghị, các điều kiện để thực hiện nó với các cơ quan QLNN nhằm
hoàn thiện QLNN về thu và sử dụng phí đường bộ ở Việt Nam theo hướng QLNN
đối với dịch vụ công.
Nghiên cứu chỉ mới đề cập đến việc QLNN về thu và sử dụng phí đường bộ.
Hiện nay, xã hội hóa việc quản lý khai thác KCHT GTĐB là chủ trương đang và sẽ
được áp dụng phổ biến. Bên cạnh phát sinh các khoản thu mới từ KTCTĐB, cần tiếp
tục nghiên cứu cơ chế, chính sách trong việc QLNN về các khoản thu mới này cho
phù hợp với điều kiện phát triển KT-XH hiện nay.
Nghiên cứu của Vũ Anh Tuấn [53] đăng trên tạp chí của Viện nghiên cứu chính
sách giao thông Nhật Bản (năm 2012) về "Thu phí lưu hành phương tiện như thế nào
cho đúng bản chất và hiệu quả". Nghiên cứu này dựa trên nguyên tắc 2 loại chi phí
trong giao thông i) nhóm chi phí nội sinh gồm các chi phí cố định dùng để xây dựng,
mở mang hệ số giấy phép Phí xả thải Z* Sz Dz 0 P* 17 tầng và các chi phí biến thiên
dùng cho vận hành khai thác và duy tu bảo dưỡng hạ tầng dịch vụ. Những chi phí này
sẽ do người sử dụng chi trả một phần lớn, phần còn lại do nhà nước bỏ ra vì hạ tầng
giao thông còn đem lại các lợi ích xã hội cơ bản khác; ii) nhóm chi phí ngoại sinh do
những hậu quả của hoạt động khai thác hạ tầng/dịch vụ giao thông gây ra như là tắc
đường, tai nạn, ô nhiễm môi trường, tiếng ồn. Nghiên cứu này cho rằng lệ phí trước
bạ và phí sử dụng phương tiện giao thông sẽ là các công cụ chính sách điều tiết các
phí nội sinh cố định. Nghiên cứu đề xuất sử dụng các loại phí phương tiện, trong đó
có phí lưu hành hàng năm, phí đi vào trung tâm, phí xăng dầu, phí bến bãi … và coi
đó là những chính sách lâu dài. Việc thu phí sẽ tạo ra một khoản thu lớn, ổn định cho
phát triển giao thông tương lai, góp phần giải quyết các vấn nạn giao thông. Nghiên
cứu đề xuất Nhà nước ta không nên cắt giảm khoản ngân sách (từ thuế nói chung)
phân bổ cho ngành giao thông khi có các khoản thu bổ sung từ phí. Đồng thời phải có
chiến lược sử dụng nguồn thu bổ sung hợp lý, hiệu quả nhằm giải quyết tình trạng tắc
nghẽn giao thông.
Nghiên cứu này chưa đánh giá mặt tiêu cực và tác động của chúng đến xã hội
khi sử dụng các loại phí lưu hành hàng năm, phí đi vào trung tâm đối với phương
tiện giao thông, tính khả thi của việc thiết lập bộ máy tổ chức thu phí. Việc QLNN về
6
khoản thu này cần phải được nghiên cứu một cách đầy đủ.
Đề tài nghiên cứu khoa học “Hoàn thiện công tác quản lý khai thác cầu” của
Đặng Thị Xuân Mai tại Trường Đại học Giao thông vận tải (năm 2012) [39]. Đề tài
đã khái quát hóa về bản chất kỹ thuật và bản chất kinh tế của công tác quản lý khai
thác công trình cầu đường. Phân tích thực trạng công tác quản lý khai thác cầu về
phương diện quản lý vĩ mô của Nhà nước trong việc khảo sát các văn bản về lĩnh vực
này. Đề tài đã đi sâu vào một số nội dung như sau: công tác quản lý thu phí, công tác
bảo trì, tình hình đảm bào hành lang an toàn công trình cầu đường. Đề tài đề xuất các
giải pháp sau: thiết lập cơ cấu, thể chế quản lý đối với công trình cầu; các giải pháp
về thu phí, duy tu sửa chữa, phát triển kinh doanh tổng hợp cầu.
Nghiên cứu có đề cập đến việc thu phí cầu và phát triển kinh doanh tổng hợp
cầu nói chung, bên cạnh đó các khoản thu như: Cho thuê quyền khai thác, chuyển
nhượng có thời hạn tài sản KCHT GTĐB và khai thác quỹ đất hai bên đường.. còn
chưa đề cập đến. Việc QLNN về các khoản thu này cần được tiếp tục nghiên cứu.
Đề tài nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu phương pháp phân tích hoạt động khai
thác công trình cầu đường” của Đặng Thị Xuân Mai tại Trường đại học Giao thông
vận tải (năm 2009) [40]. Đề tài đã khái quát hóa nội dung công tác quản lý khai thác
công trình giao thông theo 6 tiêu chí: Quản lý thu phí cầu đường; Quản lý hành chính
công cầu đường; Quản lý giao thông; Quản lý duy tu, bảo dưỡng; Quản lý thông tin,
giám sát, khống chế; Quản lý phát triển kinh doanh tổng hợp mạng lưới cầu đường.
Trên cơ sở nội dung quản lý vĩ mô của Nhà nước đối với công trình cầu đường đã chỉ
ra các lĩnh vực hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp quản lý khai thác công trình cầu
đường. Đó là hoạt động thu phí, hoạt động quản lý bảo trì công trình, hoạt động xây
dựng và đã nêu lên nội dung, phương pháp phân tích các hoạt động đó. Ngoài ra, tác
giả còn đề cập đến một số nội dung phân tích khác có liên quan đến vấn đề quản lý
khai thác công trình cầu đường như: phân tích về cơ cấu, thể chế quản lý vận doanh,
thu phí công trình cầu đường; phân tích mức độ phục vụ của công trình; phân tích
chiến lược bảo trì, nâng cấp mạng lưới giao thông. [26], [27]
Luận án tiến sĩ “Nghiên cứu giải pháp huy động và sử dụng vốn cho bảo trì
đường bộ” của tác giả Nguyễn Thị Tuyết Dung tại Trường đại học Giao thông vận tải
(năm 2018) [25] đã xây dựng trình tự, tiêu chí đánh giá việc huy động vốn và phương
pháp xác định nhu cầu vốn bảo trì đường bộ; xác định, đánh giá nhóm nhân tố ảnh
hưởng đến huy động vốn và nhóm nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng hiệu quả vốn bảo
trì đường bộ. Luận án đã đề xuất 2 nhóm giải pháp về huy động và sử dụng vốn cho
bảo trì đường bộ:
- Nhóm giải pháp về huy động cho bảo trì đường bộ gồm: Hoàn thiện công tác
7
lập kế hoạch bảo trì đường bộ; hoàn thiện các chính sách, pháp luật liên quan đến huy
động vốn cho bảo trì đường bộ (từ khai thác hạ tầng đường bộ và vay vốn ODA);
tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật, thông tin về hoạt động của Quỹ bảo trì
đường bộ và khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư theo hình thức BOT.
- Nhóm giải pháp sử dụng vốn cho bảo trì đường bộ gồm: Hoàn thiện cơ chế
quản lý sử dụng Quỹ bảo trì đường bộ (bổ sung bốn tiêu chí cho các căn cứ phân bổ
dự toán chi Quỹ bảo trì đường bộ địa phương); tăng cường áp dụng tiến bộ công nghệ
trong công tác bảo trì đường bộ; nâng cao năng lực quản lý Nhà nước đối với công
tác bảo trì đường bộ; điều chỉnh hợp lý cơ cấu vốn đầu tư cho bảo trì đường bộ.
Công trình nghiên cứu trên có đề cập trực tiếp đến lĩnh vực BTĐB nhưng chỉ đề
cập đến khía cạnh là huy động và sử dụng vốn cho BTĐB ở Việt Nam (từ khai thác
hạ tầng đường bộ và vay vốn ODA). Tuy nhiên đây chỉ là một dung của QLNN về thu
từ KTCTĐB, các nội dung về QLNN về thu và các khoản thu khác từ KTCTĐB chưa
được nghiên cứu và đề cập đến.
Tác giả Phạm Thị Tuyết với bài báo “Quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ
tầng đường bộ: Kết quả và nhiệm vụ đặt ra” đăng trên tạp chí Tài chính (tháng
4/2019) [55] đã chỉ ra những đổi mới, những hạn chế về cơ chế quản lý, khai thác
nguồn lực từ KCHT GTĐB. Trên cơ sở đó tác giả đưa những nhiệm vụ cần thực hiện
trong thời gian tới như hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng và khai thác
tài sản KCHT GTĐB; đẩy mạnh thu hút các thành phần kinh tế tham gia phát triển
KCHT GTĐB, huy động tối đa mọi nguồn lực thông qua các phương thức khai thác
như: Bán quyền thu phí, cho thuê quyền khai thác đặc biệt là hình thức chuyển
nhượng có thời hạn tài sản KCHT GTĐB và khai thác quỹ đất hai bên đường; có kế
hoạch phân bổ nguồn vốn hợp lý cho công tác bảo trì, dần đáp ứng được nhu cầu
thực tế.
Luận án tiến sĩ “Nghiên cứu hoàn thiện quản lý đầu tư xây dựng và khai thác
đường cao tốc ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Phương Châm tại Trường đại học
Giao thông vận tải (năm 2018) [24] từ góc độ của chủ đầu tư, Luận án đã xây dựng
mô hình kinh tế lượng thể hiện ảnh hưởng của các nhân tố đến sự hài lòng của người
sử dụng đường cao tốc làm cơ sở để đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý khai
thác đường cao tốc có hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam bao
gồm: Thành lập các Công ty chuyên đầu tư xây dựng và khai thác đường cao tốc; Áp
dụng phương pháp đánh giá tổng hợp trong xét thầu; Triển khai ứng dụng giải pháp
4E’s trong quản lý khai thác đường cao tốc; Hoàn thiện quản lý kinh doanh các khu
dịch vụ trên đường cao tốc; Hoàn thiện công tác chuyển nhượng quyền khai thác
đường cao tốc: Phương pháp định giá chuyển nhượng, hợp đồng chuyển nhượng.
8
Luận án nghiên cứu về quản lý khai thác đường cao tốc, cụ thể: đối tượng
nghiên cứu chỉ là đường cao tốc có thu phí trên phạm vi cả nước; nguồn thu nghiên
cứu là hai nguồn chính, bao gồm: kinh doanh doanh dịch vụ trên đường cao tốc và
chuyển nhượng quyền khai thác đường cao tốc. Việc nghiên cứu các nguồn thu khác
ngoài hai nguồn thu nêu trên và QLNN về thu từ KTCTĐB còn chưa được đề cập đến.
Tác giả Nguyễn Phương Vân trong bài “Chuyển nhượng quyền khai thác các
công trình hạ tầng giao thông trong điều kiện hiện nay của Việt Nam” [44] đăng trên
tạp chí GTVT (tháng 11/2016) chỉ ra việc chuyển nhượng quyền khai thác là một vấn
đề không hoàn toàn mới mẻ; tầm quan trọng của chuyển nhượng quyền khai thác các
công trình hạ tầng kỹ thuật và đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác
này trong điều kiện hiện nay của Việt Nam. Tác giả đưa ra các nguyên tắc khi định
giá chuyển nhượng quyền khai thác và đề xuất xây dựng khung pháp lý và lộ trình
chuyển nhượng cụ thể.
Đề án “Huy động nguồn vốn và phát huy hiệu quả sử dụng trong công tác bảo
trì đường bộ” của Tạ Quang Huy tại Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (năm
2017) [33]. Xuất phát từ nhu cầu bổ sung thêm nguồn thu cho Quỹ BTĐB, tác giả đã
xây dựng đề án với mục tiêu tạo nguồn thu hợp pháp cho Quỹ BTĐB để đảm bảo có
một nguồn vốn đầy đủ, ổn định và bền vững dành cho công tác BTĐB. Nghiên cứu
đã đề xuất phương án khai thác nguồn lực từ tổ chức, cá nhân sử dụng kết cấu hạ tầng
đường bộ dưới hình thức cho thuê kết cấu hạ tầng đường bộ nhằm tăng nguồn thu
cho Quỹ BTĐB. Kiến nghị mức thu, bổ sung danh mục nguồn thu của Quỹ.
Luận án tiến sĩ “ Giải pháp thu hút vốn đầu tư phát triển giao thông đường bộ
Việt Nam” của tác giả Phạm Thị Tuyết tại Trường đại học Giao thông vận tải (năm
2018) [54], nghiên cứu đưa ra 6 nguyên tắc đề xuất giải pháp thu hút vốn đầu tư phát
triển GTĐB , trên cơ sở đó đề xuất 9 giải pháp có tính cấp thiết và khả thi thu hút vốn
đầu tư cho phát triển GTĐB Việt Nam, trong 9 giải pháp trên, giải pháp khai thác
nguồn lực tài chính từ kết cấu hạ tầng các dự án đường bộ hoàn thành để đầu tư các
dự án mới, cụ thể: Bán quyền thu phí sử dụng đường bộ, Cho thuê quyền khai thác tài
sản KCHT đường bộ, chuyển nhượng có thời hạn KCHT giao thông, Khai thác quỹ
đất hai bên đường, Khai thác các dịch vụ dọc tuyến đường bộ.
Các nguồn thu trên đều góp phần bổ sung, cung cấp vốn cho xây dựng và bảo
trì mạng lưới đường bộ. Tuy nhiên, trong luận án chưa đưa ra được cách tổ chức
thực hiện QLNN về các nguồn thu này.
Luận án tiến sĩ “Nghiên cứu công tác quản lý khai thác và bảo trì kết cấu hạ
tầng giao thông đường bộ trên địa thành phố Hà Nội” của tác giả Trần Trung Kiên
9
tại Trường đại học Giao thông vận tải (năm 2019) [34], đã nghiên cứu làm rõ các
nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý khai thác và bảo trì kết cấu hạ tầng giao
thông đường bộ tại các thành phố lớn. Trên cơ sở đó, chỉ ra những thành công, những
hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế. Luận án đề xuất 06 nhóm giải pháp
nhằm góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác quản lý khai thác và bảo trì
kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ trên địa bàn thành phố Hà Nội, trong đó có đề
xuất cho thuê quyền sử dụng KCHT GTĐB và thu phí phương tiện cơ giới vào nội đô.
Luận án có cung cấp những thông tin cần thiết về tăng cường huy động vốn
cho quản lý khai thác và bảo trì KCHT GTĐB nhưng chưa đề cập đến nội dung
QLNN về thu từ KTCTĐB nên cần tiếp tục nghiên cứu về QLNN về thu từ KTCTĐB.
1.1.1.2. Các công trình nghiên cứu quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình
đường bộ
(1)Về xây dựng và ban hành chế độ, chính sách về thu từ khai thác công trình đường bộ
Đề án "Khai thác nguồn lực tài chính từ đất đai và tài sản nhà nước phục vụ
phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2013 - 2020" của Thủ tướng Chính phủ (2013)
[20]. Việc thực hiện đề án nhằm điều tiết một cách hợp lý giá trị tăng thêm từ đất
không do đầu tư của người sử dụng đất đem lại. Trước mắt hoàn thiện cơ chế, quy
định của pháp luật và triển khai thực hiện triệt để phương thức khai thác quỹ đất hai
bên đường khi đầu tư xây dựng KCHT GTĐB theo quy định của pháp luật đất đai và
pháp luật khác có liên quan. Dự báo số thu từ khai thác quỹ đất hai bên đường bình
quân đến năm 2020 khoảng 10.000 tỷ/năm.
Đề án xã hội hóa lĩnh vực đường bộ của Bộ GTVT được thực hiện vào năm
2015 [5]. Việc thực hiện đề án nhằm huy động tối đa các nguồn lực của xã hội phát
triển lĩnh vực đường bộ. Trọng tâm của việc xã hội hóa là xây dựng và hoàn thiện
quy hoạch KCHT GTĐB, hệ thống văn bản pháp luật, cơ chế, chính sách thúc đẩy xã
hội hóa linh vực đường bộ. Giảm tỷ trọng vốn của Nhà nước tham gia quản lý khai
thác và bảo trì KCHT GTĐB, tiến tới sau năm 2020 đáp ứng đủ kinh phí để thực hiện
quản lý bảo trì công trình. Về huy động vốn ngoài ngân sách cho đầu tư KCHT
GTĐB: Giai đoạn 2016 ÷2020 đạt khoảng 27,56 % tổng nhu cầu vốn đầu tư KCHT
GTĐB; Giai đoạn 2020÷2030 phấn đấu đạt khoảng 50% tổng nhu cầu vốn đầu tư
KCHT GTĐB.
Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ GTVT của Dương Văn Chung tại Viện
Chiến lược và phát triển GTVT (năm 2018) [23] “Nghiên cứu cơ sở khoa học, đề
xuất giải pháp huy động các nguồn lực đột phá phát triển KCHT giao thông” đã đưa
Tải về để xem bản đầy đủ
214 trang
17560
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Quản lý nhà nước về thu từ khai thác công trình đường bộ ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_an_quan_ly_nha_nuoc_ve_thu_tu_khai_thac_cong_trinh_duon.pdf
