Giáo trình Bài tập Hóa học Trung học cơ sở (Phần 2)

Chương 4

BÀI TẬP VỀ CHẤT KHÍ

4.1. Tóm tắt kiến thức trọng tâm

Áp dụng công thức tính tỷ khối: d_A/B

M _A

M_B

=

Trong đó:

+ d là tỉ khối của khí A đối với khí B.

A/B

+ M là khối lượng mol của khí A.

A

+ M là khối lượng mol của khí B

B

Biết:

M_kk= (28x0,8) + (32x0,2) = 29(gam)

M_A

d_A/KK

=

29

Trong đó:

+ d_A/KKlà tỉ khối của khí A đối với không khí.

+ M_Alà khối lượng mol của khí A.

Lưu ý:

- Nếu A (hoặc B) là hỗn hợp nhiều chất thì:

M n

M₁n₁+ M₂n₂+ M₃n₃+...

n₁+ n₂+ n₃+...

₌

i

M =

n



i

(1)

trong đó M₁, M₂,... là KLPT (hoặc KLNT) của các chất trong hỗn hợp; n₁, n₂,... là

số mol tương ứng của các chất.

Công thức (1) có thể viết thành:

n₁

n₂

n₃

M = M₁.

+ M₂.

+ M₃.

+...

n

i



i

M = M₁x₁+M₂x₂+M₃x₃+...

(2)

trong đó x₁, x₂,... là % số mol tương ứng (cũng chính là % khối lượng) của các

chất. Đặc biệt đối với chất khí thì x₁, x₂, ... cũng chính là % thể tích nên công thức

(2) có thể viết thành:

M V

M₁V + M₂V + M₃V +...

₌

i

1

2

3

M =

V + V + V +...

V



1

2

3

i

(3)

- Nếu hỗn hợp gồm hai chất, có thể áp dụng sơ đồ đường chéo để tính tỉ lệ

thể tích:

54

V

M − M₂

1

thì:

=

V₂M₁− M

4.2. Bài tập luyện tập

Ví dụ 1. XO₂là oxit ở thể khí. Tỉ khối của CH₄so với không khí gấp khoảng

2,207 lần tỉ khối hơi của CH₄đối với XO₂. Tìm khối lượng phân tử của XO₂và

cho biết tên của X.

Hướng dẫn giải

16

Biểu thức tỉ khối của CH₄so với không khí: 푑_{퐶퐻 /푘푘}

=

4

29

16

Biểu thức tỉ khối của CH₄so với XO₂: 푑_{퐶퐻 /푋푂}

=

4

2

푋+32

Theo đề bài ta có 푑_{퐶퐻 /푘푘}= 2,207. 푑_{퐶퐻 /푋푂}

2

4

16

=> ¹⁶= 2,207. _푋+32=> X = 32, X là lưu huỳnh (S).

29

XO₂là SO₂: lưu huỳnh đioxit.

Ví dụ 2. Hỗn hợp khí SO₂và O₂có tỉ khối hơi đối với hiđro là 24. Sau khi thực

hiện phản ứng:

thu được hỗn hợp mới có tỉ khối hơi đối với hiđro là 30.

a) Tìm % thể tích các khí trong hỗn hợp trước và sau phản ứng.

b) Tìm % thể tích các khí tham gia phản ứng.

Hướng dẫn giải

Tính % thể tích các khí trước phản ứng:

̅

Cách 1: Từ 푑_ℎℎ/퐻= 24 => 푀ℎℎ 푡푟ướ푐 = 24.2 = 48

2

Áp dụng sơ đồ đường chéo:

=> %푉_푂= %푉 = 50%.

푆푂

2

55

Cách 2: giả sử có 1 mol hỗn hợp O₂và SO₂, gọi x là số mol O₂, số mol SO₂là 1 –

x.

̅

Áp dụng công thức tính 푀:

푚

32푥+64(1−푥)

ℎℎ

̅

푀 =

̅

( )

= 32푥 + 64 1 − 푥 = 24.2 = 48 => x = 0,5

=> 푀₁=

푛

1

ℎℎ

%푉_푂= %푉

=

^0,5100% = 50%.

1

푆푂

2

Tính % thể tích các khí sau phản ứng:

̅

Từ 푑_ℎℎ/퐻= 30 => 푀ℎℎ 푠푎푢 = 30.2 = 60

2

Giả sử ban đầu hỗn hợp có 0,5 mol SO₂và 0,5 mol O₂, số mol SO₂tham

gia phản ứng là y mol

Phương trình phản ứng:

Theo phương trình phản ứng, cứ 2 mol SO₂phản ứng làm hỗn hợp giảm 1

mol.

Vậy khi y mol SO₂phản ứng làm hỗn hợp giảm 0,5y mol.

Số mol hỗn hợp sau phản ứng: n_sau= 1 – 0,5y

푚

32.0,5+64.0,5

1−0,5푦

48

푠

đ

̅

Ta có: 푀푠푎푢 =

=

= 60 => y = 0,4 mol

푛

1−0,5푦

푠

n_sau= 1 – 0,5y => n_sau= 1 – 0,5.0,4 = 0,8 mol.

0,4

%푉

=

. 100% = 50%.

푆푂

3

0,8

0,5 − 0,4

%푉

=

. 100% = 12,5%.

푆푂

2

0,8

%푉_푂= 100% − 50% − 12,5% = 37,5%.

2

b. %푉 tham gia phản ứng:

푆푂

2

0,4

0,5

%푉

=

. 100% = 80%.

푆푂

2

%푉_푂tham gia phản ứng:

2

0,2

%푉_푂= . 100% = 40%.

2

0,5

56

Bài tập áp dụng

Bài 1. XO₂là oxit ở thể khí. Tỉ khối của NH₃so với không khí gấp khoảng 1,172

lần tỉ khối hơi của O₂đối với XO₂. Tìm khối lượng phân tử của XO₂và cho biết

tên của X.

Bài 2. Có hai chất khí XO_avà X’H_b. Trong đó XO_acó 50% oxi và trong X’H_bcó

25% hiđro (theo khối lượng). Tỉ khối hơi của chất thứ I so với chất thứ II bằng 4.

Xác định công thức phân tử các chất trên.

Bài 3. Cho 10 lít hỗn hợp khí (đktc) gồm N₂và CO₂lội qua 2 lít dung dịch

Ca(OH)₂0,02M thì được 1g kết tủa. Tính phần trăm theo thể tích mỗi khí trong

hỗn hợp.

Bài 4. Hãy xác định thành phần % về thể tích của mỗi khí trong hỗn hợp CO và

CO₂, biết các số liệu thực nghiệm sau:

- Dẫn 16 l hỗn hợp CO và CO₂qua nước vôi trong dư thu được khí A.

- Để đốt cháy hoàn toàn khí A cần 2 lít khí oxi.

Các thể tích khí được đo ở cùng điều kiện nhiệt độ và áp suất.

Bài 5. Đốt cháy hoàn toàn m gam C trong V lít khí O₂(đktc) thu được hỗn hợp khí

A có tỉ khối đối với O₂là 1,25.

a) Hãy xác định thành phần phần trăm theo thể tích các khí có trong hỗn hợp A.

b) Tính m và V. Biết rằng khi dẫn hỗn hợp A vào bình đựng dung dịch Ca(OH)₂

dư tạo thành 6 gam kết tủa trắng.

Bài 6. Cho hỗn hợp FeS và Fe tác dụng với dung dịch HCl dư, thu được 2,464 lít

hỗn hợp khí ở đktc. Dẫn hỗn hợp khí này đi qua dung dịch Pb(NO₃)₂dư, sinh ra

23,9 gam kết tủa màu đen.

a) Viết các phương trình phản ứng xảy ra.

b) Hỗn hợp khí thu được gồm những khí nào? Tính tỉ lệ số mol khí trong hỗn hợp.

c) Tính thành phần phần trăm theo khối lượng của hỗn hợp rắn ban đầu.

Bài 7. Đốt cháy V lít khí thiên nhiên chứa 96% CH₄, 2% N₂và 2% CO₂về thể

tích. Toàn bộ sản phẩm cháy được dẫn qua dung dịch Ca(OH)₂dư thấy tạo ra 4,9

gam kết tủa.

a) Viết các phương trình hóa học (biết N₂, CO₂không cháy).

57

b) Tính V (đktc).

Bài 8. Dẫn 4,48 dm³(ở đktc) đi qua m gam CuO nung nóng nhận được chất rắn X

và khí Y. Sục khí Y vào dung dịch Ca(OH)₂dư tách ra 20 gam kết tủa trắng. Hòa

tan chất rắn X bằng 200ml dung dịch HCl 2M thì sau phản ứng phải trung hòa dung

dịch thu được bằng 50 ga, Ca(OH)₂7,4%. Viết phương trình hóa học và tính m.

Bài 9. Đốt cháy hoàn toàn 0,68 gam hợp chất A sinh ra 0,448 lít khí SO₂(đktc) và

0,36 gam H₂O. Biết tỉ khối của A đối với hiđro bằng 17. Xác định công thức phân

tử của A.

Bài 10. Cho hỗn hợp khí CO₂và CO qua nước vôi trong dư, thu được 2 gam chất

kết tủa màu trắng. Nếu cho hỗn hợp này qua CuO dư, đun nóng thì thu được 1,28

gam một kim loại màu đỏ.

a) Viết phương trình hóa học của phản ứng.

b) Hãy tính thành phần phần trăm theo thể tích hỗn hợp khí.

58

Chương 5

CÁC LOẠI HỢP CHẤT VÔ CƠ VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÚNG

5.1. Oxit

1. Oxit axit

a. Tác dụng với nước

CO₂+ H₂O → H₂CO₃

SO₂+ H₂O → H₂SO₃

SO₃+ H₂O → H₂SO₄

3NO₂+ H₂O → 2HNO₃+ NO

4NO₂+ 2H₂O + O₂→ 4HNO₃

N₂O₅+ H₂O → 2HNO₃

P₂O₅+ 3H₂O → 2H₃PO₄

b. Tác dụng với dung dịch bazơ (kiềm)

Chú ý: tuỳ tỉ lệ số mol oxit axit và số mol kiềm sẽ xảy ra phản ứng (1) hoặc (2)

hay xảy ra cả hai phản ứng.

CO₂+ 2NaOH → Na₂CO₃+ H₂O

CO₂+ NaOH → NaHCO₃

(1)

(2)

n_NaOH

 2 xảy ra phản ứng (1)

;

 1 xảy ra phản ứng (2)

n

CO₂

n_NaOH

1 

 2  xảy ra cả hai phản ứng

n

CO₂

→

CO₂+ Ca(OH)₂

CaCO₃+ H₂O

(1)

(2)

→

2CO₂+ Ca(OH)₂

Ca(HCO₃)₂

n

CO₂

 2 xảy ra phản ứng (2);

 1 xảy ra phản ứng (1)

n

Ca(OH)₂

n

CO₂

1 

 2  xảy ra cả hai phản ứng

n

Ca(OH)₂

→

SO₂+ 2NaOH

Na₂SO₃+ H₂O

→

SO₂+ NaOH

SO₃+ 2NaOH

2NO₂+ 2NaOH

NaHSO₃

→

Na₂SO₄+ H₂O

→

NaNO₃+ NaNO₂+ H₂O

59

c. Tác dụng với oxit bazơ: Oxit bazơ phải tương ứng với bazơ tan:

→

CO₂+ CaO

CO₂+ Na₂O

CaCO₃

Na₂CO₃

K₂SO₄

BaSO₃

→

SO₃+ K₂O

SO₂+ BaO

2. Oxit bazơ

a. Tác dụng với nước: Oxit nào mà hidroxit tương ứng tan trong nước thì phản ứng

→

với nước.

Na₂O + H₂O

CaO + H₂O

2NaOH

Ca(OH)₂

b. Tác dụng với axit:

→

Na₂O + 2HCl

CuO + 2HCl

2NaCl + H₂O

CuCl₂+ H₂O

→

Fe₂O₃+ 3H₂SO₄

Fe₂(SO₄)₃+ 3H₂O

FeCl₂+ 2FeCl₃+ 4H₂O

→

Fe₃O₄+ 8HCl

Chú ý: Những oxit của kim loại có nhiều hoá trị khi phản ứng với axit mạnh sẽ được đưa

tới kim loại có hoá trị cao nhất.

t⁰

⎯⎯→

2FeO + 4H₂SO_{4 (đặc)}

Fe₂(SO₄)₃+ SO₂+ 4H₂O

t⁰

⎯⎯→

Cu₂O + 6HNO₃

2Cu(NO₃)₂+ 2NO₂+ 3H₂O

c. Tác dụng với oxit axit: Xem phần oxit axit

d. Bị khử bởi các chất khử mạnh: Trừ oxit của kim loại mạnh (từ K

→

Al).

t⁰

⎯⎯→

3Fe₂O₃+ CO

Fe₃O₄+ CO

2Fe₃O₄+ CO₂

3FeO + CO₂

t⁰

⎯⎯→

t⁰

⎯⎯→

FeO + CO

Fe + CO₂

Chú ý: Khi Fe₂O₃đang bị khử mà CO bị thiếu thì chất rắn tạo thành có 4 chất

sau: Fe₂O₃, Fe₃O₄, FeO. Fe (Vì các phản ứng xảy ra đồng thời).

3. Oxit lưỡng tính (Al₂O₃, ZnO)

a. Tác dụng với axit:

→

Al₂O₃+ 6HCl

ZnO + H₂SO₄

2AlCl₃+ 3H₂O

ZnSO₄+ H₂O

b. Tác dụng với kiềm:

Al₂O₃+ 2NaOH

→

2NaAlO₂+ H₂O

→

ZnO + 2NaOH

Na₂ZnO₂+ H₂O

4. Oxit không tạo muối (CO, N₂O NO...)

- N₂O không tham gia phản ứng.

- CO tham gia:

+ Phản ứng cháy trong oxi

60

+ Khử oxit kim loại

+ Tác dụng thuận nghịch với hemoglobin có trong máu, gây độc.

5.2. Axit

→

1. Dung dịch axit làm đổi màu chất chỉ thị: Quì tím

2. Tác dụng với bazơ:

đỏ.

→

2HCl + Cu(OH)₂CuCl₂+ H₂O

→

H₂SO₄+ 2NaOH

Na₂SO₄+ 2H₂O

→

H₂SO₄+ NaOH

NaHSO₄+ H₂O

3. Tác dụng với oxit bazơ, oxit lưỡng tính:

→

2HCl + CaO

2HCl + CuO

CaCl₂+ H₂O

CuCl₂+ H₂O

→

2HNO₃+ MgO

6HCl + Al₂O₃→ 2AlCl₃+ 3H₂O

4. Tác dụng với muối:

Mg(NO₃)₂+ H₂O

→



AgCl + HNO₃

HCl + AgNO₃

H₂SO₄+ BaCl₂

→



BaSO₄+ 2HCl

→



CH₃COOH + NaCl

(axit yếu)

2HCl + Na₂CO₃

2NaCl + H₂O + CO₂

→

HCl + CH₃COONa

→

H₂SO_{4(đậm đặc)}+ NaCl_(rắn)

NaHSO₄+ HCl_(khí)

Chú ý: Sản phẩm phải tạo ra chất kết tủa (chất khó tan), hoặc chất bay hơi hay tạo ra

axit yếu.

5. Tác dụng với kim loại: (kim loại đứng trước hidro trong dãy hoạt động hoá

học).

→

2HCl + Fe

FeCl₂+ H₂↑

→

H₂SO_4(loãng)+ Zn

ZnSO₄+ H₂↑

Chú ý:

- H₂SO₄đặc và HNO₃đặc ở nhiệt độ thường không phản ứng với Al và Fe (tính

chất thụ động hoá).

- Axit HNO₃phản ứng với hầu hết kim loại (trừ Au, Pt), không giải phóng hiđro.

- Axit H₂SO₄đặc, nóng có khả năng phản ứng với nhiều kim loại, không giải phóng

hiđro.

→



Cu + 2H₂SO_{4 (đặc,nóng)}

CuSO₄+ SO₂+ H₂O

→

Fe + 4HNO₃

Fe(NO₃)₃+ NO + 2H₂O

5.3. Bazơ (hiđroxit)

1. Bazơ tan (kiềm)

61

a. Dung dịch kiềm làm thay đổi màu một số chất chỉ thị:

→

- Quỳ tím

xanh.

→

- Dung dịch phenolphtalein không màu

b. Tác dụng với axit:

hồng.

→

2KOH + H₂SO₄K₂SO₄+ 2H₂O (1)

→

KOH + H₂SO₄KHSO₄+ H₂O

(2)

Chú ý: tuỳ tỉ lệ số mol axit và số mol bazơ sẽ xảy ra phản ứng (1) hoặc (2) hay xảy ra cả

phản ứng.

c. Tác dụng với oxit axit, oxit lưỡng tính: Xem phần oxit axit, oxit lưỡng tính.

d. Tác dụng với hidroxit lưỡng tính (Al(OH)₃, Zn(OH)₂)

→

NaOH + Al(OH)₃

2NaOH + Zn(OH)₂

e. Tác dụng với dung dịch muối

NaAlO₂+ 2H₂O

→

Na₂ZnO₂+ 2H₂O

→



Mg(OH)₂+ K₂SO₄

2KOH + MgSO₄

Ba(OH)₂+ Na₂CO₃

→



BaCO₃+ 2NaOH

Chú ý: Sản phẩm phản ứng ít nhất phải có một chất không tan (kết tủa).

2. Bazơ không tan

a. Tác dụng với axit:

→

Mg(OH)₂+ 2HCl

Al(OH)₃+ 3HCl

MgCl₂+ H₂O

AlCl₃+ 3H₂O

→

Cu(OH)₂+ H₂SO₄

b. Bị nhiệt phân tích:

Fe(OH)₂

CuSO₄+ H₂O

t⁰

⎯⎯→

FeO + H₂O (không có không khí)

t⁰

⎯⎯→

Fe(OH)₂+ O₂+ H₂O

Fe(OH)₃

t⁰

⎯⎯→

2Fe(OH)₃

2Al(OH)₃

Zn(OH)₂

Cu(OH)₂

Fe₂O₃+ 3H₂O

Al₂O₃+ H₂O

ZnO + H₂O

t⁰

⎯⎯→

t⁰

⎯⎯→

t⁰

⎯⎯→

CuO + H₂O

3. Hidroxit lưỡng tính

a. Tác dụng với axit: Xem phần axit

b. Tác dụng với kiềm: Xem phần kiềm

c. Bị nhiệt phân tích: Xem phần bazơ không tan

5.4. Muối

1. Tác dụng với dung dịch axit:

→



AgNO₃+ HCl

AgCl + HNO₃

62

→



2NaCl + H₂S

Na₂S + 2HCl

→



NaHSO₃+ HCl

NaCl + SO₂+ H₂O

→



Ba(HCO₃)₂+ 2HNO₃

Ba(NO₃)₂+ 2CO₂+ 2H₂O

→

Na₂HPO₄+ 2HCl

2NaCl + H₃PO₄

2. Dung dịch muối tác dụng với dung dịch bazơ:

→



CaCO₃+ NaOH

Na₂CO₃+ Ca(OH)₂

→



FeCl₃+ 3KOH

3KCl + Fe(OH)₃

Chú ý: Muối axit tác dụng với kiềm tạo thành muối trung hoà và nước.

→

NaHCO₃+ NaOH

Na₂CO₃+ H₂O

→

2NaHCO₃+ 2KOH

Na₂CO₃+ K₂CO₃+ 2H₂O

→



2KHCO₃+ Ca(OH)₂

2NaHSO₄+ Ba(OH)₂

CaCO₃+ K₂CO₃+ 2H₂O

→

BaSO₄+ Na₂SO₄+ 2H₂O

3. Dung dịch muối tác dụng với dung dịch muối:

→



CaCO₃+ 2NaCl

Na₂CO₃+ CaCl₂

BaCl₂+ Na₂SO₄



BaSO₄+ 2NaCl

→

Ba(HCO₃)₂+ Na₂SO₄

BaSO₄+ 2NaHCO₃

BaCl₂+ Zn(OH)₂+ CO₂

→

Ba(HCO₃)₂+ ZnCl₂

→

Ba(HCO₃)₂+ NaHSO₄

BaSO₄+ Na₂SO₄+ CO₂+ H₂O

Chú ý: - Các muối axit tác dụng với các muối có tính bazơ hoặc lưỡng tính thì phản ứng

xảy ra theo chiều axit bazơ:

→

2NaHSO₄+ Na₂CO₃

2Na₂SO₄+ H₂O + CO₂

- Trong dung dịch chứa muối nitrat và một axit thường thì dung dịch này được coi là

một axit nitric loãng:

→

3Cu + 2NaNO₃+ 8HCl

3CuCl₂+ 2NaCl + 2NO + H₂O

* Khái niệm phản ứng trao đổi:

Những phản ứng giữa muối và axit, muối và bazơ, muối và muối xảy ra trong dung dịch

được gọi là phản ứng trao đổi. Trong các phản ứng này các thành phần kim loại hoặc

hidro đổi chỗ cho nhau, các thành phần gốc axit đổi chỗ cho nhau.

Điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi:

- Phản ứng phải xảy ra trong dung dịch.

- Tạo ra chất kết tủa (chất khó tan), hoặc chất bay hơi hay tạo ra nước, axit yếu,

bazơ yếu.

Ví dụ:

→



+ Tạo chất kết tủa: BaCl₂+ Na₂SO₄

BaSO₄+ 2NaCl

→



+ Tạo chất dễ bay hơi: Na₂CO₃+ H₂SO₄

Na₂SO₄+ H₂O + CO₂

→



K₂S + 2HCl

2KCl + H₂S

63

+ Tạo ra nước hay axit yếu, bazơ yếu:

NaOH + HNO₃

NaCH₃COO + HCl

→

NaNO₃+ H₂O

→

CH₃COOH + NaCl (axit yếu)

→

NH₄Cl + NaOH

NH₄OH + NaCl (bazơ yếu)

4. Dung dịch muối tác dụng với kim loại:

→



Cu(NO₃)₂+ 2Ag

Ví dụ:

2AgNO₃+ Cu

→



ZnSO₄+ Cu

CuSO₄+ Zn

Chú ý: không lựa chọn kim loại có khả năng phản ứng với nước ở điều kiện thường như

K, Na, Ca, Ba...

5. Tác dụng với phi kim: Xem phần phi kim.

6. Một số muối bị nhiệt phân:

a. Nhiệt phân tích các muối CO₃, SO₃:

t⁰

⎯⎯→

2M(HCO₃)_n

M₂(CO₃)_n+ nCO₂+ nH₂O

t⁰

⎯⎯→

M₂(CO₃)_n

M₂O_n+ nCO₂

b. Nhiệt phân muối nitrat:

K Ca Na Mg

Al Zn Fe Ni Sn Pb H Cu

Hg Ag Pt Au

t⁰

⎯⎯→

M(NO₃)_n

M + nNO₂+

n

M(NO₂)_n+ O₂

M₂O_n+ 2nNO₂+ O₂

O₂

2

t⁰

⎯⎯→

KNO₃

KNO₂+ 1/2O₂

t⁰

⎯⎯→

Fe(NO₃)₂

FeO + 2NO₂+ 1/2O₂

t⁰

⎯⎯→

AgNO₃

Ag + NO₂+ 1/2O₂

c. Một số tính chất riêng:

→

2FeCl₃+ Fe

2FeCl₂+ Cl₂

3FeCl₂

2FeCl₃

→

Cu + Fe₂(SO₄)₃

CuSO₄+ 2FeSO₄

Bài tập áp dụng

Dạng 1: Câu hỏi trình bày, so sánh, giải thích hiện tượng và viết

phương trình phản ứng

Câu 1. Cho nhóm các chất hoá học có công thức sau:

Na, S, C, N₂, O₂, O₃, P, Al, Fe, K₂O, N₂O₅, CO₂, SO₃, P₂O₅, Fe₂O₃, H₂S,

SiO₂, CaO, Cu₂O, Al₂O₃, SO₂, NaOH, Fe(OH)₃, Fe(OH)₂, Ca(OH)₂, H₂SO₄, HCl,

64

H₃PO₄, HNO₃, CaCO₃, CuSO₄, NaCl, Ca₃(PO₄)₂, Ca(NO₃)₂, CaSO₄, FeS, Na₂CO₃,

CuO, NO, Fe₃O₄, CH₃COOH, CO, NaHCO₃, Ca(HCO₃)₂, Ca(H₂PO₄)₂.

Hãy phân loại và gọi tên các chất trên.

Câu 2. Viết các PHHH của phản ứng giữa S,C, Cu, Zn với O₂. Cho biết các oxit

tạo thành thuộc loại nào. Viết các công thức hoá học của các axit và bazơ tương

ứng với mỗi oxit đó.

Câu 3. Các chất sau đây: CaC₂, CaCO₃, Al₂O₃, Na₂O, Fe₂O₃, NaCl, SO₃, CO₂, Cu,

Na, CO. Chất nào tác dụng với nước, chất nào tác dụng với dd KOH. Viết PTHH.

Câu 4. Axit HCl có thể phản ứng với những chất nào? Viết PTHH (nếu có) và ghi

rõ điều kiện phản ứng: CuO, Ag, AgNO₃, Zn, C, MnO₂, Fe(OH)₃, Fe₃O₄.

Câu 5. H₂SO₄có thể hoà tan những chất nào? Viết PTHH (nếu có) và ghi rõ điều

kiện phản ứng: CO₂, MgO, Cu, SO₃, Fe(OH)₃, Ca₃(PO₄)₂, BaCO₃.

Câu 6. Dung dịch NaOH có thể hoà tan những chất nào? Viết PTHH (nếu có) và

ghi rõ điều kiện phản ứng: H₂O, CO₂, MgO, H₂S, Cu, Al₂O₃, SO₃.

Câu 7. Cho những chất sau đây: Cu, K, Al, CuO, Al(OH)₃, Ba(OH)₂, CO₂, P₂O₅,

SO₃, Na₂CO₃, AgNO₃, Fe₂O₃, CO, SO₂, Ba(NO₃)₂, CaO, CaCO₃, N₂O₅, Al₂O₃,

ZnO.

a. Những chất nào tác dụng với nước?

B. Những chất nào tác dụng với dung dịch HCl, H₂SO₄?

c. Những chất nào tác dụng với NaOH?

d. Những chất nào tác dụng với dd CuSO₄?

Câu 8. Cho các tập hợp chất sau, những cặp chất nào trong mỗi tập hợp có phản

ứng với nhau. Nêu rõ điều kiện phản ứng và viết PTHH nếu có.

a. NaOH, H₂SO₄, BaCl₂, MgCO₃, CuSO₄, CO₂, Al₂O₃, Fe₂O₃, Cu, Fe.

b. CuO, MnO₂, HCl, NaOH.

c. H₂O, HCl, MgCl₂, CO₂, CaO, Fe(OH)₃, Ba(OH)₂, Fe.

d. Cu, Fe₂O₃, Cl₂, CO, Al, HCl, NaOH.

Câu 9. Các chất sau đây: dd NaOH, Fe₂O₃, dd K₂SO₄, dd CuCl₂, CO₂, Al và dd

NH₄Cl. Các cặp chất nào phản ứng được với nhau. Nêu rõ điều kiện và viết

phương trình phản ứng.

65

Câu 10. Viết phương trình phản ứng nếu có giữa:

Cu + H₂O → ?

Na₂O + H₂O → ?

SO₃+ H₂O → ?

MgCO₃+ H₂O → ?

Al₂O₃+ H₂O → ?

CO₂+ H₂O → ?

CaO + H₂O → ?

H₂SO₄+ H₂O → ?

P₂O₅+ H₂O → ?

Câu 11. Hãy cho biết trong các dung dịch có thể tồn tại đồng thời các cặp chất sau

đây được không? Giải thích tại sao?

a. NaOH và HBr

c. Ca(OH)₂và H₃PO₄

d. KOH và NaCl

b. H₂SO₄và CaCl₂

Câu 12. Hãy chọn các chất sau đây: H₂SO_4(đ), P₂O₅, CaO, KOH_rắn, CuSO₄khan để

làm khô một trong những khí O₂, CO, CO₂, Cl₂. Giải thích?

Câu 13. Một số oxit được dùng làm chất hút ẩm( chất làm khô) trong phòng thí

nghiệm hãy cho biết những oxit nào sau đây có thể dùng làm chất hút ẩm: CuO,

BaO; CaO; P₂O₅; Al₂O₃; Fe₃O₄giải thích và viết phương trình phản ứng minh họa.

Câu 14. Cho các khí sau đây bị lẫn hơi nước ( khí ẩm): N_2;; O₂; CO₂; SO₂; NH₃.

Biết NH₃có tính chất hóa học của bazơ tan.

Khí nào có thể làm khô bằng : a) H₂SO₄; b) CaO

Câu 15. Hỗn hợp A gồm: Fe₃O₄; Al; Al₂O₃; Fe. Cho A tan trong dung dịch NaOH

dư được hỗn hợp chất rắn A₁, dung dịch B₁, và khí C₁. Khí C₁(dư) cho tác dụng

với A nung nóng được hỗn hợp chất rắn A₂. Chất rắn A₂cho tác dụng với dung

dịch H₂SO₄đặc nguội thu được dung dịch B₂. Cho B₂tác dụng với dd BaCl₂thu

được chất kết tủa B₃. Viết các phương trình hóa học.

Câu 16 . Có thể dùng dd HCl hoặc dd H₂SO₄loãng để hòa tan một mẩu gang thép

được không? vì sao?

Câu 17. Nhiệt phân một lượng MgCO₃, sau một thời gian thu được chất rắn A và

khí B. Hấp thụ hết khí B bằng dung dịch NaOH được dd C. Dung dịch C vừa tác

dụng với BaCl₂vừa tác dụng với KOH. Hoà tan chất rắn A bằng HCl dư thu được

khí B và dung dịch D. Cô cạn dung dịch D được muối khan E. Điện phân nóng

chảy E thu được kim loại M

Xác định thành phần A, B, C, D, E, M. Viết phương trình phản ứng.

Câu 18. Trộn lẫn các dung dịch sau:

- Kali clorua + bạc nitrat

66

- Nhôm sunfat + bari nitrat

- Kalicacbonat + axit sunfuric

- Sắt(II) sunfat + natri clorua

- Natri nitrat + đồng(II) sunfat

- Natri sunfua + axit clohidric

Nêu hiện tượng xảy ra. Giải thích bằng PTPƯ.

Câu 19. Nêu, giải thích hiện tượng và viết PTHH xảy ra trong hai thí nghiệm sau:

a. Cho đinh sắt đánh sạch vào dung dịch CuSO₄

b. Cho mẩu Na kim loại vào dung dịch CuSO₄

Câu 20. Nêu hiện tượng xảy ra trong mỗi trường hợp sau và giải thích.

a. Cho CO₂lội chậm qua nước vôi trong đến dư, sau đó cho thêm nước vôi

trong vào dung dịch thu được.

b. Hoà tan Fe bằng HCl và sục khí Cl₂đi qua hoặc cho KOH vào dung dịch

và để lâu ngoài không khí.

c. Cho AgNO₃vào dung dịch AlCl₃và để ngoài ánh sáng.

Câu 21. Dự đoán hiện tượng xảy, giải thích và viết PTHH xảy ra khi:

a. Đốt dây sắt trong khí clo.

b. Cho một đinh sắt vào ống nghiệm đựng dung dịch CuCl₂

c. Cho Na vào dung dịch CuSO₄

Câu 22. Nêu hiện tượng xảy ra và viết PTHH khi:

a. Sục CO₂từ từ vào dung dịch nước vôi trong

b. Cho từ từ dung dịch HCl vào Na₂CO₃

c. Thêm từ từ dung dịch NaOH vào dung dịch AlCl₃

Câu 23. Dung dịch A chứa NaOH, dung dịch B chứa HCl và AlCl₃. Nêu và giải

thích hiện tượng, viết các phương trình phản ứng xảy ra trong hai thí nghiệm sau:

a. Cho từ từ dung dịch A và dung dịch B.

b. Cho từ từ dung dịch B vào dung dịch A.

Câu 24. Nêu, giải thích hiện tượng và viết PTHH xảy ra trong hai thí nghiệm sau:

67

a. Nhỏ dung dịch iốt vào một lát chuối xanh

b. Cho Na kim loại vào dung dịch CuSO₄

c. Cho đinh sắt vào ống nghiệm đựng dung dịch H₂SO₄loãng, sau đó thêm

vài giọt dung dịch CuSO₄

Câu 25. Có 4 kim loại A, B, C, D đứng sau Mg trong dãy hoạt động hoá học. Biết

rằng:

- A và B tác dụng được với dd HCl, giải phóng H₂

- C và D không phản ứng được với dung dịch HCl

- B tác dụng được với dung dịch muối A. giải phóng A

- D tác dụng được với dung dịch muối C, giải phóng C

Hãy sắp xếp dãy các kim loại trên theo chiều hoạt động hoá học giảm dần. Lấy ví

dụ kim loại cụ thể và viết các PTHH của phản ứng ở thí nghiệm trên.

Câu 26. Có 4 kim loại A, B, C, D trong dãy hoạt động hoá học. Biết rằng: chỉ có

B, C, D tác dụng được với dung dịch HCl giải phóng khí H₂. C tác dụng được với

nước ở điều kiện thường giải phóng khí H₂, D tác dụng được với dung dịch muối

của B giải phóng B, tác dụng được với NaOH giải phóng H₂.

Hãy giải thích và sắp xếp các kim loại theo chiều hoạt động hoá học tăng dần. Lấy

ví dụ các kim loại cụ thể và viết PTHH minh hoạ

Câu 27. Trình bày những hiện tượng có thể xẩy ra và viết các phương trình phản

ứng hóa học giải thích cho từng trường hợp sau đây:

a. Cho natri kim loại vào dd AlCl₃.

b. Nhỏ dần từng giọt dd KOH loãng vào dd Al₂(SO₄)₃

c. Nhỏ đần từng giọt dd Al₂(SO₄)₃vào dd KOH loãng.

Dạng 2: Câu hỏi điều chế

Câu 1. Viết phương trình phản ứng hoàn thành sơ đồ sau:

Ca

→

CaO

→

Ca(OH)₂

→

CaCO₃→ Ca(HCO₃)₂→ CaCl₂→ CaCO₃.

CaSO₃

Câu 2. S

→

SO₂

→

H₂SO₃

→

Na₂SO₃

68

→

SO₂

Na₂SO₃

SO₂

→ → →

H₂SO₃Na₂SO₃SO₂

Câu 3. S

→

SO₂

→

SO₃

Na₂SO₃

FeCl₃

→ H₂SO₄

Na₂SO₄

→ BaSO₄

Câu 4. Fe₂(SO₄)₃

Câu 5. Fe(NO₃)₃

Câu 6. Cu

Fe(OH)₃

Fe₂O₃

Fe(OH)₃

→

Fe₂O₃

→

Fe

FeCl₂Fe(OH)₂.

→ →

CuO

CuCl₂

Cu(OH)₂

Câu 7. Al

Câu 8. Al

→

Al₂O₃

→

AlCl₃

→

Al(OH)₃

→

Al₂O₃

→

Al

→

AlCl₃

Al₂O₃

→

Al₂(SO₄)₃

Na AlO₂

Al(OH)₃

AlCl₃

→

Al(NO₃)₃

Al₂O₃

Na₂ZnO₂

ZnO

→

Câu 9. Zn

Zn(NO₃)₂→ ZnCO₃

CO₂

KHCO₃

→

CaCO₃

Câu 10. Tìm chất thích hợp điền vào A, B, C... và hoàn thành sơ đồ bằng phản

ứng.

1. FeS₂

→

A

→

B

→

C

→

CuSO₄

2. CuSO₄

→ → → →

B C D Cu

A

3. Fe₂O₃

FeCl₂

B

Khí D + dd E

+O₂

+HCl

+Na

⎯⎯⎯→ ⎯⎯⎯→

4. A ⎯⎯⎯→B C

t⁰

+D,t⁰

Kết tủa F ⎯⎯→

G

⎯⎯⎯→

M

69

A là hỗn hợp gồm Mg và Cu.

Câu 11. Viết phương trình phản ứng thực hiện sơ đồ biến hoá sau

t^o

CaCO₃⎯⎯→CaO ⎯⁺⎯^E→A ⎯⁺⎯^G→B ⎯⁺⎯^H→C ⎯⁺⎯^I→CaCO₃

+K

+L

D

Câu 12. Hoàn thành sơ đồ biến hoá sau (ghi rõ điều kiện nếu có). Viết phương

trình phản ứng.

(1)

(2)

(4)

S ⎯⎯→SO₂⎯⎯→A⎯⁺⎯^G→H₂SO₄⎯⎯→BaSO₄

Câu 13. Viết phương trình phản ứng theo sơ đồ sau:

(5)

(6)

A ⎯⁺⎯^H²^O⎯→B ⎯_m⎯_en⎯→C ⎯⁺⎯^O²⎯→D ⎯⁺⎯^Na⎯^OH⎯→E ⎯⁺⎯^Na⎯^OH^r⎯^an→F ⎯⁺⎯^Cl²⎯→G

Axit

Biết A được tạo thành nhờ phản ứng quang hợp, G là metyl clorua.

Câu 14. Chọn các chất thích hợp A, B, C, ... Viết phương trình hoá học theo sơ đồ

biến hoá sau (ghi rõ điều kiện phản ứng nếu có)

A ⎯⁺⎯^O²⎯→B ⎯⁺⎯^C→D ⎯⁺⎯^H→FeSO₄

t^o

a. FeS ₂

E ⎯⁺⎯^G→H ⎯⁺⎯^I→K ⎯⁺⎯^L→M ⎯⎯→E

Câu 15. Viết phương trình phản ứng theo sơ đồ sau:

⎯⎯→

Ca(HCO₃)₂

⎯⎯→

CaCl₂

1.

CaCO₃

Ca

CaO

FeSO₄

Fe₂(SO₄)₃Fe(NO₃)₃

Ca(OH)₂

CaCO₃

FeCl₂

Fe(NO₃)₂

Fe(OH)₂

Fe(OH)₃

2. Fe

Fe₂O₃

FeCl₃

Phương trình khó:

→

- Chuyển muối clorua

- Chuyển muối sắt (II)

muối sunfat: cần dùng Ag₂SO₄để tạo kết tủa AgCl.

muối sắt (III): dùng chất oxi hoá (O₂, KMnO₄,…)

→

Ví dụ: 10FeSO₄+ 2KMnO₄+ 8H₂SO₄

5Fe₂(SO₄)₃+ K₂SO₄+ 2MnSO₄+ 8H₂O

→

4Fe(NO₃)₂+ O₂+ 4HNO₃

4Fe(NO₃)₃+ 2H₂O

→

- Chuyển muối Fe (III)

Ví dụ: Fe₂(SO₄)₃+ Fe

2Fe(NO₃)₃+ Cu

Fe(II): dùng chất khử là kim loại (Fe, Cu,...)

3FeSO₄

2Fe(NO₃)₂+ Cu(NO₃)₂

⎯⎯→

SO₃

NaHSO₃

H₂SO₄

⎯⎯→

3. FeS₂

SO₂

⎯⎯→

Na₂SO₃

70

NaH₂PO₄

Na₃PO₄

⎯⎯→

H₃PO₄

4. P

P₂O₅

Na₂HPO₄

ZnO ⎯⎯→ Na₂ZnO₂

5. Zn

Zn(NO )

ZnCO

⎯⎯→

3 2

3

CO₂

KHCO

CaCO₃

⎯⎯→

3

* Phương trình khó:

→

-

ZnO + 2NaOH

Na₂ZnO₂+ H₂O

→

CaCO₃+ KOH + H₂O

-

KHCO₃+ Ca(OH)₂

o

⎯⁺⎯^{X ,}⎯^t→

A

o

⎯⁺⎯^{Y ,}⎯^t→

⎯⁺⎯^B→

⎯⁺⎯^E→

G

6. A

Fe

D

o

⎯⁺⎯^{Z ,}⎯^t→

A

→

Ca(OH)₂CaCO₃→ Ca(HCO₃)₂

7. CaCl₂

Ca





Clorua vôi Ca(NO₃)₂

→

8. KMnO₄

Cl₂

nước Javen Cl₂



→

NaClO₃

O₂

⎯⎯→

Al₂O₃

Al₂(SO₄)₃

NaAlO₂

(3)

(4)

(5)

(1)

(6)

(11)

(12)

9. Al

Al(OH)₃

(9)

⎯⎯→

(8)

(7)

AlCl₃

Al(NO₃)₃

Al₂O₃

(10)

Câu 16. Hãy tìm 2 chất vô cơ thoả mãn chất R trong sơ đồ sau:

A

B

C

R

X

Y

Z

Câu17. Xác định các chất theo sơ đồ biến hoá sau:

A₁

A₂

A₃

A₄

A

B₁

B₂

B₃

B₄

Câu 18. Hoàn thành các phản ứng sau:

+E

(5)

⎯⎯→ F

X + A

(1)

⎯⁺⎯^G→ H ⎯⁺⎯^E→ F

X + B₍₂₎

(6)

(7)

Fe

(3)

+I

(8)

⎯⎯→ K ⎯⁺⎯^L→ H + BaSO₄

X + C

(9)

+G

(4)

⎯⁺⎯^M→ X ⎯⎯→ H

X + D

(10)

(11)

71

Câu 19. Chọn các chất A, B, C biết rằng chúng đều là hợp chất của sắt. Viết các

phương trình phản ứng thực hiện dãy biến hoá theo sơ đồ (ghi rõ điều kiện phản

ứng nếu có).

B

(5)

(6)

(4)

(2)

(1)

(7)

(8)

⎯⎯→

Fe ⎯⎯→Fe₂(SO )

A ⎯⎯→C ⎯⎯→Fe

_{4 3}⎯⎯

(3)

Câu 20. Viết phương trình hoá học thực hiện dãy biến hoá theo sơ đồ sau (ghi rõ

điều kiện phản ứng nếu có).

(1)

(2)

(3)

P ⎯⎯→Q ⎯⎯→K ⎯⎯→F ⎯⁽⎯⁴⁾→P

(6)

+C, t^ocao

(5)

E ⎯⎯→C₂H₂

Biết P, Q, K, F, E đều là hợp chất của Ca. Q là vật liệu quan trọng trong xây dựng.

Câu 21. Có những chất Na₂O, Na, NaOH, Na₂SO₄, Na₂CO₃, NaCl.

Dựa vào mối quan hệ giữa các chất, hãy sắp xếp các chất trên thành một dãy

chuyển đổi hoá học. Viết các PTHH cho dãy chuyển đổi hoá học trên.

72

Chương 6

KIM LOẠI, PHI KIM

6.1. Kim loại

6.1.1. Đặc điểm của kim loại

Có ánh kim, tính dẻo, tính dẫn điện và nhiệt tốt.

6.1.2. Dãy hoạt động hoá học của các kim loại

Căn cứ vào mức độ hoạt động hoá học của các kim loại ta có thể xếp các

kim loại trong một dãy gọi là "Dãy hoạt động hoá của kim loại:

K, Ca, Na, Mg, Al, Zn, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Cu, Hg, Ag, Pt, Au.

* Ý nghĩa dãy hoạt động hoá của các kim loại:

- Theo chiều từ K đến Au: Mức độ hoạt động của các kim loại giảm dần.

- Kim loại đứng trước H đẩy được H₂ra khỏi dung dịch axit.

- Kim loại đứng trước đẩy được kim loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối

(trừ kim loại có khả năng phản ứng với nước ở điều kiện thường,sẽ phản ứng với

nước của dung dịch).

- Theo mức độ hoạt động của kim loại có thể chia kim loại thành 3 loại:

+ Kim loại mạnh: từ K đến Al.

+ Kim loại trung bình: từ Zn đến Pb.

+ Kim loại yếu: những kim loại xếp sau H.

6.1.3. Tính chất hoá học

6.1.3.1. Tác dụng với phi kim

a. Với oxi: Hầu hết các kim loại tác dụng với oxi tạo thành oxit (trừ Ag, Pt,

Au).

→

4K + O₂

2K₂O

t⁰

⎯⎯→

→

3Fe + 2O₂

2Mg + O₂

4Al + 3O₂

Fe₃O₄(FeO.Fe₂O₃)

2MgO

→

2Al₂O₃

t⁰

⎯⎯→

2Cu + O₂

2CuO

73

b. Với phi kim khác: