Đồ án Đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của một số loại cao chiết nước từ thực vật tại Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà, tỉnh Lâm Đồng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP. HỒ CHÍ MINH

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

ĐÁNH GIÁ HOẠT TÍNH KHÁNG KHUẨN CỦA MỘT SỐ

LOẠI CAO CHIẾT NƯỚC TỪ THỰC VẬT TẠI VƯỜN QUỐC GIA

̉

BIDOUP NÚI BÀ, TINH LÂM ĐỒNG

Ngành:

CÔNG NGHÊ

̣

SINH HOC

̣

Chuyên ngành: CÔNG NGHÊ

SINH HOC

̣

Giảng viên hướng dẫn : Th.S Pham

Sinh viên thực hiện : Trân Thi Tu Vy

MSSV: 1211100244 Lớp: 12DSH01

̣ ̣

Minh Nhưt

̀

̣

́

TP. Hồ Chí Minh, 2016

Đồ án tốt nghiệp

LỜI CAM KẾT

Tôi xin cam đoan những nội dung tôi viết trong đồ án này đều do tôi thực hiện

dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS Phạm Minh Nhựt khoa Công nghệ sinh học –

Thực phẩm – Môi trường. Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này là

trung thực và chưa công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước đây. Những số liệu

trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được thu thập từ

các nguồn khác nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo.

Ngoài ra, trong đồ án còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu

của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích nguồn gốc.

Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội

dung luận văn của mình.

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng

Sinh viên

năm 2016

Trần Thị Tú Vy

Đồ án tốt nghiệp

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên, với lòng biết ơn sâu sắc, em xin gửi lời tri ân đến thầy Phạm Minh Nhựt

đã tận tình chỉ dạy em trong suốt quá trình thực hiện đồ án. Xin cảm ơn thầy về

những buổi học trên lớp, những buổi nói chuyện, thảo luận, nhờ đó em đã củng cố

thêm sự đam mê và định hướng được nghiên cứu khoa học của mình.

Ngoài ra, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô Khoa Công nghệ sinh

học – Thực phẩm – Môi trường đã tận tình truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm cho

em trong suốt quãng thời gian học tập tại Trường Đại học Công Nghệ TP.HCM.

Những kiến thức và kinh nghiệm này không chỉ giúp em thực hiện đồ án tốt nghiệp

mà còn là nền tảng kiến thức cho công việc sau này.

Em cũng xin cảm ơn thật nhiều những giúp đỡ và hỗ trợ từ các bạn cùng thực hiện

đề tài trong phòng thí nghiệm – những người luôn sát cánh, động viên em hoàn

thành đồ án tốt nghiệp.

Cuối cùng, em xin cảm ơn các thầy cô trong Hội đồng phản biện đã dành thời gian

đọc và nhận xét đồ án. Em xin gửi lời chúc sức khỏe đến thầy cô.

Do kiến thức và kinh nghiệm còn hạn chế nên đồ án tốt nghiệp của em sẽ có nhiều

sơ sót, mong thầy cô chỉ bảo để em được hoàn thiện đồ án này thật tốt cũng như

củng cố kiến thức cho công việc sau này.

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng

Sinh viên

năm 2016

Trần Thị Tú Vy

Đồ án tốt nghiệp

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ................................................................................................................1

1. Đăt vân đê........................................................................................................ 1

2. Tınh hınh nghiên cưu...................................................................................... 2

́

̀

̣

́

̀

3. Mục tiêu nghiên cứu ....................................................................................... 2

4. Nội dung nghiên cứu....................................................................................... 3

5. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................ 3

̣

6. Kêt câu cua Đô an tôt nghiêp.......................................................................... 3

́ ́ ̀ ́

̉

́

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ...................................................................................4

1.1. Vai trò của cây thuốc dân gian trong đời sống ........................................ 4

1.1.1 Vai tro cua cây thuô

́

c nam trong đơi sô

́

ng ................................................ 4

c................................................................. 5

́

c nam ............................................................ 6

̉

̀

1.1.2 Lơi

̣

ıch cua viêc

̣

sư dun

̉

̣

g thuô

́

̉

́

1.1.3 Tınh hınh sư dun

̣

g cây thuô

̉

̀

1.2 Thành phần hóa học của thực vật ............................................................ 7

1.2.1 Carbohydrate ........................................................................................... 7

1.2.1.1 Khái niệm.........................................................................................7

1.2.1.2 Tính chất ..........................................................................................7

1.2.1.3 Vai trò ..............................................................................................8

1.2.2 Amino acid .............................................................................................. 8

1.2.2.1 Khái niệm.........................................................................................8

1.2.2.2 Tính chất ..........................................................................................9

1.2.2.3 Vai trò ..............................................................................................9

1.2.3 Glycosides ............................................................................................... 9

1.2.3.1 Khái niệm.........................................................................................9

1.2.3.2 Tính chất ........................................................................................10

̣

1.2.3.3 Tac dung.........................................................................................11

́

1.2.4 Alkaloid................................................................................................. 11

1.2.4.1 Khái niệm.......................................................................................11

1.2.4.2 Tính chất ........................................................................................11

1.2.4.3 Vai trò ............................................................................................12

1.2.5 Steroids.................................................................................................. 12

1.2.5.1 Khái niệm.......................................................................................12

i

Đồ án tốt nghiệp

1.2.5.2 Tính chất ........................................................................................12

1.2.5.3 Vai trò ............................................................................................12

1.2.6 Tannin ................................................................................................... 14

1.2.6.1 Khái niệm.......................................................................................14

1.2.6.2 Tınh chất ........................................................................................14

́

1.2.6.3 Vai trò ............................................................................................15

1.2.7 Isoprenoid (Terpene).............................................................................. 15

1.2.7.1 Khái niệm.......................................................................................15

1.2.7.2 Tính chất ........................................................................................16

1.2.7.3 Vai trò ............................................................................................16

1.3 Tổng quan về kháng khuẩn thực vật...................................................... 16

1.3.1 Khái niệm.............................................................................................. 16

1.3.2 Cơ chế kháng khuẩn............................................................................... 16

1.3.3 Một số hợp chất kháng khuẩn thực vật.................................................. 18

1.3.3.1 Alkaloids........................................................................................18

1.3.3.2 Terpenoids và tinh dầu ...................................................................20

1.3.3.3 Phenol đơn và acid phenolic ...........................................................21

1.3.3.4 Saponin ..........................................................................................24

1.3.3.5 Lectin và polypeptide .....................................................................25

1.4 Một số vi sinh vật gây bệnh điển hình.................................................... 25

1.4.1 Nhóm vi sinh vật gây bệnh tiêu chảy ..................................................... 25

1.4.1.1 Escherichia coli ..............................................................................25

1.4.1.2 Shigella ..........................................................................................26

1.4.1.3 Salmonella......................................................................................27

1.4.1.4 Vibrio.............................................................................................28

1.4.1.5 Listeria ...........................................................................................29

1.4.2 Nhóm vi sinh vật gây bệnh cơ hội trên da .............................................. 30

1.4.2.1 Pseudomonas aeruginosa................................................................30

1.4.2.2 Staphylococcus aureus....................................................................32

1.4.2.3 Enterococcus feacalis .....................................................................33

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................... 34

ii

Đồ án tốt nghiệp

2.1 Địa điểm và thời gian .............................................................................. 34

2.1.1 Địa diểm................................................................................................ 34

2.1.2 Thời gian ............................................................................................... 34

2.2 Vật liệu..................................................................................................... 34

2.2.1 Nguồn mẫu phân tích............................................................................. 34

2.2.2 Vi sinh vật chỉ thị................................................................................... 35

2.2.3 Hóa chất, môi trường ............................................................................. 36

2.2.4 Dụng cụ, thiết bị .................................................................................... 36

2.3 Phương pháp nghiên cứu........................................................................ 37

2.3.1 Phương pháp thu và xử lý nguồn mẫu.................................................... 37

̣

2.3.2 Phương pháp tăng sinh VSV chı thi ....................................................... 37

̉

2.3.3 Phương pháp định lượng tế bào vi sinh vật bằng phương pháp đo OD ... 38

2.3.4 Phương pháp bảo quản và giữ giống ...................................................... 39

2.3.5 Phương pháp tách chiết cao.................................................................... 39

̉

2.3.6 Chuân bi dung dich cao thuôc khang sinh .............................................. 39

̣

́

2.3.7 Phương pháp khuếch tán trên giếng thạch (agar well diffusion method). 39

2.3.8 Phương pháp xác định thành phần hóa học ............................................ 41

2.3.8.1 Carbohydrate..................................................................................41

2.3.8.2 Alkaloid..........................................................................................41

2.3.8.3 Saponin (thử nghiệm Foam) ...........................................................42

2.3.8.4 Cardiac glycosides..........................................................................42

2.3.8.5 Anthaquinone glycosides (thử nghiệm Bontrager) ..........................43

2.3.8.6 Flavonoid .......................................................................................43

2.3.8.7 Phenolic..........................................................................................43

2.3.8.8 Tannin............................................................................................45

2.3.8.9 Steroid............................................................................................45

2.3.8.10 Amino acid..................................................................................45

2.3.9 Phương pháp xử lý số liệu...................................................................... 46

̉

̣

bô trı thı nghiêm tông quat........................................................... 47

̀ ́

́

́ ́

2.4 Sơ đô

2.4.1 Thí nghiệm 1: Đanh gia hiêu

̣

́ ́

qua chiêt cao chua dung môi nươc đôi vơi

̉ ̉

́ ́

́

cac mâu

̃

cây .................................................................................................... 48

́

2.4.2 Thí nghiệm 2: Đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của các cao chiết nước.. 50

iii

Đồ án tốt nghiệp

2.4.2.1 Thuyết minh quy trình ....................................................................51

2.4.2.2 Đọc kết quả ....................................................................................51

2.4.3 Thí nghiệm 3: Xác định thành phần hóa học của các cao chiết. .............. 52

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN ......................................................... 54

3.1 Kết quả khảo sát ảnh hưởng của dung môi đến hiệu suất tách chiết

cao54

3.2 Kết quả đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của cac mâ

̃

́

u cao chiêt nươc 55

́

3.2.1 Kê

3.2.2 Kê

3.2.3 Kê

́

t qua đanh gia hoat

̣

tınh khang khuâ

̉

n đô

́

i vơi nhom vi khuân E. coli . 55

̉

́

̉

́

t qua đanh gia hoat

̣

tınh khang khuân đô

́

i vơi nhom vi khuân Listeria 37

̉

́

̉

́

t qua đanh gia hoat

̣

tınh khang khuân đô

́

i vơi nhom vi khuân

̉

́

Salmonella...................................................................................................... 39

̉ ̉

́ ̣ ́

t qua đanh gia hoat tınh khang khuân đôi vơi nhom vi khuân

̉

́ ́ ́ ́ ́

́

3.2.4 Kê

Shigella........................................................................................................... 40

̉ ̉

́ ̣ ́

t qua đanh gia hoat tınh khang khuân đôi vơi nhom vi khuân Vibrio . 42

̉

́ ́ ́ ́ ́

́

3.2.5 Kê

3.2.6 Kê

bệnh cơ hôi

3.2.7 Tông hơp

3.3 Kết quả thư nghiêm

̉

n đô

trên da.......................................................................................... 44

kêt qua cac kêt qua khang khuân............................................ 45

i vơi nhom vi khuân gây

̉

́

t qua đanh gia hoat

̣

tınh khang khuâ

́

̉

́

̣

̉

̣

́

̉

́

̣

đin

̣

h tınh xác định thành phần hóa học cua cac

̉

́

̉

mâu cao chiêt nươc ....................................................................................... 48

̃

́

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.............................................................. 52

4.1 Kết luận ................................................................................................... 52

4.2 Đề nghị..................................................................................................... 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 53

iv

Đồ án tốt nghiệp

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Aco:

Cal:

cây thuô

khang sinh Cirproflaxacin 8mg/ml

́

c Acorus sp.

́

c Calamus sp.

CIP 8:

́

CIP 500: khang sinh Cirproflaxacin 500mg/ml

́

Ele:

cây thuô

́

c Elephatopus sp.

Euo:

Eup:

Lan:

Med:

Pod:

Pol:

cây thuô

́

c Euodia sp.

cây Eupatorium sp.

cây thuô

vi sinh vât

́

c Lantana sp.

́

c Medinilla sp.

c Podocarpus sp.

c Polygala sp.

c Streptocaulon sp.

c Xidi klung

́

Ste:

́

Xid:

VSV:

́

̣

v

Đồ án tốt nghiệp

DANH SÁCH CÁC BẢNG

̉

̣ ́ ́

Bang 1.1 Môt sô Glycoside phô biên .......................................................................9

̉

Bang 3.1 Kết quả kháng khuẩn của các cao chiết khác nhau trên tổng số 20 chủng vi

̉

sinh vật khảo sát....................................................................................................47

Bang 3.2 Bang kê

́

t qua thanh phâ

̀

n hoa hoc

̣

cua cac mâ

̃

́

t nươc................49

̉

̀

́

vi

Đồ án tốt nghiệp

̀

DANH SÁCH HÌNH VA ĐÔ THI

̣

Hình 1.1 Một số cây thuốc nam phổ biến.................................................................4

Hình 1.2 Cấu trúc phân tử của các loại Carbonhydrate ............................................8

Hınh 1.3 Alanine – Môt

̣

amino acid.........................................................................8

̀

Hınh 1.4 Cardenolic va Bufadiennolid...................................................................11

̀

Hınh 1.5 Ephedrin va Hyoscyamin .......................................................................11

̀

Hınh 1.6Testosteron .............................................................................................. 12

̀

Hınh 1.7 Môt

̣

số tannin.......................................................................................... 14

̀

Hınh 1.8 Limonene va Ocimene ............................................................................15

̀

Hình 1.9 Cac cơ chế kháng sinh.............................................................................17

́

Hình 1.10 Solamargine.......................................................................................... 19

Hình 1.11 Berberine .............................................................................................. 20

Hình 1.12 Một số Terpenenes và Terpenoid .......................................................... 21

Hình 1.13 Một số Quinones thông thường ............................................................. 22

Hình 1.14 Gallotannin va Gallic acid.....................................................................23

̀

Hình 1.15 Một số Flavonoid..................................................................................24

Hınh 1.16 Saponin.................................................................................................24

̀

Hınh 1.17 Cac cấu truc cua peptide........................................................................25

̉

́

̀

Hình 1.18 Hình ảnh Escherichia coli O157: H7 dưới kính hiển vi......................... 26

Hình 1.19 Hınh anh cua Shigella sp.......................................................................27

̉

̀

Hình 1.20 Hình ảnh của Salmonella typhii va Salmonella typhimurium ................28

̀

̉

Hình 1.21 Hình ảnh vi khuân Vibrio cholerae va Vibrio harveyi ........................... 29

̀

Hình 1.22 Hình anh cua Listeria monocytogenes ................................................... 30

̉

Hình 1.23 Hình ảnh Pseudomonas aeruginosa ...................................................... 31

Hình 1.24 Cấu trúc hiển vi Staphylococcus aureus ................................................32

Hınh 2.1 Môt

̣

́ ̣ ̣ ́ ̣ ̣

sô dung cu va thiêt bi thı nghiêm ..................................................... 36

̀

́

̀

Hình 2.2. Quy trình xử lý mẫu...............................................................................37

̉

̣

̃ vi khuân chı thi (bên trai la

̉ ́ ̀

Hınh 2.3 Hınh anh vê

̀

kê

́

t qua khang khuân cua môt

̣

mâu

̉

́

̀

̉

không co kê

́

t qua khang khuân va va bên phai la co kê

́

t qua khang khuân) ............41

̉

́

̀

́

Hình 2.4 Sơ đồ bố trí thí nghiệm tổng quát ............................................................ 47

vii

Đồ án tốt nghiệp

̣ ́ ́

Hình 2.5. Quy trình khảo đanh gia hiêu qua chiêt cao cua dung môi nươc đôi vơi

̉ ̉

́ ́

́

cac mâu

̃

cây...........................................................................................................49

́

Hình 2.6. Dịch lọc qua các lần ngâm cua cac mâu cây Xidi klung ......................... 49

̃

̉

́

Hình 2.7. Quy trình khảo sát hoạt tính kháng khuẩn hoạt tính kháng khuẩn...........50

Hình 2.8. Quy trình xác định thành phần hóa học ..................................................52

Hınh 3.1. Hiêu

̣

́ ́ ́

suât tach chiêt cac cao chiêt nươc ..................................................54

́ ́ ́

̀

̉

Hınh 3.2. Kê

́

t qua hoat

̣

tınh khang khuân cua cac loai

̣

cao chiê

́

t đô

́

i vơi nhom vi

̉

́

̀

́

̉

khuân nhom Escherichia coli.................................................................................37

́

̉

Hınh 3.3. Kê

́

t qua hoat

̣

tınh khang khuân cua cac loai

̣

cao chiê

́

i vơi nhom vi

́ ́

̉

́

̀

́

̉

khuân nhom Listeria spp. ...................................................................................... 38

́

Hınh 3.4. Kê

́

t qua hoat

̣

tınh khang khuâ

̉

n cua cac loai

̣

cao chiê

́

i vơi nhom vi

́ ́

̉

́

̀

́

̉

khuân nhom Salmonella spp..................................................................................39

́

Hınh 3.5. Kê

́

t qua hoat

̣

tınh khang khuâ

̉

n cua cac loai

̣

cao chiê

́

i vơi nhom vi

́ ́

̉

́

̀

́

̉

khuân nhom Shigella spp....................................................................................... 41

́

Hınh 3.6. Kê

́

t qua hoat

̣

tınh khang khuâ

̉

n cua cac loai

̣

cao chiê

́

i vơi nhom vi

́ ́

̉

́

̀

́

̉

khuân nhom Vibrio spp.......................................................................................... 43

́

Hınh 3.7. Kê

́

t qua hoat

̣ ̀

̣

tınh khang khuâ

̉

n cua cac loai

̣

cao chiê

́ ́

t nươc đôi vơi cac vi

́ ́ ́

̉

́

̀

́

̉

khuân gây bênh vê da ............................................................................................ 44

viii

Đồ án tốt nghiệp

ix

Đồ án tốt nghiệp

MỞ ĐẦU

́ ̀

̣

1. Đăt vân đê

Được đánh giá là bước ngoặc trong lịch sử Y học về điều trị các bệnh nhiễm

khuẩn, kháng sinh ra đời không chỉ được sử dụng trong y học mà còn được sử dụng

rộng rãi trong trồng trọt, chăn nuôi gia súc, gia cầm và thủy sản nhằm mục đích tăng

trưởng. Việc sử dụng kháng sinh là hết sức cần thiết để điều trị cho người bệnh.

Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, lạm dụng kháng sinh, điều

trị kháng sinh khi không mắc bệnh lý nhiễm khuẩn… đã làm gia tăng tình trạng

̉

̣ ̣ ́ ̣

dung thuôc khang sinh đê lai cac tac

́ ́ ́

kháng thuốc của vi khuẩn gây bệnh. Viêc

̣

lam

̣

lơn nhât đo la cac VSV không con nhay cam

̉

hai

̣

râ

́

t lơn. Môt

̣

trong nhưng tac hai

̣

́

̃

́

̀

́

̀

vơi thuô

́

c, dân

̃

đê

́

n viêc

̣

điê

̀

̣ ̣ ̣

u tri ngay cang kho khăn hơn. Ngoai ra, viêc sư dung

̉

̀ ̀ ́ ̀

́

khang sinh liê

̀

̣ ́

u cao trong môt thơi gian dai se lam anh hương đên chưc năng cua

̉ ̉ ̉

̀ ̀ ̀ ́

̃

́

̉

̣ ̣ ̀

cac cơ quan trong cơ thê, chăng han như sư dung chloraphicol vơi liêu cao se gây

̉

́

̃

́

suy tuy. Thực tế, kháng sinh có phổ rộng tiêu diệt cả vi khuẩn xấu và tốt vì vậy nếu

̉

dùng không đúng hướng dẫn, lạm dụng sẽ tiêu diệt cả khuẩn có lợi có trong đường

ruột, làm mất cân bằng mang tính tự nhiên của cơ thể. Một khi bị mất cân bằng,

khuẩn xấu hoành hành, dễ phát sinh nhiều bệnh nan y, như rối loạn dạ dày, làm cho

các chứng bệnh nghiêm trọng hơn và làm giảm hiệu quả của thuốc kháng sinh.

Vấn đề về thực trạng kháng kháng sinh đã mang tính toàn cầu và đặc biệt nổi

trội ở các nước đang phát triển với gánh nặng của các bệnh nhiễm khuẩn và những

chi phí bắt buộc cho việc thay thế các kháng sinh cũ bằng các kháng sinh mới, đắt

tiền. Các bệnh nhiễm khuẩn đường tiêu hoá, đường hô hấp, các bệnh lây truyền qua

đường tình dục và nhiễm khuẩn bệnh viện là các nguyên nhân hàng đầu có tỉ lệ mắc

và tỉ lệ tử vong cao ở các nước đang phát triển. Việc kiểm soát các loại bệnh này đã

và đang chịu sự tác động bất lợi của sự phát triển và lan truyền tình trạng kháng

kháng sinh của vi khuẩn. Có thể nói rằng, vi khuẩn càng phơi nhiễm nhiều với

kháng sinh thì “sức ép về thuốc” càng lớn các chủng kháng thuốc càng có nhiều cơ

̣ ̣ ̣

hội để phát triển và lây lan. Đăc biêt ơ Viêt Nam, tình trạng kháng thuốc diễn ra

̉

1

Đồ án tốt nghiệp

trầm trọng hơn do việc sử dụng kháng sinh tùy tiện khi không có đơn của bác sỹ,

người dân có thể tự ý mua kháng sinh ở các hiệu thuốc. Không ít dược sỹ bán thuốc

không đúng quy định, các bác sỹ điều trị kê đơn thuốc lạm dụng kháng sinh, chỉ

định kháng sinh không phù hợp.

Do đó việc phát hiện ra các hợp chất kháng khuẩn mới có nguồn gốc tự nhiên

̉

́ ̣

đê thay thê khang sinh tông hơp trở thành một hướng nghiên cứu rất đáng quan tâm.

́

Vận dụng điều đó, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá hoạt tính kháng

khuẩn của một số loại cao chiết nước từ thực vật tại vườn quốc gia Bidoup Núi

Bà, tınh Lâm Đồng”.

̉

2. Tınh hınh nghiên cưu

́

̀

Tư thơi xa xưa, cao chiê

́

t nươc đa đươc

̣

ngươi dân sư dun

̣

g rôn

̣

g rai trong cac

̀

́

̃

̀

̉

̃

́

bai thuô

́

c tri

̣

bên

̣

h dân gian. Tuy nhiên, nhưng bai thuô

́

c dân gian đo chı dưa

̣

trên

̀

̃

̀

́

̉

kinh nghiêm

̣

trai qua nhiê

̀

u đơi, chưa đươc

̣

chưng minh bă

̀

ng thưc

chât khang sinh mơi đa thuc

g cua cac cây thuôc dân gian ngay cang nhiê

̣ ̣ ̣

nghiêm khoa hoc.

̉

̀

́

Thơi gian gâ

̀

n đây, nhu câ

̀

u tım kiê

́

m vê

̀

môt

̣

hơp

̣

́

̀

́

̃

́

̀

̉

đây sư

̣

nghiên cưu vê cac công dun

̀

̣

́

̀

u

̉

́

̀

hơn. Đa co râ

́

t nhiê

̀

u công trınh nghiên cưu vê

̀

tac dun

̣

g ưc chê

́

VSV cua cac cao

̉

̃

́

̀

chiê

́

t nươc. Parekh va ctv (2006) đa thưc

̣

hiên

t nươc tư cây thuôc truyê

t qua nghiên cưu đa chon ra đươc

̣

công trınh nghiên cưu vê

̀

tiê

̀

m năng

́

̀

̃

́

̀

́

̉

cua môt

̣

sô

́

mâ

̃

́

̀

n thô

́

ng ơ Ân Đô

̣

đê lam thuô

́

c

̉

́

̀

̉

́

̣

cây Bauhinia variegata tiê

́

p

̉

́

̀

́

̃

̉

tuc

̣

nghiên cưu tao

̣

thanh chê

́

phâm thuô

́

c.

́

̀

Bassam Abu-Shanneb va ctv (2006) đa cung đa nghiên cưu vê

̀

kha năng ưc

̉

́

̀

̃

́

chê

thuô

năng khang khuân cua cao chiê

́ chung Staphylococcus aureus khang methicillin cua cao chiết nươc tư 4 cây

̉ ̉

́ ́ ̀

́

c dân gian ơ Palestine. Ngoai ra, môt

̣

́ ̀

sô công trınh nghiên cưu khac vê kha

̉

́ ́

̀

̉

̀

̉

́

t nươc cua Antara Sen va Amila Batra (2012);

̉

́

̀

Akinvemi va ctv (2006),…

̀

3. Mục tiêu nghiên cứu

- Khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của một số cây thuốc dân gian với dung môi

là nước.

2

Đồ án tốt nghiệp

- Xác định thành phần hóa học có trong một số loại cao chiết nước từ các cây

thuốc dân gian.

4. Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá ảnh hưởng của dung môi nước đến hiệu suất thu hồi từ các cây

thuốc dân gian.

- Khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của cao chiết nước của các cây thuốc dân

gian.

- Xác định thành phần hóa học của cao chiết nước của một số cây thuốc dân

gian.

5. Phạm vi nghiên cứu

Tiến hành thử nghiệm và khảo sát một số mâ

tư vươn quôc gia Bidoup, Nui Ba, tınh Lâm Đông.

̃

̣

lâ

́

y

́

̀

́

̀

̉

6. Nôị dung Đô an tôt nghiêp̣

̀ ́

́

Nôi

̣

dung Đô

̀

an tô

́

t nghiêp

̣

̀

gôm co 4 chương:

́

̉

Chương 1: Tông quan – Tom tă

́

t tai liêu

̣

co liên quan đê

́

n đô

̀

an tô

́

t nghiêp

̣

.

́

̀

́

Chương 2: Phương phap va nôi

̣

dung nghiên cưu

́

̀

Chương 3: Kê

̣ ̀ ̣

Chương 4: Kêt luân va đê nghi

̀

́ ̣

t qua va thao luân

̉ ̉

̀

́

3

Đồ án tốt nghiệp

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

1.1. Vai trò của cây thuốc dân gian trong đời sống

1.1.1 Vai tro cua cây thuôc nam trong đơi sông

́

̀

̉

̀

Thuốc nam được coi như những di sản quý báu của dân tộc Việt Nam, danh y

Tuệ Tĩnh từng nói “Nam dược trị nam nhân” (thuốc nam chữa bệnh cho người

Nam). Từ xa xưa, cây thuốc nam gắn liền với cuộc sống của các gia đình người Việt

và có giá trị quý báu trong điều trị bệnh. Chỉ là những cỏ cây gần gũi thân quen

xung quanh con người cũng được sử dụng làm bài thuốc chữa bệnh đơn giản, thông

thường cho người Việt Nam. Ví dụ, ban đầu củ gừng, củ tỏi... chỉ được dùng với

mục đích nấu nướng để làm thay đổi và đa dạng hóa mùi vị, tạo ra những thức ăn

ngon miệng, nhưng dần dần về sau người ta nhận thấy chúng còn có khả năng làm

ấm bụng và dễ tiêu, làm hết đi lỏng do ăn phải những đồ sống lạnh...,

Hình 1.1 Một số cây thuốc nam phổ biến (từ trái sáng, trên xuống: lô hội, atiso, tía

tô, mã đề)

4

Đồ án tốt nghiệp

Trong dân gian thuốc nam có từ hơn 3.000 năm trước, cùng với sự phát triển

của y học cổ truyền. Nước ta có nhiều dược liệu, kể cả cỏ cây, động vật và khoáng

vật, trong đó có những thứ rất quý, cần được sưu tầm nghiên cứu và sử dụng để

phòng bệnh, chữa bệnh cho nhân dân. Trải qua kinh nghiệm quý báu của cha ông,

những bài thuốc nam có tác dụng trong chữa bệnh được lưu truyền từ đời này sang

đời khác và được áp dụng hiệu quả.

̣ ̣ ̣

1.1.2 Lơi ıch cua viêc sư dung thuôc

́

̉ ̉

́

Trái với Tây y, Đông y xem toàn bộ thân thể người là một hệ thống hoàn

chỉnh. Học thuyết về kinh lạc, tử ngọ lưu chú đồ, học thuyết âm dương ngũ hành,

đều nhấn mạnh vào chỉnh thể. Từ góc nhìn ấy, Đông y tinh vi hơn Tây y.

Tất cả được khái quát lại bằng 7 lợi ích trọng yếu như sau:

- Trị bệnh theo các bài thuốc Đông y, tuy thời gian khỏi bệnh có tiến triển

chậm hơn, nhưng khi khỏi bệnh thì tỷ lệ tái phát rất thấp hơn so với những phương

pháp khác.

- Chữa bệnh Đông y trị bệnh từ gốc, Tây y trị bệnh ở ngọn.

- Tây y dùng chiết xuất từ dược liệu tự nhiên nhưng thành phần chủ yếu là tinh

chất và hàm lượng rất lớn nguyên liệu. Trong khi đó, các hoạt chất tồn tại trong mỗi

cây thuốc Đông y là phức hợp và liều lượng phù hợp. Vì vậy, khi dùng thuốc từ cây

cỏ hoa lá tự nhiên ngoài tác dụng chữa bệnh sẽ ít những phản ứng phụ gây hại cho

con người.

- Không gây tổn hại gan, thận như thuốc Tây bởi thuốc Đông y không sản sinh

độc tố nên ít gây tổn hại cho cơ thể.

- Nền y học phương Tây mặc dù có nhiều tiến bộ hơn châu Á và châu Phi,

nhưng khả năng đề kháng với các loại bệnh tật của họ lại yếu hơn người ở hai châu

lục này. Điều này chứng tỏ thói quen dùng thuốc Tây làm giảm đi khả năng miễn

dịch của cơ thể. Còn dùng thuốc từ cỏ cây hoa lá giúp cho hệ miễn dịch tốt hơn.

5

Đồ án tốt nghiệp

- Người dùng thuốc Tây nhiều có khả năng bị ung thư cao hơn gần 10 lần so

với người có thói quen dùng thuốc Đông y.

- Thuốc Tây tuy tiện lợi nhưng thời gian sử dụng là hữu hạn. Thuốc Đông y dễ

trồng, dễ tìm: Xung quanh chúng ta đâu đâu cũng là cây thuốc, vị thuốc hữu ích.

̣

1.1.3 Tınh hınh sư dung cây thuôc nam

́

̉

̀

Ngay từ thời xa xưa khi con người còn sống trong xã hội nguyên thủy, người

ta đã biết lựa chọn và sử dụng các loại cây cỏ sẵn có để làm thuốc chữa bệnh và bảo

vệ sức khỏe. Vốn kinh nghiệm này ngày càng được tích lũy, sàng lọc và bổ sung

thêm để tạo dựng nên một nền Y – Dược học cổ truyền có bản sắc riêng trong cộng

đồng các dân tộc Việt Nam. Và trên thực tế, nền Y học cổ truyền (YHCT) đó đã

đảm nhận vai trò chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của nhân dân và đồng hành cho đến

khi có Y học hiện đại (YHHĐ) du nhập vào nước ta.

Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, thích hợp cho sự phát triển

của cây trồng nói chung. Một số vùng cao lại có khí hậu á nhiệt đới, phù hợp với

việc trồng cây thuốc ưa khí hậu mát. Đất đai ở miền núi nước ta, đặc biệt trên dãy

Trường Sơn rộng lớn, còn rất nhiều đất hoang chưa được khai thác sử dụng để phát

triển kinh tế. Theo N.B. Hoạt (2002), đất chưa sử dụng ở huyện Sa Pa (Lào Cai) còn

40.463 ha (chiếm 59,7% diện tích), trong đó có 8.874 ha đất có độ dốc dưới 20⁰có

thể khai thác cho sản xuất nông nghiệp, và 25.766 ha đất đồi núi chưa sử dụng. Từ

trước đến nay, nhiều địa phương trong nước ta đã có truyền thống trồng cây thuốc,

như Quế (ở Yên Bái, Thanh Hoá, Quảng Nam, Quảng Ngãi…), Hồi (ở Lạng Sơn,

Cao Bằng, Hà Giang, Lai Châu), Hoè (ở Thái Bình). Có những làng chuyên trồng

cây thuốc như Đại Yên (Hà Nội), Nghĩa Trai (Văn Lâm, Hưng Yên). Gần đây,

nhiều loài cây thuốc ngắn ngày cũng được trồng thành công trên quy mô lớn như Ác

ti sô, Bạc hà, Cúc hoa, Địa liền, Gấc, Hương nhu, Ích mẫu, Kim tiền thảo, Mã đề,

Sả, Thanh cao hoa vàng, Ý dĩ, vv.

Những số liệu trên cho thấy việc phát triển trồng cây thuốc ở nước ta có nhiều

tiềm năng và cho hiệu quả kinh tế cao. Cần giúp cho người dân biết cách chuyển đổi

6

Đồ án tốt nghiệp

cơ cấu cây trồng, kết hợp trồng rừng với trồng cây thuốc ở những nơi có khí hậu và

đất đai phù hợp, để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, góp phần tích cực trong

việc xoá đói giảm nghèo cho người dân ở vùng núi. Theo kinh nghiệm ở Sa Pa, thu

nhập từ trồng cây thuốc đạt 14-24 triệu đồng/ha/năm, trong khi thu nhập từ cây

lương thực chỉ đạt 2,4-4,8 triệu đồng/ha/năm (N.B. Hoạt, 2002).

1.2 Thành phần hóa học của thực vật

1.2.1 Carbohydrate

1.2.1.1Khái niệm

Carbohydrate là một phân tử sinh học gồm các nguyên tử carbon (C), hydro

(H) và oxy (O), thường tỷ lệ nguyên tử hydro-oxy trong phân tư carbonhydrate la

̉

̀

2:1, công thức thực nghiệm C_m(H₂O)_n(thương m = n). Một số trường hợp ngoại lệ

̀

tồn tại; ví dụ, deoxyribose, một thành phần đường của DNA, có công thức C₅H₁₀O₄.

(John M. Coulter, C. R. Barnes, H. C. Cowles, 1930)

Ở thực vật carbohydrate tập trung chủ yếu ở thành tế bào, mô nâng đỡ và mô

dự trữ.

Carbohydrate có thể chia thành 4 nhóm:

- Monosaccharide: glucose, fructose

- Disaccharide: saccharose, lactose, maltose

- Oligosaccharide: raffinose, kestose,, stachyose

- Polysaccharide: tinh bột, cellulose.

1.2.1.2 Tính chất

Chúng có đặc tính chung là dễ hoà tan trong nước, đồng hoá và sử dụng nhanh

để tạo glycogen. Các carbohydrate đơn giản đều có vị ngọt, khi vào cơ thể xuất hiện

tương đối nhanh trong máu.

7

Đồ án tốt nghiệp

Hình 1.2 Cấu trúc phân tử của các loại Carbonhydrate

1.2.1.3Vai trò

- Cung cấp năng lượng cho tế bào và cơ thể thực vật

- Vai trò cấu trúc, tạo hình (Cellulose,…).

- Bảo vệ (Mucopolysaccharide).

- Chống tạo thể cetone (mang tính acid gây độc cho cơ thể).

1.2.2 Amino acid

1.2.2.1Khái niệm

Amino acid là một phân tử chứa cả nhóm amin và carboxylate. Công thức

chung: (H₂N)_x– R – (COOH)_y.

̣

Hınh 1.3 Alanine – Môt amino acid

̀

8