Luận án Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, Đảng viên trên báo điện tử ở Việt Nam hiện nay
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ
QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
NGUYỄN VĂN THẮNG
HIỆU QUẢ TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT CHO
CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC
HÀ NỘI - 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ
QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
NGUYỄN VĂN THẮNG
HIỆU QUẢ TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT CHO
CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngành: Báo chí học
Mã số: 62 32 01 01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS,TS. Nguyễn Vũ Tiến – PGS,TS. Nguyễn Viết Thảo
HÀ NỘI - 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, tư liệu trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng. Những kết quả nghiên cứu
trong luận án là trung thực, chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình
nào khác.
Tác giả luận án
Nguyễn Văn Thắng
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU....................................................................................................... 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ............................................ 17
1.1. Công trình nghiên cứu ở nước ngoài.................................................. 17
1.1.1. Nhóm nghiên cứu liên quan đến hiệu quả truyền thông – báo
chí .................................................................................................... 17
1.1.2. Nhóm nghiên cứu về tuyên truyền pháp luật liên quan tới
truyền thông – báo chí......................................................................... 19
1.2. Các công trình trong nước.................................................................. 22
1.2.1. Nhóm nghiên cứu hiệu quả truyền thông – báo chí ................. 22
1.2.2. Nhóm nghiên cứu về tuyên truyền pháp luật, hiệu quả tuyên
truyền pháp luật .................................................................................. 32
1.3. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu và các vấn đề đặt ra .............. 35
1.3.1. Đánh giá chung tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài......... 35
1.3.2. Một số vấn đề tiếp tục nghiên cứu............................................... 37
Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ
TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRÊN
BÁO ĐIỆN TỬ........................................................................................... 39
1.1. Các khái niệm, đặc điểm, vai trò, thế mạnh của báo điện tử trong
việc tuyên truyền pháp luật ....................................................................... 39
1.1.1. Các khái niệm cơ bản....................................................................... 39
1.1.2. Đặc điểm của báo điện tử trong việc tuyên truyền pháp luật........ 51
1.1.3. Các loại hình tuyên truyền pháp luật và vai trò, thế mạnh của báo
điện tử trong việc tuyên truyền pháp luật................................................. 57
1.2. Cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý và tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên
truyền pháp luật cho cán bộ, đảng viên .................................................... 63
1.2.1. Cơ sở khoa học và định hướng của Đảng về việc tuyên truyền
pháp luật trên báo điện tử................................................................... 63
1.2.2. Cơ sở pháp lý của việc tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng
viên trên báo điện tử............................................................................ 66
1.2.3. Mô hình và tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật
cho cán bộ, đảng viên .......................................................................... 70
Chương 2. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ TUYÊN TRUYỀN PHÁP LUẬT
CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ ............................. 81
2.1. Các chủ đề pháp luật được tuyên truyền trên báo điện tử................ 81
2.1.1. Tuyên truyền về pháp luật phòng, chống tham nhũng............ 84
2.1.2. Tuyên truyền về pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
.................................................................................................... 90
2.1.3. Tuyên truyền về pháp luật trách nhiệm bồi thường của Nhà
nước .................................................................................................... 96
2.2. Mức độ tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử của cán bộ,
đảng viên................................................................................................... 104
2.2.1. Phương thức tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử của
cán bộ, đảng viên ............................................................................... 104
2.2.2. Các loại thông điệp pháp luật được cán bộ, đảng viên tiếp cận
trên báo điện tử.................................................................................. 109
2.3. Mức độ tác động đến nhận thức của cán bộ, đảng viên................... 113
2.4. Mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của cán bộ, đảng viên ...
......................................................................................................... 121
2.4.1. Mức độ tác động và thay đổi thái độ của cán bộ, đảng viên.. 121
2.4.2. Mức độ tác động và thay đổi hành vi của cán bộ, đảng viên. 125
Chương 3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ TUYÊN
TRUYỀN PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN VÀ MỘT SỐ
KIẾN NGHỊ.............................................................................................. 137
3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán
bộ, đảng viên trên báo điện tử ................................................................. 137
3.1.1. Các yếu tố chủ quan................................................................. 137
3.1.2. Các yếu tố khách quan ............................................................ 142
3.2. Kiến nghị một số giải pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật
cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử.................................................... 145
3.2.1. Giải pháp nâng cao chất lượng tin, bài tuyên truyền pháp luật
trên báo điện tử.................................................................................. 145
3.2.2. Xác định rõ trách nhiệm tuyên truyền pháp luật của cơ quan
báo điện tử và nhà báo ...................................................................... 149
3.2.3. Giải pháp khắc phục những yếu kém, khuyết điểm của báo
điện tử ................................................................................................ 152
3.2.4. Đề xuất các phương thức tuyên truyền nâng cao nhận thức,
thái độ, hành vi tuân thủ pháp luật cho cán bộ, đảng viên.............. 155
3.2.5. Kiến nghị các giải pháp cụ thể về cơ chế, chính sách............. 157
KẾT LUẬN............................................................................................... 162
TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................ 170
PHẦN PHỤ LỤC ..................................................................................... 187
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBĐV
ĐCSVN
UBND
VKSND
TAND
: Cán bộ, đảng viên
: Đảng Cộng sản Việt Nam
: Ủy ban nhân dân
: Viện kiểm sát nhân dân
: Tòa án nhân dân
: Xã hội chủ nghĩa
: Pháp luật
XHCN
PL
NXB
: Nhà xuất bản
DANH MỤC HÌNH, BẢNG, BIỂU ĐỒ
TÊN HÌNH, BẢNG, BIỂU ĐỒ
STT
Trang
42
Hình 1.1
Thông điệp pháp luật được nghiên cứu trong luận án
54
Hình 1.2
‘Quan lộ' thăng trầm của ông Trịnh Xuân Thanh, nguyên
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang (nguồn: Vnexpress)
Mô hình truyền thông của H.Lasswell
70
71
72
Hình 1.3
Hình 1.4
Mô hình truyền thông của C.Shannon
Hình 1.5 Mô hình tổng quát về cơ chế tác động của báo chí – truyền
thông
73
79
Hình 1.6
Hình 1.7
Bảng 1.1
Mô hình đánh giá hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho
CBĐV trên báo điện tử
Mô hình hóa các tiêu chí đánh giá hiệu quả tuyên truyền
pháp luật cho CBĐV
53
Tính đa phương tiện của báo điện tử
109
Bảng 2.1 Mức độ tiếp cận các loại thông điệp pháp luật trên báo điện
tử của CBĐV(%)
110
114
115
116
117
Bảng 2.2 Mức độ quan tâm của CBĐV đối với tin, bài tuyên truyền
về ba lĩnh vực pháp luật trên báo điện tử(%)
Bảng 2.3
Mức độ hiểu biết pháp luật sau khi đọc tin, bài pháp luật
trên báo điện tử (%)
Bảng 2.4 Mức độ nhận thức của CBĐV về các hành vi phạm vào tội
tham nhũng(%)
Bảng 2.5 Mức độ CBĐV nắm bắt, ghi nhớ thông điệp trên báo điện
tử về các vụ án tham nhũng lớn trong năm 2014-2015(%)
Bảng 2.6 Nhận thức của CBĐV về mức độ của các hành vi gây lãng
phí đang tồn tại trong xã hội(%)
118
120
Bảng 2.7
Bảng 2.8
Mức độ CBĐV nắm bắt, ghi nhớ tin, bài trên báo điện tử
thông tin về các dự án đầu tư công có nguy cơ lãng phí(%)
Mức độ nhận thức của CBĐV về tình huống giả định nêu
trên báo điện tử về việc: Một công dân bị kết án oan thì
trách nhiệm bồi thường thuộc về ai? Và, ai phải hoàn trả
thiệt hại cho ngân sách Nhà nước(%)
122
123
124
127
129
Bảng 2.9 Mức độ quan tâm của CBĐV đối với tin, bài tuyên truyền
về ba lĩnh vực pháp luật(%)
Bảng 2.10
Suy nghĩ, đánh giá của CBĐV sau khi đọc tin, bài tuyên
truyền về ba lĩnh vực pháp luật trên báo điện tử(%)
Lý do CBĐV thích hoặc không thích các tin, bài tuyên
truyền về ba lĩnh vực pháp luật trên báo điện tử(%)
Bảng 2.11
Bảng 2.12 Hình thức trao đổi thông tin của CBĐV sau khi đọc tin, bài
tuyên truyền về pháp luật trên báo điện tử(%)
Bảng 2.13
Quý vị có tải (download) văn bản pháp luật trên các báo
điện tử để làm tài liệu học tập, công tác và phục vụ người
thân, gia đình(%)
130
Bảng 2.14 Sau khi tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử; sau
khi trao đổi, phản hồi tin, bài pháp luật và tải văn bản pháp
luật trên báo điện tử, CBĐV có làm theo những quy định
của pháp luật(%)
153
81
Bảng 3.1
Trách nhiệm của phóng viên/nhà báo, biên tập viên,
trưởng/phó ban, người đứng đầu cơ quan báo điện tử khi có
sai phạm trong hoạt động báo chí(%)
Biểu đồ
2.1
So sánh lượng tin, bài giữa tuyên truyền về pháp luật giữa
các chuyên mục(%)
82
84
85
87
92
93
Biểu đồ
2.2
Tin, bài tuyên truyền pháp luật giữa các thể loại (%)
Biểu đồ
2.3
Vấn đề, vụ việc tham nhũng là chủ đề chính của tin, bài
giữa các báo điện tử (%)
Biểu đồ
2.4
Tin, bài đề cập đến vấn đề, vụ việc tham nhũng thuộc lĩnh
vực nào (%)
Biểu đồ
2.5
Vấn đề, vụ việc tham nhũng trong tin, bài thuộc/không
thuộc lĩnh vực tổ chức – cán bộ giữa các báo điện tử (%)
Mức độ, liều lượng thông tin về hành vi gây lãng phí được
đề cập trong tin, bài của các báo điện tử (%)
Nguyên nhân của các chủ thể dẫn đến vụ việc, hành vi gây
lãng phí được nhắc đến trong các tin, bài tuyên truyền pháp
luật (%)
Biểu đồ
2.6
Biểu đồ
2.7
94
96
97
Biểu đồ
2.8
Thiệt hại/hậu quả của hành vi gây lãng phí được nhắc đến
trên các báo điện tử (%)
Biểu đồ Hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ đã gây ra
2.9
Biểu đồ
2.10
thiệt hại/oan/sai là chủ đề chính của tin, bài (%)
Hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra
thiệt hại/oan/sai và trách nhiệm bồi thường của Nhà nước
thuộc về cơ quan (%)
99
Biểu đồ
2.11
Đối tượng gây thiệt hại/oan/sai được nêu trong tin, bài của
các báo điện tử (%)
100
101
Biểu đồ
2.12
Mức độ đề cập nguyên nhân gây thiệt hại/oan/sai trên các
báo điện tử (%)
Biểu đồ Hậu quả của hành vi gây ra thiệt hại/oan/sai được nhắc đến
2.13 trong tin, bài của các báo điện tử (%)
102
103
Biểu đồ
2.14
Tin, bài đề cập/không đề cập số tiền của Nhà nước bồi
thường cho người bị thiệt hại/oan/sai (%)
Biểu đồ
2.15
Tin, bài đề cập/không đề cập số tiền của người thi hành
công vụ (gây ra thiệt hại oan/sai) phải trả cho ngân sách
Nhà nước (%)
105
106
107
107
108
119
Biểu đồ
2.16
Kênh tiếp cận thông điệp pháp luật của CBĐV (%)
Biểu đồ
2.17
Thiết bị đọc tin, bài pháp luật trên báo điện tử của CBĐV
(%)
Biểu đồ
2.18
Lý do thích đọc tin, bài pháp luật trên báo điện tử của
CBĐV (%)
Biểu đồ
2.19
Tần suất đọc tin, bài pháp luật trên báo điện tử của CBĐV
(%)
Biểu đồ
2.20
Mức độ CBĐV đọc tin, bài pháp luật trên các báo điện tử
được khảo sát (%)
Biểu đồ
2.21
Mức độ nhận thức, ghi nhớ phạm vi điều chỉnh của Luật
trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sau khi đọc luật này
trên báo điện tử (%)
125
Biểu đồ
2.22
Mức độ phản hồi, tương tác, bình luận, trao đổi thông tin
(gọi chung là phản hồi) của CBĐV sau khi đọc tin, bài
pháp luật trên báo điện tử (%)
126
137
140
Biểu đồ Các chủ thể được CBĐV trao đổi sau khi đọc tin, bài tuyên
2.23 truyền pháp luật trên báo điện tử (%)
Biểu đồ Yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp
3.1
luật cho CBĐV trên báo điện tử (%)
Biểu đồ
Các nguy cơ từ việc đưa thông tin pháp luật sai sự thật,
3.2
Biểu đồ
3.3
thiếu khách quan trên báo điện tử (%)
Những yếu tố khách quan ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên
truyền pháp luật trên báo điện tử (%)
142
145
147
148
150
156
Biểu đồ
3.4
Yêu cầu về nội dung tin, bài tuyên truyền pháp luật trên
báo điện tử (%)
Biểu đồ
3.5
Yêu cầu về hình thức trình bày tin, bài tuyên truyền pháp
luật trên báo điện tử (%)
Biểu đồ
3.6
CBĐV có đọc ngay tin, bài tuyên truyền pháp luật có đầu
đề ngắn gọn, hấp dẫn trên báo điện tử (%)
Biểu đồ Giải pháp nâng cao trách nhiệm tuyên truyền pháp luật của
3.7
Biểu đồ
3.8
nhà báo và cơ quan báo chí (%)
Phương thức tuyên truyền trên báo điện tử để nâng cao
nhận thức, thái độ, hành vi tuân thủ pháp luật của CBĐV
(%)
157
Biểu đồ
3.9
Nhận định về hiệu quả của các cuộc thi tìm hiểu pháp luật
trên báo điện tử đối với việc nâng cao nhận thức, thái độ,
hành vi tuân thủ pháp luật của CBĐV (%)
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xây dựng hệ thống pháp luật và tuyên truyền pháp luật là một trong
những nhiệm vụ quan trọng của tất cả các nhà nước, các lực lượng chính trị
cầm quyền. Bất cứ một nhà nước, một thể chế chính trị nào cũng có công cụ
tuyên truyền của riêng mình. Trong đó, báo chí được coi là một trong những
công cụ tuyên truyền quan trọng.
Nói cách khác, xây dựng và ban hành một hệ thống pháp luật hiện đại,
thống nhất, đồng bộ, khả thi và phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội là
công việc hết sức khó khăn, phức tạp. Nhưng, khó khăn và phức tạp không
kém là làm thế nào để tuyên truyền, giáo dục pháp luật, đưa pháp luật vào đời
sống xã hội, để xây dựng được một thói quen sống, làm việc theo Hiến pháp
và pháp luật. Nhiệm vụ quan trọng đó, đòi hỏi trách nhiệm của cả hệ thống
chính trị; trách nhiệm các cơ quan của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính
trị - xã hội, trong đó có trách nhiệm của báo chí – phương tiện truyền thông
đại chúng.
Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều
chủ trương, chính sách về tuyên truyền, phổ biến pháp luật, trong đó gắn chặt
với vai trò, trách nhiệm của báo chí. Có thể kể ra một số văn bản quan trọng
như:
Nghị quyết Trung ương năm, khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và
báo chí trước yêu cầu mới. Trong đó, Trung ương chỉ đạo: “Báo chí phải nắm
vững và tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trương
của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bám sát nhiệm vụ công tác tư
tưởng, tích cực tuyên truyền, cổ vũ thành tựu của công cuộc đổi mới”.
Chỉ thị số 25-CT/TW, ngày 31/7/2008 của Ban Bí thư Trung ương
Đảng về “Tăng cường công tác xây dựng Đảng trong các cơ quan báo chí”.
Ban Bí thư yêu cầu: “Phóng viên, biên tập viên trước khi được giao việc, nhất
2
thiết phải được bồi dưỡng một số kiến thức cơ bản về đường lối của Đảng,
pháp luật của Nhà nước”.
Chỉ thị 32-CT/TW, ngày 9/12/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng
về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp
luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân. Trong đó,
Ban Bí thư yêu cầu: “Các cơ quan thông tin đại chúng ở Trung ương và địa
phương phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan xây dựng và thực hiện
kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật, xây dựng các chuyên mục, chuyên
trang về pháp luật với hình thức phong phú, sinh động; tăng thời lượng nội
dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng tiếng Việt và tiếng các dân tộc
thiểu số”.
Trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, mới đây,
Quốc hội đã ban hành Luật Báo chí năm 2016. Trong luật quy định rõ chức
năng, nhiệm vụ và quyền hạn của báo chí là: “Tuyên truyền, phổ biến, góp
phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp
luật của Nhà nước… đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật
và các hiện tượng tiêu cực trong xã hội”.
Trước đó, năm 2012, Quốc hội ban hành Luật phổ biến, giáo dục pháp
luật nhằm quy định quyền được thông tin về pháp luật và trách nhiệm tìm
hiểu, học tập pháp luật của công dân; nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục
pháp luật; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và các
điều kiện bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Luật này quy
định rõ hình thức đăng tải thông tin pháp luật trên trang thông tin điện tử và
phổ biến, giáo dục pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Luật phòng, chống tham nhũng được Quốc hội ban hành năm 2005 quy
định rõ quyền yêu cầu cung cấp thông tin của cơ quan, tổ chức. Trong luật ghi
rõ: “…cơ quan báo chí trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có
quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin về
hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị mình theo quy định của pháp luật”.
3
Nêu ra các văn bản quan trọng như trên để thấy rõ, yêu cầu của Đảng,
Nhà nước đối với báo chí, giao thêm các nhiệm vụ cho báo chí, với tư cách là
phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu trong đời sống xã hội.
Thực tế cho thấy, thời gian qua, bên cạnh nhiều thành tựu trong công
tác xây dựng pháp luật thì hiệu quả của công tác tuyên truyền pháp luật vẫn là
khâu yếu. Trong đó, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận không nhỏ
cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và người dân trong xã hội chưa cao,
làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, giảm tính nghiêm minh của
pháp luật, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.
Đơn cử, trong việc thực thi Nghị quyết của Đảng về công tác phòng, chống
tham nhũng và Luật phòng, chống tham nhũng, trong 5 năm 2006-2011, các
cấp ủy đảng đã kỷ luật trên 76.000 trường hợp đảng viên có hành vi vi phạm;
thanh tra nhà nước đã phát hiện, kiến nghị xử lý gần 12.000 cá nhân sai phạm.
Và, “sau 4 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 4, khóa XI, toàn Đảng đã
xử lý kỷ luật gần 1.400 tổ chức đảng và hơn 74.000 đảng viên ở các cấp.
Trong số bị kỷ luật, có 82 tỉnh ủy viên và tương đương; hơn 1.500 huyện ủy
viên và tương đương; gần 3.000 đảng viên bị kỷ luật bằng hình thức cách
chức; hơn 8.700 bị khai trừ ra khỏi Đảng và hơn 4.300 cán bộ, đảng viên phải
xử lý bằng pháp luật” [41].
Tình hình trên đã gióng lên một hồi chuông về việc bất tuân pháp luật
của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên. Theo đó, câu hỏi đặt ra là: Báo
chí (báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử) đã thực hiện đúng chức năng,
nhiệm vụ theo yêu cầu của Đảng, Nhà nước về việc tuyên truyền pháp luật?
Với lợi thế bởi tính nhanh nhạy, kịp thời, rộng khắp, phổ cập, đa
phương tiện, báo điện tử có thực sự là kênh tuyên truyền pháp luật hữu hiệu
cho các tầng lớp nhân dân, trong đó có đối tượng là CBĐV? Cơ sở khoa học
và cơ sở pháp lý của việc tuyên truyền pháp luật trên báo chí nói chung và
báo điện tử nói riêng? Đặc điểm, vai trò, thế mạnh của báo điện tử trong việc
tuyên truyền pháp luật là gì? Thực trạng tiếp cận thông điệp pháp luật trên
4
báo điện tử của CBĐV? Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo
điện tử được nghiên cứu và đánh giá như thế nào? Những đề xuất, khuyến
nghị gì để nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện
tử ở Việt Nam hiện nay?
Để trả lời cho những câu hỏi nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài “Hiệu quả
tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử ở Việt Nam
hiện nay” làm đề tài luận án của mình.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Phân tích thực trạng tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử của
CBĐV; khảo sát, trắc nghiệm, phân tích về mức độ tác động đến nhận thức;
mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV sau khi tiếp cận
thông điệp pháp luật trên báo điện tử. Đồng thời, phân tích các yếu tố ảnh
hưởng đến hiện quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV và đề xuất các giải
pháp nâng cao hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nhiệm vụ chính yếu của Luận án là nghiên cứu hiệu quả (Effect –E)
tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử. Tuy nhiên, đây là luận án
báo chí học, trong nghiên cứu báo chí không thể tách dời mối quan hệ giữa
Nhà báo – Tác phẩm – Công chúng. Do vậy, trong luận án này, tác giả nghiên
cứu, phân tích thông điệp (message – M), tức là tin, bài tuyên truyền về pháp
luật). Đồng thời khảo sát, trắc nghiệm công chúng là CBĐV về: Mức độ tiếp
cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử; mức độ tác động tới nhận thức;
mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV sau khi tiếp cận
thông điệp pháp luật trên báo điện tử. Theo đó, có thể hiểu giữa thông điệp
“M” và hiệu quả “E” có mối quan hệ tương hỗ cho nhau, trong đó nghiên cứu
M là tiền đề, nghiên cứu E là trọng tâm, là nội dung chính yếu của luận án.
- Để thực hiện nhiệm vụ chính yếu của luận án, tác giả phải làm rõ khung lý
thuyết được áp dụng trong nghiên cứu và thao tác hóa các khái niệm: truyền
5
thông đại chúng, thông điệp, tiếp cận thông điệp, báo điện tử, hiệu quả, tuyên
truyền, pháp luật, tuân thủ pháp luật, cán bộ, đảng viên, nhận thức, thái độ,
hành vi.
- Mô tả sự phản ánh về thông điệp pháp luật trên các báo điện tử được chọn
lọc vào mẫu nghiên cứu. Trong đó, tập trung mô tả thông điệp về tuyên truyền
pháp luật trên ba lĩnh vực (pháp luật phòng, chống tham nhũng; pháp luật
thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; pháp luật về trách nhiệm bồi thường của
Nhà nước). Thông điệp được chuyển tải thông qua chữ viết, hình ảnh.
- Phân tích thực trạng tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử của
CBĐV.
- Khảo sát, trắc nghiệm và phân tích về mức độ tác động đến nhận thức; mức
độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV sau khi tiếp cận thông
điệp pháp luật trên báo điện tử.
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiện quả tuyên truyền pháp luật cho
CBĐV và đề xuất, kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tuyên
truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử.
3. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, đảng viên trên báo điện tử
ở Việt Nam hiện nay
3.2. Khách thể nghiên cứu
- Báo điện tử: phân tích nội dung thông điệp được phản ánh trên 5 báo điện tử
(Vnexpress.net; dantri.com.vn; tienphong.vn; baophapluat.vn;
dangcongsan.vn).
- Khảo sát, trắc nghiệm (phỏng vấn thông tin) đối với cán bộ giữ chức vụ từ
cấp phòng đến cấp cục, vụ ở 3 cơ quan Trung ương (Bộ Tư pháp, Bộ Công
Thương, Bộ Xây dựng) đóng trên địa bàn Thủ đô Hà Nội. Trong đó, 100%
cán bộ đều là đảng viên.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
6
Tuyên truyền pháp luật là lĩnh vực vô cùng rộng lớn, có đến hàng trăm văn
bản pháp luật điều chỉnh mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong phạm vi của
luận án này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu về hiệu quả tuyên truyền pháp
luật ở 3 lĩnh vực liên quan mật thiết đến CBĐV là: Pháp luật phòng, chống
tham nhũng; Pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và pháp luật về
trách nhiệm bồi thường của nhà nước. Việc nghiên cứu dựa trên cơ sở phân
tích nội dung tin, bài tuyên truyền về pháp luật được đăng tải trong thời gian
từ 1/1/2014 đến 31/12/2015, trên 5 báo điện tử: Vnexpress.net; dantri.com.vn;
tienphong.vn; baophapluat.vn; dangcongsan.vn.
Việc lựa chọn những tờ báo điện tử được lựa chọn theo tiêu chí: Có cả
phiên bản của báo in và báo điện tử thuần túy. Các báo điện tử có các cơ quan
chủ quản nằm trong bộ máy của Đảng, Nhà nước (cấp bộ/ngành), các tổ chức
chính trị - xã hội, tổ chức xã hội. Nội dung tin bài đa dạng, phong phú, nhiều
báo điện tử có lượng bạn đọc lớn. Tất cả các báo điện tử được nghiên cứu đều
có chuyên mục Pháp luật.
- Về khách thể nghiên cứu là cán bộ, đảng viên. Tuy nhiên, khái niệm cán bộ,
đảng viên là nhóm khách thể nghiên cứu rộng, trong đó có đội ngũ cán bộ
đồng thời là đảng viên, có đội ngũ cán bộ chưa là đảng viên. Do điều kiện của
luận án, nghiên cứu sinh xác định phạm vi nghiên cứu khách thể có tỉ lệ 100%
cán bộ đều là đảng viên để tổ chức ghi phiếu phỏng vấn thông tin được tập
trung. Và, không gian nghiên cứu nhóm khách thể CBĐV là ở ba cơ quan
Trung ương đóng trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
4. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
4.1. Câu hỏi nghiên cứu
- Cơ sở lý luận, định hướng của Đảng và cơ sở pháp lý của việc tuyên truyền
pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử ?
- Tiêu chí nào “đo lường” hiệu quả tuyên truyền pháp luật và đánh giá
hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử như thế nào?
7
- Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho
CBĐV trên báo điện tử và đề xuất, kiến nghị giải pháp gì để nâng cao hiệu
quả tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử?
4.2. Giả thuyết nghiên cứu
Một là, tuyên truyền pháp luật trên báo điện tử có hiệu quả, nhưng hiệu
quả chưa cao, chưa tác động nhiều đến nhận thức, thái độ, hành vi của CBĐV
trong việc tuân thủ pháp luật.
Hai là, các báo điện tử ở Việt Nam chưa xác định rõ trách nhiệm phải
tuyên truyền pháp luật cho công chúng, trong đó có CBĐV. Một bộ phận
không nhỏ CBĐV chưa chủ động tìm đọc thông tin pháp luật trên báo điện
tử. Do đó, tuyên truyền pháp luật cho CBĐV trên báo điện tử hiệu quả còn
thấp.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận của luận án là các quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin,
Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí, pháp luật và
tuyên truyền pháp luật trên báo chí.
Đây là công trình nghiên cứu liên ngành khoa học (khoa học báo chí, xã
hội học, luật học và lý thuyết tuyên truyền). Do đó, vấn đề chỉ có thể được
nghiên cứu và giải quyết thành công khi có cơ sở lý luận và phương pháp
nghiên cứu dựa vào các bộ môn của các ngành khoa học nêu trên, trong đó
trọng tâm là lý thuyết về báo chí học.
Vận dụng quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về tuyên
truyền pháp luật, trọng tâm là nghiên cứu việc tuyên truyền pháp luật phòng,
chống tham nhũng; pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và pháp luật
về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Vận dụng lý thuyết báo chí học là cơ bản, cùng với lý thuyết xã hội học và
luật học trong quá trình phân tích đánh giá từ phía CBĐV đối với nội dung
thông điệp; mức độ tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử; mức độ tác
8
động đến nhận thức; mức độ tác động và thay đổi thái độ, hành vi của CBĐV
sau khi tiếp cận thông điệp pháp luật trên báo điện tử.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Đây là một luận án tiến sĩ thuộc chuyên ngành báo chí học nên luận án sử
dụng các phương pháp luận chung của chuyên ngành, với toàn bộ cơ sở lý
thuyết của chuyên ngành đã kế thừa và đang được thừa nhận. Đồng thời có sử
dụng một số phương pháp của chuyên ngành xã hội học và sử dụng các thuật
ngữ của khoa học pháp lý.
Luận án được tiến hành bằng nhiều phương pháp khác nhau như: Phương
pháp thống kê, phân loại, so sánh; phương pháp phân tích nội dung văn bản;
phương pháp nghiên cứu mẫu; phương pháp điều tra bằng bảng hỏi; phương
pháp phỏng vấn sâu.
5.2.1. Phương pháp phân tích nội dung văn bản
Phương pháp phân tích nội dung là một phương pháp nhằm lượng hóa
nội dung một cách có hệ thống, có thể nhân rộng dựa trên các tiêu chuẩn đã
được xác định. Phân tích nội dung được đề cập ở luận án là phân tích nội
dung định lượng (phân tích thông tin trên cơ sở các số liệu thông điệp/tin, bài
tuyên truyền về pháp luật trên 5 báo điện tử).
Mã hóa là bước trung tâm và đặc biệt nhất của phân tích nội dung (kết
quả đầu ra là một bảng mã phục vụ cho mục đích nghiên cứu). Các thông tin
được mã hóa có thể được chuyển thành một tệp dữ liệu máy tính cho việc
phân tích bằng phần mềm SPSS.
Trong luận án này, tất cả các tin, bài tuyên truyền về: Pháp luật phòng,
chống tham nhũng; Pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; Pháp luật
về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được đăng tải trên 5 báo điện tử
(vnexpress.net; dantri.com.vn; baophapluat.vn; tienphong.com.vn;
dangcongsan.vn), trong khoảng thời gian từ 1/1/2014 đến 31/12/2015 đều
được tổng hợp và xem xét kỹ lưỡng (thông qua công cụ Tìm kiếm đặt ngay
trên trang chủ của từng báo).
Tải về để xem bản đầy đủ
216 trang
14900
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Hiệu quả tuyên truyền pháp luật cho cán bộ, Đảng viên trên báo điện tử ở Việt Nam hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_an_hieu_qua_tuyen_truyen_phap_luat_cho_can_bo_dang_vien.pdf
