Luận án Phát triển tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn tỉnh Thừa Thiên Huế
ÑAÏI HOÏC HUEÁ
TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ
HOÀ THAÉNG
PHAÙT TRIEÅN TIEÅU, THUÛ COÂNG NGHIEÄP
ÔÛ NOÂNG THOÂN TÆNH THÖØA THIEÂN HUEÁ
LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KINH TEÁ NOÂNG NGHIEÄP
HUEÁ - NAÊM 2016
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
HỒ THẮNG
PHÁT TRIỂN TIỂU, THỦ CÔNG NGHIỆP
Ở NÔNG THÔN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 62.62.01.15
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. Nguyễn Văn Toàn
2. PGS.TS. Trần Văn Hòa
HUẾ - NĂM 2016
LỜI CAM ĐOAN
*
Tôi cam đoan Luận án tiến sĩ kinh tế nông nghiệp: “Phát triển tiểu, thủ công
nghiệp ở nông thôn tỉnh Thừa Thiên Huế” là công trình do chính tôi nghiên cứu và
thực hiện. Các thông tin, số liệu đƣợc sử dụng trong Luận án này hoàn toàn trung
thực và chính xác. Tất cả những sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận án này đã đƣợc
cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận án đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc./.
Tác giả
HỒ THẮNG
i
LỜI CÁM ƠN
Trong quá trình thực hiện Luận án này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã
nhận đƣợc sự quan tâm giúp đỡ của nhiều tổ chức và cá nhân.
Trƣớc hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS. Nguyễn Văn
Toàn và PGS.TS. Trần Văn Hòa đã tận tình giúp đỡ, hƣớng dẫn tôi trong suốt quá
trình nghiên cứu Luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Đại học Huế, Ban Đào tạo - Đại học Huế,
Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Huế, Lãnh đạo Khoa Kinh tế và Phát triển, Phòng
Đào tạo Sau Đại học; Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Tài nguyên Môi trƣờng và
tập thể các nhà khoa học của Trƣờng Đại học Kinh tế đã giúp đỡ, đóng góp nhiều ý
kiến khoa học quý giá để tôi hoàn thiện Luận án.
Chắc chắn rằng tôi sẽ không hoàn thành Luận án của mình nếu không nhận
đƣợc sự quan tâm của Lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế, các nhà quản lý và chuyên
viên các Sở, Ban, Ngành, Cục Thống kê Thừa Thiên Huế, UBND, Phòng Kinh tế hạ
tầng, Phòng Thống kê của các huyện, thị xã trong tỉnh Thừa Thiên Huế, các tổ chức
khoa học, các tạp chí khoa học chuyên ngành và cơ quan công tác đã tạo điều kiện
thuận lợi, cung cấp tài liệu và đóng góp ý kiến cho tôi hoàn thành Luận án này, tôi
xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiều mặt và trách nhiệm đó.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, chia sẽ khó khăn và sự động viên của
gia đình, những ngƣời thân, bạn bè và đồng nghiệp trong suốt thời gian qua.
Mặc dù có nhiều nỗ lực trong quá trình nghiên cứu, song không thể tránh khỏi
những thiếu sót nhất định, tôi rất mong tiếp tục nhận đƣợc sự quan tâm góp ý của
các tổ chức, các nhà khoa học, độc giả để tôi hoàn thiện Luận án của mình.
Xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả
Hồ Thắng
ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
*
1
2
3
4
5
6
7
8
9
BQ
Bình Quân
BQC
Bình quân chung
CNH-HĐH
DNTN
ĐVT
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
Doanh nghiệp tƣ nhân
Đơn vị tính
GDP
Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Production)
Giá trị sản xuất (Gross Ouput)
Hợp tác xã
GO/GTSX
HTX
IC
Chi phí trung gian
Khoa học công nghệ
Khấu hao tài sản cố định
Khu công nghiệp
10 KHCN
11 KHTSCĐ
12 KCN
13 KTXH
14 LĐ
Kinh tế xã hội
Lao động
15 MI
Thu nhập hỗn hợp
Nhà xuất bản
16 NXB
17 SL
Sản lƣợng
18 STT
Số thứ tự
19 SWOT
20 SXKD
21 TC
Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức
Sản xuất kinh doanh
Tổng chi phí
22 TTCN
23 TTBQ
24 TĐPT
25 VA
Tiểu, thủ công nghiệp
Tăng trƣởng bình quân
Tốc độ phát triển
Giá trị gia tăng
26 VLXD
27 XK
Vật liệu xây dựng
Xuất khẩu
iii
MỤC LỤC
*
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CÁM ƠN ............................................................................................................ ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... iii
MỤC LỤC................................................................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG....................................................................................... xii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ.......................................................................................... xiv
PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
1. LÝ DO NGHIÊN CỨU.......................................................................................1
2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU ..................................................................................2
3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU................................................................................3
3.1. Mục tiêu chung.................................................................................................3
3.2. Mục tiêu cụ thể .................................................................................................3
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu.......................................................................................3
4.2. Phạm vi nghiên cứu..........................................................................................3
5. Ý NGHĨA CỦA LUẬN ÁN................................................................................3
5.1. Ý nghĩa về khoa học.........................................................................................3
5.2. Ý nghĩa về thực tiễn .........................................................................................4
6. KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN ...............................................................................5
1.1.1. Khái niệm tiểu, thủ công nghiệp nông thôn ..................................................6
1.1.2. Phân loại tiểu, thủ công nghiệp nông thôn....................................................9
iv
trình độ..............................................................................................14
1.2.3.1. Nhân tố thị trường ................................................................................17
1.2.3.2. Nhân tố nguồn nguyên vật liệu.............................................................17
1.2.3.4. Nhân tố vốn đầu tư ...............................................................................19
1.2.3.6. Nhân tố về nguồn lao động...................................................................20
nông thôn các nƣớc trên thế giới ...........................................................................22
v
nông thôn...........................................................................................26
công nghiệp nông thôn ở Việt Nam ....................................................................27
truyền thống ......................................................................................27
triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn....................................................................30
thế giới...................................................................................................................31
vi
nghiệp nông thôn Thừa Thiên Huế........................................................................36
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên .......................................................................................38
2.1.1.1. Vị trí địa lý............................................................................................38
2.1.1.2. Về khí hậu, thời tiết...............................................................................38
2.1.1.3. Tài nguyên thiên nhiên..........................................................................38
2.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội...............................................................................39
2.1.2.2. Về cơ sở hạ tầng ...................................................................................39
2.1.2.3. Về nguồn nhân lực................................................................................40
2.1.2.4. Về văn hóa xã hội .................................................................................40
NÔNG THÔN ......................................................................................................41
2.4.2. Phƣơng pháp thu thập số liệu ......................................................................46
2.4.2.1. Đối với dữ liệu thứ cấp.........................................................................46
2.4.2.2. Đối với dữ liệu sơ cấp...........................................................................47
2.4.3. Phƣơng pháp xử lý số liệu...........................................................................49
2.4.4. Phƣơng pháp phân tích số liệu ....................................................................49
2.4.4.1. Phương pháp thống kê mô tả................................................................49
vii
Thừa Thiên Huế giai đoạn 2010 - 2014.................................................................60
nông thôn Thừa Thiên Huế....................................................................................67
Thừa Thiên Huế ...................................................................................................71
viii
Thừa Thiên Huế.....................................................................................................86
nghiệp nông thôn Thừa Thiên Huế........................................................................97
xã hội và môi trƣờng ...........................................................................................106
3.2.7.1. Tác động về mặt xã hội.......................................................................106
3.2.7.2. Tác động về mặt môi trường...............................................................110
3.3.1. Kiểm định lựa chọn mô hình.....................................................................113
Thiên Huế ............................................................................................................118
nông thôn Thừa Thiên Huế..................................................................................119
trong giai đoạn hiện nay ......................................................................................121
ix
Thiên Huế hiện nay .............................................................................................122
4.3.1. Giải pháp chung.........................................................................................126
nghiệp..............................................................................................132
nông thôn.........................................................................................135
4.3.2. Giải pháp cụ thể.........................................................................................136
x
1. KẾT LUẬN .....................................................................................................141
2. KIẾN NGHỊ.....................................................................................................143
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ........................................................................................146
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................147
PHẦN PHỤ LỤC...................................................................................................155
xi
DANH MỤC CÁC BẢNG
*
Thừa Thiên Huế giai đoạn 2010 - 2014 ....................................................................60
phân theo địa bàn giai đoạn 2010 - 2014 ..................................................................65
nhóm ngành...............................................................................................................67
công nghiệp giai đoạn 2011 - 2014...........................................................................68
năm 2014...................................................................................................................73
năm 2014...................................................................................................................80
xii
Thiên Huế..................................................................................................................81
thôn tỉnh Thừa Thiên Huế.........................................................................................87
hình thức bán của các cơ sở điều tra .........................................................................89
nông thôn Thừa Thiên Huế .......................................................................................97
năm 2014.................................................................................................................100
điều tra.....................................................................................................................105
nông thôn trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế ..........................................................111
điều tra năm 2014....................................................................................................112
xiii
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO NGHIÊN CỨU
Việt Nam đang trên bƣớc đƣờng công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH)
để trở thành nƣớc có nền kinh tế phát triển tiên tiến là một quá trình tất yếu khách
quan, trong đó công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ngày càng trở
nên quan trọng và bức thiết. Do công nghiệp nông thôn là một nội dung hết sức quan
trọng của công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, nên phát triển tiểu,
thủ công nghiệp (TTCN), một bộ phận của công nghiệp nông thôn trong giai đoạn
hiện nay có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn [50].
Phát triển tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn (gọi tắt là tiểu, thủ công nghiệp
nông thôn) trong giai đoạn hiện nay cần đáp ứng đƣợc ba yêu cầu cơ bản đó là: (1)
Yêu cầu xây dựng nông thôn mới đòi hỏi phải giải quyết công ăn việc làm, tăng thu
nhập cho nhân dân, tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn đóng góp vai trò quan trọng
tạo việc làm thu hút lao động nhàn rỗi ở nông thôn; (2) Yêu cầu công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, đô thị hóa đòi hỏi cần chuyển lao động nông nghiệp sang lao động phi
nông nghiệp; phát triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn là nhân tố đưa lao động
nông nghiệp sang phi nông nghiệp khi tiểu, thủ công nghiệp được chuyên môn hóa;
(3) Yêu cầu phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đòi hỏi phát triển tiểu,
thủ công nghiệp thành ngành sản xuất hàng hóa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và xuất
khẩu. Thực hiện đƣợc các yêu cầu này, phát triển tiểu, thủ công nghiệp sẽ góp phần
đẩy nhanh quá trình thực hiện mục tiêu đến năm 2020 đƣa nƣớc ta sớm trở thành
nƣớc công nghiệp phát triển [8].
Thừa Thiên Huế là tỉnh thuộc Vùng Kinh tế trọng điểm miền Trung, có Cố đô
Huế là di sản văn hóa thế giới, một trung tâm văn hoá, du lịch lớn của cả nƣớc, thành
phố Festival đặc trƣng của Việt Nam [13]. Thừa Thiên Huế có nhiều tài nguyên khoáng
sản và lợi thế để phát triển ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp. Trong những năm qua,
tỉnh Thừa Thiên Huế đã có nhiều nỗ lực trong phát triển ngành công nghiệp nói chung
trong đó có ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp. Với mức tăng trƣởng trên 25,5%/năm,
ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp đóng góp 17% trong cơ cấu giá trị sản xuất ngành
công nghiệp, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động ở nông thôn; giải
quyết công ăn việc làm và nâng cao thu nhập cho lao động, đồng thời bảo tồn, gìn
1
giữ các giá trị văn hoá của dân tộc trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Tuy nhiên, quá trình phát triển tiểu, thủ công nghiệp ở Thừa Thiên Huế nhất là ở
khu vực nông thôn vẫn còn nhiều hạn chế bất cập. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, chất
lƣợng sản phẩm thấp, chƣa có sản phẩm tiểu, thủ công nghiệp mang thƣơng hiệu
quốc gia, quốc tế, sức cạnh tranh chƣa cao, chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu thị trƣờng.
Nguyên nhân chính trƣớc hết là do các cơ sở thiếu tính liên kết trong phát triển quy
mô và tiếp cận thị trƣờng, trình độ kỹ thuật và công nghệ sản xuất thấp, phổ biến là
sản xuất thủ công và bán cơ khí. Bên cạnh đó năng lực của chủ cơ sở còn nhiều hạn
chế, nguồn lao động chƣa qua đào tạo ở mức cao, khả năng huy động vốn khó khăn.
Hơn nữa, các chính sách của Nhà nƣớc còn nhiều bất cập, việc hỗ trợ để quy hoạch
vùng nguyên liệu tại chỗ chƣa đƣợc quan tâm, hạ tầng kỹ thuật và mặt bằng sản
xuất chƣa đƣợc đầu tƣ thỏa đáng, việc hỗ trợ chính sách tín dụng, ứng dụng khoa
học công nghệ chƣa cao, trong khi đó việc tổ chức thực hiện các chính sách hỗ trợ
của các cơ quan còn chƣa đồng bộ, thiếu chính sách mới. Đây là những khó khăn
lớn kìm hãm sự phát triển tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn Thừa Thiên Huế.
Nhiều đề tài trong nƣớc và quốc tế đã nghiên cứu về phát triển tiểu, thủ công
nghiệp, nhƣng các đề tài chƣa gắn phát triển tiểu, thủ công nghiệp với việc xây
dựng nông thôn mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và chƣa
gắn với sản xuất hàng hóa. Tại Thừa Thiên Huế, các đề tài đã nghiên cứu chƣa làm
rõ vai trò của tiểu, thủ công nghiệp đối với ba nội dung yêu cầu nói trên, chƣa phân
tích các yếu tố ảnh hƣởng đến quy mô giá trị sản xuất tiểu, thủ công nghiệp ở nông
thôn... Do vậy, nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích sát đúng thực
trạng và đề xuất những giải pháp phù hợp, nhằm phát triển tiểu, thủ công nghiệp
nông thôn Thừa Thiên Huế nhanh và bền vững là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn
hiện nay.
Từ những vấn đề trên tác giả chọn nghiên cứu đề tài: "Phát triển tiểu, thủ
công nghiệp ở nông thôn tỉnh Thừa Thiên Huế” làm Luận án Tiến sĩ kinh tế.
2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
(1) Thực trạng phát triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn Thừa Thiên Huế
hiện nay nhƣ thế nào?
(2) Đâu là những tồn tại hạn chế và các nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển
tiểu, thủ công nghiệp nông thôn Thừa Thiên Huế hiện nay?
2
(3) Chiến lƣợc, định hƣớng và giải pháp phát triển tiểu, thủ công nghiệp
nông thôn Thừa Thiên Huế sắp tới nhƣ thế nào?
3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
3.1. Mục tiêu chung: Mục tiêu chung của Luận án là trên cơ sở lý luận và
thực tiễn, phân tích đánh giá thực trạng phát triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn
tỉnh Thừa Thiên Huế và đề xuất những giải pháp nhằm phát triển tiểu, thủ công
nghiệp nông thôn ở tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2030.
3.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa và bổ sung những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển
tiểu, thủ công nghiệp nông thôn.
- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn
tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2010 - 2015.
- Đề xuất định hƣớng và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển tiểu, thủ
công nghiệp nông thôn tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2030.
4. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý
luận và thực tiễn về phát triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn; những vấn đề về
thực trạng phát triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn tỉnh Thừa Thiên Huế.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Không gian nghiên cứu: Đề tài tiếp cận nghiên cứu và khảo sát các cơ sở
sản xuất kinh doanh tiểu, thủ công nghiệp đang hoạt động ở khu vực nông thôn tỉnh
Thừa Thiên Huế, bao gồm các khu vực địa lý: Các huyện Phong Điền, Quảng Điền,
Phú Vang, Phú Lộc, A Lƣới, Nam Đông, và thị xã Hƣơng Thủy, Hƣơng Trà. Do
đặc điểm Thị xã Hƣơng Thủy, Thị xã Hƣơng Trà là các đô thị mới, điều kiện hạ
tầng kinh tế xã hội còn khó khăn, nên Luận án xác định phạm vi địa bàn nông thôn
bao gồm cả Thị xã Hƣơng Thủy và Thị xã Hƣơng Trà.
- Về thời gian nghiên cứu: Giai đoạn 2010 - 2015.
- Phạm vi nội dung: Các vấn đề kinh tế chủ yếu về phát triển tiểu, thủ công
nghiệp nông thôn trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
5. Ý NGHĨA CỦA LUẬN ÁN
5.1. Ý nghĩa về khoa học
- Luận án đã tổng hợp, bổ sung và làm phong phú hơn lý luận về phát triển
3
tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn là một thành công có thể coi là đóng góp mới của
Luận án.
- Đối tƣợng nghiên cứu của Luận án là phát triển tiểu, thủ công nghiệp đã và
đang đƣợc quan tâm ở các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam. Trên cơ sở tổng kết
lý luận liên quan, Luận án đã xây dựng khung phân tích cho nghiên cứu. Bằng các
phƣơng pháp phân tích phù hợp nghiên cứu đã giải quyết đƣợc các mục tiêu đề ra
và làm cơ sở cho các khuyến nghị giải pháp có tính thực tiễn.
- Những kết quả cụ thể của nghiên cứu cho một trƣờng hợp điển hình phát
triển tiểu, thủ công nghiệp ở Thừa Thiên Huế, Việt Nam, đƣợc tổng kết lại là sự bổ
sung và phong phú thêm về lý thuyết phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện
các nƣớc đang hội nhập, phát triển; là nguồn tƣ liệu tham khảo hữu ích cho các cơ
quan hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn của địa phƣơng.
- Luận án đã ứng dụng đƣợc cơ sở lý thuyết, xây dựng đƣợc mô hình thực
nghiệm mô hình hàm sản xuất biên ngẫu nhiên để phân tích các nhân tố ảnh hƣởng
đến quy mô giá trị sản xuất của các cơ sở tiểu, thủ công nghiệp từ đó khuyến nghị
chính sách có tính khoa học là đóng góp về học thuật của Luận án.
5.2. Ý nghĩa về thực tiễn
- Kết luận rút ra từ kết quả nghiên cứu của luận án trong điều kiện cụ thể của
tỉnh Thừa Thiên Huế có tính đặc thù và có sự khác biệt với các nghiên cứu khác đã
có ở Việt Nam là một điểm mới của đề tài.
- Các kiến nghị giải pháp gắn liền với yêu cầu xây dựng nông thôn mới, yêu
cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và yêu cầu của nền sản xuất hàng
hóa, phù hợp với điều kiện của tỉnh Thừa Thiên Huế. Điều này có giá trị cho các
nhà hoạch định chính sách là đóng góp và điểm mới của Luận án.
- Luận án đã phân tích, đánh giá sát, đúng thực trạng phát triển tiểu, thủ công
nghiệp nông thôn Thừa Thiên Huế, đã chỉ ra hai nhóm hạn chế chính tác động đến
sự phát triển tiểu, thủ công nghiệp nông thôn Thừa Thiên Huế bao gồm: (1) Nhóm
hạn chế bởi nhân tố về nhu cầu bao gồm những yếu tố có liên quan đến quy mô và loại
hình các thị trƣờng mà sản phẩm tiểu, thủ công nghiệp nông thôn nhắm tới, chúng bao
gồm các yếu tố nhƣ khả năng phát triển thị trƣờng nội địa, sự gia tăng tỷ trọng thị
trƣờng xuất khẩu, khả năng tiếp cận và sức cạnh tranh của sản phẩm trong thời kỳ hội
nhập; (2) Những hạn chế về nguồn cung là những yếu tố cản trở việc sản xuất và sự
4
Tải về để xem bản đầy đủ
211 trang
20860
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Phát triển tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn tỉnh Thừa Thiên Huế", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_an_phat_trien_tieu_thu_cong_nghiep_o_nong_thon_tinh_thu.pdf
