Luận án Chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI

-------------------------

HÀ THỊ DUY LINH

CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC

CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI

-------------------------

HÀ THỊ DUY LINH

CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC

CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành : Quản lý kinh tế

Mã số

: 62.34.04.10

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

1. PGS.TS Trần Hùng

2. TS Trần Văn Trang

HÀ NỘI - 2019

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin và

kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu và phân tích một cách trung thực

với tình hình thực tế.

Nghiên cứu sinh

Hà Thị Duy Linh

ii

LỜI CẢM ƠN

Trƣớc hết, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn tới PGS.TS Trần Hùng và TS Trần

Văn Trang, những ngƣời hƣớng dẫn về mặt khoa học đã giúp đỡ tôi hoàn thành bản

luận án này.

Nghiên cứu sinh cũng xin cảm ơn toàn thể giáo viên Bộ môn Quản trị học và

Khoa Quản trị kinh doanh, Khoa Sau đại học, Ban Giám hiệu Trƣờng Đại học

Thƣơng mại đã giúp đỡ tận tình trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Xin chân thành cảm ơn các cơ quan ban ngành trực thuộc thành phố Đà Nẵng

đã tạo điều kiện và góp ý trong quá trình thực hiện nghiên cứu.

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình và ngƣời thân đã luôn động viên để tôi hoàn

thành luận án này.

Nghiên cứu sinh

Hà Thị Duy Linh

iii

MỤC LỤC

L ỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i

LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii

DANH M Ụ C CÁC T Ừ VI Ế T T Ắ T ......................................................................... vii

DANH M Ụ C CÁC B Ả NG...................................................................................... viii

DANH M Ụ C CÁC HÌN H ......................................................................................... ix

M Ở ĐẦ U.....................................................................................................................1

Chƣơng 1 : TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU ............................................................................................................6

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận á n ...................6

1.1.1. Các nghiên cứu về nguồn nhân lự c ...................................................................6

1.1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển nguồn nhân lự c .................................7

1.1.3. Các nghiên cứu liên quan đến các chính sách phát triển nguồn nhân lực cho

các doanh nghiệp nhỏ và vừ a ......................................................................................9

1.2. Một số kết luận rút ra và khoảng trống nghiên cứu .................................17

1.2.1. Một số kết luận rút ra .....................................................................................17

1.2.2. Khoảng trống nghiên cứu ................................................................................18

1.3. Phƣơng pháp nghiên cứu .............................................................................19

1.3.1. Phƣơng pháp thu thậ p d ữ li ệ u ........................................................................20

1.3.2. Phƣơng pháp phân tích dữ li ệ u.......................................................................22

Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LU Ậ N V Ề CHÍNH SÁCH PHÁT TRI Ể N NGU Ồ N NHÂN

L Ự C CHO CÁC DOANH NGHI Ệ P NH Ỏ VÀ V Ừ A ..............................................25

2.1. T ổ ng quan v ề chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh

nghi ệ p nh ỏ và v ừ a ...................................................................................................25

2.1.1. Các khái ni ệm cơ bả n v ề chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh

nghi ệ p nh ỏ và v ừ a .....................................................................................................25

2.1.2. B ả n ch ấ t chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a ....37

2.1.3. Vai trò c ủ a chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh nghi ệ p nh ỏ

và v ừa đố i v ới địa phƣơng .........................................................................................39

iv

2.1.4. Tiêu chí đánh giá chính sách phát triể n ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh nghi ệ p

nh ỏ và v ừ a t ại địa phƣơng .........................................................................................40

2.2. Nh ữ ng chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh nghi ệ p nh ỏ

và v ừ a t ại địa phƣơng .............................................................................................44

2.2.1. Chính sách đào tạ o ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a t ại đị a

phƣơng ....................................................................................................................45

2.2.2. Chính sách thu hút ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a t ại đị a

phƣơng ...................................................................................................................47

2.3. Các y ế u t ố ảnh hƣởng đế n chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho các

doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a t ại đị a phƣơng ..............................................................50

2.3.1. Nhóm y ế u t ố khách quan................................................................................51

2.3.2. Nhóm y ế u t ố ch ủ quan ...................................................................................53

2.4. Kinh nghi ệ m xây d ự ng và tri ể n khai chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân

l ự c cho các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a trên th ế gi ớ i ..............................................55

2.4.1. Kinh nghi ệ m xây d ự ng và th ự c hi ệ n chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho

các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a c ủ a m ộ t s ố địa phƣơng, quố c gia trên th ế gi ớ i ................55

2.4.2. Kinh nghi ệ m xây d ự ng và th ự c hi ệ n chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho

các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a t ại các địa phƣơng Việ t nam ............................................63

2.5. Bài h ọ c có th ể v ậ n d ụng đố i v ớ i chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c

cho thành ph ố Đà Nẵ n g .......................................................................................................... 66

Chƣơng 3 : TH Ự C TR Ạ NG CHÍNH SÁCH PHÁT TRI Ể N NGU Ồ N NHÂN L Ự C

C Ủ A CÁC DOANH NGHI Ệ P NH Ỏ VÀ V ỪA TRÊN ĐỊ A BÀN THÀNH PH Ố ĐÀ

N Ẵ NG ......................................................................................................................70

3.1. Khái quát v ề điề u ki ệ n t ự nhiên, kinh t ế - xã h ộ i c ủ a thành ph ố Đà Nẵ n g ....70

3.1.1. Điề u ki ệ n t ự nhiê n ..........................................................................................70

3.1.2. Điề u ki ệ n kinh t ế - xã h ộ i ...............................................................................71

3.2. Khái quát v ề các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừa trên đị a bàn thành ph ố Đà Nẵ ng ..74

3.2.1. Đặc điể m n ổ i b ậ t c ủ a doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a ............................................74

3.2.2. Th ự c tr ạ ng phát tri ể n các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a c ủ a thành ph ố Đà Nẵ ng....76

3.2.3. Đóng góp củ a doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừa đố i v ớ i s ự phát tri ể n kinh t ế đị a

phƣơng ......................................................................................................................79

v

3.3. Th ự c tr ạ ng ngu ồ n nhân l ự c t ạ i các doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừa trên đị a

bàn thành ph ố Đà Nẵ ng ..........................................................................................80

3.3.1. Quy mô ngu ồ n nhân l ự c ..................................................................................80

3.3.2. Ch ất lƣợ ng ngu ồ n nhân l ự c .............................................................................81

3.3.3. Cơ cấ u ngu ồ n nhân l ự c....................................................................................84

3.4. Th ự c tr ạ ng chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho doanh nghi ệ p nh ỏ

và v ừa trên đị a bàn thành ph ố Đà Nẵ n g ...............................................................85

3.4.1. Th ự c tr ạng chính sách đào tạ o ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh nghi ệ p nh ỏ và

v ừa trên đị a bàn thành ph ố Đà Nẵ ng.........................................................................86

3.4.2. Th ự c tr ạ ng chính sách thu hút ngu ồ n nhân l ự c cho các doanh nghi ệ p nh ỏ và

v ừa trên đị a bàn thành ph ố Đà Nẵ ng.........................................................................98

3.5. Đ ánh giá chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c c ủ a doanh nghi ệ p nh ỏ và

v ừa trên đị a bàn thành ph ố Đà Nẵ n g ..................................................................104

3.5.1. Tính kh ả thi c ủ a chính sách..........................................................................105

3.5.2. Tính hi ệ u qu ả c ủ a chính sác h .......................................................................105

3.5.3. Tính kinh t ế c ủ a chính sách..........................................................................106

3.5.4. Tính công b ằ ng c ủ a chính sách ....................................................................107

3.6. Nh ữ ng k ế t qu ả th ự c hi ệ n chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c cho các

doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừa trên đị a bàn thành ph ố Đà Nẵ ng .............................107

3.6.1. Nh ững ƣu điể m c ủ a chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân l ự c c ủ a doanh nghi ệ p

nh ỏ và v ừa trên đị a bàn thành ph ố Đà Nẵ ng...........................................................108

3.6.2. H ạ n ch ế và nguyên nhân ...............................................................................109

3.6.3. Nh ữ ng v ấn đề đặ t ra trong vi ệ c xây d ự ng chính sách phát tri ể n ngu ồ n nhân

l ự c ........................................................................................................................113

Chƣơng 4 : GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGUỒN

NHÂN LỰC CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ......................................................................................116

4.1. Cơ sở giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các

doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành ph ố Đà Nẵng .............................116

4.1.1. Quan điểm phát triển nhân lực của thành ph ố Đà Nẵng ...............................116

vi

4.1.2. Chiến lƣợc nhân lực của thành phố Đà Nẵng ..............................................119

4.1.3. Chiến lƣợc nguồn nhân lực của thành phố Đà Nẵng .................................. 119

4.1.4. Quan điểm về giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân nguồn

nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ...... 120

4.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các

doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng .............................121

4.2.1. Hoạch chính sác h phát tri ể n nguồn nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

trên địa bàn thành ph ố Đà Nẵng ..............................................................................122

4.2.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách đào tạo nguồn nhân lực cho các doanh

nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵn g ...............................................126

4.2.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách thu hút nguồn nhân lực cho các doanh

nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵn g ...............................................130

4.2.4. Tổ chức thực hiện và kiểm soát chính sách ..................................................134

K Ế T LU Ậ N .............................................................................................................143

DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN

ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

vii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tiếng Anh

Từ viết tắt

DNNVV

UBND

CPI

Diễn giải

Doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ủy ban nhân dân

Consumer Price Index

Foreign Direct Investment

Gross Domestic Product

Chỉ số giá tiêu dùng

FDI

Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài

Tổng sản phẩm quốc nội

GDP

GRDP

Gross Regional Domestic product Tổng sản phẩm quốc nội trên

địa bàn

WTO

World Trade Organization

Tổ chức thƣơng mại thế giới

viii

DANH MỤC CÁC BẢNG

B ả ng 2.1. Tiêu chí doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a............................................................26

B ả ng 2.2. Tiêu chu ẩ n ch ất lƣợ ng ngu ồn lao độ ng ....................................................35

B ả ng 3.1. Di ệ n tích, dân s ố trung bình, m ật độ dân s ố theo qu ậ n, huy ệ n thành ph ố

Đà Nẵ ng.....................................................................................................................71

B ả ng 3.2. S ố doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a theo lo ạ i hình doanh nghi ệ p.......................75

B ả ng 3.3. S ố doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a phân theo v ốn đầu tƣ ..................................78

B ả ng 3.4. T ỷ l ệ nhân l ự c trong doanh nghi ệ p nh ỏ và v ừ a ........................................80

B ả ng 3.5. Tiêu chí đánh giá ngu ồ n nhân l ự c.............................................................81

B ả ng 3.6. Nhân l ự c theo v ị th ế vi ệ c làm c ủ a các DNNVV trên đị a bàn thành ph ố Đà

N ẵ ng ..........................................................................................................................85

B ả ng 3.7. T ổng chi đầu tƣ phát triể n cho giáo d ục đào tạ o TP Đà Nẵ ng .................88

B ảng 3.8. Lĩnh vự c ho ạt độ ng c ủ a doanh nghi ệ p c ầ n h ỗ tr ợ kinh phí đào tạ o .........89

B ả ng 3.9. S ố ngƣời đăng ký tham d ự các khóa h ọc giai đoạ n 2016-2017................90

B ảng 3.10. Cơ sở liên k ết đào tạ o ngu ồ n nhân l ự c c ủ a thành ph ố Đà Nẵ ng giai đoạ n

2010-2018..................................................................................................................91

B ả ng 3.11. K ế t qu ả đào tạ o b ậc đạ i h ọ c theo chính sách nhân l ự c ch ất lƣợ ng cao giai

đoạ n 2004-2017.........................................................................................................94

B ả ng 3.12. Nguyên nhân không t ổ ch ức đào tạ o ......................................................96

B ả ng 3.13. K ế t qu ả th ự c hi ện đào tạ o ngu ồ n nhân l ự c t ạ i doanh nghi ệ p .................96

B ả ng 3.14. Ch ế độ đãi ngộ ban đầu đố i v ới các đối tƣợ ng chính sác h ...................101

B ả ng 3.15. T ổ ng h ợ p ch ế độ đãi ngộ ban đầ u trong chính sách nhân l ự c c ủ a m ộ t s ố

địa phƣơng hiệ n na y ................................................................................................102

B ả ng 3.16. K ế t qu ả ho ạt độ ng thu hút nhân l ự c t ại các DNNVV trên đị a bàn thành

ph ố Đà Nẵ ng ...........................................................................................................103

B ả ng 4.1. D ự báo s ố lƣợng DNNVV trên đị a bàn thành ph ố .................................123

B ả ng 4.2: Nhân l ự c theo v ị trí thay đổi trong 5 năm t ớ i .........................................124

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Một quốc gia trong trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội luôn phải sử

dụng nhiều nguồn lực: nguồn nhân lực, vật lực, tài lực…, song yếu tố quan trọng

nhất vẫn là nguồn nhân lực. Chỉ nguồn nhân lực mới có thể gắn kết các nguồn lực khác

thành sức mạnh tổng hợp cho một môi trƣờng nhất định, và đây là cơ sở để các nguồn

lực khác muốn phát huy tác dụng. Chính vì vậy, nguồn nhân lực có vị trí quan trọng

trong hệ thống tổ chức, nhằm phát huy mọi tiềm năng cho sự phát triển. Đặc biệt,

với nền kinh tế tri thức hiện nay và trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế,

nguồn nhân lực ngày càng trở nên quan trọng. Theo nhiều nghiên cứu, một nền kinh

tế muốn tăng trƣởng nhanh và ở mức cao phải dựa trên một trong ba nhân tố cơ bản:

công nghệ mới, hạ tầng cơ sở hiện đại và nguồn nhân lực có chất lƣợng. Nguồn

nhân lực luôn là động lực quan trọng nhất của sự tăng trƣởng kinh tế bền vững, tức là

những con ngƣời đƣợc đầu tƣ phát triển, có kỹ năng, kiến thức, tay nghề, kinh nghiệm,

năng lực sáng tạo nhằm trở thành "nguồn vốn - vốn con người, vốn nhân lực".

Trƣớc bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và ảnh hƣởng của cuộc Cách

mạng công nghiệp 4.0, nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực cho các doanh

nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) nói riêng đang đóng vai trò quan trọng trên tất cả mọi

lĩnh vực. Do đó, hầu hết các quốc gia hoặc các địa phƣơng trong một quốc gia đều

nhận định phát triển nguồn nhân lực là chiến lƣợc, chính sách quan trọng trong sự

cạnh tranh và phát triển của mình. Điều này cũng đƣợc khẳng định trong đƣờng lối,

quan điểm phát triển của Đảng ta ngay từ đầu của thời kỳ đổi mới "con ngƣời vừa là

động lực, vừa là mục tiêu của sự phát triển". Địa phƣơng nào không chú trọng đến

vấn đề xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực, không có chiến lƣợc, chính

sách phát triển nguồn nhân lực một cách rõ ràng, bài bản, đều rơi vào cảnh tụt hậu

hoặc kém phát triển. Từ thực tế ban hành và thực hiện chính sách phát triển nguồn

nhân lực của các địa phƣơng trong thời gian qua, có thể khẳng định, chính sách phát

2

triển nguồn nhân lực đóng vai trò quan trọng, mang tính quyết định đối với sự vận

động phát triển của mỗi địa phƣơng.

Đà Nẵng là một thành phố trực thuộc Trung ƣơng, đƣợc thành lập năm

1997 trên cơ sở tách tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng thành tỉnh Quảng Nam và thành

phố Đà Nẵng. Mặc dù mới đƣợc thành lập, Đà Nẵng hiện là một trong những địa

phƣơng đi đầu trong việc thực hiện chiến lƣợc và chính sách phát triển nguồn nhân

lực cùng với nhiều địa phƣơng khác nhƣ Bình Dƣơng, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Hải

Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, v.v... Trong những năm qua, cùng với việc xây

dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong sạch, vững mạnh,

ban nhân dân (UBND) thành phố Đà Nẵng hông chỉ đầu tƣ cho chính sách

hiền đãi sĩ" mà còn sử dụng ngân sách thành phố đƣa cán bộ con em địa phƣơng đi

du học đào tạo sinh viên tốt nghiệp loại giỏi để làm việc tại thành phố Đó cũng

chính là những nhân tố góp phần làm nên hiện tượng Đà Nẵng

T

hành ủy, Ủy

k

"

chiêu

,

.

"

".

Sự phát triển một cách toàn diện của Đà Nẵng trong những năm qua là bằng

chứng về phát huy nội lực và sự thành công của thành phố, trong đó có sự đóng góp

không hề nhỏ của hoạt động khối DNNVV. Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng,

DNNVV chiếm đến 99,55%, trong đó, doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ chiếm

76,07%. Bên cạnh đó, hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo mạnh mẽ cũng đã

phát triển rất nhanh số lƣợng DNNVV trên địa bàn thành phố những năm gần đây.

Tuy nhiên, chất lƣợng nguồn nhân lực đƣợc các doanh nghiệp đƣợc đánh giá là

chƣa cao, các doanh nghiệp đang còn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn nhân

lực thay thế và bổ sung vẫn chiếm số đông. Các DNNVV tại thành phố Đà Nẵng

không có lợi thế về vốn, lao động, công nghệ, không cho phép tự chuẩn bị nguồn

nhân lực cho mình mà phụ thuộc vào thị trƣờng lao động, cần có sự hỗ trợ thông

qua các chính sách của Nhà nƣớc và chính quyền địa phƣơng. Về phía ngƣời lao

động, đặc biệt là ngƣời lao động có thì môi trƣờng làm việc tại Đà Nẵng vẫn chƣa

thực sự thu hút để họ yên tâm công tác và cống hiến.

Từ những đánh giá, nhận định nhƣ trên nhằm tăng cƣờng hiệu quả của chính

sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV đến năm 2025, tầm nhìn 2030,

3

nghiên cứu sinh đã chọn vấn đề: "Chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các

doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng" làm đề tài luận án với

mong muốn góp phần giải quyết về mặt lý luận và thực tiễn đối với công tác phát

triển nguồn nhân lực cho các DNNVV nói riêng và các doanh nghiệp nói chung trên

địa bàn thành phố Đà Nẵng.

2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là đƣa ra đƣợc một số giải pháp, kiến nghị

góp phần hoàn thiện công tác xây dựng và triển khai chính sách phát triển nguồn nhân

lực cho các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nhằm thu hút và phát triển

nguồn nhân lực cho các DNNVV trên địa bàn giai đoạn 2025, tầm nhìn đến 2030.

Để đạt đƣợc mục tiêu trên, đề tài có các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

Một là, hệ thống hóa và làm rõ một số vấn đề lý luận về chính sách phát

triển nguồn nhân lực cho các DNNVV.

Hai là, phân tích đánh giá thực tiễn để hiểu rõ những mặt đƣợc và chƣa

đƣợc về công tác xây dựng và triển khai chính sách phát triển nguồn nhân lực cho

các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng từ năm 2010 đến 6 tháng đầu năm

2019. Đồng thời chỉ ra các nguyên nhân của kết quả đó là cơ sở cho đề xuất các giải

pháp, kiến nghị về chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV trên địa

bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới.

Ba là, đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác xây

dựng và triển khai chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV trên địa

bàn thành phố Đà Nẵng đến năm 2025, tầm nhìn 2030.

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu đề tài luận án: chính sách phát triển nguồn nhân lực

cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phƣơng.

Chủ thể ban hành chính sách là nhà nƣớc và chính quyền địa phƣơng. Đối

tƣợng điều chỉnh, tác động là các tầng lớp khác nhau trong xã hội (nhân dân) nhƣ:

nhà nƣớc, chính quyền địa phƣơng, doanh nghiệp, các nhà khoa học, các tầng lớp

nhân dân, ngƣời lao động. Dƣới góc độ quản lý nhà nƣớc, luận án tập trung nghiên

4

cứu chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV địa phƣơng, chính

quyền thành phố Đà Nẵng là chủ thể trong việc quản lý chính sách phát triển nguồn

nhân lực cho các DNNVV bao gồm UBND thành phố Đà Nẵng và các Sở, ban,

ngành liên quan trực thuộc thành phố Đà Nẵng.

Đối tƣợng thụ hƣởng chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV

tại địa phƣơng là các chủ doanh nghiệp, ngƣời sử dụng lao động và ngƣời lao động

cho các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

Phạm vi nghiên cứu:

Nội dung: Luận án tập trung vào mô tả các chính sách phát triển nguồn

nhân lực cho các DNNVV trên địa bàn thành phố, trên cơ sở đó rút ra những kết

luận, kết quả và hạn chế còn tồn tại hiện nay. Dựa trên số liệu phân tích, luận án đƣa

ra các giải pháp nhằm hoàn thiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các

DNNVV trên địa bàn thành phố thông qua các đề xuất sửa đổi và bổ sung nhằm

nâng cao hiệu lực, hiệu quả của các chính sách.

Không gian: Luận án nghiên cứu các chính sách phát triển nguồn nhân lực

cho các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (doanh nghiệp có trụ sở hoặc chi

nhánh tại thành phố Đà Nẵng); Khảo sát các mức độ tiếp cận các chính sách nói

chung, chính sách phát triển nguồn nhân lực của địa phƣơng nói riêng đối với ngƣời

đại diện các DNNVV trên địa bàn thành phố; Mức độ hài lòng của các ngƣời đại

diện doanh nghiệp đối với nhân lực trực thuộc quản lý.

Thời gian: Tập trung khảo sát trực tiếp các chính sách phát triển nguồn

nhân lực của các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong khoảng thời gian

2010-2019.

4. Những đóng góp của luận án

Về lý luận:

Luận án đã hệ thống hóa và vận dụng làm rõ một số vấn đề lý luận về chính

sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV. Cụ thể đã phân tích rõ khái niệm:

Doanh nghiệp nhỏ và vừa; Nguồn nhân lực; Phát triển nguồn nhân lực; Chính sách

5

phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV; Những nhân tố ảnh hƣởng đến chính

sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV.

Luận án đã nghiên cứu và tìm hiểu đƣợc kinh nghiệm quốc tế về chính sách

phát triển nguồn nhân lực cho DNNVV, từ đó rút ra đƣợc các bài học cho thành phố

Đà Nẵng.

Về thực tiễn:

Qua khảo sát, luận án đã xem xét, mô tả và đánh giá tổng thể thực trạng các

chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà

Nẵng (cụ thể thực trạng chính sách đào tạo nguồn nhân lực và chính sách thu hút nguồn

nhân lực cho các DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng). Luận án tìm ra các

nguyên nhân của thực trạng và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện chính sách phát

triển nguồn nhân lực trong DNNVV trên địa bàn thành phố.

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích cho các cơ

quan quản lý thành phố hoặc doanh nghiệp thực hiện các biện pháp nhằm phát triển

nguồn nhân lực trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Luận án cũng là gợi ý để các nhà

quản lý tham khảo trong việc xây dựng các chính sách nhằm hỗ trợ phát triển nguồn

nhân lực cho các DNNVV. Ngoài ra, luận án cũng cung cấp thông tin để các tổ

chức đào tạo, tƣ vấn thiết kế chƣơng trình đào tạo, hỗ trợ phát triển nhân lực phù

hợp với nhu cầu của các DNNVV tại địa phƣơng.

5. Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội

dung của luận án gồm 4 chƣơng:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phƣơng pháp nghiên cứu.

Chương 2: Cơ sở lý luận chung về chính sách phát triển nguồn nhân lực cho

các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chương 3: Thực trạng về chính sách phát triển nguồn nhân lực cho các

doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực cho

các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

6

Chƣơng 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Trong những năm qua, vấn đề chính sách phát triển nguồn nhân lực đã có

nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đề cập đến trong các bài báo khoa

học, giáo trình... Các công trình nghiên cứu đã nhấn mạnh về tầm quan trọng của

chính sách phát triển nguồn nhân lực, trong đó có nguồn nhân lực cho các DNNVV

trong sự phát triển kinh tế của quốc gia và địa phƣơng.

1.1.1. Các nghiên cứu về nguồn nhân lực

Một số nghiên cứu nhƣ George W. Bohlander, Scott A. Snell, Arthur

Sherman (1997), Charles R. Greer (2001) đã cho rằng nguồn nhân lực là nguồn lực

trong mỗi con ngƣời và nguồn lực đó bao gồm yếu tố quan trọng là thể lực và trí

lực. Những nghiên cứu này nhấn mạnh đến nguồn lực của con ngƣời có khả năng

sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội và đƣợc biểu hiện qua số lƣợng,

chất lƣợng tại một thời điểm. Quan điểm trên cũng đƣợc thể hiện trong các giáo

trình, tài liệu về quản trị nguồn nhân lực của các tác giả Việt Nam nhƣ Nguyễn Vân

Điềm và Nguyễn Ngọc Quân (2010), Nguyễn Quốc Khánh (2011), Trần Xuân Cầu

(2014), Trần Kim Dung (2018).

Nguồn nhân lực là sức lực, kĩ năng, tài năng và tri thức của những ngƣời

trực tiếp tham gia hoặc có tiềm năng tham gia vào sản xuất ra sản phẩm hoặc thực

hiện các dịch vụ hữu ích (Frederick Harris Harbison, 1973).

Phạm Minh Hạc (2001) cho rằng nguồn nhân lực cần đƣợc hiểu là số lƣợng

(số dân) và chất lƣợng con ngƣời, bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí

tuệ, năng lực, phẩm chất và đạo đức của ngƣời lao động. Nó là tổng thể nguồn nhân

lực hiện có thực tế và tiềm năng đƣợc chuẩn bị sẵn sàng để tham gia phát triển kinh

tế - xã hội của một quốc gia hay một địa phƣơng nào đó.

7

Lê Chi Mai (2011) cho rằng nguồn nhân lực là khái niệm chỉ lực lƣợng lao

động có học vấn, có trình độ chuyên môn và nhất là có khả năng thích ứng nhanh

với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ sản xuất, là một yếu tố then chốt

nhằm phát triển kinh tế bền vững.

Bằng nhiều phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau, nhóm các nghiên cứu trên

đã góp phần làm sáng tỏ nội hàm của nguồn nhân lực, chỉ ra đƣợc vai trò quan trọng

của nguồn nhân lực đối với sự phát triển của quốc gia. Những kết quả nghiên cứu

này có ý nghĩa không chỉ đối với những ngƣời nghiên cứu sau trong việc xây dựng

cơ sở lý luận về nguồn nhân lực, mà còn có ý nghĩa đối với các nhà quản lý trong

việc nghiên cứu xây dựng chính sách nguồn nhân lực tại các địa phƣơng.

1.1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển nguồn nhân lực

Tác giả Harbison F (1973). John P Wilson (2012) đã có những nghiên cứu

liên quan đến phát triển nguồn nhân lực và cho rằng phát triển nguồn nhân lực là

quá trình nâng cao nhận thức, tâm tƣ và năng lực hành vi của tất cả mọi ngƣời và

các tổ chức trong xã hội. Dƣới góc độ kinh tế, phát triển nguồn nhân lực có thể

đƣợc coi là sự tích lũy vốn nhân lực và đầu tƣ có hiệu quả đối với sự phát triển của

một nền kinh tế. Dƣới góc độ chính trị, phát triển nguồn nhân lực là chuẩn bị cho

những cá nhân trƣởng thành tham gia vào các quá trình chính trị, hoặc cụ thể hơn là

nhƣ những công dân trong một xã hội. Dƣới góc độ xã hội và văn hóa, phát triển

nguồn nhân lực giúp con ngƣời có một cuộc sống đầy đủ, sung túc và ít bị gò bó bởi

quy tắc truyền thống hơn. Nói tóm lại, các quá trình phát triển nguồn nhân lực mở

cửa ra với hiện đại hóa, phát triển kinh tế - xã hội.

Jerry W. Gilley và nhóm tác giả (2002) cho rằng phát triển nguồn nhân lực

là quá trình thúc đẩy việc học tập có tính tổ chức, nâng cao kết quả thực hiện công

việc, và tạo ra thay đổi thông qua việc tổ chức thực hiện các giải pháp (chính thức

và không chính thức), các sáng kiến và các hoạt động quản lý nhằm mục đích nâng

cao năng lực, hiệu quả hoạt động của tổ chức, khả năng cạnh tranh và đổi mới.

Quan điểm trên đã nhấn mạnh hơn đến các giải pháp chính thức và không chính

8

thức trong hoạt động phát triển nhân lực và cũng đã nhấn mạnh hơn đến các giải

pháp về tổ chức quản lý. Mặt khác sự giải thích của khái niệm cũng đã đề cập đến

sự cam kết phát triển nghề nghiệp của con ngƣời trong tổ chức.

Những bài học về phát triển nguồn nhân lực của các quốc gia trên thế giới

và ứng dụng vào nƣớc ta có những tác giả thuộc Viện Kinh tế Thế giới (2003), Trần

Văn Tùng, Lê Ái Lâm (1996), Trần Thị Nhung và Nguyễn Duy Dũng (2005), Đỗ

Minh Cƣơng và Mạc Văn Tiến (2004), những nghiên cứu này đã chỉ ra các chính

sách thành công về giáo dục và đào tạo của các nƣớc Đông Á có vai trò quan trọng

trong cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa, đây cũng là

bài học cho Việt Nam trong sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực.

Trong tài liệu "Kinh nghiệm Đông Á" của Viện Kinh tế thế giới (2003), các

tác giả chỉ ra rằng phát triển nguồn nhân lực, xét từ góc độ một đất nƣớc là quá trình

tạo dựng lực lƣợng lao động năng động có kỹ năng và sử dụng chúng có hiệu quả,

xét từ góc độ cá nhân là việc nâng cao kỹ năng, năng lực hành động và chất lƣợng

cuộc sống nhằm nâng cao năng suất lao động và thu nhập. Phát triển nguồn nhân

lực là các hoạt động nhằm nâng cao và khuyến khích đóng góp tốt hơn kiến thức và

thể lực của ngƣời lao động, đáp ứng tốt hơn cho nhu cầu sản xuất. Kiến thức có

đƣợc nhờ quá trình đào tạo và tiếp thu kinh nghiệm, trong khi đó thể lực có đƣợc

nhờ chế độ dinh dƣỡng, rèn luyện thân thể và chăm sóc y tế. Khái niệm này xem xét

phát triển nguồn nhân lực của đất nƣớc, từ đó khuyến nghị cho nhà nƣớc những

chính sách về giáo dục, đào tạo, y tế để phát triển nguồn nhân lực ở tầm vĩ mô.

Bùi Văn Nhơn (2006) đã nhận định phát triển nguồn nhân lực là tổng thể

các hình thức, phƣơng pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao

chất lƣợng cho nguồn nhân lực (trí tuệ, thể chất, và phẩm chất tâm lý xã hội) nhằm

đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế xã hội trong từng giai

đoạn phát triển.

Phạm Quốc Trung và Đỗ Quang Dũng (2012) đã trình bày những yếu kém

bất cập về phát triển nguồn nhân lực ở nƣớc ta, đó là: Mất cân đối rất lớn giữa cung

9

và cầu lao động; Chất lƣợng thực của nguồn nhân lực còn thấp; Phân bố nguồn

nhân lực còn mất cân đối; Chính sách tiền công và hệ thống các công cụ của thị

trƣờng lao động còn nhiều bất cập; Quản lý nhà nƣớc đối với nguồn nhân lực chƣa

đƣợc quan tâm đúng mức và bộc lộ nhiều yếu kém. Bài viết nêu ra các nguyên nhân

khách quan, chủ quan ảnh hƣởng đến vấn đề phát triển nguồn nhân lực, từ đó đƣa ra

năm giải pháp phát triển nguồn nhân lực ở nƣớc ta hiện nay. Tƣơng tự, Hoàng Ngọc

Vinh (2016) đƣa ra khái niệm nhân lực và so sánh sự khác biệt giữa nhân lực có

chất lƣợng và nhân lực chất lƣợng thấp. Trong nghiên cứu của mình tác giả đã nêu

ra điều kiện phát triển nguồn nhân lực, nêu lên đƣợc những thách thức phát triển

nhân lực ở nƣớc ta trong giai đoạn hội nhập quốc tế từ đó tác giả đã đƣa ra các

khuyến nghị về đổi mới giáo dục đào tạo nguồn nhân lực ở Việt Nam.

Khẳng định phát triển nguồn nhân lực là quá trình phát triển thể lực, trí lực,

khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức tay nghề, tính năng động xã hội và sức

sáng tạo của con ngƣời; nền văn hóa; truyền thống lịch sử... Trần Xuân Cầu (2014)

đã tiếp cận phát triển từ góc độ xã hội, phát triển nguồn nhân lực là quá trình tăng

lên về mặt số lƣợng (quy mô) nguồn nhân lực và nâng cao về mặt chất lƣợng nguồn

nhân lực, tạo ra cơ cấu nguồn nhân lực ngày càng hợp lý. Với cách tiếp cận phát

triển từ góc độ cá nhân, phát triển nguồn nhân lực là quá trình làm cho con ngƣời

trƣởng thành, có năng lực xã hội (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã

hội cao. Khái niệm này chỉ quá trình phát triển nguồn nhân lực để cung cấp nguồn

nhân lực có chất lƣợng cho đất nƣớc nói chung, địa phƣơng nói riêng.

1.1.3. Các nghiên cứu liên quan đến các chính sách phát triển nguồn

nhân lực cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực là công việc rất khó và

phức tạp, đòi hỏi cao cả về mặt lý luận và thực tiễn. Trong nhiều văn kiện của

Đảng, chủ trƣơng phát triển nguồn nhân lực đã đƣợc đề cập, song, cho đến nay,

Chính phủ cũng nhƣ các địa phƣơng vẫn chƣa xây dựng đƣợc phát triển nguồn nhân

lực một cách bài bản, đặc biệt phục vụ cho các DNNVV nơi quản lý.