Đi tìm câu trả lời cho hiện tượng Rạng Đông
ĐI TÌM CÂU TRẢ LỜI CHO HIỆN TƯỢNG RẠNG ĐÔNG
Nguyễn Văn Minh1, Nguyễn Tuân2
Tóm tắt
Hội nhập quốc tế sâu rộng mở ra trước các doanh nghiệp Việt Nam nhiều cơ hội và
thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là làm sao để có thể cạnh tranh khi
doanh nghiệp chúng ta về cơ bản là đi sau và yếu hơn các đối thủ quốc tế về mọi mặt, cả
về khoa học công nghệ cả về năng lực quản trị. Trong bối cảnh đó, đã có những doanh
nghiệp Việt Nam, vượt lên trên mọi thách thức, tìm ra hướng đi riêng, khẳng định
thương hiệu của mình, tạo dựng nên những hiện tượng thành công với cách làm Việt
Nam. Công ty Cổ phần Bóng đèn phích nước Rạng Đông là một trong những doanh
nghiệp như vậy. Bài báo này đi sâu tìm hiểu đâu là những yếu tố cốt lõi đã giúp Công ty
Rạng Đông thành công trong suốt 26 năm qua? Mô hình của Rạng Đông có điểm gì đặc
biệt? Mô hình này có thể nhân rộng ra cho các doanh nghiệp khác của Việt Nam được
không? Nội dung chính của bài báo được chia làm 03 phần: 1) Giới thiệu chung về hiện
tượng Rạng Đông; 2) Các yếu tố tạo nên hiện tượng Rạng Đông; 3) Mô hình Rạng Đông
và các bài học.
Từ khóa: Rạng Đông, hiện tượng, mô hình, khung không – thời gian thực, bóng đèn,
phích nước
Summary
Extensive international integration opens opportunities and challenges for Vietnamese
businesses. One of the biggest challenges is how to be competitive when our business is
fundamentally behind and weaker than our international rivals in terms of both science
and technology, as well as governance . In this context, there are Vietnamese enterprises,
overcome all challenges, find their own way, affirm their brand, create the phenomenon
of success with the way of Vietnam. Rang Dong Light Source and Vacuum Flask
Company is one of such enterprises. This article explores what are the core elements that
have helped Rang Dong Company to succeed in 26 years? What is special in the model
of Rang Dong? Can this model be replicated to other Vietnamese enterprises? The main
content of the article is divided into three parts: 1) General introduction of Rang Dong
phenomenon; 2) The elements that make up the Rang Dong phenomenon; 3) Rang Dong
model and lessons.
Keywords: Rang Dong, phenomena, models, frameless - real time, light source, vacuum
flask
1 Viện Kinh tế và thương mại quốc tế, Trường Đại học Ngoại thương. Tư vấn trưởng Tổ tư vấn Chiến lược phát
triển bền vững CT CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông 2016-2020, Email: nguyenvm2002@gmail.com
2 ThS, nghiên cứu viên thuộc Viện Kinh tế và thương mại quốc tế, Trường Đại học Ngoại thương. Email:
1
1. Đặt vấn đề
Chúng tôi có may mắn được tiếp cận và làm việc với Công ty Cổ phần Bóng đèn
phích nước Rạng Đông từ tháng 9/2015 khởi đầu với một dự án về ứng dụng các công cụ
BSC&KPI trong quản trị mục tiêu chiến lược. Về sau, dự án tiếp tục phát triển, được sự
đồng ý và hỗ trợ tận tình của Ban Lãnh đạo công ty, đặc biệt là Tổng Giám đốc Nguyễn
Đoàn Thăng, chúng tôi đã đồng hành cùng Công ty hoàn thiện và triển khai Mô hình
quản trị chiến lược phát triển bền vững giai đoạn 2016-2020. Mục đích của Mô hình là
tìm kiếm tìm được phương thức, con đường để Rạng Đông có thể cạnh tranh thành công
trong bối cảnh tình hình hội nhập mới, có thể dẫn dắt thị trường trong nước và tự tin
bước ra thế giới, tham gia chủ động vào chuỗi giá trị toàn cầu. Xuất phát từ quan điểm,
con người Việt Nam, công ty Việt Nam nên cung phải có cách làm, cách quản trị Việt
Nam. Khác biệt, nhưng không dị biệt. Cách làm Việt Nam nhưng phải theo chuẩn mức
quốc tế. Chúng tôi luôn tin rằng, dù trong hoàn cảnh khó khăn và thách thức đến đâu,
người Việt Nam vẫn có thể đủ trí tuệ và nghị lực để tìm ra cho mình một hướng đi, một
cách làm, như ông cha đã từng làm với phương châm: Lấy yếu thắng mạnh, lấy ít địch
nhiều…Cách làm đó lại càng có giá trị trong cuộc cạnh tranh không cân sức giữa các
doanh nghiệp Việt Nam và các đối thủ quốc tế trong thế giới hội nhập đầy rủi ro và khó
đoán định ngày hôm nay. Và trong quá trình tìm kiếm đó tại Rạng Đông chúng tôi phát
hiện được thêm nhiều điều thú vị. Công ty Rạng Đông với lịch sử 56 hình thành và phát
triển, thu gọn trong mình hình mẫu của một doanh nghiệp đặc thù Việt Nam, chuyển
mình từ một công ty nhà nước, vươn lên qua đổi mới lần 1 (1986), trưởng thành công ty
cổ phần, công ty đại chúng, tự tin đưa sản phẩm của mình đến 21 quốc gia trên thế giới,
và hôm nay là một công ty sở hữu tập thể với cổ đông lớn nhất là cán bộ công nhân viên
công ty với lượng cổ phần sở hữu trên 50%. Công ty với 26 năm liên tục (1990-2016)
liên tục phát triển với mức độ tăng trưởng trung bình trên 28% mỗi năm, doanh thu, lợi
nhuận, cổ tức, nộp ngân sách đều tăng qua từng năm. Nghiên cứu hiện tượng Rạng
Đông, chúng tôi rất kỳ vọng sẽ tìm ra được các yếu tố cốt lõi tạo nên sức sống mãnh liệt
của Công ty, tìm ra cách làm của Rạng Đông, và biết đâu đó, cách làm này sẽ giúp ích
cho các doanh nghiệp Việt Nam khác tìm được một mô hình, một hướng đi phù hợp cho
riêng mình. Đây cũng chính là mục tiêu cơ bản của bài báo này.
Để đi tìm câu trả lời, trong khuôn khổ thời gian và nguồn lực cho phép, chúng tôi
quyết định sử dụng hướng tiếp cận nhanh qua mấy bước cơ bản:
1. Nghiên cứu lịch sử phát triển của Công ty, tập trung tìm hiểu và phân tích kỹ
vào những giai đoạn có tăng trưởng đột phá và duy trì tương đối dài, phác thảo
các giả thuyết chính về yếu tố cốt lõi tạo nên hiện tượng Rạng Đông.
2. Phỏng vấn, trao đổi với các thế hệ lãnh đạo công ty qua các thời kỳ để làm rõ
các yếu tố quyết định sự thành công của Công ty, từ đó khẳng định lại các giả
thuyết nghiên cứu.
3. Tổng hợp, phân tích, kiểm chứng các phát hiện của nhóm nghiên cứu.
2
Thử nghiệm mô hình hóa các phát hiện của nhóm sau khi đã được kiểm chứng
thành một mô hình lý thuyết giải thích cho hiện tượng Rạng Đông.
2. Hiện tượng Rạng Đông
Chúng ta đang ở trong giai đoạn mang tính lịch sử: đất nước hội nhập sâu rộng,
cam kết mở cửa mạnh mẽ với những FTA, TPP, AEC… rồi gần đây là xu hướng đảo
chiều sang bảo hộ, dân túy, phản đối toàn cầu hóa…Nhưng là những người trong cuộc,
chịu trận trực tiếp từ áp lực hội nhập và cạnh tranh khu vực và quốc tế, doanh nghiệp
cảm nhận rất rõ đằng sau những xu hướng này là gì? Là một cuộc chiến không cân sức.
Doanh nghiệp Việt Nam, xét về mọi phương diện từ trình độ khoa học công nghệ, năng
lực sản xuất, năng lực quản trị, hiểu biết thị trường, hoặc đơn giản văn hóa, văn minh
công nghiệp đều kém xa các đối thủ cạnh tranh. Đó là chưa kể với đặc thù của nền kinh
tế chuyển đổi doanh nghiệp ta còn bị bao bọc bởi một hệ thống hành chính công lạc hậu,
cửa quyền, mang nặng tư tưởng xin cho, bẩm báo; một nền tài chính công thâm hụt do
thất thoát và đầu tư vô tội vạ, kém hiệu quả, luôn đẩy áp lực tận thu lên hàng đầu, bất
chấp sự hụt hơi của doanh nghiệp. Không những thế, thiếu nguồn vốn để đầu tư phát
triển, Chính phủ phải tăng cường thu hút FDI, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất, ưu đãi
nhất để kêu gọi doanh nghiệp FDI vào Việt Nam. Ưu đãi tới mức nhiều khi quên mất,
chính các ưu đãi này đang bóp chết doanh nghiệp cùng ngành trong nước. Đúng, đã là
thị trường thì phải cạnh tranh: sòng phẳng và bình đẳng. Nhưng sòng phẳng và bình
đẳng tới mức đó thì thật khó tưởng tượng.
Chúng tôi cùng nhau củng cố lại Mô hình quản trị chiến lược của Rạng Đông trong
bối cảnh như vậy. Chúng tôi nhận thức sâu sắc những thách thức và áp lực từ mọi phía
nhưng đồng thời cũng nhận định đây là cơ hội vàng để Công ty bứt phá chuyển đổi.
Chuyển từ công ty chuyên sản xuất các sản phẩm chất lượng cao sang chất lượng có
đẳng cấp. Chuyển từ công ty chuyên bán sản phẩm lên cung cấp các giải pháp; từ công
ty dẫn đầu thị trường trong nước, vươn lên thành công ty có vị trí trong chuỗi cung ứng
toàn cầu, gia nhập vào thị trường G20, G7; nâng thương hiệu Rạng Đông từ quốc gia lên
tầm khu vực và quốc tế; chuyển công ty tập trung vào năng suất lao động và vốn sang
công ty tập trung gia tăng năng suất các yếu tố tổng hợp; chuyển từ tăng lợi nhuận sang
gia tăng giá trị và lợi nhuận bền vững.
Và hơn 6 tháng qua, chúng tôi cùng nhau, cùng toàn thể hơn hai nghìn con người
Rạng Đông từng bước cụ thể hóa và hiện thực hóa chiến lược này. Chúng tôi làm với
một niềm tin mãnh liệt: Lửa thử vàng, gian nan thử sức, khó khăn lớn chính là cơ hội
lớn, trong cuộc chiến không cân sức này chúng ta phải chiến thắng, đơn giản bởi vì
chúng ta không có quyền thất bại.
Nhưng điều thú vị nhất đối với tôi lại đến từ một góc độ khác. Xuyên suốt quá trình
đồng hành cùng TGĐ Nguyễn Đoàn Thăng và các anh chị trong ban lãnh đạo Công ty,
được tạo điều kiện tiếp xúc với nhiều thế hệ người Rạng Đông, được nghe và chứng kiến
nhiều câu chuyện, được theo dõi sự thăng trầm của Công ty qua từng thời điểm lịch sử
… tôi bỗng nhận ra Rạng Đông là một hiện tượng thật thú vị và đặc biệt.
3
Trong cuốn sách kinh điển về quản trị kinh doanh ”Từ tốt đến vĩ đại” xuất bản năm
2005, Jim Collins và nhóm nghiên cứu đã bỏ ra nhiều năm để đi tìm câu trả lời cho câu
hỏi: Điều gì đã giúp một công ty Tốt trở nên Vĩ đại? Nhưng thế nào là công ty Vĩ đại, họ
cho rằng: Vĩ đại là công ty liên tục trong suốt 15 năm sau khi nhảy vọt, có lợi nhuận cổ
phiếu tích lũy trung bình cao hơn thị trường trên 3 lần (Jim Collins, tr.22).
Rạng Đông có 26 năm liên tục phát triển, doanh thu năm sau cao hơn năm trước, có
năm cao gấp đôi (1990-1991), nhiều lần cao gần gấp rưỡi (1996-1997; 1998-1999;
2005-2007) (Hình 1). Tốc độ tăng trưởng doanh thu qua từng năm tính trung bình của
Rạng Đông trong suốt 26 năm từ 1990-2015 đặt mức 28,79%.
Doanh thu và tốc độ tăng trưởng doanh thu
3,000,000
2,500,000
2,000,000
1,500,000
1,000,000
500,000
0
120.00
100.00
80.00
60.00
40.00
20.00
0.00
Hình 1. Doanh thu và tốc độ tăng trưởng doanh thu của Rạng Đông giai đoạn
1991 - 2015
Đó cũng là một hiện tượng. Hiện tượng này càng có ý nghĩa hơn khi so sách với
tốc độ trăng trưởng GDP trung bình của Việt Nam và của ngành hàng tiêu dùng (do hạn
chế về số liệu nên chúng tôi chỉ có thể so sánh từ giai đoạn 2008- đến nay, Hình 2). Đi
cùng với đó là thu nhập bình quân hàng tháng của người lao động cũng liên tục tăng, tạo
niềm tin và động lực gắn bó lâu dài với công ty (Hình 3).
4
Tốc độ tăng trưởng: GDP, ngành hàng tiêu dùng, RAL
30.00
25.00
20.00
15.00
10.00
5.00
0.00
2008
2009
2010
RAL
2011
GDP
2012
TBN TD
2013
2014
2015
Hình 2. So sánh tốc độ tăng trưởng GDP, tốc độ tăng doanh thu ngành hàng
tiêu dùng và tốc độ tăng doanh thu của Rạng Đông giai đoạn 2008-2015
Việt Nam không phải là nước Mỹ, chuẩn mực của nước Mỹ khó có thể làm tiêu
chuẩn cho Việt Nam, nhưng cho dù có lấy các chuẩn mực của Mỹ thì Rạng Đông vẫn
hoàn toàn xứng đáng là một Hiện tượng đáng khâm phục. Đó là chưa kể đến bối cảnh
nền kinh tế Việt Nam từ năm 1961, nhất là từ sau công cuộc Đổi mới 1986 đến nay, đã
trải qua biết bao nhiêu thăng trầm, chuyển đổi. Không ít công ty thuộc thế hệ đầu của
nền công nghiệp nhẹ Việt Nam được thành lập cùng thời với Rạng Đông hiện nay đã thu
hẹp hoặc không còn hoạt động nữa. Trong khi Rạng Đông vẫn bình tĩnh tiến lên phía
trước và tự tin chuẩn bị cho mình chiến lược hội nhập sâu, sánh vai với đối tác, đối thủ
và bạn hàng quốc tế.
Chính những điều này đã hấp dẫn tôi, thôi thúc tôi đi tìm câu trả lời điều gì đã làm
nên Hiện tượng Rạng Đông?
Thu nhập bình quân người/tháng
12,000
10,000
8,000
6,000
4,000
2,000
0
70.00
60.00
50.00
40.00
30.00
20.00
10.00
0.00
-10.00
5
Hình 3. Thu nhập bình người/tháng và tốc độ tăng thu nhập bình quân giai
đoạn 1991-2015
3. Điều gì đã làm nên Hiện tượng Rạng Đông?
Với phương pháp nghiên cứu nhanh như đã trình bày ở trên, chúng tôi đã mạnh dạn
tìm kiếm và đã đạt được một số kết quả ban đầu.
Lịch sử phát triển mới của Rạng Đông từ năm 1990 đến nay, như tổng kết của TGĐ
Nguyễn Đoàn Thăng, có thể chia làm 4 giai đoạn chính, với những nét đặc trưng cơ bản
được trình bày trong Bảng 1.
Bảng 1. Các giai đoạn phát triển và yếu tố chính tạo nên sự thành công của
Rạng Đông
TT Các giai đoạn Đặc trưng, thành quả, sản phẩm Yếu tố chính tạo nên
phát triển
chủ lực
thành công
1
2
3
4
Giai đoạn 1
1990-1993
Chuyển từ một công ty bên bờ Tái cấu trúc nhân sự, tinh
vực phá sản lên thành công ty gọn bộ máy, tổ chức lại
làm ăn sinh lời và có tốc độ tăng sản xuất.
trưởng vượt bậc trên nền tảng
công nghệ và con người cũ
Sản phẩm chủ lực: Phích và
bóng đèn tròn
Giai đoạn 2
1994-1997
Chuyển từ một công ty phụ Đổi mới công nghệ sản
thuộc vào công nghệ và nguyên xuất, ứng dụng tiến bộ
vật liệu từ nước ngoài trở thành khoa học kỹ thuật, tăng
công ty làm chủ công nghệ sản năng suất lao động
xuất, làm chủ chuỗi sản xuất
kinh doanh xuyên suốt từ nhà
cung cấp tới thị trường
Giai đoạn 3
1998-2004
Chuyển từ công ty sản xuất nhỏ Làm chủ thị trường trong
sang công ty có năng lực sản nước, đầu tư có chọn lọc
xuất qui mô lớn, vươn lên dẫn cho nghiên cứu và phát
đầu thị trường nội địa, tiếp cận triển khoa học công
thị trường quốc tế cùng trình độ nghệ, chủ động hội nhập,
phát triển.
phát triển thị trường xuất
khẩu có định hướng
Giai đoạn 4
2005 đến nay
Hiện đại hóa toàn diện công ty Nâng tầm hệ thống quản
trên các phương diện cốt lõi: hệ trị hiện đại, làm chủ công
thống quản trị hiện đại, năng lực nghệ sản xuất tiên tiến,
khoa học công nghệ tiên tiến, hệ tham gia vào chuỗi cung
thống sản xuất ưu việt, đội ngũ ứng toàn cầu, đưa sản
chuyên nghiệp. Chuyển từ một phẩm công ty vào thị
công ty đẳng cấp quốc gia, tự tin trường G20, G7.
tiến lên đẳng cấp khu vực và
quốc tế
6
Qua quá trình phân tích các yếu tố giúp Rạng Đông chuyển đổi thành công qua các
cột mốc có tính bước ngoặc chúng tôi tạm thời có mấy phát hiện sau:
Phát hiện thứ nhất: Đức hy sinh của nhiều thế hệ đã làm nên hiện tượng Rạng
Đông
Để có một Rạng Đông hôm nay, nhìn lại 55 xây dựng, đặc biệt là 26 năm phát triển
liên tục, có thể thấy nổi bật lên một đặc điểm chung: Vào những thời điểm khó khăn
nhất, Rạng Đông luôn tìm thấy và sẵn có những thế hệ sẵn sàng quên mình vì công ty.
Họ là những người lãnh đạo, khi công ty thực hiện tinh giảm biên chế sẵn sàng xin nghỉ
để làm gương. Họ là những kỹ sư trẻ làm việc quên cả tuổi thanh xuân và những cám dỗ
của đời thường chỉ đau đáu làm sao nhanh chóng làm chủ công nghệ, đưa dây chuyền
vào vận hành đúng tiến độ và hiệu quả … Họ là cả một tập thể nhiều năm liền sẵn sàng
không nhận thưởng để góp cho công ty vay vốn đầu tư đổi mới công nghệ... Chúng tôi
gọi chung đặc điểm này là đức hy sinh của người Rạng Đông.
Nhưng tại sao người Rạng Đông lại sẵn sàng hy sinh như vậy? Mà không phải một
mà nhiều thế hệ nối tiếp nhau xuyên suốt chiều dài 55 năm qua?
Phát hiện thứ hai: Niềm tin vào sự anh linh của Bác Hồ và năng lực của các cấp
lãnh đạo là điểm tựa cho người Rạng Đông sẵn sàng hy sinh quyền lợi riêng vì mục tiêu
chung
Ngày đầu tiên đến Công ty, câu khẩu hiệu đặc trưng làm tôi nhớ mãi không thể
quên: “Phấn đấu để mãi mãi xứng danh Rạng Đông Anh hùng, có Bác Hồ!”. Anh hùng
thì hiểu rồi, nhưng tại sao lại có Bác Hồ? Tiếp xúc rồi tôi mới biết: người Rạng Đông tin
rằng từ ngày Bác Hồ về thăm công ty (28/04/1965) đến nay, năm nào Người cũng về
thăm lại Rạng Đông. 51 năm qua và rất nhiều năm tới nữa, nếu người Rạng Đông hàng
ngày nhớ và mong Bác, thi đua thực hiện tốt những điều Bác dặn thì năm nào Người
cũng về thăm. Niềm tin biến thành hành động, niềm tin đã giúp người Rạng Đông làm
nên kỳ tích không chỉ trong các cao trào thi đua mà kỳ tích ngay trong các hoạt động
hàng ngày. Niềm tin vào sự anh linh của Bác Hồ đã tạo nên nền tảng tinh thần vững
chắc cho Công ty.
Mỗi buổi sáng, không kể ngày nắng hay mưa, khoảng 7h15 nếu bạn đến Rạng
Đông đi qua vườn hoa ở trung tâm của Công ty, bạn sẽ thấy một người đàn ông, dáng
dong dỏng cao, đang thắp hương và đứng trầm ngâm trước tượng đài Bác Hồ. Có lần
không tránh được tò mò tôi hỏi anh: “Sáng nào thắp hương cho Bác, anh đều trầm ngâm
rất lâu, anh cầu xin Bác điều gì thế?” Anh chỉ cười độ lượng không trả lời… Lâu dần tôi
cũng lờ mờ đoán được, chắc anh báo cáo với Bác công việc hàng ngày, hoặc đơn giản
chỉ là đứng lặng yên bên cạnh người thân của mình, không nghĩ gì cụ thể, chỉ để thấy
tâm hồn bình an, thanh thản, điềm lành cho một ngày làm việc mới. Và điều quan trọng
hơn, mọi người nhìn thấy anh đứng đó, bên Bác, họ sẽ an lòng hơn, vững tin hơn. Và
anh đã trở thành một phần niềm tin của người Rạng Đông. Nói rộng hơn, người Rạng
7
Đông tin vào các thế hệ lãnh đạo tài năng và tâm huyết, đủ sức chèo chống Công ty vượt
lên mọi hoàn cảnh khó khăn. Đó chính là hai vế không thể tách rời của niềm tin người
Rạng Đông.
Tuy nhiên, để tồn tại và phát triển trong môi trường biến động liên lục, niềm tin và
tinh thần thôi chưa đủ, vậy hành động nào đã giúp Rạng Đông thành công?
Phát hiện thứ 3: Thành công do lựa chọn
Nhìn lại lịch sử 26 năm liên tục phát triển, chúng tôi thấy, bí quyết thành công của
ban lãnh đạo Rạng Đông nằm ở sự lựa chọn chiến lược phù hợp với hoàn cảnh.
Vào thời kỳ đầu của đổi mới, khi đất nước nằm trong cấm vận, các nguồn lực cạn
kiệt, Công ty phải ngừng sản xuất nhiều tháng liền, không có tiền trả lương chứ đừng nói
đến vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu, công nhân dư thừa, năng suất lao động rất thấp…
Rạng Đông đứng trước hai sự lựa chọn: hoặc đóng cửa nhà máy hoặc cải tổ để tồn tại.
Rạng Đông chọn cách thứ hai: Tinh giảm biên chế, tổ chức lại sản xuất, thay đổi cơ chế
quản lý. Vẫn con người đó, máy móc thiết bị đó, trình độ công nghệ và quản lý đó nhưng
với cơ chế mới, tinh thần mới – Rạng Đông đã nhanh chóng chấn chỉnh sản xuất, bứt phá
vươn lên, như người ốm vừa khỏe lại, là phẳng phiu chiếc áo cũ nhàu, đường hoàng
bước vào thương trường.
Ở giai đoạn thứ hai, đất nước bắt đầu hội nhập, trong khi nhiều doanh nghiệp tận
dụng cơ hội mở cửa, tập trung phát triển thị trường, Rạng Đông lại đầu tư chiều sâu cho
đổi mới khoa học công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, đưa Công ty từ chỗ phụ thuộc
vào công nghệ và nguyên vật liệu từ nước ngoài trở thành công ty làm chủ công nghệ
sản xuất, làm chủ chuỗi sản xuất kinh doanh xuyên suốt từ nhà cung cấp tới khách hàng.
Ở giai đoạn thứ ba, khi đất nước hội nhập sâu hơn vào kinh tế thế giới, doanh
nghiệp đua nhau tìm đường xuất khẩu bằng mọi giá, xem như là đây con đường duy nhất
đúng để tồn tại và phát triển, Rạng Đông đã lựa chọn một hướng đi khác: Phát triển thị
trường nội địa, đổi mới và làm chủ công nghệ sản xuất qui mô lớn. Lựa chọn này đã giúp
Công ty trụ vững ở thị trường trong nước, củng cố đưa thương hiệu Rạng Đông thành
thương hiệu được yêu mến trong lòng người tiêu dùng Việt Nam.
Ở giai đoạn thứ tư, đất nước hội nhập toàn diện, Rạng Đông cổ phần hóa – đổi mới
căn bản cơ chế tổ chức, giải phóng các nguồn lực, tạo bước bứt phá mạnh mẽ. Rạng
Đông lựa chọn mục tiêu phát triển bền vững, tập trung nâng cao giá trị gia tăng và năng
suất các yếu tố tổng hợp. Hiện đại hóa toàn diện công ty trên các phương diện cốt lõi từ
hệ thống quản trị hiện đại, năng lực khoa học công nghệ tiên tiến, hệ thống sản xuất ưu
việt, đến đội ngũ chuyên nghiệp, tận tâm, tự lực, tự cường, tự trọng và trung thực. Quyết
tâm chuyển Rạng Đông từ một công ty đẳng cấp quốc gia, tự tin tiến lên đẳng cấp khu
vực và quốc tế.
Có thể thấy, qua mỗi chặng đường, các lựa chọn mang tính chiến lược đã giúp
Rạng Đông thành công. Vấn đề là Lãnh đạo Công ty đã làm thế nào và dựa vào đâu để
đưa ra được các lựa chọn này?
8
Phát hiện thứ 4: Lựa chọn phải dựa trên lợi thế so sánh tham chiếu trong khung
không-thời gian thực
Về cơ bản thì ai cũng biết, để cạnh tranh được trước hết cần phát hiện các lợi thế so
sánh, các lợi thế này thường có mối liên hệ chặt chẽ với năng lực cốt lõi. Từ lợi thế so
sánh, sẽ phát triển thành lợi thế cạnh tranh. Nhưng cái khó nằm ở chỗ, những thứ chúng
ta tìm thấy có thực sự là lợi thế so sánh không? Bởi cùng là một đặc điểm với đối thủ
này là lợi thế, với đối thủ khác lại là thất thế; tại thời điểm này là lợi thế, vào thời điểm
khác thì không; với địa điểm này là lợi thế, địa điểm khác lại không? Vì vậy, lợi thế so
sánh là một khái niệm động trong một khung không – thời gian thực. Cái giỏi của người
lãnh đạo là biết lựa chọn đúng lợi thế tham chiếu trong khung không - thời gian phức
hợp này. Ví dụ, như ngay thời điểm hiện tại, khi quá trình hội nhập đang chuyển sang
một giai đoạn mới với vô vàn thách thức. Lợi thế so sánh của Công ty sẽ nằm ở đâu?
Công nghệ, vốn, con người, cơ chế, thị trường hay sản phẩm? Trong bối cảnh cạnh tranh
mới với các đối thủ khu vực và quốc tế, Rạng Đông về cơ bản yếu hơn về mọi mặt,
chúng ta chỉ còn có thế mạnh là yếu tố con người. Lợi thế này cần được đặt trong khung
không – thời gian để tham chiếu. Con người chúng ta yêu lao động, sáng kiến nhưng
thiếu kỷ luật, kỷ cương; thích nghiên cứu nhưng thiếu kiên nhẫn để đi đến kết quả cuối
cùng; cần chuyên nghiệp nhưng ưu tùy tiện… Chỉ có con đường trở nên chuyên nghiệp
hơn, kỷ luật hơn, sáng tạo hơn và cống hiến hơn thì chúng ta mới có thể dành lợi thế.
Công ty đã lên lộ trình từng bước nhỏ 2016-2017, 2018-2020 để biến lợi thế đó thành
năng lực cạnh tranh thiết thực. Đó là cách lựa chọn và phát triển lợi thế cạnh tranh trong
khung không thời – gian thực.
Để mô phỏng quá trình này, chúng tôi xin mượn tạm khái niệm trong hình học
Minkowski về không – thời gian 4 chiều, với thời gian là chiều thứ tư, kết với 3 chiều
còn lại của không gian tạo thành một hệ qui chiếu thống nhất liên tục. Nói hình ảnh như
vậy để thấy rằng, muốn phát triển phải đổi mới, cách tân, cải cách. Nhưng đổi mới, cải
cách phải phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh. Qui mô của cách tân phải phù hợp với
năng lực thực hiện. Đổi mới dựa trên tham vọng thuần túy, duy ý chí về cơ bản là khởi
đầu của thất bại. Do đó, xuyên suốt quá trình đổi mới nổi bật lên vai trò quyết định của
người lãnh đạo. Vậy phẩm chất gì đã giúp lãnh đạo Rạng Đông thực hiện chuyển đổi
thành công?
Phát hiện thứ 5: Phẩm chất quan trọng nhất của nhà lãnh đạo chuyển đổi là hài
hòa giữa sáng tạo và kỷ luật; giữa nhân trị và kỹ trị
Trong cuốn sách xuất bản gần đây nhất cũng của Jim Collins “Vĩ đại do lựa chọn”
(NXB Trẻ, 2015), tác giả đã bỏ ra 9 năm để đi tìm câu trả lời cho câu hỏi: Tại sao một số
công ty sống sót và phát triển thịnh vượng qua những bất ổn, hỗn loạn và may rủi của
môi trường kinh doanh? Còn nhiều công ty khác thì không. Cuốn sách đã chỉ ra nhiều
phát hiện mới thú vị, riêng tôi đặc biệt chú ý tới những phát hiện về các phẩm chất của
các nhà lãnh đạo xuất sắc. Thứ nhất, không như chúng ta thường nghĩ, những nhà lãnh
đạo tốt nhất không hề liều lĩnh hơn, sáng tạo hơn hay có tầm nhìn xa trông rộng hơn so
với những nhà lãnh đạo các công ty so sánh. Thực ra thì các nhà lãnh đạo này chỉ kiên
9
định hơn, thực tế hơn và biết sợ hãi hơn. Thứ hai, đổi mới dường như không phải quân
chủ bài trong một thế giới bất ổn và hỗn loạn. Điều quan trọng hơn là khả năng điều
chỉnh quy mô của đổi mới, kết hợp tính sáng tạo với tính kỷ luật.
Kết hợp giữa sáng tạo - kỷ luật. Việc này nói thì dễ, nhưng thực hành rất khó, vì nó
cũng tương tự như việc dùng tay bên trái vẽ hình vuông và tay bên phải vẽ hình tròn
cùng một lúc. Sáng tạo thì thường vô kỷ luật, mà kỷ luật thì khó sáng tạo. Sáng tạo mà
kỷ luật, kỷ luật để sáng tạo, điều này đòi hỏi người lãnh đạo phải kết hợp nhuần nhuyễn
hai phẩm chất đối nghịch làm thành một. Nhờ đó họ có thể đưa ra được các quyết định
sáng suốt trong một khung không – thời gian cho phép. Nhờ đó họ có thể biết đâu là ranh
giới giữa nhân trị và kỹ trị. Nhân trị để thu phục lòng người, kỹ trị để con người tạo ra
kết quả mong muốn. Chúng tôi cho rằng đây là phẩm chất quan trọng nhất đã giúp các
nhà lãnh đạo Rạng Đông, đặc biệt là TGĐ Nguyễn Đoàn Thăng, chèo chống đưa con
thuyền Rạng Đông vượt qua các thời kỳ chuyển đổi, vững bước hội nhập quốc tế.
4. Khái quát Mô hình Rạng Đông
Những phát hiện trên có thể không hề mới với nhiều người, nhưng với chúng tôi,
sau sáu tháng đồng hành cùng tập thể Rạng Đông, thực sự có ý nghĩa. Chúng dẫn chúng
tôi tới suy nghĩ thường trực, liệu có công thức nào, mô hình gì mô tả được sự thành công
của Rạng Đông hay không? Nếu có và chúng ta thực sự tìm được nó thì đó là tài sản vô
cùng quý giá không chỉ của Rạng Đông mà của cả cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam –
những doanh nghiệp đang khát khao vươn lên, tìm được hướng đi vững chắc cho riêng
mình.
Dựa trên những thông tin và nhận thức chủ quan có được tại thời điểm hiện tại,
chúng tôi phác thảo tạm thời Công thức thành công của Rạng Đông (Hình 4).
Cộng hưởng giá trị - tạo nên sức mạnh
Giá trị
RĐ
Con
người
Phương thức
hành động
Lợi thế
so sánh
Niềm
tin
Tinh
thần
Mô
hình
Cơ chế vận
hành
Tự
KH, CĐ,
Cổ
đông,
Nhân
viên
Sở
hữu
tập
thể
Khung
không-
thời
gian
thực
Truyền
thuyết
có sức
sống
Đoàn kết
lực,Tự
cường
Cống
hiến
Cân bằng
các yếu tố
6 T
4 CÙNG
Hình 4. Phác thảo công thức thành công của Rạng Đông
Niềm tin của Rạng Đông được xây dựng trên một sự kiện thực. Sinh thời Bác Hồ về
thăm rất nhiều nơi, đến rất nhiều doanh nghiệp, nhưng tôi tin chắc rằng không nơi nào
10
trên mảnh đất Việt Nam này gìn giữ, lưu truyền sự kiện Bác về thăm trân trọng, bền bỉ
như ở Rạng Đông. Một chút tâm linh hòa quyện với tình cảm chân thực lớn dần theo
năm tháng đã đưa sự kiện này thành một truyền thuyết đầy sức sống trong lịch sử xây
dựng và phát triển Công ty. Từ niềm tin chuyển hóa thành Tinh thần. Tinh thần của Rạng
Đông thể hiện trong ba chữ: Tự lực, tự cường và cống hiến. Chính tính thần sẵn sàng
cống hiến này đã làm nên đức hy sinh của lớp lớp người Rạng Đông. Từ tinh thần sẽ tạo
nên cốt cách. Cốt cách của người Rạng Đông được gói gọn trong 6 chữ T: Tận tâm, tận
lực, tự giác, tự trọng, tự tin và trung thực. Những con người này thống nhất hành động
theo phương thức cốt lõi: Đoàn kết thông qua 4 CÙNG (xin mượn chữ của nhà văn Bắc
Sơn): CÙNG hướng nhìn, CÙNG ý chí, CÙNG tấm lòng, CÙNG quyền lợi. Cùng quyền
lợi – đó cũng là một trong những điểm đặc trưng của Mô hình sở hữu ở Rạng Đông.
Rạng Đông hiện nay là công ty cổ phần duy nhất ở Việt Nam khi người lao động thông
qua tổ chức công đoàn nắm giữ trên 50% cổ phần của Công ty. Họ thực sự là người chủ
công ty của mình. Tuy nhiên, tinh thần tốt, con người tốt, mô hình tốt nhưng thếu cơ chế
vận hành hợp lý thì đều không hiệu quả. Cơ chế vận hành của Rạng Đông là cân bằng
giữa các yếu tố: Cân bằng giữ kỹ trị và nhân trị; cân bằng giữa phát triển khoa học công
nghệ và khoa học quản trị; cân bằng giữa sáng tạo và kỷ luật; cân bằng 6 nhóm mục tiêu
BSC. Lợi thế so sánh được xác định từ sự cộng hưởng của tất cả yếu tố, dựa trên nền
tảng đánh giá năng lực cốt lõi, nhưng điều quan trọng là phải tham chiếu trong một
khung không - thời gian thực. Nguyên tắc này rất quan trọng vì doanh nghiệp chúng ta
về cơ bản là yếu toàn diện, năng lực cốt lõi rất ít và hiếm, vì vậy chúng ta sẽ không có
những lợi thế so sánh tĩnh. Khung tham chiếu sẽ giúp chúng ta tìm ra các lợi thế động
với từng thời điểm và bối cảnh cụ thể. Mục tiêu cuối cùng của doanh nghiệp là tạo ra giá
trị gia tăng, đem lại lợi ích cho các nhóm đối tượng khác nhau: khách hàng, cổ đông,
nhân viên và cộng đồng. Cuối cùng, theo chúng tôi, điều quan trọng nhất tạo nên sức
mạnh của Rạng Đông chính là quá trình cộng hưởng giá trị xuyên suốt trong toàn hệ
thống.
Xuất phát từ công thức trên chúng tôi mạnh dạn phác thảo mô hình Ngôi nhà Rạng
Đông (hình 5).
SỨC MẠNH CẠNH TRANH
LỢI THẾ SO SÁNH
CÂN BẰNG CÁC YẾU TỐ
MÔ HÌNH – CƠ CHẾ VẬN HÀNH
CÙNG
TẤM
LÒNG
CÙNG
HÀNH
ĐỘNG
CÙNG
QUYỀN
LỢI
CÙNG
CHÍ
HƯỚNG
CON NGƯỜI
NỀN TẢNG TINH THẦN
NIỀM TIN
TRUYỀN THUYẾT CÓ SỨC SỐNG
Hình 5. Ngôi nhà Rạng Đông
Kết luận
Trên đây là kết quả ban đầu của nhóm nghiên cứu. Hướng nghiên cứu này sẽ được
tiếp tục phát triển trong tương lai, với mục tiêu chung là tiếp tục tìm kiếm, phát hiện và
kiểm chứng, để tổng hợp thành mô hình, cách làm đặc thù của doanh nghiệp Việt Nam.
Mô hình và cách làm đó, có thể trở thành cơ sở để doanh nghiệp chúng ta, cũng như
Rạng Đông, tạo dựng được các lợi thế so sánh nhỏ trong khung không – thời gian thực,
từ đó phát triển thành các lợi thế cạnh tranh để vững bước trong môi trường cạnh tranh
toàn cầu.
Ngôi nhà Rạng Đông là bước khởi đầu, cũng là món quà mà nhóm nghiên cứu kính
tặng Người Rạng Đông nhân dịp Kỷ niệm 56 năm ngày thành lập. Chúng tôi kính chúc
Rạng Đông bền ý chí, vững niềm tin để xây dựng và phát triển Ngôi nhà của mình thật
vững chắc, thật ấm cúng, tràn ngập ánh sáng và tiếng cười hạnh phúc. Và chúng tôi sẽ
rất vui khi được đồng hành cùng Rạng Đông trong suốt con đường kiến tạo đầy thử
thách nhưng cũng thật vinh quang này.
Hà Nội, tháng 04 năm 2016
Danh mục tài liệu tham khảo
1. Jim Collins, 2005, Từ tốt đến vĩ đại, Tp.:HCM: Trẻ, 441 tr.
2. Jim Collins, Morten T. Hansen, 2015, Vĩ đại do lựa chọn, Tp.: HCM: Trẻ,
414tr.
3. Tài liệu của Công ty Cổ phần Bóng đèn phích nước Rạng Đông qua từng thời
kỳ.
12
12 trang
17820
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đi tìm câu trả lời cho hiện tượng Rạng Đông", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- di_tim_cau_tra_loi_cho_hien_tuong_rang_dong.pdf
