Đánh giá nguy cơ sức khỏe môi trường do phơi nhiễm với dioxin trong thực phẩm tại điểm nóng dioxin ở Đà Nẵng
ĐÁNH GIÁ NGUY CƠ SỨC KHỎE MÔI TRƯỜNG DO PHƠI NHIỄM VỚI
DIOXIN TRONG THỰC PHẨM TẠI ĐIỂM NÓNG DIOXIN Ở ĐÀ NẴNG
Trần Thị Tuyết Hạnh1,2, Lê Vũ Anh1,2, Nguyễn Ngọc Bích2, Nguyễn Việt Hùng3,4
1Bộ môn Sức khỏe môi trường, Trường Đại học Y tế công cộng
2Hội Y tế công cộng Việt Nam, Hà Nội.
3Trung tâm nghiên cứu Y tế công cộng và Sinh thái, Trường Đại học Y tế công cộng
4SwissTPH, ILRI, Sandec/Eawag
TÓM TẮT
Sân bay Đà Nẵng là căn cứ không quân lưu trữ số lượng lớn chất Da cam và các chất diệt cỏ khác trong
chiến dịch Ranch Hand 1961-1971 và hiện là một trong 3 điểm nóng ô nhiễm dioxin nghiêm trọng nhất tại
Việt Nam. Nghiên cứu này áp dụng Khung đánh giá nguy cơ sức khỏe môi trường (ĐGNCSKMT) để đánh
giá nguy cơ sức khỏe do phơi nhiễm với dioxin trong thực phẩm của người dân sống xung quanh điểm
nóng ô nhiễm dioxin sân bay Đà Nẵng. Quá trình ĐGNCSKMT có sự tham gia của các bên liên quan. Để
đánh giá phơi nhiễm, chúng tôi đã tổng hợp số liệu thứ cấp về nồng độ dioxin trong môi trường và thực
phẩm cũng như điều tra tần suất tiêu thụ thực phẩm và khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng
phơi nhiễm dioxin trong thực phẩm của 400 hộ gia đình đã được triển khai tại 4 phường nghiên cứu. Kết
quả cho thấy nếu tiêu thụ thực phẩm tự nuôi trồng tại địa phương như cá, cua, tôm, ốc nước ngọt, thịt gà
và vịt chăn thả tự do ở khu vực trong và xung quanh sân bay thì người dân sống tại 4 phường có nguy cơ
cao phơi nhiễm với dioxin trong thực phẩm do có mức tiêu thụ dioxin hàng ngày vượt xa giới hạn mà Tổ
chức Y tế thế giới đưa ra (1-4pg/kg/ngày). Dựa vào kết quả ĐGNCSKMT này, một chương trình can thiệp
theo cách tiếp cận Y tế công cộng đã được triển khai năm 2010 – 2011 nhằm giảm thiểu nguy cơ phơi
nhiễm dioxin cho người dân tại địa bàn nghiên cứu.
Từ khoá: Đánh giá nguy cơ Sức khoẻ môi trường; dioxin; điểm nóng dioxin, sân bay Đà Nẵng.
thư ở người và được phân loại vào nhóm Nhóm
I các chất gây ung thư [ꢀ]. Bên cạnh bệnh ung
thư, phơi nhiễm với dioxin cũng dẫn đến các
vấn đề nghiêm trọng về sinh sản, phát triển và
nhiều tác động sức khỏe nghiêm trọng khác [3]
[4]. Các mẫu đất, bùn và đặc biệt một số loại
thực phẩm địa phương và các mẫu máu của
người dân tại một số phường gần sân bay Đà
Nẵng có nồng độ dioxin cao, vượt các tiêu
chuẩn hiện hành trên thế giới về nồng độ dioxin
cho phép trong môi trường và trong thực phẩm.
Các nghiên cứu khoa học trên thế giới cho
rằng dioxin trong thức ăn là nguồn phơi nhiễm
chính. Người dân ở các phường An Khê, Hòa
Khê, Thanh Khê Tây và Chính Gián là những
phường giáp với sân bay Đà nẵng có thể đã,
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Sân bay Đà Nẵng là căn cứ không quân của
Mỹ, nơi từng lưu trữ số lượng lớn chất da cam
và các chất diệt cỏ khác trong Chiến dịch Ranch
Hand 1961- 1971 và hiện là một trong 3 điểm
nóng ô nhiễm dioxin nghiêm trọng nhất tại Việt
Nam [1]. Sân Bay Đà Nẵng đã chú ý nhận được
rất nhiều quan tâm từ các chuyên gia môi
trường trong nước và quốc tế trong các thập kỷ
qua do mức độ ô nhiễm dioxin cao (đặc biệt là
chất ꢀ,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioxin, viết
tắt là ꢀ,3,7,8 TCDD). ꢀ,3,7,8 TCDD là chất độc
nhất thuộc họ dioxin và cũng là chất độc nhất
mà con người từng tạo ra được. Chất này đã
được chứng minh là tăng nguy cơ gây bệnh ung
*Tác giả: Trần Thị Tuyết Hạnh
Địa chỉ: Trường Đại học Y tế công cộng
Điện thoại: 04-6ꢀ66ꢀ3ꢀꢀ
Ngày nhận bài: 9/4/ꢀ013
Ngày gửi phản biện: 1ꢀ/4/ꢀ013
Ngày đăng bài: ꢀ8/6/ꢀ013
Email: tthꢀ@hsph.edu.vn
48
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
đang và sẽ chịu sự phơi nhiễm với dioxin cả nghiên cứu dịch tễ học trên người và các
nếu họ tiêu thụ các thực phẩm nuôi trồng, đánh nghiên cứu độc chất học trên động vật, các
bắt ở bên trong và xung quanh sân bay.
nghiên cứu trong ống nghiệm cũng được tổng
Nhận thấy rằng người dân sống tại 4 phường quan và trình bày trong bước này.
gần Sân bay Đà Nẵng đối mặt với nguy cơ sức
• Đánh giá liều-đáp ứng của dioxin: Nhằm
khỏe cao do phơi nhiễm với dioxin và từ kinh mục đích xác định mối quan hệ giữa phơi nhiễm
nghiệm ĐGNCSKMT, triển khai thành công và các đáp ứng do phơi nhiễm với dioxin, đặc
chương trình can thiệp Y tế công cộng giảm biệt là các đáp ứng bất lợi. Điều này có thể được
nguy cơ phơi nhiễm dioxin cho người dân sống đánh giá thông qua: mức độ đáp ứng (LD – liều
xung quanh sân bay Biên Hòa [5] [6], năm tử vong, LC – nồng độ tử vong và liều không
ꢀ009, Hội Y tế công cộng Việt Nam (VPHA) gây ra đáp ứng có hại quan sát được NOAEL);
cùng với Hội Y tế công cộng Thành phố Đà chỉ số điều trị và các mô hình nội suy dữ liệu
Nẵng đã đề xuất một chương trình can thiệp thực nghiệm liều cao với liều thấp có thể được
giảm nguy cơ phơi nhiễm với dioxin cho người ứng dụng trong môi trường. Bước này được
dân. Trước khi phát triển chương trình can thiệp thực hiện bằng cách thu thập và phân tích các
này, một nghiên cứu đánh giá nguy cơ sức khỏe dữ liệu có sẵn trong các tài liệu y văn trong
môi trường do phơi nhiễm với dioxin qua thực nước và trên thế giới về mối quan hệ liều- đáp
phẩm đã được tiến hành tại 4 phường An Khê, ứng của dioxin, đặc biệt là ꢀ,3,7,8- TCDD. Kết
Hòa Khê, Thanh Khê Tây và Chính Gián nhằm quả từ nghiên cứu độc học và dịch tễ về mối
đưa ra được các bằng chứng khoa học hỗ trợ quan hệ giữa liều – đáp ứng của dioxin sẽ được
cho việc phát triển chương trình giảm thiểu xem xét và tóm tắt.
nguy cơ một cách hiệu quả.
• Đánh giá phơi nhiễm: Bước này liên quan
đến việc xác định tần suất, mức độ, tính chất và
thời gian phơi nhiễm của người dân với dioxin.
Mức độ phơi nhiễm với dioxin của người dân
sống ở 4 phường này được đánh giá sử dụng số
liệu từ điều tra hộ gia đình (đối với các đánh giá
về kiến thức, thái độ, thực hành cũng như chế
độ ăn uống) và sử dụng số liệu thứ cấp về hàm
lượng dioxin trong môi trường, trong thực
phẩm, máu và các mẫu sữa. Ngoài ra, để ước
tính lượng dioxin từ thực phẩm, cần xác định
tương đối hàm lượng dioxin từ các nhóm thực
phẩm khác nhau, tần suất tiêu thụ và số lượng
thực phẩm khác nhau được tiêu thụ.
• Mô tả nguy cơ: Đây là bước cuối cùng
trong mô hình ĐGNCSKMT nhằm mục đích
tổng hợp các thông tin từ các bước xác định yếu
tố nguy cơ, đánh giá liều-đáp ứng, đánh giá
phơi nhiễm, mô tả nguy cơ đối với cá nhân và
cộng đồng do phơi nhiễm dioxin trong môi
trường, tính chất và mức độ nguy hiểm của
những ảnh hưởng sức khoẻ tiềm tàng, đồng thời
mô tả các giả định và những điểm không chắc
chắn trong suốt quá trình đánh giá nguy cơ.
II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu ĐGNCSKMT do phơi nhiễm
với dioxin tại 4 phường An Khê, Hòa Khê,
Chính Gián và Thanh Khê Tây - Đà Nẵng sử
dụng khung ĐGNCSKMT với các bước chính
sau đây, xem Hình 1 [7]:
• Xác định vấn đề: Đây là bước đầu tiên
trong khung ĐGNCSKMT, trong đó xác định
các vấn đề liên quan đến đánh giá nguy cơ.
Bước này được thực hiện bằng cách thu thập và
phân tích số liệu thứ cấp về mức độ ô nhiễm
dioxin ở Đà Nẵng, các can thiệp đã được thực
hiện, các bên liên quan tham gia vào chương
trình v.v. và các số liệu định tính sơ cấp tại điểm
nóng dioxin này (kết quả đã trình bày ở Mục 1
của bài báo này).
• Xác định yếu tố nguy cơ dioxin: Bước
này nhằm mục đích xác định những loại tác
động có hại lên sức khoẻ mà nguyên nhân có
thể do phơi nhiễm dioxin. Kết quả từ một số
nghiên cứu trong nước và trên thế giới, bao gồm
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
49
Xác định yếu
tố nguy cơ
Đánh giá liều
- đáp ứng
Hình 1. Các bước trong khung đánh giá nguy cơ SKMT và mối quan hệ giữa đánh giá và quản lý
nguy cơ (Nguồn: Australian enHealth Council 2004, dựa vào P/CCRARM 1997 và NRC 1983)
các phân tử bằng cách thay đổi hình dạng phân
tử và do đó thay đổi khả năng liên kết với chất
cảm thụ Ah [3].
III. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
3.1. Xác định yếu tố nguy cơ
3.1.2. Các tính chất lý-hóa của dioxin
Các chất thuộc nhóm dioxin có nhiều tính
chất vật lý giống nhau như ít hòa tan trong nước
nhưng hòa tan rất tốt trong dầu mỡ và các dung
môi hữu cơ. Chúng bám chắc vào các thành
phần hữu cơ có trong đất, nước và không dễ bay
hơi. Dioxin không phản ứng với ôxy, nước và
ít bị phân hủy bởi vi khuẩn nên chúng tồn tại
trong môi trường trong một thời gian rất dài.
Đây chính là lý do giải thích vì sao việc phun
rải chất diệt cỏ đã kết thúc cách đây hơn 40 năm
nhưng nồng độ của dioxin (phần lớn là ꢀ,3,7,8-
TCDD) ở nhiều điểm nóng ô nhiễm dioxin ở
Việt Nam như sân bay Đà Nẵng hiện vẫn còn
rất cao [1] [8] [9]. Những chất khó phân hủy
nhất trong môi trường chính là các chất có từ 4
nguyên tử clo trở lên [ꢀ] [10].
3.1.1. Độc tính của dioxin
Tất cả có 75 chất dioxin khác nhau còn gọi
là polychlorinated dibenzodioxin (PCDDs) và
các hóa chất này có độc tính khác nhau, chủ yếu
do con người tạo ra và tồn tại bền vững trong
môi trường trong thời gian dài [3]. Chỉ 7 trên
tổng số 75 chất trong họ dioxin là rất độc hại và
các chất này gây tác động lên sức khỏe bằng
cách liên kết với một phân tử phức tạp gọi là
aryl hydrocarbon hay chất cảm thụ "Ah". Mức
độ liên kết càng chặt chẽ thì độc tính càng cao.
Chất độc nhất trong nhóm này là ꢀ,3,7,8-tetra-
chlorodibenzo-p-dioxin hay ꢀ,3,7,8-TCDD,
chính là chất có khả năng liên kết chặt chẽ nhất
với Ah. Độc tính của dioxin cũng phụ thuộc vào
số nguyên tử clo và vị trí của nó trong phân tử.
Những chất có số nguyên tử clo trong mỗi phân
tử là 3 hoặc ít hơn 3 thì ít có độc tính giống
ꢀ,3,7,8-TCDD. Số nguyên tử clo trong phân tử
cũng như vị trí liên kết ảnh hưởng độc tính của
3.1.3. Sự tồn tại của dioxin trong môi
trường
Khi được thải vào môi trường, dioxin có thể
50
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
tồn tại trong đất, nước, không khí và thức ăn. vật, ví dụ trên chuột, 50% đến 90% dioxin trong
Trong không khí, dioxin thường bám vào các thức ăn được hấp thụ vào trong máu [15]. Theo
hạt lơ lửng, thường tồn tại trong không khí một nghiên cứu, một người đàn ông 4ꢀ tuổi tự
trong một thời gian dài, phát tán rộng rãi khắp nguyện uống 105 pg ꢀ,3,7,8-TCDD và hơn
nơi trên thế giới [ꢀ]. Trong đất, dioxin tồn tại 87% liều này đã được hấp thụ qua đường ruột
bền vững trong một thời gian dài. Thời gian bán [16]. Mức hấp thụ dioxin ở phổi cũng tương tự
hủy của dioxin ở bề mặt đất với độ sâu 0,1cm như ở ruột, còn hấp thụ qua da thì hạn chế. Chỉ
là khoảng 9 đến 15 năm. Ở độ sâu trên 0,1cm khoảng gần 1% dioxin được hấp thụ qua da khi
kể từ bề mặt, thời gian nàycó thể kéo dài ꢀ5 tới cơ thể phơi nhiễm qua đường da [ꢀ].
100 năm [11]. Dioxin là kị nước hydrophobic
Khi dioxin được hấp thụ vào trong cơ thể,
và tan tốt trong chất béo lipophilic, một khi hệ tuần hoàn giúp cho việc phân bố dioxin tới
được thải vào môi trường nước, dioxin thường các cơ quan trong cơ thể [15]. Vì dioxin không
tích tụ lại trong cơ thể sinh vật thủy sinh và với tan trong nước nên một khi được hấp thụ vào
nồng độ ngày càng tăng lên trong chuỗi thức ăn máu, dioxin chỉ tồn tại trong máu trong một thời
từ sinh vật phù du, tới cá tôm, cua, ngao, sò, ốc gian ngắn và sau đó tích tụ lại trong các mô mỡ
v.v. và tới con người. Nồng độ dioxin trong cá và gan [17]. Nghiên cứu của Schecter và cộng
cao gấp 100.000 lần nồng độ trong nước [3]. sự (ꢀ003) cho thấy nồng độ dioxin trong các
Nghiên cứu của Hatfield Consultants cho thấy mẫu mỡ là cao hơn nhiều so với mẫu thịt, ví dụ
nồng độ dioxin trong một số mẫu cá lấy ở các TEQ cho ngan vịt là ꢀ86–343 ppt trọng lượng
hồ trong và xung quanh Sân bay Đà Nẵng và ướt, trong khi trong mỡ là 536–550 ppt; đối với
Sân bay Biên Hòa là rất cao [1] [1ꢀ].
thịt gà thì nồng độ dioxin trong thị là 0,35–48
Các động vật ăn cỏ như trâu bò, dê và các gia ppt trọng lượng tươi còn trong mỡ gà là 0,95–
súc, gia cầm chăn thả tự do tại các khu vực ô 74 ppt; đối với cá thì nồng độ trong thịt cá là
nhiễm như gà vịt thường tích tụ dioxin với 0,19–66 ppt trọng lượng tươi còn trong mỡ cá
nồng độ cao [3] [13]. Nghiên cứu năm ꢀ003 cho là 3,ꢀ–15.349 ppt; và đối với cóc thì nồng độ
thấy nồng độ dioxin trong một số mẫu thực trong thịt cóc là 80 ppt trọng lượng tươi và
phẩm địa phương như thịt ngan, vịt (ꢀ76 ppt trong mỡ cóc là 11.765 ppt [13]. Thời gian bán
and 331 ppt trọng lượng ướt), thịt gà (0,031–15 hủy của dioxin trong cơ thể người thường dài
ppt trọng lượng ướt) và thịt cóc là 56 ppt trọng hơn trong cơ thể động vật, dao động khoảng
lượng ướt trong khi tiêu chuẩn cho phép thường ꢀ,1 đến ꢀ0 ngày hoặc khoảng từ 5,8 đến 14,1
dưới 0,1 ppt [13]. Trong cơ thể động vật, dioxin năm [15].
không được chuyển hóa và thải ra ngoài trong
phân hay nước tiểu mà tích tụ lại trong các mô
3.1.5. Dioxin và ảnh hưởng sức khỏe
Nhiều công trình nghiên cứu ghi nhận
mỡ. Khi con người tiêu thụ thịt, mỡ, sữa và các dioxin là một mối đe dọa cho môi trường, hệ
sản phẩm từ thịt, sữa động vật thì sẽ bị phơi sinh thái, sức khỏe con người và là thách thức
nhiễm với dioxin. Thông thường, rễ cây không lớn cho ngành y tế công cộng. Tổ chức Quốc tế
hấp thụ dioxin, trừ một số loài cây như bí ngô Nghiên cứu về Ung thư thuộc Tổ chức Y tế Thế
và cà rốt [14]. Như vậy, tại các điểm nóng giới đã công bố ꢀ,3,7,8-TCDD (chất độc nhất
nhiễm dioxin như sân bay Đà Nẵng thì cá, cua, trong nhóm dioxin) được xếp vào chất ung thư
ốc, tôm nước ngọt (đặc biệt là những loài sống Nhóm 1 – nghĩa là “chất gây ung thư ở người”
ở tầng đáy và có hàm lượng mỡ cao), thịt gà, và không có liều phơi nhiễm an toàn đối với
vịt, ngan, trứng, bí ngô và cà rốt chính là những dioxin [ꢀ]. Ngoài khả năng gây ung thư, nhiễm
loại thực phẩm nguy cơ cao.
3.1.4. Sự hấp thụ, phân bố, chuyển hóa và
đào thải dioxin trong cơ thể
dioxin cũng được cho là có khả năng gây ra một
loạt các vấn đề sức khỏe khác như rối loạn chức
năng sinh sản, phát triển, hệ thống miễn dịch và
Việc hấp thụ dioxin phụ thuộc vào đường có liên quan tới các đột biến gây dị dạng bẩm
phơi nhiễm, kích cỡ phân tử và khả năng hòa sinh ở trẻ, giảm khả năng sinh con, các vấn đề
tan của chất đó [ꢀ]. Ở các thí nghiệm trên động về phổi, da v.v. [3]. Viện Y khoa Mỹ cũng đã
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
51
thành lập Ủy ban đánh giá các bằng chứng lưu, sinh con nhẹ cân, bất bình thường về lượng
về phơi nhiễm dioxin và ảnh hưởng sức khỏe. tinh trùng và hiếm muộn; các chứng bệnh liên
Theo Viện này, đến thời điểm 9/ꢀ011 đã có đầy quan đến tâm thần, rối loạn thần kinh; rối loạn
đủ bằng chứng khoa học để kết luận “có mối đường tiêu hóa và nội tiết; các chứng bệnh về
liên quan” giữa phơi nhiễm dioxin và các bệnh miễn dịch; các chứng bệnh liên quan đến máu;
sau đây: ung thư máu (ung thư bạch cầu dòng các chứng bệnh liên quan đến hệ thống hô hấp;
lympho dạng mãn tính), ung thư mô mềm (bao bệnh lạc nội mạc tử cung; ảnh hưởng đến hệ
gồm tim), ung thư dạng không-Hodgkin, ung thống điều hòa tuyến giáp; gia
̉
m chư
́
c năng
đê vê
thư dạng Hodgkin và chứng mụn trứng cá do nghe; một sô vân đê vê măt; một sô
́
́
̀
̀
́
́
vân
́
̀
̀
Clo [4]. Một số bệnh khác như ung thư thanh xương...[4]. Như vậy, có rất nhiều bệnh hiện
quản, ung thư phổi, ung thư cuống phổi, ung chưa có đầy đủ bằng chứng khoa học để kết luận
thư tuyến tiền liệt, bệnh đau tủy được xếp vào là có liên quan đến dioxin hay không. Tuy nhiên,
nhóm “Chưa rõ ràng – co
vê môi liên quan” có nghĩa là có bằng chứng về không liên quan đến dioxin mà chỉ đơn thuần là
mối liên hệ, nhưng khả năng ảnh hưởng của các do hiện chưa có nghiên cứu khoa học đáng tin
yếu tố phụ và yếu tố ngẫu nhiên không thể loại cậy để đưa ra kết luận chính thức. Chi co một
bỏ [4]. Vì vậy các nghiên cứu khoa học giúp vân đề sức khỏe được xếp vào nhóm “có bằng
́
bă
̀
́
̣
́
điều này không có nghĩa là những bệnh kể trên
̀
́
̉
́
́
đánh giá đúng về mối liên quan giữa phơi chứng hạn chế/gợi ý không có mối liên quan”
nhiễm với dioxin và các bệnh trong nhóm này với phơi nhiễm dioxin, đó là tình trạng sẩy thai
là rất cần thiết.
Có nhiều bệnh bị nghi ngờ là có liên quan
tới dioxin nhưng các nghiên cứu khoa học hiện
ở phụ nữ sau khi phơi nhiễm với TCDD [4].
3.2 Đánh giá liều - đáp ứng
Các nghiên cứu về các tác động do phơi
“chưa có đầy đủ bằng chứng để kết luận” do có nhiễm với dioxin trên các động vật thí nghiệm
quá ít nghiên cứu và kết quả các nghiên cứu cho thấy dioxin gây ra nhiều tác động có hại,
chưa nhất quán, hay công trình nghiên cứu có bao gồm các ảnh hưởng nghiêm trọng lên gan
vấn đề về phương pháp, kém chất lượng, chưa và da, lên quá trình phát triển, lên các hệ thống
đạt các tiêu chuẩn khoa học. Những bệnh này thần kinh, miễn dịch và sinh sản. Bảng 1, liệt
bao gồm: ung thư mũi, ung thư xương khớp, kê một số tác động có hại của dioxin và ước
ung thư thực quản, ung thư da, ung thư vú, ung lượng liều trong cơ thể (body burden) gây ra các
thư tử cung, buồng trứng, ung thư tinh hoàn, tác động này trên các đối tượng thí nghiệm là
ung thư bàng quang, ung thư thận, ung thư tụy, khỉ, chuột và chuột nhắt.
ung thư não và hệ thần kinh; sẩy thai, dị tật bẩm
sinh ngoại trừ chứng nứt đốt sống, thai nhi chết
Bảng 1. Một số tác động do phơi nhiễm với dioxin [18]
Liều trong cơ
thể(ng/kg)
Loài
Tác động
Liều lượng
Nguồn trích dẫn
Khỉ
Khả năng bắt chước
~ 160 pg/kg/ngày
42*
Schantz (1989)
Khỉ
Viêm màng trong dạ con
Dị tật cơ quan sinh dục
Suy giảm miễn dịch
~ 160 pg/kg/ngày
200 ng/kg #
100 ng/kg #
64 ng/kg #
42**
73*
50*
28*
Rier (1993)
Chuột
Chuột
Chuột
Gray (1997a)
Gehrs (1998, 1997)
Gray (1997)
Giảm số lượng tinh trùng
Suy giảm miễn dịch (dễ
nhiễm virus)
Chuột nhắt
10 ng/kg #
10
Burleson (1996)
Liều trong cơ thể trung bình phổ biến ("mức nền")
~10
5ꢀ
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
Liều cơ thể ở loài gặm nhấm là khoảng 4 ng/kg
# Liều lượng đơn trong ngày mang thai
* Ước lượng liều trong cơ thể khi mang thai vượt mức nền
**Ước lượng liều trong cơ thể vượt mức nền
Tiêu chuẩn dioxin (TCDD và TCDD TEQ) dioxin nếu người mẹ bị phơi nhiễm với dioxin
trong đất ở các khu dân cư trên cơ sở trọng [19].
lượng khô ở một số nước như Đức, Nhật, Mỹ,
Nghiên cứu của Hatfield Consultants về
Canada và Hà Lan là 1000 pg/g TEQ. Một số nồng độ dioxin có trong một số loại thực phẩm
nước có tiêu chuẩn chặt hơn, ví dụ ở Thụy Điển tại điểm nóng dioxin sân bay Đà Nẵng cho thấy
là 10 pg/g TEQ. Đối với đất nông nghiệp, tiêu nồng độ dioxin trong một số thực phẩm là rất
chuẩn cho dioxin thường là <= 10 pg/g. Ví dụ cao, ví dụ nồng độ dioxin trong mẫu cá lấy ở hồ
tiêu chuẩn của Đức là 5pg/g, của Anh, Côlum- Sen bên trong sân bay là 33,ꢀpg/g (đối với thịt
bia, Canada và Hà Lan là 10 pg/g TEQ [3].
cá) và 3000pg/g (đối với mỡ cá), trong khi nồng
Theo Cục Bảo vệ Môi trường Mỹ USEPA độ dioxin tối đa trong thực phẩm thông thường
(1994), mức tiêu thụ dioxin 0,7pg TEQ/ngày là dưới 0,1 pg/g [13]. Tuy nhiên, cho đến thời
đối với một người lớn nặng 70kg, tương đương điểm này chưa có nghiên cứu nào đánh giá đầy
0,01pg TEQ/kg trọng lượng cơ thể/ngày được đủ nồng độ dioxin trong các loại thực phẩm tiêu
cho là chấp nhận được với nguy cơ bị ung thư thụ phổ biến ở các phường xung quanh sân bay
là 1 trên 1 triệu người phơi nhiễm. Năm 1998, Đà Nẵng. Nhiều loại thực phẩm được bán tại
Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra mức tiêu thụ hàng các khu vực này có thể không phải là thực phẩm
ngày chịu đựng được (Tolerable Daily Intake - địa phương mà có thể được nhập từ các khu vực
TDI) cao hơn hướng dẫn của USEPA. Theo khác với lượng dioxin có thể thấp hơn nhiều.
WHO (1998), TDI cho một người nặng 70kg là Năm ꢀ01ꢀ-ꢀ013, Trần Thị Tuyết Hạnh phối hợp
từ 1 cho tới 4pg/kg trọng lượng cơ thể/ngày. với Phòng thí nghiệm Dioxin của Bộ TNMT đã
Năm 1998, Tổ chức Đăng kiểm Độc chất và lấy mẫu các loại thực phẩm nuôi trồng, tiêu thụ
Bệnh tật (ATSDR) cũng đưa ra mức nguy cơ tối phổ biến trên địa bàn 4 phường can thiệp để có
thiểu (Minimum Risk Level – MRL) cho phơi đánh giá tin cậy hơn về mức phơi nhiễm của
nhiễm trong thời gian dài là 1 pg/kg trọng lượng người dân với dioxin trong thực phẩm trên địa
cơ thể/ngày.
3.3. Đánh giá phơi nhiễm
bàn.
Điều tra của Hội Y tế công cộng Việt Nam
Người dân sống ở 4 phường xung quanh sân (ꢀ009) trên một cỡ mẫu là 400 hộ gia đình ở 4
bay Đà Nẵng có thể phơi nhiễm với dioxin qua phường can thiệp cho thấy 88,5% HGĐ sử dụng
đường ăn uống, qua da và hít thở. Tuy nhiên, nước máy là nguồn nước chính cho mục đích
nghiên cứu cho thấy dioxin trong thức ăn là ăn uống. Trong số 46 hộ gia đình chưa có nước
nguồn phơi nhiễm chính [13]. Người dân ở 4 máy để dùng cho mục đích ăn uống mà vẫn phải
phường chịu sự phơi nhiễm với dioxin trong các sử dụng nước giếng khoan, giếng đào thì có tới
thực phẩm địa phương đặc biệt như gà, vịt, cá 8ꢀ,6% số hộ không áp dụng bất kỳ phương
nước ngọt đánh bắt ở khu vực các hồ ở bên pháp xử lý nước nào. Phần lớn người dân ở 4
trong và xung quanh sân bay [1] [9]. Mặc dù rễ phường (97,7%) không dùng thực phẩm tự nuôi
cây bình thường không hấp thụ dioxin [14], trồng. Trong toàn bộ 400 hộ khảo sát thì có 9
việc sử dụng rau xanh và cây trồng được canh hộ vẫn tiêu thụ các thực phẩm tự nuôi trồng,
tác trong và xung quanh khu vực sân bay cũng trong đó tập trung ở phường An Khê (6 hộ trên
dẫn đến nguy cơ cao phơi nhiễm với dioxin do tổng số 9 hộ). Trước can thiệp có ꢀꢀ,6% đối
dioxin trong đất có thể bám vào thân, lá, củ, quả tượng biết nguồn gốc thực phẩm chế biến thức
và chúng có thể không được rửa trôi hết trong ăn hàng ngày, 34,8% chỉ biết một số, còn 4ꢀ,6%
quá trình chế biến. Các trẻ sơ sinh, đặc biệt là đối tượng trả lời không biết. 69,6% đối tượng
trẻ bú mẹ trong thời gian mấy tuần đầu tiên sau điều tra trả lời là có quan tâm đến nguồn gốc
khi sinh có thể có nguy cơ cao phơi nhiễm với thực phẩm khi mua, còn lại 61(15,3%)
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
53
trả lời họ không quan tâm và 60 người (chiếm địa phương (đặc biệt là thịt gà, vịt chăn thả tự do,
15,1%) trả lời không biết. Yếu tố người dân quan các loài cá/động vật ăn ở tầng đáy và có hàm
tâm nhất khi mua thực phẩm chính là lượng mỡ cao như cá quả, cá trê, cá chạch, ốc …
“sạch/tươi/an toàn” với 86,7% tổng số người được đánh bắt ở các hồ bên trong và xung quanh sân
hỏi, tiếp đến là “ngon” chiếm 8%, “rẻ” chiếm 1%, bay) được cho là cũng rất cao. Lượng tiêu thụ
“bổ” chiếm 0,8% và “khác” chiếm 3,5%. Tỉ lệ có dioxin hàng ngày chịu đựng được (TDI) do WHO
thực hành dự phòng nhiễm độc dioxin qua thực đề xuất đối với một người nặng 70kg nằm trong
phẩm trước khi triển khai chương trình can thiệp khoảng từ 1pg đến 4pg TEQ/1 kg trọng lượng cơ
là 39,8%, tỉ lệ chưa thực hành phòng chống phơi thể/ngày hay (70pg đến ꢀ80pg/ngày) [ꢀ1]. Vì
nhiễm dioxin qua thực phẩm là rất cao (5ꢀ,9%) và người dân địa phương sinh sống tại các khu vực
7,3% trả lời không biết. Trong số những người đã gần sân bay có nguy cơ đã và đang phơi nhiễm
thực hiện phòng tránh phơi nhiễm dioxin, số với dioxin từ nhiều loại thực phẩm khác nhau (nếu
người trả lời đã thực hiện những giải pháp can họ tiêu thụ các thực phẩm nuôi trồng tại địa
thiệp đúng còn khá thấp. Cụ thể, tỉ lệ người tránh phương), và cũng có thể đã bị phơi nhiễm với
mua thực phẩm không rõ nguồn gốc chiếm tỷ cao dioxin qua đường da và hít thở nên tổng mức tiêu
nhất nhưng cũng chỉ mới đạt 5ꢀ,8%, các giải pháp thụ dioxin hàng ngày có nguy cơ cao vượt mức
khác như “hạn chế ăn cá, tôm, cua nước ngọt địa TDI theo khuyến cáo của WHO. Tuy nhiên, do
phương” đạt 15,7%, “lọc nước trước khi sử dụng” đến thời điểm này, chưa có điều tra cụ thể về nồng
đạt 11,9%, “hạn chế ăn bí ngô, cà rốt trồng tại địa độ dioxin trong thực phẩm và tần suất tiêu thụ
phương” đạt 3,1%, và “hạn chế ăn thịt mỡ, bộ đồ thực phẩm ở Đà Nẵng nên chưa tính được mức
lòng chăn nuôi tại địa phương” đạt 1,3%. Kết quả tiêu thụ hàng ngày đối với dioxin của người dân ở
cho thấy ꢀ4%, 19,5% và 9,8% người dân tiêu thụ 4 phường can thiệp. Sử dụng số liệu về nồng độ
thịt trâu bò, cá nước ngọt và trứng gà vịt hàng dioxin ở 4 loại thực phẩm có nguy cơ cao được
ngày. Bên cạnh đó, rau ăn là loại thực phẩm có lấy mẫu ở Biên Hòa (nơi có mức độ ô nhiễm
nguy cơ ô nhiễm thấp hơn nhưng cũng là loại thực dioxin tương tự Sân bay Đà Nẵng) và mức tiêu
phẩm tiêu thụ hàng ngày của đa số người dân thụ thực phẩm hàng ngày của người dânViệt Nam
(86,5%). Các loại thực phẩm có nguy cơ cao bị đối với các loại thực phẩm theo FAO, tác giả tính
nhiễm dioxin được người dân tiêu thụ hàng tuần được mức tiêu thụ dioxin hàng ngày của người
rất nhiều, như: trứng gà vịt (77,0%), thịt trâu bò dân vượt quá mứcTDI theo khuyến cáo củaWHO
(65,0%), thịt mỡ lẫn nạc (61,7%) và cá nước ngọt (Bảng ꢀ). Cũng cần nhấn mạnh rằng chỉ những
là 51,6% [ꢀ0].
thực phẩm địa phương chăn nuôi, đánh bắt tại khu
Các bằng chứng khoa học gần đây cho thấy vực bên trong sân bay và lân cận mới có khả năng
lượng dioxin trong đất và bùn tại sân bay Đà Nẵng nhiễm dioxin cao, còn thực phẩm nuôi trồng ở các
và một số khu vực lân cận vẫn cao, do đó mức độ phường khác hoặc nhập ở nơi khác về thì nồng độ
ô nhiễm dioxin trong các thực phẩm nuôi trồng tại dioxin chắc sẽ thấp hơn rất nhiều.
Bảng 2. Ước tính mức tiêu thụ dioxin hàng ngày theo kg thể trọng cơ thể nếu người dân tiêu thụ
thực phẩm nuôi trồng tại điểm nóng dioxin Biên Hòa
Mức tiêu thụ
dioxin từ thực
phẩm
Mức tiêu thụ
dioxin hàng ngày
theo kg thể trọng
cơ thể = C/50kg
(pg/kg/ngày)
Mức độ tiêu Nồng độ dioxin
thụ (g/ngày) trong thực phẩm
Loại thực phẩm
(A)*
(pg/g) (B)**
(pg/ngày)
(C = A x B)
Cá/các phần có thể ăn được
19
9,5- 66
180,5-1254
3,6- 25,1
Thịt gà
Thịt bò
Thịt lợn
Tổng
14
7
12-490
8,2-8,5
2,7-15
168-6860
57,4-595
137,7-765
545-9202
3,4- 137,2
1,1-11,9
51
2,8-15,3
10,9-189,5
54
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
Ghi chú:
* Giả định mức tiêu thụ từng loại thực phẩm tại Biên Hòa cũng tương tự như mức tiêu thụ từng loại
thực phẩm chung tại Việt Nam theo báo cáo của FAO năm 2002 [22]
* Nồng độ thấp nhất và nồng độ cao nhất ghi được trong 4 loại thực phẩm tại Biên Hòa
3.4. Mô tả nguy cơ
dựa trên số liệu thứ cấp về nồng độ dioxin trong
Nghiên cứu tổng quan các đặc tính sinh học một số mẫu môi trường, mẫu thực phẩm và sinh
và độc tính của dioxin (cụ thể là ꢀ,3,7,8-TCDD) phẩm với cỡ mẫu khả nhỏ và như vậy có thể
cho thấy rằng đây là một chất có khả năng gây không đại diện cho thực trạng ô nhiễm dioxin
ung thư ở người và nhiều tác động tiêu cực lên trong thực phẩm tại Thành phố Đà Nẵng. Hiện
sức khỏe bao gồm ung thư máu (ung thư bạch vẫn còn thiếu số liệu về nồng độ dioxin trong
cầu dòng lympho dạng mãn tính), ung thư mô tất cả các loại thực phẩm chính (cả nhập khẩu
mềm (bao gồm tim), ung thư dạng không- và được nuôi trồng tại địa phương) được bán và
Hodgkin, ung thư dạng Hodgkin và chứng mụn tiêu thụ ở 4 phường can thiệp để có thể tính
trứng cá do Clo [4]. Những bệnh được Viện Y được mức tiêu thụ dioxin từ tất cả các loại thực
khoa Mỹ xếp vào nhóm “Chưa rõ ràng – co
́
phẩm. Thông tin này và thông tin về nồng độ
băng chưng han chê vê môi liên quan”là: ung dioxin trong không khí, trong đất và nước là cần
̀
́
̣
́
̀
́
thư thanh quản, ung thư phổi, ung thư cuống thiết để tính toán tổng lượng dioxin mà người
phổi, ung thư tuyến tiền liệt, bệnh đa u tủy, một dân địa phương tiêu thụ hàng ngày từ tất cả các
số bệnh thần kinh cấp tính, tăng huyết áp, AL nguồn.
3.5. Sự tham gia của các bên liên quan,
amyloidosis, rối loạn chuyển hóa porphyrin
trong da, bệnh Parkinson, bệnh tiểu đường dạng truyền thông nguy cơ và tham vấn cộng đồng
II, bệnh thiếu máu cục bộ ở tim và chứng nứt đốt
sống trong các con em của cựu chiến binh [4].
Từ khi bắt đầu và trong suốt quá trình thực
hiện các hoạt động ĐGNCSKMT, Hội Y tế
Kết quả phân tích cho thấy nồng độ dioxin công cộng đã tham vấn nhiều bên liên quan bao
trong một số mẫu đất, bùn, một số loại thực gồm Văn phòng 33, Hội Y tế công cộng Đà
phẩm địa phương và mẫu máu của người dân Nẵng, các ban ngành liên quan tại Thành phố
địa phương sống xung quanh khu vực sân bay Đà Nẵng, Trung tâm Y tế dự phòng Thành phố
Đà Nẵng hiện vẫn còn rất cao [1] [9]. Không có Đà Nẵng và Quận Thanh Khê, Ủy ban Nhân
một liều phơi nhiễm an toàn đối với dioxin [ꢀ] dân cấp tỉnh, quận, phường và cộng đồng dân
nhưng TDI do WHO đề xuất cho một người có cư. Một cuộc hội thảo tham vấn cộng đồng cũng
trọng lượng 70 kg nằm trong khoảng từ 1pg tới đã được tổ chức tại Thành phố Đà Nẵng nhằm
4pg/kg trọng lượng cơ thể/ngày. Để có thể đạt trao đổi các kết quả đánh giá nguy cơ, tiếp thu
mức TDI này, người dân nên từ bỏ hoàn toàn các ý kiến góp về các kết quả đánh giá này cũng
hoặc chỉ tiêu thụ một lượng cực nhỏ các thực như cùng các bên liên quan xây dựng kế hoạch
phẩm nuôi trồng ở bên trong và xung quanh sân chi tiết cho chương trình quản lý nguy cơ giảm
bay như cá nước ngọt, vịt, gà nuôi thả v.v. Đối phơi nhiễm dioxin cho người dân địa phương.
với các hộ gia đình ở 4 phường An Khê, Hòa
Vì phơi nhiễm dioxin là một chủ đề rất nhạy
Khê, Chính Gián và Thanh Khê Tây, nếu sử cảm có thể có những tác động lớn đến chính trị,
dụng các thực phẩm tự nuôi trồng hoặc đánh bắt xã hội và kinh tế của Thành phố, nên các hoạt
ở bên trong và xung quanh sân bay Đà Nẵng thì động truyền thông nguy cơ đã được triển khai
sẽ có nguy cơ phơi nhiễm cao và lượng dioxin hết sức thận trọng. Cần lưu ý rằng không phải
họ tiêu thụ hàng ngày có nguy cơ vượt xa mức tất cả các thực phẩm tiêu thụ tại Thành phố Đà
TDI do WHO khuyến cáo.
Nẵng đều bị nhiễm dioxin ở mức cao mà chỉ có
các thực phẩm được nuôi trồng, đánh bắt tại các
khu vực ô nhiễm dioxin như các hồ ở bên trong
Các hạn chế và các điểm không chắc chắn
trong đánh giá nguy cơ
Một điểm hạn chế của hoạt động đánh giá sân bay Đà Nẵng và một số khu vực xung
nguy cơ này là việc đánh giá phơi nhiễm được quanh sân bay. Các hoạt động chăn nuôi gia súc,
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
55
gia cầm và cá cũng như canh tác bí đỏ và ngó người dân cần thực hiện các biện pháp để giảm
sen ở các khu vực này cần được tuyệt đối thiểu tối đa mức phơi nhiễm với chất độc này.
nghiêm cấm.
Vì vậy, năm ꢀ010, dựa trên các kết quả của hoạt
động đánh giá nguy cơ này, chương trình can
thiệp Y tế công cộng với cách tiếp cận đa ngành
đã được xây dựng, triển khai tại 4 phường xung
quanh sân bay Đà Nẵng nhằm làm giảm nguy
cơ phơi nhiễm dioxin qua thực phẩm cho người
dân sống gần sân bay.
Đây cũng là một ví dụ điển hình về áp dụng
phương pháp ĐGNCSKMT nhằm cung cấp
bằng chứng khoa học cho công tác quản lý nguy
cơ và là một cách tiếp cận mới trong lĩnh vực
Sức khỏe môi trường ở Việt Nam. Nhóm tác giả
hy vọng sẽ có nhiều nỗ lực nghiên cứu và đào
tạo về phương pháp đánh giá nguy cơ Sức khỏe
môi trường trong thời gian tới nhằm hỗ trợ quản
lý hiệu quả các nguy cơ Sức khỏe môi trường
mà Việt Nam đã, đang và sẽ đối mặt.
IV. KẾT LUẬN
Do các nghiên cứu công bố cho thấy người
dân sống ở các khu vực gần các khu căn cứ
quân sự cũ của Mỹ và các khu sân bay Đà Nẵng
và Biên Hòa có nguy cơ cao bị ảnh hưởng sức
khỏe nghiêm trọng nên nhiều hoạt động đã
được tiến hành nhằm xử lý và kiểm soát dioxin
tại các sân bay [ꢀ3]. Sau rất nhiều nỗ lực, tháng
8/ꢀ01ꢀ, Bộ Quốc phòng Việt Nam cùng cơ quan
phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) đã tiến
hành khởi công dự án “Xử lý môi trường ô
nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng” để xử lý
khoảng 73 nghìn mét khối đất và trầm tích
nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng. Tuy nhiên,
đây chỉ là 1 trong số 7 điểm nóng ô nhiễm
dioxin ưu tiên xử lý trên tổng số khoảng ꢀ8
điểm nóng dioxin tại Việt Nam. Để xử lý được
dioxin trong đất, bùn thường cần phải áp dụng
Lời cảm ơn
Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn Quỹ Ford
phương pháp xử lý ở nhiệt độ cao và thường rất Foundation, TS. Charles Bailey đã hỗ trợ tài
tốn kém. Ví dụ ước tính dự án “Xử lý môi chính cho việc triển khai nghiên cứu. Chúng tôi
trường ô nhiễm dioxin tại sân bay Đà Nẵng” có cũng cảm ơn những hỗ trợ của Hội Y tế công
tổng chi phí tối thiểu là 43 triệu USD. Như vậy, cộng Đà Nẵng, Đội Y tế Dự phòng quận Thanh
để tẩy độc được tất cả các điểm nóng dioxin tại Khê, các ban ngành liên quan tại địa phương,
Việt Nam, cần rất nhiều thời gian, nguồn lực và trạm y tế và UBND 4 phường An Khê, Hòa
sự hỗ trợ của các bên.
Khê, Chính Gián và Thanh Khê Tây, cùng các
Ngoài ra, cần phải nhấn mạnh rằng nỗ lực cộng tác viên và các hộ gia đình tại 4 phường
tẩy độc chỉ tập trung xử lý đất, bùn ô nhiễm trong quá trình thu thập số liệu. Cuối cùng,
dioxin ở bên trong sân bay, trong khi kết quả chúng tôi xin đặc biệt trân trọng cảm ơn các tác
của một số nghiên cứu gần đây cho thấy nồng giả của các công trình nghiên cứu đã công bố
độ dioxin ở trong đất, bùn ở khu vực xung trên các tạp chí khoa học mà chúng tôi đã sử
quanh bên ngoài sân bay hiện vẫn vượt tiêu dụng trong quá trình đánh giá nguy cơ.
chuẩn của nhiều nước trên thế giới dành cho đất
nông nghiệp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần.
Người dân và quân nhân cùng gia đình sống tại
các khu vực điểm nóng dioxin như sân bay Đà
Nẵng và Biên Hòa vẫn cần được tuyên truyền
đầy đủ về nguy cơ phơi nhiễm dioxin trong môi
trường và thực phẩm để có thể chủ động phòng
tránh phơi nhiễm dioxin. Không có ngưỡng
phơi nhiễm “an toàn” với dioxin và theo khuyến
cáo của WHO thì mức tiêu thụ hàng ngày “chịu
đựng được” của con người với chất độc này là
1-4pg/kg cơ thể/ngày (là một mức cực nhỏ) nên
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hatfield Consultants and Office of the Na-
tional Steering Committee 33 MONRE, Com-
prehensive
Assessment
of
Dioxin
Contamination in Da NangAirport, Viet Nam:
Environmental Levels, Human Exposure and
Options for Mitigating Impacts. ꢀ009.
ꢀ. InternationalAgency for Research on Cancer,
IARC Monographs on the Evaluation of Car-
cinogenic Risks to Humans, in Polychlorinated
56
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
Dibenzo-para-Dioxins and Polychlorinated
3. Center for Health Environment and Justice,
The American People’s Dioxin Report –
Technical Support Document. 1999, Envi-
ronment and Justice: Falls Church.
vironmental and Human Health Assessment
of Dioxin Contamination at Bien Hoa Air-
base, Vietnam. ꢀ011, Hatfield Consultants
and Office of the National Steering Commit-
tee 33.
4. Institute of Medicine Committee to Review 13.Schecter,A., et al., Food as a source of dioxin
the Health Effects in Vietnam Veterans of
Exposure to Herbicides, Veterans and Agent
Orange: Update ꢀ010. ꢀ011, National Acad-
exposure in the residents of Bien Hoa City,
Vietnam. Journal of of Occupational and En-
vironmental Medicine, ꢀ003. 45(8): p. 781–
788.
emy
Press:
Washington.
p.
and-Agent-Orange-Update-ꢀ008.aspx.
5. Tuyet Hanh, T.T., et al., Environmental
Health RiskAssessment of Dioxin Exposure
from contaminated soils into carrots, lettuce
and peas. Chemosphere, 1994. ꢀ9: p. ꢀ175-
ꢀ181.
through Foods in a Dioxin Hot Spot—Bien 15.Schecter, A. (1994) Dioxin and Health. 163-
Hoa City, Vietnam. Int. J. Environ. Res. Pub-
lic Health, ꢀ010. 7: p. ꢀ395-ꢀ406.
6. Vu Anh, L., et al., Knowledge, attitude and
practice of local residents at Bien Hoa City-
Vietnam on Preventing dioxin exposure
through foods. Organohalogen Compounds,
ꢀ008. 70: p. 000535-000538.
7. Australian enHealth Council, Environmental
Health Risk Assessment: Guidelines for As-
sessing Human Health Risks from Environ-
mental Hazards. ꢀ004, Department of Health
and Ageing: Canberra.
8. Stellman, J., et al., The extent and patterns of
usage of Agent Orange and other herbicides
in Vietnam. Nature, ꢀ003. 4ꢀꢀ: p. 681-687.
9. Hatfield Consultants, Assessment of Dioxin
197.
16.Gallo, M.A., Scheuplein, R.J., van der Heij-
nen, K.A., ed. Biological Basis for Risk As-
sessment of Dioxin and Related Compounds.
1991, Cold Spring Harbor Laboratory Press:
New York. ꢀ15-ꢀꢀ6.
17.Van den Berg, M., et al., The toxicokinetics
and metabolism of polychlorinated dibenzo-
p-dioxins (PCDDs) and dibenzofurans
(PCDFs) and their relevance for toxicity.
Crit. Rev. Toxicol., 1994. ꢀ4(1): p. 1-74.
18.Michalek, J.E., et al., Pharmacokinetics of
TCDD in veterans of Operation Ranch
Hand: 10-year follow-up. Journal of Toxicol-
ogy and Environmental Health, 1996. 47: p.
ꢀ09-ꢀꢀ0.
Contamination in the Environment and 19.Schecter, A., et al., Decrease in milk and
Human Population in the Vicinity of Da
Nang Airbase, Vietnam - Report ꢀ: Draft
Final Sampling Design. ꢀ006.
blood dioxin levels over two years in a
mother nursing twins: Estimates of de-
creased maternal and increased infant dioxin
body burden from nursing. Chemosphere
1996. 3ꢀ: p. 543-549.
10.Center for Health, Environment and Justice
The American People’s Dioxin Report –
Technical Support Document. 1999, Envi- ꢀ0.Vu Anh, L., et al., Knowledge, attitude and
ronment and Justice: Falls Church.
practices of local residents at four wards, Da
Nang City - Vietnam on preventing dioxin
exposure through foods. Organohalogen
Compounds, ꢀ010. 7ꢀ: p. ꢀ9-3ꢀ.
11.Paustenbach, D.L., et al., Recent develop-
ments on the hazards posed by ꢀ,3,7,8-tetra-
chlorodibenzo-p-dioxin in soil: implications
for setting risk-based cleanup levels at resi- ꢀ1.World Health Organization, Assessment of
dential and industrial sites. . Journal of Tox-
icology and Environmental Health, 199ꢀ.
36(103-149).
the Health Risks of Dioxin: Re-evaluation of
the Tolerable Daily Intake (TDI), Executive
Summary, Final Draft. 1998, European Cen-
tre for Environment and Health, International
Programme on Chemical Safety:
1ꢀ.Hatfield Consultants and Office of the Na-
tional Steering Committee 33 MONRE, En-
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
57
Geneva.
tion at Da Nang Airport: Environmental As-
sessment in Compliance with ꢀꢀ CFR ꢀ16.
ꢀ010, USAID Vietnam: Hanoi.
ꢀꢀ.FAO Statistics Division, Food Consumption
ꢀ000-ꢀ00ꢀ: Vietnam. ꢀ00ꢀ.
ꢀ3.USAID Vietnam, Environmental Remedia-
ENVIRONMENTAL HEALTH RISK ASSESSMENT OF DIOXIN IN FOODS IN DA
NANG DIOXIN HOT SPOT
3,4Љ
Tran Thi Tuyet Hanh1,2, Le Vu Anh1,2, Nguyen Ngoc Bich1,2,Nguyen Viet Hung
1Department of Environmental Health, Hanoi School of Public Health
2 Vietnam Public Health Association
3Center for Public Health and Ecosystem Research (CENPHER), Hanoi School of
Public Health
4Swiss TPH, ILRI, Sandec/Eawag
Da Nang Airbase served as a bulk storage four wards was conducted to provide data for
and supply facility for AO and other herbicides exposure assessment. Results showed that local
during the Operation Ranch Hand 1961-1971, residents who have been consuming local cul-
and is currently one of the three most severe tivated high risk foods, especially freshwater
dioxin hot spots in Vietnam. This study applies fish, snails, crabs, free range chicken, duck,
the Australian Environmental Health Risk As- pumpkin, and lotus caught/raised/harvested in-
sessment Framework aimed to assess the risk side or surrounding the Airbase would be at a
of dioxin exposure through foods for local res- very high risk. Their dioxin daily intake levels
idents living in An Khe, Hoa Khe, Chinh Gian would exceed the recommended tolerable daily
and Thanh Khe Tay wards, surrounding a se- intake level recommended by WHO (1-4
vere dioxin hot spot – the Da Nang Airbase. pg/kg/day). Followed this risk assessment, a
Various stakeholders were involved in the risk multi-approach risk reduction program was de-
assessment process, and related publications on veloped, implemented during ꢀ010-ꢀ011 to re-
dioxin characteristics, its toxicity, and the levels duce the risks of dioxin exposure for local
in the local soil, mud, foods, milk, and blood residents.
samples were reviewed. A food frequency and
Key words: Environmental health risk as-
knowledge - attitude – practice survey of 400 sessment; dioxin; dioxin hot spot, Da Nang Air-
randomly selected local households from the base.
58
Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXIII, số 4 (140)
11 trang
22320
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đánh giá nguy cơ sức khỏe môi trường do phơi nhiễm với dioxin trong thực phẩm tại điểm nóng dioxin ở Đà Nẵng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- danh_gia_nguy_co_suc_khoe_moi_truong_do_phoi_nhiem_voi_dioxi.pdf
