Khóa luận Đánh giá công tác quản lý và xử lý nước thải trong chăn nuôi lợn tại Trại heo nái Vũ Ngọc Toàn, xã Hòa Mạc – Văn Bàn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

--------------

VŨ THANH LÂM

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI TRONG

CHĂN NUÔI LỢN TẠI TRẠI HEO NÁI VŨ NGỌC TOÀN, XÃ HÒA

MẠC – VĂN BÀN – LÀO CAI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Khoa

: Chính Quy

: Khoa học môi trường

: Môi trường

Khóa học

: 2015 – 2019

Thái Nguyên - 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

--------------

VŨ THANH LÂM

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ VÀ XỬ LÝ NƯỚC THẢI TRONG

CHĂN NUÔI LỢN TẠI TRẠI HEO NÁI VŨ NGỌC TOÀN, XÃ HÒA

MẠC – VĂN BÀN – LÀO CAI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Lớp

: Chính Quy

: Khoa học môi trường

: 47 – KHMT – N01

: Môi trường

Khoa

Khóa học

: 2015 – 2019

Giảng viên hướng dẫn : TS. Dư Ngọc Thành

Thái Nguyên - 2019

i

LỜI CẢM ƠN

Được sự phân công của Khoa Môi Trưꢀng đồng thꢀi được sự tiếp nhận

của trang trại của ông Vũ Ngọc Toàn, xã Hòa Mạc, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào

Cai, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác quản lý và xử lý

nước thải trong chăn nuôi lợn tại trại heo nái Vũ Ngọc Toàn, xã Hòa Mạc

– Văn Bàn – Lào Cai ”.

Để hoàn thành Khóa luận này em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu

nhà trưꢀng, Ban chủ nhiệm khoa môi trưꢀng. Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết

ơn sâu sắc tới thầy giáo TS. Dư Ngọc Thành là ngưꢀi đã hướng dẫn, chỉ bảo

em tận tình để hoàn thành tốt bài khóa luận này.

Em xin cảm ơn các cán bộ, công nhân viên tại trang trại đã tạo điều kiện

cho em trong suốt quá trình thực tập tại đây.

Cảm ơn gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, động viên em trong suốt thꢀi gian

học tập rèn luyện và thực tập tốt nghiệp.

Do thꢀi gian thực tập ngắn, trình độ chuyên môn còn hạn chế bản thân

còn thiếu kinh nghiệm nên khóa luận không tránh khỏi những sai sót. Em rất

mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để

khóa luận hoàn thiện hơn nữa.

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày

tháng năm 2019

Sinh viên

Vũ Thanh Lâm

ii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1. Số lượng lợn phân theo các vùng của Việt Nam............................ 11

Bảng 2.2. Định hướng phát triển chăn nuôi việt nam đến năm 2020 ............. 14

Bảng 2.3. Thực trạng quản lý và xử lý chất thải chăn nuôi ............................ 17

Bảng 2.4. Mức độ xử lý chất thải chăn nuôi ở một số địa phương................. 12

Bảng 2.5. Diễn biến đàn lợn và sản lượng thịt hơi giai đoạn 2001-2012....... 18

Bảng 3.1. Phương pháp bảo quản mẫu ........................................................... 27

Bảng 4.1. Cơ cấu đất đai tại trang trại Vũ Ngọc Toàn.................................... 31

Bảng 4.2. Bảng phân bố tỷ lệ chuồng nuôi..................................................... 32

Bảng 4.3. Bảng giảm cám cho heo nái trước ngày đẻ dự kiến ....................... 33

Bảng 4.4. Bảng tăng cám cho heo mẹ sau sinh............................................... 33

Bảng 4.5. Số liệu kết quả theo dõi lượng phân lợn......................................... 35

Bảng 4.6. Lượng CTR của lợn trang trại phân theo lứa tuổi .......................... 36

Bảng 4.7. Thành phần hóa học của nước tiểu heo từ 70 – 100kg................... 37

Bảng 4.8. Hiệu quả xử lý nước thải bằng hầm biogas phủ bạt tại trang trại lợn

nái ông Vũ Ngọc Toàn .................................................................................... 41

Bảng 4.9. Chất lượng nước mặt tại ao sinh học ở trang trại........................... 42

lợn nái ông Vũ Ngọc Toàn.............................................................................. 42

Bảng 4.10. Đặc điểm các khí sinh ra khi phân hủy kị khí ............................. 44

Bảng 4.11. Triệu chứng thấy ở công nhân nuôi heo có khí độc chăn nuôi..... 45

Bảng 4.12. Triệu chứng thấy ở công nhân nuôi heo tại trại............................ 46

Vũ Ngọc Toàn.................................................................................................46

Bảng 4.13. Mức độ ô nhiễm không khí xung quanh trại Vũ Ngọc Toàn ....... 47

Bảng 4.14. Mức độ ô nhiễm môi trưꢀng đất xung quanh trang trại ............... 48

Bảng 4.15. Tính toán lượng thải và xác định dung tích bể Biogas................. 52

iii

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ

Hình 2.1. Mô hình quản lý chất thải rắn chăn nuôi trên thế giới...................... 9

Hình 2.2. Diễn biến tổng đàn lợn và sản lượng thịt huyện Văn Bàn.............. 20

Hình 4.1. Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý tại trang trại.................................... 29

Hình 4.2. Mô hình 5S...................................................................................... 29

Hình 4.3. Tỷ lệ phân bố đất đai trong trang trại.............................................. 31

Hình 4.4. Sơ đồ áp dụng các hình thức xử lý chất thải của trang trại Lợn ông

Vũ Ngọc Toàn.................................................................................................39

Hình 4.5. Sơ đồ so sánh triệu chứng thưꢀng thấy của công nhân chăn nuôi heo

......................................................................................................................... 46

Hình 4.6. Các yếu tố quan trọng cần quan tâm trong thiết kế hệ thống xử lý

nước thải.......................................................................................................... 51

iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

AC

: Ao - Chuồng

BVMT

BTNMT

BOD

COD

DO

: Bảo vệ môi trưꢀng

: Bộ Tài nguyên Môi trưꢀng

: Biochemical Oxygen Demand (chỉ số nhu cầu oxy sinh hóa)

: Chemical Oxygen Demand (chỉ số nhu cầu oxy hóa học)

: Demand Oxygen (chỉ số nhu cầu oxy hòa tan)

NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

QCVN

SBR

: Quy chuẩn Việt Nam

: sequencing batch reactor (bể phản ứng theo mẻ)

: Tiêu chuẩn Việt Nam

TCVN

VAC

VC

: Vưꢀn - Ao - Chuồng

: Vưꢀn - Chuồng

VSV

SBR

: Vi sinh vật

: sequencing batch reactor (bể phản ứng theo mẻ)

: Upflow anearobic sludge blanket ( bể xử lý sinh học dòng chảy

ngược qua tầng bùn kỵ khí)

UASB

HDPE

TPS

: High Density Polyethinel (Mật độ cao Polyethinel)

: Toyota Production System (hệ thống sản xuất Toyota, còn gọi

là JIT (Just – In – time: đúng lúc))

TPM

TQM

: Total Productive Maintenance (Bảo trì năng suất toàn diện)

: Total Quality Management hệ thống quản lý chất lượng toàn diện

v

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................i

DANH MỤC BẢNG.........................................................................................ii

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ.......................................................................iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .................................................................iv

MỤC LỤC......................................................................................................... v

PHẦN 1 MỞ ĐẦU............................................................................................ 1

1.1. Đặt vấn đề................................................................................................... 1

1.2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................... 2

1.2.1. Mục tiêu tổng quát .................................................................................. 2

1.2.2. Mục tiêu cụ thể........................................................................................ 2

1.3. Ý nghĩa của đề tài....................................................................................... 3

1.3.1. Ý nghĩa khoa học .................................................................................... 3

1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn..................................................................................... 3

PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU .................................................................. 4

2.1. Cơ sở pháp lý có liên quan......................................................................... 4

2.2. Các loại hình chăn nuôi trên thế giới và Việt Nam.................................... 5

2.2.1. Tổng quan về ngành chăn nuôi trên thế giới........................................... 5

2.2.2. Tình hình chăn nuôi ở Việt Nam........................................................... 10

2.3. Khái quát về tình hình chăn nuôi và xử lý môi trưꢀng tại huyện Văn Bàn

......................................................................................................................... 18

2.3.1. Diễn biến đàn lợn và sản lượng thịt huyện Văn Bàn............................ 18

2.4. Một số nghiên cứu thành công về xử lý chất thải chăn nuôi lớn trên thế

giới và Việt Nam............................................................................................. 20

2.4.1. Trên thế giới.......................................................................................... 20

2.4.2. Tại Việt Nam......................................................................................... 22

PHẦN 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU24

vi

3.1. Đối tượng, phạm vi và thꢀi gian nghiên cứu ........................................... 24

3.1.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................ 24

3.1.2. Phạm vi nghiên cứu............................................................................... 24

3.2. Nội dung nghiên cứu................................................................................ 24

3.2.1. Giới thiệu chung về trang trại ............................................................... 24

3.2.2. Đánh giá chung về tình hình chăn nuôi lợn tại trang trại Vũ Ngọc Toàn

......................................................................................................................... 24

3.2.3. Đánh giá chất lượng nước thải và tình hình xử lý chất thải, nước thải tại

trang trại Vũ Ngọc Toàn ................................................................................. 24

3.2.4. Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trưꢀng cho trang trại ... 25

3.3. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................... 25

3.3.1. Phương pháp kế thừa............................................................................. 25

3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp..................................................... 25

3.3.3. Phương pháp thu thập và phân tích tài liệu thứ cấp.............................. 25

3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu..................................................................... 25

3.3.5. Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, đánh giá.......................... 26

3.3.6. Phương pháp lấy mẫu, bảo quản mẫu và phân tích mẫu ...................... 26

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ............................... 28

4.1. Khái quát về trang trại Vũ Ngọc Toàn..................................................... 28

4.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của trang trại .................................. 28

4.1.2. Cơ cấu tổ chức....................................................................................... 28

4.1.3. Tình hình sản xuất tại trang trại Vũ Ngọc Toàn ................................... 29

4.1.4. Phương thức chăn nuôi tại trang trại..................................................... 30

4.2. Đánh giá chung về tình hình chăn nuôi tại trang trại Vũ Ngọc Toàn...... 32

4.2.1. Quy mô chăn nuôi của trang trại........................................................... 32

4.2.2. Sử dụng thức ăn, nước uống cho lợn tại trang trại................................ 32

4.2.3. An toàn lao động và các công tác phòng dịch ...................................... 33

vii

4.2.4. Công tác quản lý chất thải tại trang trại................................................ 35

4.2.5. Đánh giá hiện trạng xử lý chất thải tại trang trại .................................. 36

4.3. Đánh giá chất lượng môi trưꢀng và tình hình xử lý chất thải nước thải tại

trang trại .......................................................................................................... 40

4.3.1. Chất lượng nước thải............................................................................. 40

4.3.2. Chất lượng nước mặt............................................................................. 42

4.3.3. Chất lượng không khí............................................................................ 44

4.3.4. Ô nhiễm đất........................................................................................... 47

4.4. Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trưꢀng cho trang trại .... 48

4.4.1. Giải pháp quản lý .................................................................................. 48

4.4.2. Biện pháp công nghệ............................................................................. 50

4.4.3. Biện pháp luật chính sách ..................................................................... 53

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .................................................. 55

5.1. Kết luận .................................................................................................... 55

5.2. Khuyến nghị............................................................................................. 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 57

PHỤ LỤC 1....................................................................................................... c

1

PHẦN 1

MỞ ĐẦU

1.1. Đặt vấn đề

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về thực phẩm của con ngưꢀi, ngành

chăn nuôi trên thế giới đã phát triển rất nhanh và đạt được những thành tựu to

lớn. Chăn nuôi đóng góp 40% tổng GDP nông nghiệp toàn cầu và hiện nay

chăn nuôi chiếm khoảng 70% diện tích đất nông nghiệp và 30% tổng diện tích

đất tự nhiên[16].

Trong những năm gần đây ngành chăn nuôi nước ta phát triển rất mạnh,

tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 8,7%/năm (Cục Chăn nuôi, 2006)[18]. Đặc

điểm nổi bật nhất trong thꢀi gian qua của ngành chăn nuôi nước ta là chuyển

từ hình thức chăn nuôi nhỏ lẻ tại hộ gia đình sang chăn nuôi tập trung theo

quy mô trang trại. Hình thức chăn nuôi tập trung theo quy mô trang trại dần

được hình thành và có xu hướng phát triển mạnh, nhất là khi Chính phủ ban

hành Nghị quyết 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 về Phát triển kinh tế trang

trại [18]. Đây là xu hướng phổ biến trên thế giới và là hướng chuyển dịch cơ

cấu kinh tế quan trọng trong sản xuất nông nghiệp 2 của nước ta.

Trong các loại vật nuôi, trang trại chăn nuôi lợn chiếm tỷ lệ lớn nhất với

tổng số 7.475 trang trại (chiếm 42,2%/tổng số trang trại chăn nuôi). Trong đó,

miền Bắc có 3.069 trang trại, chiếm 41,1%, miền Nam có 4.406 trang trại,

chiếm 58,9%. Trong 3 năm gần đây, quy mô chăn nuôi lợn trong các trang

trại có xu hướng tăng nhanh do có tương quan giữa tỷ lệ lợi nhuận và số

lượng đầu con chăn nuôi. Quy mô chăn nuôi lợn nái phổ biến từ 20-50

con/trang trại, chiếm 71,3% trang trại chăn nuôi lợn nái và quy mô lợn thịt

phổ biến từ 100-200 con/trang trại chiếm 75,5% trang trại chăn nuôi lợn thịt

(Cục Chăn nuôi, 2008)[19].

2

Theo báo cáo tổng kết của viện chăn nuôi [1], hầu hết các hộ chăn nuôi

đều để nước thải chảy tự do ra môi trưꢀng xung quanh gây mùi hôi thối nồng

nặc, đặc biệt là vào những ngày oi bức. Nồng độ khí H₂S và NH₃cao hơn

mức cho phép khoảng 30-40 lần [2]. Tổng số VSV và bào tử nấm cũng cao

hơn mức cho phép rất nhiều lần. Ngoài ra nước thải chăn nuôi còn có chứa

coliform, e.coli, COD..., và trứng giun sán cao hơn rất nhiều lần so với tiêu

chuẩn cho phép.

Trại lợn ông Vũ Ngọc Toàn xã Hòa Mạc – Văn Bàn – Lào Cai là trang

trại chăn nuôi lợn với số lượng lớn >300 nái với lượng chất thải như: phân,

nước tiểu, chất độn chuồng, thức ăn thừa, xác vật nuôi chết… rất lớn, ô nhiễm

môi trưꢀng do chất thải không được xử lý hoặc chỉ xử sơ bộ rồi thải ra môi

trưꢀng đã gây tác động xấu đến nguồn nước, đất, không khí và ảnh hưởng

nghiêm trọng đến sức khỏe ngưꢀi chăn nuôi lợn nói riêng và các hộ dân cư

xung quanh nói chung. Xuất phát từ thực tế đó, em tiến hành thực hiện đề tài:

“Đánh giá công tác quản lý và xử lý chất thải lỏng trong chăn nuôi lợn tại

trại heo Nái ông Vũ Ngọc Toàn, xã Hòa Mạc – Văn Bàn – Lào Cai.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1. Mục tiêu tổng quát

Đánh giá hiện trạng môi trưꢀng trang trại và hệ thống xử lý chất thải

chăn nuôi tại trang trại ông Vũ Ngọc Toàn xã Hoà Mạc –Văn Bàn – Lào

Cai để từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trưꢀng trong trang

trại chăn nuôi lợn trong điều kiện thực tế ở địa phương.

1.2.2. Mục tiêu cụ thể

 Khái quát về trang trại chăn nuôi lợn xã Hòa Mạc – Văn Bàn –Lào Cai.

 Đánh giá hiện trạng hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi tại trang trại

ông Vũ Ngọc Toàn xã Hòa Mạc - Văn Bàn – Lào Cai.

3

 Đánh giá hiện trạng môi trưꢀng tại trang trại ông Vũ Ngọc Toàn xã

Hòa Mạc - Văn Bàn – Lào Cai .Đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi

trưꢀng trong trang trại chăn nuôi lợn trong điều kiện thực tế ở địa phương.

1.3. Ý nghĩa của đề tài

1.3.1. Ý nghĩa khoa học

 Nghiên cứu sẽ đánh giá một phần hiện trạng ngành chăn nuôi tại trại

lợn ông Vũ Ngọc Toàn xã Hòa Mạc - Văn Bàn – Lào Cai.

Đề tài nhằm vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn, góp phần

nâng cao hiểu biết về công tác quản lý và xử lý ô niễm môi trưꢀng cho trang

trại chăn nuôi.

Đồng thꢀi kết quả nghiên cứu còn phục vụ cho việc học tập và công tác

nghiên cứu sau này.

1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trưꢀng trong chăn nuôi, và đề

xuất những giải pháp để cải thiện cảnh quan môi trưꢀng cho trại lợn và nâng

cao chất lượng môi trưꢀng sống cho cộng đồng dân cư.

4

PHẦN 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1. Cơ sở pháp lý có liên quan

Công tác quản lý nhà nước về môi trưꢀng phải được dựa trên các văn

bản pháp luật, pháp quy của cơ quan quản lý nhà nước. Từ năm 1993 đến nay

đã có các văn bản chính về quản lý và bảo vệ môi trưꢀng, đó là:

- Luật Bảo vệ môi trưꢀng số 55/2014/QH13, ban hành ngày 23/06/2014

của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 01/01/2015.

- Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày

21/06/2012.

- Nghị định số 19/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của chính phủ về việc

Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi

trưꢀng.

- Nghị định số 149/2004/NĐ-CP ngày 27/7/2004 của Chính phủ về Quy

định cấp phép, thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào

nguồn nước.

- Nghị định 117/2009/NĐ-CP, ngày 31 tháng 12 năm 2009 về việc xử lý

vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trưꢀng.

- Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12 tháng 4 năm 2010 của Chính

phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn.

- Thông tư liên tịch số 69/2000/TTLT-BNN-TCTK ngày 26 tháng 3 năm

2000 của liên Bộ Nông nghiệp và Tổng Cục Thống kê. Quy định về tiêu chí

đánh giá quy mô của một trang trại chăn nuôi.

- Thông tư 27/2011/TT-BNNPTNT, ngày 13 tháng 4 năm 2011, Quy

định về tiêu chí và thủ tục cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại.

5

- Thông tư số 47/2011/TT-BTNMT, ngày 28 tháng 12 năm 2011 của Bộ

trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trưꢀng, quy định quy chuẩn kỹ thuật quốc gia

về môi trưꢀng.

- Thông tư 04/2010/TT-BNNPTNT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về

điều kiện trại chăn nuôi lợn, trại chăn nuôi gia cầm an toàn sinh học.

- Nghị quyết 41/NQ-TU của Bộ chính trị về bảo vệ môi trưꢀng trong thꢀi

kì đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

- Quyết định số: 120/QĐ-UBND quyết định phê duyệt quy hoạch phát

triển chăn nuôi tỉnh Bắc Giang đến năm 2020, định hướng đến năm 2030.

- Quyết định Số:668/2015/QĐ-UBND, ngày 20 tháng 11 năm 2015,

quyết định Ban hành Quy định chính sách hỗ trợ chăn nuôi nông hộ giai đoạn

2016-2020 trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

- QCVN 01-14 -2010/BNN&PTNT: Điều kiện trang trại chăn nuôi lợn

an toàn sinh học

- QCVN 01-79 -2011/BNN&PTNT: Quy trình đánh giá kiểm tra điều

kiện vệ sinh thú y

- QCVN 01 - 39: 2011/BNNPTNT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về vệ

sinh nước dùng trong chăn nuôi.

- QCVN 01 - 78: 2011/BNNPTNT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về

Thức ăn chăn nuôi - Các chỉ tiêu vệ sinh an toàn và mức giới hạn tối đa cho

phép trong thức ăn chăn nuôi.

- QCVN 62-MT:2016/BTNMT Quy chuẩn về nước thải chăn nuôi

2.2. Các loại hình chăn nuôi trên thế giới và Việt Nam

2.2.1. Tổng quan về ngành chăn nuôi trên thế giới

Để đáp ứng nhu cầu thực phẩm của con ngưꢀi, ngành chăn nuôi trên thế

giới đã phát triển rất nhanh và đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Trên Thế

giới chăn nuôi hiện chiếm khoảng 70% đất nông nghiệp và 30% tổng diện

6

tích đất tự nhiên (không kể diện tích bị băng bao phủ). Chăn nuôi đóng góp

khoảng 40% tổng GDP nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, bên cạnh việc sản

xuất và cung cấp một số lượng lớn sản phẩm quan trọng cho nhu cầu của con

ngưꢀi, ngành chăn nuôi cũng đã gây nên nhiều hiện tượng tiêu cực về môi

trưꢀng. Ngoài chất thải rắn và chất thải lỏng, chăn nuôi hiện đóng góp khoảng

18% hiệu ứng nóng lên của trái đất (global warming) do thải ra các khí gây

hiệu ứng nhà kính, trong đó có 9% tổng số khi CO2 sinh ra, 37% khí mêtan

(CH4) và 65% oxit nitơ (N2O). Những chất thải khí này sẽ tiếp tục tăng lên

trong thꢀi gian tới[16].

 Chăn nuôi thế giới tầm nhìn 2020

Sự chuyển đổi tiêu dùng và sản xuất

Không giống như "Cách mạng xanh" được điều khiển bởi nguồn cung

ứng", "Cách mạng chăn nuôi" được điều khiển bởi nhu cầu. Vào đầu những

năm 1970 và giữa những năm 1990, khối lượng thịt được tiêu dùng ở các

nước đang phát triển đã tăng lên gần ba lần, bằng lượng thịt tiêu thụ ở các

nước đã phát triển[23]. Tổng sản lượng thịt ở các nước đang phát triển tăng

lên 4,3% mỗi năm vào đầu những năm 1980 và giữa những năm 1990, cao

hơn năm lần so với tỉ lệ đó của các nước đã phát triển.

Trong suốt 40 năm qua, để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ, sản lượng thịt heo

toàn cầu tăng từ 3,5 triệu tấn lên 24,7 triệu tấn (năm 1961), 86,6 triệu tấn

(năm 2002), 93 triệu tấn (năm 2005) và dự kiến đạt hơn 109 triệu tấn (năm

2016)[28].

Các khu vực sản xuất heo chính bao gồm Đông Á, Bắc Mỹ và châu

Âu. Trung Quốc thống trị ngành công nghiệp thịt heo thế giới khi dẫn đầu cả

về sản xuất và tiêu thụ. Trung Quốc sản xuất 50 triệu tấn thịt heo trong năm

2012, gấp 5 lần sản lượng của Mỹ và gấp đôi EU, chiếm gần ½ sản lượng

7

toàn cầu. Năm 2014, số lượng heo nuôi tại Trung Quốc đứng đầu thế giới, đạt

723 triệu đầu con.

Dự báo tới năm 2017, sản lượng tăng có thể đạt 17 triệu tấn, tới năm

2020 có thể vượt so với kế hoạch, cán mốc 20 triệu tấn. Sự phát triển của chăn

nuôi trong nước đang dần đánh bật các sản phẩm chăn nuôi nhập khẩu khi 9

tháng đầu năm, lượng thịt gà nhập khẩu giảm 19% so với năm 2015, số lượng

trâu, bò sống nhập khẩu nguyên con giảm tới gần 27%...[3]

Xu hướng tiêu dùng này sẽ còn tiếp tục diễn ra trong tương lai là một câu

hỏi có thể được trả lꢀi thông qua mô hình lương thực thực phẩm toàn cầu của

IFPRI[23]. Mô hình này gồm số liệu của 37 nước và nhóm nước đối với 18

loại hàng hoá. Các phân tích cơ bản của mô hình IMPACT dự báo rằng tiêu

thụ thịt và sữa ở các nước đang phát triển sẽ tăng lên tương ứng là 2,8 và 3,3

% mỗi năm trong giai đoạn vào đầu những năm 1990 đến 2020. Tỉ lệ tăng

trưởng của thịt và sữa tương ứng của các nước đã phát triển là 0,6 và 0,2 %

mỗi năm. Đến năm 2020, các nước đang phát triển sẽ tiêu thụ nhiều hơn năm

1993 là 100 triệu tấn thịt và 223 triệu tấn sữa, trong khi đó tiêu thụ của các

nước đã phát triển chỉ tăng 18 triệu tấn đối với cả thịt và sữa.

Qua năm 2020, tỉ lệ tăng trưởng đối với sản lượng thịt trong ngành chăn

nuôi sẽ đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ thịt ở hầu hết các khu vực trên thế giới.

Sản lượng thịt sẽ tăng khoảng 4 lần ở các nước đang phát triển, sẽ tăng nhanh

như ở các nước đã phát triển. Các nước đang phát triển vào năm 2020 sẽ sản

xuất 60% lượng thịt và 52% lượng sữa trên thế Giới. Trung Quốc sẽ đứng đầu

về sản xuất thịt và ấn Độ dẫn đầu về sản xuất sữa.

Môi trường bền vững và sức khoẻ cộng đồng

Các rủi ro lớn hơn cho sức khoẻ con ngưꢀi xuất phát từ các sản phẩm

chăn nuôi ở các nước đang phát triển bắt nguồn từ các bệnh có nguồn gốc

động vật, như cúm gia cầm, khuẩn Salmonella, nhiễm khuẩn từ việc sử dụng

8

không an toàn các loại thực phẩm, các loại thuốc trừ sâu và tồn dư thuốc

kháng sinh ở chuỗi thức ăn trong quá trình sản xuất.

Ảnh hưởng của Cách mạng chăn nuôi đến môi trưꢀng cũng là những

điều băn khoăn lo lắng. Chăn nuôi có đóng góp đặc biệt đến tính bền vững

của môi trưꢀng, kết hợp cùng với các hệ thống canh tác tạo nên sự cân bằng

phù hợp giữa thâm canh cây trồng và chăn nuôi.

Các kết luận về chính sách

Cuộc cách mạng trong chăn nuôi tất yếu sẽ xảy ra. Nhưng sự chuyển đổi

nguồn dinh dưỡng trong tương lai ở các nước đang phát triển được thúc đẩy

bởi sức ép của thu nhập, tăng dân số, phát triển đô thị sẽ để lại một không

gian nhỏ hẹp cho xây dựng chính sách nhằm thay đổi nhu cầu về các sản

phẩm có nguồn gốc động vật ngày càng cao[23]. Tuy nhiên, chính sách có thể

trợ giúp định hình cuộc cách mạng chăn nuôi mang lại càng nhiều lợi ích càng

tốt cho một bộ phận lớn ngưꢀi nghèo trong xã hội. Để làm được như vậy, các

nhà lập chính sách phải tập trung vào bốn vần đề chủ yếu sau đây:

 Chăn nuôi qui mô nhỏ phải liên kết chặt chẽ với các nhà giết mổ chế

biến và các nhà tiếp thị đối với các thực phẩm dễ bị hư hỏng. Các qui trình

chế biến qui mô lớn trong chăn nuôi góp phần bảo vệ sức khoẻ con ngưꢀi.

 Chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho sự sát nhập các hộ chăn nuôi

nhỏ. Cần chú ý đặt biệt đến năng xuất chăn nuôi và các vấn đề sức khoẻ, bao

gồm cả chế biến sau thu hoạch và tiếp thị.

 Cần phải phát triển các cơ chế điều chỉnh để giải quyết các vấn đề tồn

tại về sức khỏe và môi trưꢀng phát sinh trong quá trình chăn nuôi. Phải có các

qui định bắt buộc đối với các cơ sở chăn nuôi áp dụng các công nghệ để bảo

vệ môi trưꢀng và sức khoẻ cộng đồng.

9

 Quản lý chất thải chăn nuôi lợn trên thế giới

Việc xử lý chất thải chăn nuôi lợn đã được nghiên cứu triển khai ở các

nước phát triển từ cách đây vài chục năm. Các nghiên cứu của các tổ chức

và các tác giả như (Zhang và Felmann, 1997), (Boone và cs, 1993; Smith &

Frank, 1988), (Chynoweth và Pullammanappallil, 1996; Legrand, 1993;

Smith và cs, 1988; Smith và cs, 1992), (Chynoweth, 1987; Chynoweth &

Isaacson, 1987)... Các công nghệ áp dụng cho xử lý nước thải trên thế giới

chủ yếu là các phương pháp sinh học. Ở các nước phát triển, quy mô trang

trại hàng trăm hecta, trong trang trại ngoài chăn nuôi lợn quy mô lớn (trên

10.000 con lợn), phân lợn và chất thải lợn chủ yếu làm phân vi sinh và năng

lượng Biogas cho máy phát điện, nước thải chăn nuôi được sử dụng cho các

mục đích nông nghiệp[14].

Hình 2.1. Mô hình quản lý chất thải rắn chăn nuôi trên thế giới

10

Tại các nước phát triển việc ứng dụng phương pháp sinh học trong xử lý

nước thải chăn nuôi đã được nghiên cứu, ứng dụng và cải tiến trong nhiều

năm qua.

Tại Hà Lan, nước thải chăn nuôi được xử lý bằng công nghệ SBR qua 2

giai đoạn: giai đoạn hiếu khí chuyển hóa thành phần hữu cơ thành CO₂, nhiệt

năng và nước, amoni được nitrat hóa thành nitrit và/hoặc khí nitơ; giai đoạn

kỵ khí xảy ra quá trình đề nitrat thành khí nitơ. Phốtphat được loại bỏ từ pha

lỏng bằng định lượng vôi vào bể sục khí (Willers et al,1994).

Tại Tây Ban Nha, mước thải chăn nuôi được xử lý bằng quy trình

VALPUREN (được cấp bằng sáng chế Tây Ban Nha số P9900761). Đây là

quy trình xử lý kết hợp phân hủy kỵ khí tạo hơi nước và làm khô bùn bằng

nhiệt năng được cấp bởi hỗ hợp khí sinh học và khí tự nhiên.

Tại Thái Lan, công trình xử lý nước thải sau Biogas là UASB. Đây là công

trình xử lý sinh học kỵ khí ngược dòng. Nước thải được đưa vào từ dưới lên,

xuyên qua lớp bùn kỵ khí lơ lửng ở dạng các bông bùn mịn. Quá trình khoáng

hóa các chất hữu cơ diễn ra khi nước thải tiếp xúc với các bông bùn này.

2.2.2. Tình hình chăn nuôi ở Việt Nam

2.2.2.1. Hiện trạng môi trường chăn nuôi lợn của Việt Nam

Ở Việt Nam, chăn nuôi là ngành kinh tế quan trọng trong sản xuất nông

nghiệp với tốc độ tăng trưởng luôn ở mức cao. Giá trị ngành chăn nuôi ước

đạt 11 nghìn tỷ USD và có tốc độ tăng trưởng 6 - 8%/năm trong khi đó trên

thế giới gia tăng bình quân chỉ đạt 1%/năm. Đến nay tỉ trọng chăn nuôi

trong nông nghiệp Việt Nam chiếm 22,3% [21]. Sản phẩm chăn nuôi của

Việt Nam đạt trên 4 triệu tấn/năm, đứng thứ 3 châu Á (sau Trung Quốc

và Ấn Độ) với tổng đàn lợn của Việt Nam đứng thứ 4 trên thế giới chỉ sau

Trung Quốc, Hoa Kỳ và Brazil [11].

11

Tuy nhiên, tính đến nay Việt Nam chưa có dự án CDM (xây dựng và áp

dụng Cơ chế phát triển sạch) nào trong lĩnh vực chăn nuôi được thực hiện do

nhận thức, hiểu biết về CDM và những quyền lợi, lợi ích từ CDM mang lại

còn nhiều hạn chế [11]; các chuyên gia về CDM trong chăn nuôi còn rất

thiếu; cơ sở pháp lý, các quy định ở nước ta cũng như trên thế giới chưa được

hoàn thiện và phối hợp đồng bộ nên việc thực hiện gặp nhiều khó khăn; số

lượng quy mô trang trại nhỏ vẫn còn nhiều, phân tán ở hầu hết các địa phương

gây ảnh hưởng đến việc áp dụng các công nghệ tiên tiến giảm lượng khí thải

nhà kính.

Bảng 2.1. Số lượng lợn phân theo các vùng của Việt Nam

(Đơn vị: 1000 con)

Năm

Cả nước

ĐBSH

2008

26 701,598

6 971,850

4 988,258

1 301,479

2009

2010

2011

2012

26 494,0

6 855,2

4 915

1 432

27 627,729 27 373,149 27 055,9

7 095,707

5 289,789

1 375,584

6 946,504

5 495,255

1 461,496

7 092,1

4 952

1 473

Đông Bắc

Tây Bắc

Bắc Trung

Bộ

3 551,052

3 445,825

3 287,506

3 047

2 908

Duyên Hải

Nam Trung

Bộ

2 000,169

2 099,099

1 938,072

5 253,3

5 084,9

1 557,225

2 701,575

3 629,990

1 636,052

2 954,846

3 730,827

1 633,125

2 812,361

3 798,830

1 711,7

2 801,4

3 772,5

1 704,1

2 780,0

3 722,9

Tây Nguyên

Đông Nam

Bộ

ĐBSCL

(Nguồn: Tổng cục thống kê, 2012)

Môi trưꢀng bị ô nhiễm lại tác động trực tiếp vào sức khoẻ vật nuôi, phát

sinh dịch bệnh, gây khó khăn trong công tác quản lý dịch bệnh, giảm năng

suất không thể phát triển bền vững.

Công tác quản lý chất thải trong chăn nuôi lợn đang gặp nhiều khó khăn,

việc sử dụng phân lợn trong nông nghiệp vẫn còn bị hạn chế do phân lợn

Khóa luận Đánh giá công tác quản lý và xử lý nước thải trong chăn nuôi lợn tại Trại heo nái Vũ Ngọc Toàn, xã Hòa Mạc – Văn Bàn – Lào Cai