Khóa luận Đánh giá tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa bàn xã Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
________________
__________________
***
ĐỀ TÀI
ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU CÂY
TRỒNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN XÃ
MINH TIẾN, HUYỆN PHÙ CỪ, TỈNH HƯNG YÊN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Tên sinh viên
: HOÀNG THỊ NGỌC
Chuyên ngành đào tạo : KINH TẾ
Lớp
: K56 - KTA
: 2011 – 2015
Niên khóa
Giảng viên hướng dẫn : ĐẶNG XUÂN PHI
HÀ NỘI - 2015
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong khóa
luận này lá trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận này đã
được cám ơn và các thong tin trích dẫn trong khóa luận đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc.
Sinh viên
Hoàng Thị Ngọc
i
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, trong thời gian qua, tôi đã
nhận được sự quan tâm giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện về mọi mặt của các
thầy cô giáo, của các tổ chức, cá nhân và của gia đình.
Ban giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo trường Học viện Nông Nghiệp
Việt Nam, quý thầy cô giáo khoa Kinh tế và phát triển nông thôn đã tận tình
giảng dạy, truyền thụ kiến thức cho tôi trong những năm qua, đặc biệt là thầy
giáo Đặng Xuân Phi, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian
thực tập và hoàn thành khóa luận này.
Đảng ủy, UBND, các nghành liên quan của xã Minh Tiến, thôn trưởng
3 thôn và những gia đình đã tạo điều kiện cung cấp những thông tin theo yêu
cầu điều tra thu thập số liệu.
Cảm ơn bạn bè, người thân, gia đình đã động viên, tạo mọi điều kiện
giúp đỡ, là niềm khích lệ lớn lao để tôi hoàn thành khóa luận này.
Do thời gian còn hạn chế, bị chi phối nhiều công việc cùng với năng
lực có hạn nên khóa luận này không tránh khỏi những khiếm khuyết. Kính
mong tập thể thầy cô giáo trường Học viện Nông Nghiệp Việt Nam giúp đỡ
để khóa luận này hoàn thành đạt tốt hơn.
Xin chân thành và trân trọng cảm ơn
Sinh viên
Hoàng Thị Ngọc
ii
TÓM TẮT KHÓA LUẬN
PHẦN I: MỞ ĐẦU
Sản xuất nông nghiệp còn gặp nhiều khó khăn, năng suất, chất lượng
sản phẩm chưa cao. Vì vậy, việc nghiên cứu các mô hình chuyển đổi cơ cấu
cây trồng là rất cần thiết, nhằm khai thác tiềm năng đất đai, giải quyết việc
làm, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh. Xã Minh Tiến là một vùng sản xuất
trọng điểm của huyện Phù Cừ, trong những năm qua cơ cấu cây trồng của xã
đã có nhiều sự biến đổi. Tuy nhiên, năng suất, chất lượng sản phẩm còn thấp,
vốn đầu tư hạn chế, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn. Xuất phát từ
thực tiễn nói trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Đánh giá tác động của
chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa
bàn xã Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên ”.
Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu đánh giá tác động của chuyển đổi cơ
cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ, phát hiện các vấn đề thực tiễn nảy
sinh từ đó đề xuất những giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân xã
Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là
nghiên cứu tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ
nông dân xã Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên trên chủ thể các hộ
nông dân và cán bộ xã. Đề tài thu thập tài liệu thứ cấp trong khoảng thời gian
từ năm 2012 đến năm 2014, tài liệu sơ cấp năm 2009 và 2014.
PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA
CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU CÂY TRỒNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ
HỘ NÔNG DÂN
Đề tài có đưa ra một số khái niệm như: Cơ cấu cây trồng, chuyển đổi
cơ cấu cây trồng và kinh tế hộ nông dân. Đặc điểm của cơ cấu cây trồng có 3
đặc điểm chính: Cơ cấu cây trồng trước hết phản ánh rõ nét đặc điểm của sản
xuất nông nghiệp. Bản chất và sự biến đổi của cơ cấu cây trồng tuỳ thuộc vào
trình độ của lực lượng sản xuất. Cơ cấu cây trồng về cơ bản phản ảnh yêu cầu
iii
của sản xuất hàng hoá và thị trường, tuân theo sự phân công lao động xã hội,
tính chất chuyên môn hoá sản xuất. Có 3 yếu tố chính ảnh hưởng đến việc
chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Yếu tố tự nhiên, yếu tố kinh tế - kỹ thuật, nhóm
nhân tố chính sách vĩ mô của Nhà nước.
Đề tài có tìm hiểu về tình hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở một số
nước trên thế giới như: Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ, Philipinil và một số
địa phương ở nước ta như: Thái Nguyên, Hà Nam, Hải Dương, Bắc Kạn. Tình
hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở nước ta được chia làm 3 giai đoạn: Trước
cách mạng tháng 8 năm 1945, thời kỳ kháng chiến chống Pháp và Mỹ và từ
năm 1975 đến nay.
PHẦN III: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Minh Tiến là một xã thuộc huyện Phù Cừ, là vùng sản xuất nông
nghiệp trọng điểm của huyện. Diện tích đất tự nhiên của xã là 605 ha, trong
đó, diện tích đất sản xuất nông nghiệp chiếm lớn nhất với trên 67% tổng diện
tích đất tự nhiên nhưng đang có xu hướng giảm. Đất cho giao thông thủy lợi
đang được đầu tư, nâng cấp thể hiện qua sự tăng nhanh về diện tích. Dân số
của xã Minh Tiến năm 2014 là 5.680 người, số hộ sản xuất nông nghiệp
chiếm tỷ lệ lớn. Cơ sở hạ tầng đang được quan tâm, kênh mương kiên cố và
hiện tại đang tiếp tục kiên cố hóa kênh mương nội đồng. Đề tài tiến hành điều
tra 3 thôn Phạm Xá, Kim Phương, Phù Oanh và 4 xóm đại diện là xóm tây,
xóm đông , xóm 2 và xóm chúc, với số lượng điều tra là 60 hộ dân và 7 cán
bộ địa phương. Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích thông tin như:
phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh. Các chỉ tiêu nghiên cứu
như: chỉ tiêu so sánh về kết quả, hiệu quả của một số loại cây trồng và một số
công thức luân canh trước và sau chuyển đổi, chỉ tiêu về thay đổi thu nhập và
mức độ đầu tư ở các hộ giữu trước và sau chuyển đổi.
iv
PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
Diện tích đất canh tác của xã Minh Tiến qua 3 năm có xu hướng giảm
dần, trong đó, đất lúa vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhưng lại giảm dần. Đất chuyên
màu và đất trồng cây lâu năm có xu hướng tăng đều qua 3 năm. Diện tích gieo
trồng cây hàng năm trên địa bàn xã có xu hướng tăng, tăng nhanh nhất là diện
tích trồng đậu tương, dưa bao tử, dưa lê, bí ngô. Năng suất cây trồng đều tăng lên
qua các năm, điều đáng chú ý một số loại cây trồng tuy diện tích gieo trồng giảm
nhưng năng suất lại tăng lên như lúa, khoai tây. Một số công thức luân canh cho
hiệu quả cao như 2 lúa – dưa bao tử, dưa bao tử – đậu tương – khoai tây, đậu
tương – dưa lê – cà chua. Sau chuyển đổi, các hộ cũng đầu tư cho sản xuất nhiều
hơn cụ thể là số lượng máy móc phục vụ cho sản xuất tăng lên. Đẩy mạnh việc
thâm canh tăng vụ từ 2 vụ/năm lên 3 vụ/năm, vì vậy nên hệ số sử dụng đất cũng
tăng lên. Năng suất của các loại cây trồng nhìn chung đều cao hơn trước, chính
vì vậy mà thu nhập của các hộ cũng tăng rõ rệt. Tuy nhiên, sau chuyển đổi các
khoản chi phí sản xuất đều cao hơn trước rất nhiều, trong quá trình chuyển đổi
còn nhiều khó khăn. Một số giải pháp khắc phục như: giải pháp về thị trường,
vật tư nông nghiệp, công nghệ, chính sách đất đai,…
PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là một yêu cầu cấp thiết và khách quan
phù hợp với quy luật phát triển kinh tế hiện nay. Thực hiện chuyển đổi cơ cấu
cây trồng đã đem lại những sự thay đổi lớn trong lĩnh vực trồng trọt của xã
Minh Tiến, bên cạnh đó còn tồn tại nhiều khó khăn. Đề tài có đề xuất một số
khuyến nghị đối với nhà nước, địa phương và hộ nông dân.
v
MỤC LỤC
1.2.1 Mục tiêu chung......................................................................................2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể......................................................................................2
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu............................................................................3
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu...............................................................................3
2.1.1 Một số khái niệm cơ bản .......................................................................5
nông hộ................................................................................................14
Cơ sở thực tiễn ....................................................................................14
vi
giới.......................................................................................................14
2.2.3 Bài học kinh nghiệm ...........................................................................31
3.1.1 Điều kiện tự nhiên...............................................................................33
3.1.2 Đặc điểm kinh tế xã hội.......................................................................37
4.1.1 Cơ cấu diện tích đất canh tác...............................................................48
4.1.2 Cơ cấu diện tích gieo trồng .................................................................50
của hộ điều tra .....................................................................................66
4.2.1 Yếu tố tự nhiên....................................................................................79
4.2.2 Yếu tố kinh tế - kỹ thuật......................................................................80
vii
4.3.1 Giải pháp về thị trường........................................................................86
4.3.3 Giải pháp về công nghệ.......................................................................86
4.3.4 Giải pháp về lao động..........................................................................86
4.3.5 Giải pháp về cơ sở hạ tầng ..................................................................86
4.3.6 Giải pháp về đất đai.............................................................................86
Kết luận ...............................................................................................88
5.2.1 Đối với Nhà nước................................................................................88
5.2.2 Đối với địa phương..............................................................................89
5.2.3 Đối với hộ nông dân............................................................................89
viii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BCHTW
CCCT
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Ban chấp hành trung ương
Cơ cấu cây trồng
CN – TTCN
CNH – HĐH
NĐ 64/CP
NN – TS
TM – DV
GTNT
Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp
Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá
Nghị định 64/Chính phủ
Nông nghiệp – Thủy sản
Thương mại – Dịch vụ
Giao thông nông thôn
Chi phí trung gian
CPTG
CPDV
Chi phí dịch vụ
GTSX
Giá trị sản xuất
HĐND
HTX
Hội đồng nhân dân
Hợp tác xã
KHKT
Khoa học kỹ thuật
KHCN
BQ
Khoa học công nghệ
Bình quân
LĐNN
Lao động nông nghiệp
Giá trị gia tăng
GTGT
UBND
SXNN
Uỷ ban nhân dân
Sản xuất nông nghiệp
xi
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1.1 Tính cấp thiết của đề tài
Phát triển nông nghiệp và nông thôn nói chung đang gặp rất nhiều khó
khăn, trở ngại như sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ và lệ thuộc nhiều vào điều
kiện tự nhiên. Lao động nông nghiệp vẫn chủ yếu là lao động thủ công, cơ sở
vật chất kỹ thuật còn lạc hậu, trình độ lao động trong nông nghiệp chưa cao.
Do đó, chưa tận dụng hết tiềm năng sẵn có của mình để sản xuất đạt hiệu quả
cao. Năng suất, chất lượng nông sản còn thấp, chưa đáp ứng nhu cầu cải
thiện đời sống nhân dân, chưa cung cấp đủ nguyên liệu cho ngành công
nghiệp sản xuất hàng hóa và xuất khẩu, đặc biệt là chưa tạo nguồn tích lũy để
đẩy mạnh công nghiệp hóa. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn chưa thoát
khỏi thuần nông và độc canh, tình trạng thất nghiệp, nghèo đói, du canh, du
cư, di dân tự do còn tồn tại, gây nhiều tác động xấu đến môi trường.
Trước tình hình đó, việc nghiên cứu các mô hình chuyển đổi cơ cấu cây
trồng đã và đang được các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương rất
quan tâm, nhằm khai thác tiềm năng đất đai, giải quyết việc làm, tăng hiệu
quả sản xuất kinh doanh.
Nghị quyết Đại hội lần thứ VII của Đảng đã chỉ rõ: “ Phát triển nông –
lâm – ngư nghiệp gắn với công nghiệp chế biến phát triển toàn diện kinh tế
nông thôn và xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để ổn
định tình hình kinh tế xã hội ”. Sự phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn
theo hướng sản xuất hàng hóa trong quá trình CNH - HĐH đất nước. Coi đó
là nhiệm vụ chiến lược có tầm quan trọng hàmg đầu. Đến hội nghị lần thứ 5
BCH TW khóa IX, Đảng ta đã ra Nghị quyết về đẩy mạnh “ Công nghiệp hóa,
hiện đại hóa nông nghiệp là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, gắn với công nghiệp chế biến để tiêu thụ
trên thị trường, thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, ứng dụng các
1
thành tựu khoa học công nghệ trước hết là công nghệ sinh học đưa thiết bị kỹ
thuật và công nghệ hiện đại vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng
cao năng suất chất lượng, hiệu quả sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa thị
trường ”. Thực hiện chủ trương của Đảng về phát triển nông nghiệp nông
thôn, công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng của tỉnh Hưng Yên nói chung,
huyện Phù Cừ nói riêng đã có nhiều chuyển biến tích cực và là một trong
những huyện có giá trị sản xuất nông nghiệp cao.Tuy nhiên, việc chuyển đổi
cơ cấu cây trồng trên địa bàn huyện diễn ra còn chậm, hiệu quả kinh tế mang
lại chưa cao.
Minh Tiến là một vùng sản xuất trọng điểm của huyện Phù Cừ. Giá trị
sản phẩm nông, thuỷ sản chiếm hơn 52% trong cơ cấu kinh tế của xã. Trong
những năm qua, cơ cấu cây trồng của xã đã có nhiều thay đổi nhưng tình
trạng độc canh cây lúa vẫn còn nhiều, diện tích cây thực phẩm, cây ăn quả
còn chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng diện tích tự nhiên của toàn xã. Năng suất, chất
lượng nông sản còn kém, đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn;
trình độ thâm canh của người dân còn thấp, vốn đầu tư còn nhiều hạn chế.
Xuất phát từ thực tiễn nói trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Đánh
giá tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ
nông dân xã Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên ”.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1 Mục tiêu chung
Nghiên cứu đánh giá tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến
phát triển kinh tế hộ, phát hiện các vấn đề thực tiễn nảy sinh từ đó đề xuất
những giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân xã Minh Tiến, huyện
Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
- Góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển
đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ.
2
- Tìm hiểu thực trạng chuyển đổi cơ cấu cây trồng và đánh giá tác động
của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế nông hộ ở xã Minh
Tiến, huyện Phù Cừ.
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển đổi cơ cấu cây
trồng ở xã Minh Tiến.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt được các mục tiêu trên cần trả lời được các câu hỏi sau:
- Cơ cấu cây trồng là gì? Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là gì? Đặc điểm,
yếu tố ảnh hưởng, vai trò của chuyển đổi cơ cấu cây trồng?
- Hộ nông dân là gì? Kinh tế hộ nông dân là gì? Phát triển kinh tế hộ
nông dân là gì?
- Thực trạng chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở xã Minh Tiến diễn ra như
thế nào?
- Tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ
nông dân là gì?
- Các yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng?
- Địa phương đã có những biện pháp gì nhằm thúc đẩy việc chuyển đổi
cơ cấu cây trồng?
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát
triển kinh tế hộ nông dân xã Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên trên
chủ thể các hộ nông dân và cán bộ xã.
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi thời gian
+ Đề tài thu thập:
* Tài liệu thứ cấp được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2012
3
đến năm 2014.
* Tài liệu sơ cấp năm 2009 và năm 2014.
Nhằm phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu của đề tài, chúng tôi lấy mốc
trước chuyển đổi cơ cấu cây trồng là năm 2009 và sau chuyển đổi là năm
2014.
+ Thời gian thực hiện đề tài: 1/2015- 5/2015.
- Phạm vi không gian
Đề tài được nghiên cứu trên địa bàn xã Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh
Hưng Yên.
4
PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA
CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU CÂY TRỒNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ
HỘ NÔNG DÂN
2.1 Cơ sở lý luận về tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát
triển kinh tế hộ nông dân
2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
➢ Khái niệm cơ cấu cây trồng
Theo Đào Thế Tuấn (1984) thì cơ cấu cây trồng là thành phần các
giống và loại cây được bố trí theo không gian và thời gian trong một vùng
sinh thái nông nghiệp nhằm tận dụng hợp lý nhất các nguồn lợi về tự nhiên,
kinh tế - xã hội sẵn có.
Theo Phạm Chí Thành (1996) thì cơ cấu cây trồng là tỷ lệ các loại cây
trồng có trong một vùng ở một thời điểm nhất định, nó liên quan tới cơ cấu
cây trồng nông nghiệp, nó phản ánh sự phân công lao động trong nội bộ
ngành nông nghiệp, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của mỗi
vùng, nhằm cung cấp được nhiều nhất những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu
của con người.
Theo các tác giả Lý Nhạc, Dương Hữu Tuyền, Phùng Đăng Chinh
(1987) thì cho rằng cơ cấu cây trồng là thành phần và các loại giống cây trồng
bố trí theo không gian và thời gian trong một cơ sở hay một vùng sản xuất
nông nghiệp. Nội dung cốt lõi của cơ cấu biểu hiện vị trí, vai trò của từng bộ
phận và mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa chúng trong tổng thể. Một cơ
cấu có tính ổn định tương đối và được thay đổi để ngày càng hoàn thiện, phù
hợp với điều kiện khách quan, điều kiện lịch sử, xã hội nhất định. Cơ cấu cây
trồng lệ thuộc rất nghiêm ngặt vào điều kiện tự nhiên, các nguồn tài nguyên
và điều kiện kinh tế - xã hội. Việc duy trì hay thay đổi cơ cấu không phải là
mục tiêu mà chỉ là phương tiện để tăng trưởng và phát triển sản xuất. Cơ cấu
cây trồng được xác định trên cơ sở bố trí mùa vụ, chế độ luân canh cây trồng,
5
thay đổi theo những tiến bộ khoa học kỹ thuật, giải quyết vấn đề mà thực tiễn
sản xuất đòi hỏi và đặt ra cho ngành sản xuất trồng trọt những yêu cầu cần
giải quyết.
Khái niệm chuyển đổi cơ cấu cây trồng
Nguyễn Duy Tính (1995) cho rằng chuyển đổi cơ cấu cây trồng là cải tiến
hiện trạng cơ cấu cây trồng có trước sang cơ cấu cây trồng mới nhằm đáp ứng
những yêu cầu của sản xuất. Thực chất của chuyển đổi cơ cấu cây trồng là thực
hiện hàng loạt các biện pháp (kinh tế, kỹ thuật, chính sách xã hội) nhằm thúc đẩy
cơ cấu cây trồng phát triển, đáp ứng theo những mục tiêu của xã hội.
Nghiên cứu cải tiến cơ cấu cây trồng phải đánh giá đúng thực trạng, xác
định cơ cấu cây trồng phù hợp với thực tế phát triển cả về định lượng và định
tính, dự báo được mô hình sản xuất trong tương lai; phải kế thừa được những
cơ cấu cây trồng truyền thống và xuất phát từ yêu cầu thực tế, hướng tới
tương lai để kết hợp các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội (Lê Trọng Cúc, Trần
Đức Viên, 1995), (Trương Đích, 1995), (Võ Minh Kha, 1990).
Khái niệm hộ nông dân
Theo Đào Thế Tuấn (1997) hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động
nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm cả nghề rừng, nghề cá, và các hoạt
động phi nông nghiệp ở nông thôn.
Theo Lê Đình Thắng (1993) cho rằng: “ Nông hộ là tế bào kinh tế xã
hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn ”.
Theo Frank Ellis (1988) kinh tế hộ nông dân là sản xuất của các hộ gia
đình nông nghiệp, có quyền sinh sống trên các mảnh đất đai, sử dụng chủ yếu
sức lao động gia đình. Sản xuất của họ thường nằm trong hệ thống sản xuất
lớn hơn và tham gia ở mức độ không hoàn hảo vào hoạt động của thị trường.
Khái niệm hộ nông dân được thể hiện đầy đủ thông qua các đặc trưng
của hộ nông dân nói chung. Dù ở đâu nông dân cũng gắn với đất đai và nền
sản xuất tự cung tự cấp, với việc sử dụng lao động và tiền vốn gia đình là chủ
6
yếu. Mục đích sản xuất của hộ trước hết là phục vụ cho tiêu dùng, sau đó mới
là sản xuất hàng hóa. Vì vậy, hộ nông dân là một đơn vị kinh tế nhưng vừa
là một đơn vị sản xuất lại vừa là đơn vị tiêu dùng.
➢ Phát triển kinh tế hộ nông dân
Là sự thay đổi theo hướng tích cực hơn về các điều kiện sản xuất của
hộ, về kết quả sản xuất làm tăng lên về thu nhập, cải thiện mức sống của hộ
nông dân.
2.1.2 Đặc điểm của cơ cấu cây trồng
2.1.2.1 Cơ cấu cây trồng trước hết phản ánh rõ nét đặc điểm của sản xuất nông
nghiệp
Sản xuất nông nghiệp luôn gắn liền với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã
hội, bởi vì cây trồng là đối tượng của sản xuất nông nghiệp. Bản thân các cây
trồng là những cơ thể sống, chúng tồn tại, sinh trưởng, phát triển theo quy luật
sinh học và chịu tác động trực tiếp của các yếu tố tự nhiên như đất, nước, khí
hậu, thời tiết... Vì vậy cơ cấu cây trồng được hình thành trước hết không thể
bỏ qua điều có tính quy luật đó. Mặt khác tính quần thể của thực vật còn biểu
hiện mối quan hệ sinh học trong việc bố trí sản xuất trồng trọt. Việc xác định
cơ cấu cây trồng còn phải xuất phát từ những yếu tố địa lý và tập quán canh
tác cũng như trình độ phát triển dân trí. Do đó phải dựa vào cơ sở của các
phương án phân vùng quy hoạch nông nghiệp nhất định là việc hình thành các
vùng chuyên canh cây trồng, có khối lượng nông sản hàng hoá lớn.
Cần phải nhận thức rằng không thể dựa vào quan niệm sản xuất nhỏ,
phân tán, manh mún để bố trí cây trồng một cách dàn trải, bất hợp lý mà phải
dựa vào việc khai thác lợi thế của từng vùng, từng địa phương để bố trí cơ cấu
cây trồng hợp lý, lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm thước đo. Sản phẩm nông
nghiệp nói chung và sản phẩm trồng trọt nói riêng phần lớn là sản phẩm thô,
tồn tại dưới dạng nguyên liệu, vì vậy trong tổ chức sản xuất trồng trọt phải
gắn liền với việc bố trí cơ cấu cây trồng với các thành tựu khoa học kỹ thuật
7
trong bảo quản và chế biến để nâng cao giá trị và giá trị sử dụng của sản
phẩm, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho sản xuất.
2.1.2.2 Bản chất và sự biến đổi của cơ cấu cây trồng tuỳ thuộc vào trình độ của lực
lượng sản xuất
Cơ cấu cây trồng mang tính độc canh tự cấp, tự túc, khép kín, kém hiệu
quả trong điều kiện sản xuất nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp và các ngành
kinh tế khác chưa phát triển. Nông nghiệp nước ta nằm trong vùng có khí hậu
đặc trưng nhiệt đới gió mùa, điều kiện khí hậu thời tiết thuận lợi cho việc gieo
trồng quanh năm. Nhưng trong những năm qua, mặc dù đã có nhiều cố gắng
trong việc bố trí hợp lý cơ cấu cây trồng, song trong suốt thời gian thực hiện
cơ chế quản lý kế hoạch hoá tập trung, việc xác định cơ cấu cây trồng luôn bị
lệ thuộc bởi các yếu tố chủ quan, định trước do đó sản xuất nông nghiệp còn
mang đặc trưng nền nông nghiệp kém phát triển, nhiều vùng nông thôn vẫn
trong tình trạng nghèo đói.
Những năm gần đây, do thực hiện đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, Nhà
nước nước ta đã bước đầu khởi sắc và phát triển. Nhưng cơ bản vẫn còn mang
dấu ấn của một nền nông nghiệp lạc hậu, độc canh cây lương thực. Vì vậy
việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng vẫn được xem xét từng bước cùng với sự
phát triển của lực lượng sản xuất trong nông nghiệp, nhằm kết hợp chặt chẽ
với điều kiện tự nhiên và lợi thế so sánh của từng vùng, từng địa phương. Mặt
khác trình độ khoa học kỹ thụât cao cũng có tác động rõ rệt đến việc ứng
dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất trồng trọt, làm thay đổi cơ
cấu cây trồng theo hướng chú trọng chất lượng và hiệu quả. Nhiều vùng
chuyên canh cây trồng ở nước đã hình thành và phát triển, cung cấp nguyên
liệu cho công nghiệp chế biến và hàng hoá xuất khẩu như : chè, cà phê, cao
su, mía đường, dâu tằm.v..v... Những tiến bộ của việc xác định cơ cấu cây
trồng ngày càng hợp lý cũng thể hiện sự phát triên của lực lượng sản xuất
trong nông nghiệp nước ta đang từng bước đạt trình độ cao hơn.
8
Tải về để xem bản đầy đủ
109 trang
18821
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Khóa luận Đánh giá tác động của chuyển đổi cơ cấu cây trồng đến phát triển kinh tế hộ nông dân trên địa bàn xã Minh Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- khoa_luan_danh_gia_tac_dong_cua_chuyen_doi_co_cau_cay_trong.doc
