Báo cáo Đề tài Xây dựng bộ tình huống điển hình và áp dụng giảng dạy thử nghiệm học phần Luật môi trường tại trường Đại học Luật, Đại học Huế
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI
CẤP TRƯỜNG
Tên đề tài:
XÂY DỰNG BỘ TÌNH HUỐNG ĐIỂN HÌNH
VÀ ÁP DỤNG GIẢNG DẠY THỬ NGHIỆM HỌC PHẦN
LUẬT MÔI TRƯỜNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT,
ĐẠI HỌC HUẾ
Mã số: ĐHL-CB-07
CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI: THS. PHAN VĨNH TUẤN ANH
Thừa Thiên Huế, tháng 11 năm 2019
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI
CẤP TRƯỜNG
Tên đề tài:
XÂY DỰNG BỘ TÌNH HUỐNG ĐIỂN HÌNH
VÀ ÁP DỤNG GIẢNG DẠY THỬ NGHIỆM HỌC PHẦN
LUẬT MÔI TRƯỜNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT,
ĐẠI HỌC HUẾ
Mã số: ĐHL-CB-07
Xác nhận của cơ quan chủ trì đề tài
Chủ nhiệm đề tài:
ThS. PHAN VĨNH TUẤN ANH
Thừa Thiên Huế, tháng 11 năm 2019
DANH SÁCH CÁC THÀNH VIÊN THAM GIA ĐỀ TÀI
1. Phan Anh Thư, Trường Đại học Luật – Đại học Huế, thành viên.
2. Lê Thị Thùy Nhi, Trường Đại học Luật – Đại học Huế, thành viên.
3. Hồ Xuân Quang, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Thừa Thiên Huế, thành viên
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU................................................................................................................................ 1
1.Tính cấp thiết của đề tài ...................................................................................................... 1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ....................................................................................... 4
3. Mục tiêu đề tài .................................................................................................................... 8
3.1. Mục tiêu chung................................................................................................................ 8
3.2. Mục tiêu cụ thể ..............................................................................................................10
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ......................................................................................12
4.1. Đối tượng nghiên cứu ...................................................................................................12
4.2. Phạm vi nghiên cứu.......................................................................................................12
5. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................................13
Chương 1. ĐỊNH HƯỚNG CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU BỘ TÌNH HUỐNG ĐIỂN
HÌNH HỌC PHẦN LUẬT MÔI TRƯỜNG.................................................................14
1.1. Mục đích học phần Luật Môi trường và yêu cầu đối với việc nghiên cứu Bộ tình
huống điển hình học phần Luật Môi trường ......................................................................14
1.1.1. Mục đích học phần Luật Môi trường ................................................................... 15
1.1.2. Yêu cầu đối với việc nghiên cứu Bộ tình huống điển hình học phần Luật Môi
trường.....................................................................................................................................17
1.2. Các kỹ năng vận dụng trong giải quyết tình huống ...................................................20
1.2.1. Kỹ năng phát hiện vấn đề cần giải quyết.................................................................20
1.2.2. Kỹ năng lập luận ........................................................................................................21
1.2.3. Kỹ năng đặt câu hỏi ...................................................................................................23
1.2.4. Kỹ năng nghiên cứu hồ sơ vụ án ..............................................................................24
1.2.5. Kỹ năng soạn thảo văn bản .......................................................................................26
1.3. Hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến học phần...........................................27
1.4. Phương pháp tiếp cận và cách thức sử dụng Bộ tình huống điển hình trong giảng dạy
................................................................................................................................................31
1.4.1. Phương pháp tiếp cận Bộ tình huống điển hình......................................................31
1.4.2. Cách thức sử dụng Bộ tình huống điển hình trong giảng dạy ...............................33
Chương 2. TÌNH HUỐNG ĐIỂN HÌNH HỌC PHẦN LUẬT MÔI TRƯỜNG...43
2.1. Nhóm tình huống điển hình trong kiểm soát ô nhiễm môi trường...........................43
2.1.1. Cơ sở lý luận về kiểm soát ô nhiễm môi trường.....................................................43
2.1.2. Tình huống điển hình.................................................................................................47
2.2. Nhóm tình huống điển hình trong đánh giá môi trường............................................51
2.2.1. Cơ sở lý luận về đánh giá môi trường......................................................................51
2.2.2. Tình huống điển hình.................................................................................................53
2.3. Nhóm tình huống điển hình trong bảo tồn đa dạng sinh học....................................61
2.3.1. Cơ sở lý luận về bảo tồn đa dạng sinh học ..............................................................61
2.3.2. Tình huống điển hình.................................................................................................65
2.4. Nhóm tình huống điển hình trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên ............................70
2.4.1. Cơ sở lý luận về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.......................................................70
2.4.2. Tình huống điển hình.................................................................................................88
2.5. Nhóm tình huống điển hình trong xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp môi trường
................................................................................................................................................95
2.5.1. Cơ sở lý luận về xử lý vi phạm pháp luật về môi trường và giải quyết tranh chấp
do ô nhiễm môi trường gây ra .............................................................................................95
2.5.2. Tình huống điển hình...............................................................................................101
KẾT LUẬN........................................................................................................................107
DANH MỤC BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH CÓ HIỆU LỰC ĐƯỢC SỬ DỤNG ....109
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................................109
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xu hướng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế bên cạnh việc mang lại những cơ hội
lớn cho Việt Nam đối với quá trình phát triển, tăng trưởng và đạt được mục tiêu kinh
tế, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc
tế, gia nhập “sân chơi” này buộc chúng ta phải “thích ứng” tốt với các cơ chế, thách
thức mà nó mang lại, trong đó có cả vấn đề đào tạo nguồn nhân lực cung ứng cho xã
hội, chủ yếu là sinh viên đào tạo hệ chính quy tại các Trường Đại học, Cao đẳng trên
phạm vi cả nước. Rõ ràng, phương thức đào tạo cho người học buộc phải thay đổi
nhằm bắt kịp với xu hướng, đòi hỏi của xã hội hiện đại.
Từ lâu đời, hệ thống giáo dục tại một số quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt
Nam xem thuyết giảng là phương thức chính yếu trong việc truyền đạt kiến thức đến
người học. Xuất phát từ lợi thế vốn có của phương thức này chính là cũng một thời
gian, một lượng kiến thức lớn có thể được truyền dạy đến người học thông qua hoạt
động tiếp nhận kiến thức từ đối tượng này. Tuy vậy, điểm yếu cố hữu của thuyết
giảng chính là yếu tố “thụ động”. Cơ chế này được nhìn nhận rõ, ở phương pháp
thuyết giảng, hầu như chỉ là sự truyền đạt kiến thức, nền tảng lý luận “một chiều” từ
phía giảng viên, trong khi người học – vốn dĩ là trung tâm của hoạt động giảng dạy
chỉ đơn thuần thực hiện hoạt động tiếp nhận theo hướng “thụ động” và “đồng ý” với
tất cả các nội dung được truyền dạy thay vì phát sinh hoạt động “trao đổi” ý kiến,
làm rõ vấn đề. Kết quả là người học chú tâm ghi chép tất cả các kiến thức được trao
đổi, dựa trên những khuôn mẫu sẵn có thay vì tự sáng tạo ra để sử dụng, giải quyết
vấn đề. Trong những tình huống nảy sinh mang tính khác biệt với những kiến thức
được truyền dạy, mọi kỹ năng giải quyết tình huống của sinh viên dường như trở về
con số “0” khi yếu tố linh hoạt, sáng tạo, chủ động trong suy nghĩ đều bị triệt tiêu
bởi phương thức bị động này. Trong xã hội hiện đại, nhu cầu xã hội đã không còn
1
quá đề cao tầm quan trọng về khối lượng kiến thức lý luận nền tảng mà người học
thu nhận được mà chuyển sự quan tâm hàng đầu cho kinh nghiệm thực tiễn, đòi hỏi
về kỹ năng thực hành của người học, phương pháp thuyết giảng với hạn chế của nó
buộc phải được nhìn nhận rõ và thay thế bởi một phương pháp khác phù hợp hơn.
Vị thế, tính ảnh hưởng của các cơ sở đào tạo Đại học, Cao đẳng trên thế giới
được đánh giá thông qua sự thành công trong đào tạo nguồn nhân lực. Nói cách khác,
đào tạo được sinh viên tốt nghiệp có khả năng nhận biết, xử lý, giải quyết các tình
huống nảy sinh trên thực tiễn đời sống một cách linh hoạt và hiệu quả là mục tiêu
quan trọng trong hoạt động đào tạo của cơ sở giáo dục. Trên thế giới, có rất nhiều
cách thức được đề xuất, đưa vào áp dụng giảng dạy thử nghiệm và mang lại hiệu quả
cao, phương thức giảng dạy thông qua các tình huống điển hình là một trong số đó.
Tiếp cận rõ nét hơn, có thể xem Trường Đại học Harvard chính là nơi đặt nền móng
cho sự ra đời của phương pháp giảng dạy thông qua việc sử dụng các tình huống
điển hình khi người học được đặt vào vị trí của chủ thể trong tình huống để đưa ra
cách thức giải quyết vấn đề một cách hiệu quả nhất. Rất nhanh chóng, phương pháp
này cũng đã và đang được áp dụng tại các Trường Đại học, Cao đẳng lớn tại Việt
Nam và chứng minh ngày một hiệu quả tính ưu việt của nó tác động đến tính chủ
động, sáng tạo của sinh viên trong hoạt động đào tạo như thế nào. Phương pháp đào
tạo này đặc biệt phù hợp với phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ đang được áp
dụng rộng rãi tại Việt Nam hiện nay. Với cơ chế này, người học là trung tâm của
hoạt động tổ chức dạy – học, trong khi đó giảng viên chỉ đóng vai trò là người tạo
cảm hứng, đưa ra vấn đề cần giải quyết, còn câu hỏi làm thế nào, bằng cách thức nào
để lựa chọn cách thức giải quyết vấn đề cho phù hợp hay giải quyết thế nào cho tối
ưu là nhiệm vụ của sinh viên. Nói cách khác, sinh viên sẽ tự quyết định đến hiệu quả
của quá trình tiếp nhận kiến thức, tùy thuộc vào tính năng động của bản thân sinh
viên. Thông qua các tình huống điển hình được biên soạn, sinh viên không thể giữ
lối tư duy “thụ động” mà phải tự đặt mình vào tình huống để tự giải quyết vấn đề
2
một cách hiệu quả nhất, kết quả là sinh viên không chỉ dễ dàng nhận biết, ghi nhớ
các kiến thức được trang bị thông qua tình huống điển hình được tiếp cận mà còn có
khả năng linh hoạt, sáng tạo trong cách thức áp dụng các nền tảng lý luận đơn thuần
vào thực tiễn thay cho sự cứng nhắc mà phương pháp cũ mang lại.
Pháp luật được sinh ra, phản ánh ý chí của giai cấp thống trị, trở thành công cụ
quan trọng trong việc vận hành, tổ chức, quản lý nhà nước và xã hội theo một trật
tự, định huống trong khuôn mẫu thống nhất được thừa nhận trở thành quy tắc xử sự
mang tính bắt buộc chung đối với tất cả công dân trong xã hội. Cùng với sự phát
triển nhanh chóng của nền kinh tế - xã hội, các quan hệ xã hội cũng biến chuyển theo
hướng ngày càng phức tạp hơn. Điều này đặt ra yêu cầu cơ bản phải nảy sinh hoạt
động thường xuyên thay đổi, cập nhật hệ thống pháp lý để đảm bảo cơ chế vận hành,
quản lý xã hội đáp ứng xu hướng thời đại và mang tính hiệu quả. Với cơ chế luôn
thường xuyên phải đổi mới mang tính đặc trưng của pháp luật, đặt ra không ít những
thách thức đối với người học trong việc nắm bắt, cập nhật kịp thời các văn bản quy
phạm pháp luật, trên cơ sở đó vận dụng kiến thức lý luận nền tảng để giải quyết vấn
đề phát sinh. Chưa dừng lại, mỗi ngành luật trong hệ thống pháp luật lại hướng đến
điều chỉnh một hoặc một số các quan hệ xã hội đặc trưng với các phương pháp vận
hành khác nhau. Phương pháp học tập thông qua tình huống điển hình sẽ giúp sinh
viên trang bị được kỹ năng làm việc chủ động, sáng tạo để tìm kiếm, lập luận, áp
dụng các quy phạm pháp luật vào thực tiễn giải quyết tình huống. Bên cạnh đó, khi
tham gia với vai trò là chủ thể trực tiếp trong tình huống, kỹ năng tư duy, lập luận
nhạy bén của sinh viên cũng có cơ hội được tiếp cận, rèn giũa một cách tự nhiên và
hiệu quả.
Với mong muốn nâng cao chất lượng đào tạo cho sinh viên Trường Đại học
Luật, Đại học Huế, thông qua đề tài, nhóm tác giả muốn hướng đến thực hiện mục
tiêu thúc đẩy tinh thần làm việc, học tập chủ động sáng tạo của người học, sinh viên
không dừng lại ở hoạt động nắm bắt, tiếp cận các vấn đề pháp lý đơn thuần mà đòi
3
hỏi sinh viên phải nắm bắt, hiểu rõ ràng và có khả năng vận dụng kiến thức một cách
linh hoạt trên thực tế. Trên cơ sở xác định các kiến thức cần truyền đạt đến sinh viên,
giảng viên chủ động xây dựng các tình huống dựa trên “nguyên liệu” từ thực tiễn
đời sống hay các tình huống giả định để đưa ra, trao nhiệm vụ nghiên cứu, đề xuất
hướng giải quyết vấn đề cho người học. Trên cơ sở các tình huống thực tiễn được
cung cấp, người học sẽ tự đặt mình vào trong tình huống pháp lý đặt ra, bằng sự
nhận biết về các quyền và lợi ích chính đáng bị xâm hại, người học tự nhận biết, vận
dụng linh hoạt dựa trên các quy định của pháp luật để giải quyết vấn đề.
Xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn, nhóm tác giả nhận thấy việc thực hiện đề tài Xây
dựng bộ tình huống điển hình và giảng dạy thử nghiệm học phần Luật Môi trường
tại Trường Đại học Luật, Đại học Huế là hoàn toàn phù hợp với mục tiêu đào tạo
của Trường Đại học Luật, Đại học Huế, hướng đến việc nâng cao chất lượng đào tạo
cho sinh viên ngành Luật và ngành Luật Kinh tế. Tài liệu được biên soạn dưới dạng
câu hỏi và trả lời các vấn đề liên quan đến các tình huống tranh chấp thực tế phát
sinh trong quá trình bảo vệ và quản lý môi trường sinh thái, là tài liệu mang đến
thông tin thiết yếu cho người học, những người nghiên cứu về hệ thống pháp luật
Việt Nam nói chung, pháp luật về môi trường nói riêng.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài, nhóm nghiên cứu nhận ra hầu như chưa có
một công trình nghiên cứu nào có giá trị lý luận và thực tiễn về việc xây dựng bộ
tình huống điển hình về pháp luật Môi trường và đưa vào tiến hành giảng dạy thử
nghiệm cho sinh viên tại các Trường Đại học, Cao đẳng trên phạm vi toàn quốc. Cho
đến nay, đứng dưới góc độ tiếp cận đến các tình huống pháp lý điển hình phát sinh
trong lĩnh vực môi trường chỉ có công trình nghiên cứu “Bình luận khoa học và định
hướng giải quyết một số vụ tranh chấp môi trường điển hình” của tác giả Vũ Thu
Hạnh, Lê Hồng Hạnh được thực hiện năm 2012. Công trình được trình bày dưới góc
độ tiếp cận một số tình huống xung đột về quyền và lợi ích trong quan hệ về môi
4
trường. Thông qua công trình nghiên cứu, các tác giả đã tiến hành giải thích rõ nội
hàm các vấn đề lý luận chung về môi trường và tranh chấp môi trường; các đặc trưng
của tranh chấp môi trường; nguyên tắc trong giải quyết tranh chấp môi trường đến
vấn đề bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường gây ra. Trên cơ sở này, tác giả
nhóm nghiên cứu đưa ra các tình huống điển hình cùng các câu hỏi gợi mở cách thức
tiếp cận vấn đề, hướng người học tự chủ động tìm tòi, sáng tạo cho hướng giải quyết
vấn đề dựa trên nền tảng pháp lý được trang bị. Công trình có giá trị tham khảo trong
việc nghiên cứu, tham khảo nguồn tư liệu về các tình huống điển hình trong học
phẩn Luật Môi trường nói chung.
Công trình nghiên cứu có giá trị cho người học cũng như những nhà nghiên cứu
các vấn đề pháp lý nảy sinh trong quan hệ pháp luật môi trường, tuy nhiên lại chỉ
mới đề cập đến một khía cạnh nhỏ trong quan hệ pháp luật này, cụ thể chỉ mới tập
trung vào hoạt động giải quyết tranh chấp môi trường, góp phần giải quyết tốt đẹp
các quyền và lợi ích hợp pháp của cộng đồng dân cư dựa vào cơ chế bồi thường thiệt
hại ngoài hợp đồng. Với mục tiêu hướng đến là việc đưa đến cho người học một cái
nhìn toàn diện về các cơ chế pháp lý nảy sinh trong quan hệ pháp luật môi trường,
trên cơ sở đối chiếu với pháp luật thực định để có hướng giải quyết vấn đề hiệu quả,
bên cạnh công trình nghiên cứu đã được công bố về giải quyết các vụ tranh chấp
điển hình trong lĩnh vực môi trường, nhóm tác giả tìm hiểu, sưu tầm các tình huống
phát sinh trên thực tế, bản án, quyết định của Tòa án, trên cơ sở đó đưa ra những
bình luận về tính phù hợp, linh hoạt trong cách thức giải quyết với quy định của hệ
thống pháp luật thực định. Đây là những tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên
cứu, học tập cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật về môi trường. Những công trình
này nếu áp dụng vào giảng dạy sẽ có những ưu điểm và hạn chế sau:
- Về ưu điểm:
Thứ nhất, nâng cao tính thực tiễn của môn học. Sau khi đã được cung cấp các
kiến thức lý thuyết, thông qua bài tập tình huống, sinh viên sẽ có cái nhìn sâu hơn
5
và thực tiễn hơn về vấn đề lý thuyết đã được học. Thông qua việc xử lý tình huống,
sinh viên sẽ có điều kiện xâu chuỗi, kết nối các kiến thức được trang bị để vận dụng
linh hoạt các kiến thức đó vào thực tiễn.
Thứ hai, nâng cao tính chủ động, sáng tạo và sự hứng thú của sinh viên trong
quá trình học. Khác với việc tiếp thu lý thuyết một cách thụ động, khi được giao các
bài tập tình huống, các nhóm phải chủ động tìm kiếm và phân tích các thông tin để
đi đến giải pháp cho tình huống. Để đáp ứng được yêu cầu này, sinh viên phải chủ
động tư duy, thảo luận - tranh luận trong nhóm hay với giảng viên, tìm hiểu thêm về
lý thuyết, tài liệu tham khảo để đạt đến giải pháp.
Chính trong quá trình tư duy, tranh luận, bảo vệ và sửa đổi các đề xuất - giải
pháp của mình, sinh viên (hay nhóm sinh viên) đã tham gia vào quá trình nhận thức.
Sự tham gia tích cực đó đã góp phần tạo ra sự hứng thú và say mê học tập, sáng tạo
của sinh viên. Đây chính là lúc quá trình dạy và học tập trung vào học phương pháp
học, phương pháp tiếp cận, phân tích và tìm giải pháp chứ không chỉ giới hạn ở việc
học các nội dung cụ thể.
Thứ ba, nâng cao kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề,
kỹ năng trình bày, bảo vệ và phản biện ý kiến trước đám đông. Để giải quyết tình
huống, người học được yêu cầu làm việc trong nhóm từ 6-8 thành viên. Cả nhóm
cùng phân tích và thảo luận để đi đến giải pháp, sau đó trình bày giải pháp của mình
cho cả lớp. Lúc này người học tiếp thu được kinh nghiệm làm việc theo nhóm, chia
sẻ kiến thức, thông tin để cùng đạt đến mục tiêu chung. Các kỹ năng như trình bày,
bảo vệ và phản biện ý kiến cũng được hình thành trong bối cảnh này. Người học
cũng học được cách tôn trọng và lắng nghe ý kiến của người khác để làm cho vốn
kiến thức của mình phong phú hơn.
Thứ tư, giảng viên - trong vai trò của người dẫn dắt - cũng sẽ tiếp thu được rất
nhiều kinh nghiệm và những cách nhìn/giải pháp mới từ phía người học để làm
phong phú bài giảng và điều chỉnh nội dung tình huống nghiên cứu. Đây cũng là một
6
kênh quan trọng để giảng viên thu thập kinh nghiệm từ người học.
Thứ năm, các tình huống tốt có tính chất liên kết lý thuyết rất cao. Để giải quyết
tốt một tình huống, người học có thể phải vận dụng và điều chỉnh nhiều tập lý thuyết
khác nhau. Đây chính là lúc các lý thuyết rời rạc của một môn học được nối lại thành
bức tranh tổng thể. Ở mức độ ứng dụng cao hơn, người học không chỉ vận dụng kiến
thức của một môn học mà trong nhiều trường hợp phải vận dụng kiến thức của nhiều
môn học khác nhau.
- Về hạn chế:
Mặc dù có những ưu điểm nổi trội như trên nhưng trong Bộ tình huống điển
hình trong học phần Luật Môi trườngcũng có một số hạn chế nhất định.
Thứ nhất, Bộ tình huống không đề cập đến toàn bộ các quy định của pháp luật
trong hoạt động quản lý và bảo vệ môi trường sinh thái. Do xuất phát từ các vụ án
thực tiễn và được sắp xếp theo chủ đề cho nên chỉ giới hạn người học trong một số
quy phạm pháp luật nhất định.
Thứ hai, Bộ tình huống thể hiện chủ yếu quan điểm của tác giả thông qua việc
bình luận án mang đậm tính chất chủ quan, do vậy ở một góc độ nhất định, tính sáng
tạo của người học sẽ bị hạn chế, người học sẽ đi theo định hướng, quan điểm của
nhóm tác giả khi đưa ra những tình huống điển hình.
Với mục đích đào tạo nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao cho khu vực miền
Trung – Tây Nguyên và cả nước, chương trình đào tạo được áp dụng tại Trường Đại
học Luật, Đại học Huế hiện nay bên cạnh các nền tảng lý luận pháp lý đơn thuần còn
tập trung vào việc nâng cao năng lực, khả năng nhìn nhận, nắm bắt và giải quyết vấn
đề dựa trên các kiến thức lý luận được trang bị của người học. Bối cảnh toàn cầu
hóa, chủ trương thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước bên cạnh việc
mang lại những cơ hội lớn cho cơ chế tăng trưởng, thực hiện thành công các mục
tiêu kinh tế đã định sẵn, nhìn nhận vấn đề ở một khía cạnh khác, cơ chế này cũng
mang lại không ít những thách thức cho con người khi đe dọa đến chính môi trường
7
sống tự nhiên của chúng ta. Không phải đương nhiên mà môi trường hiện nay đang
là vấn đề vượt khỏi phạm vi biên giới của quốc gia, là vấn đề chung của cả nhân loại
thay vì là một thực trạng của một quốc gia cụ thể nào. Môi trường trong giai đoạn
hiện nay luôn ở trong tình trạng đáng báo động khi các giá trị sinh thái, chức năng,
tính hữu ích vốn có của các thành phần môi trường bị giảm sút, kéo theo những ảnh
hưởng đặc biệt nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của con người.
Nhìn nhận mối quan hệ gắn kết hữu cơ đặc biệt giữa con người và các giá trị sinh
thái, việc nhìn nhận và thể hiện rõ trách nhiệm đối với môi trường trong giai đoạn
hiện nay là hết sức cần thiết. Thông qua các tình huống điển hình phát sinh trong
lĩnh vực quản lý và bảo vệ môi trường sinh thái, sinh viên sẽ dễ dàng nắm bắt, tiếp
cận các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình tiếp cận, khai thác, sử dụng các
thành phần môi trường. Qua hoạt động nghiên cứu, bình luận, phân tích các bản án,
quyết định có hiệu lực của Tòa án, sinh viên có cơ hội rèn luyện các kỹ năng mềm
cần thiết khi đang ngồi trên ghế nhà trường trên cơ sở so sánh, đối chiếu, áp dụng
các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường vào giải quyết các tình huống thực
tiễn. Phương pháp này mang lại cái nhìn tổng quan, rõ rệt nhất cho sinh viên, nâng
cao hiệu quả đào tạo.
3. Mục tiêu đề tài
3.1. Mục tiêu chung
Các tình huống được đưa ra cho sinh viên tiếp cận trong phạm vi đề tài được
lấy chất liệu từ thực tiễn đời sống phát sinh hoặc các tình huống giả định mang tính
đặc trưng trong quan hệ pháp luật về môi trường. Các tình huống này được giảng
viên cung cấp cho sinh viên, thông qua những định hướng, gợi mở vấn đề từ phía
người giảng dạy, chính sinh viên là đối tượng đánh giá tính hợp lý, hợp pháp của các
quyết định, bản án của Tòa án, kết hợp với các kiến thức pháp lý được trang bị tự
giải quyết các vấn đề. Để thực hiện hoạt động này, sinh viên cần tự đặt mình vào
tình huống được đưa ra để hiểu, nắm bắt vấn đề và đưa ra hướng giải quyết phù hợp.
8
Với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về môi trường, cách thức giải quyết vấn đề
trong trường hợp này như thế nào? hay dưới góc độ là những chủ thể bị ảnh hưởng
quyền và lợi ích hợp pháp được pháp luật môi trường ghi nhận và có cơ chế bảo vệ,
làm thế nào để tự bảo vệ mình? ... là những vấn đề sinh viên sẽ phải tự giải quyết.
Nhiệm vụ “đóng vai” vào chủ thể tình huống kích thích tư duy không chỉ một cá
nhân mà thay vào đó, là vai trò của nhóm sinh viên. Cùng một vấn đề được đưa ra,
mỗi cá nhân dựa trên những nền tảng pháp lý được trang bị chung có cách nhìn, cách
tiếp cận vấn đề khác biệt, dẫn đến sự đa dạng trong việc đưa ra những phương thức
giải quyết tình huống. Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, sinh viên sẽ tự mình lựa chọn
ra phương thức giải quyết mà mình cho là tối ưu nhất, giải quyết tốt nhất 2 yêu cầu
quan trọng trong quan hệ pháp luật môi trường: hướng đến bảo vệ môi trường hiệu
quả và đảm bảo quyền con người được sống trong môi trường trong lành được ghi
nhận rộng rãi. Với phương thức học tập này, buộc sinh viên phải luôn trong trạng
thái tư duy, sáng tạo, vận dụng linh hoạt các kiến thức pháp lý để giải quyết vấn đề.
Các tiếp cận, quan điểm mang tính mới mẻ từ phía các sinh viên không chỉ giúp kích
thích sự hứng thú trong quá trình lên lớp của sinh viên mà còn tạo cơ hội cho giảng
viên tiếp cận các quan điểm mới, đôi khi là hướng giải quyết hợp lý và rất hiệu quả.
Trong quá trình thực hiện bộ tình huống điển hình trong quan hệ pháp luật môi
trường và đưa vào áp dụng giảng dạy thử nghiệm học phần Luật Môi trường tại
Trường Đại học Luật, Đại học Huế, các tác giả mong muốn hướng đến thực hiện
thành công các mục tiêu chung như sau:
Một là, nghiên cứu các quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam
trong quá trình quản lý và bảo vệ môi trường sinh thái.
Hai là, nghiên cứu và đánh giá các tình huống điển hình trong quá trình quản
lý, khai thác, sử dụng chức năng, tính hữu ích của các thành phần môi trường từ các
bản án, quyết định có hiệu lực pháp lý do các cơ quan nhà nước ban hành, tập trung
vào các vấn đề pháp lý phát sinh trong kiểm soát ô nhiễm môi trường, đánh giá môi
9
trường, bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên và các
hoạt động trong xử lý vi phạm pháp luật môi trường và giải quyết tranh chấp môi
trường.
Ba là, trên tất cả, các tác giả mong muốn đề tài trở thành nguồn tài liệu cần thiết
cho cả sinh viên và giảng viên trong trong quá trình nghiên cứu, giảng dạy và học
tập.
3.2. Mục tiêu cụ thể
Việc giảng dạy các học phần nói chung trong chương trình giáo dục đại học nói
chung, trong đó có học phần Luật Môi trường luôn hướng đến việc đặt ra những yêu
cầu đối với người học ở cả 3 góc độ: nội dung, kiến thức và kỹ năng. Dựa trên cơ sở
này, tiếp cận bộ tình huống điển hình nảy sinh trong quan hệ môi trường hướng đến
thực hiện các mục tiêu cụ thể gồm:
Thứ nhất, về nội dung.
Các tình huống điển hình được đưa ra tập trung vào các nhóm vấn đề sau:
+ Tình huống điển hình trong kiểm soát ô nhiễm môi trường
+ Tình huống điển hình trong đánh giá môi trường
+ Tình huống điển hình trong bảo tồn đa dạng sinh học
+ Tình huống điển hình trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên
+ Tình huống điển hình trong xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp môi trường
Với việc tìm hiểu, nghiên cứu các chất liệu thực tế về các tình huống phát sinh
trong lĩnh vực môi trường được ghi nhận trong các bản án, quyết định có hiệu lực
của các cơ quan được nhà nước trao quyền hướng đến xây dựng môi trường học tập
năng động, sáng tạo, học tập lý thuyết đi đôi với thực tiễn đời sống, “học đi đôi với
hành”, đáp ứng khả năng nhanh nhạy trong nhận diện, nắm bắt vấn đề mà xã hội
hiện đại yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao phải đáp ứng. Điều này hoàn toàn
phù hợp với sứ mạng Trường Đại học Luật, Đại học Huế đặt ra và hướng đến thực
hiện.
10
Thứ hai, về kiến thức.
Thông qua các tình huống điển hình phát sinh trong các nhóm vấn đề, sinh viên
cần đạt được những kết quả sau:
- Nắm và thông hiểu được những vấn đề nền tảng liên quan đến môi trường,
bảo vệ môi trường cũng như hành lang pháp lý về quản lý và bảo vệ môi trường sinh
thái;
- Nắm bắt được các nguyên tắc quan trọng trong quan hệ pháp luật về môi
trường, làm nền tảng điều chỉnh cho các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình
quản lý, tiếp cận, khai thác, sử dụng các thành phần môi trường;
- Nắm bắt và hiểu rõ bản chất của yêu cầu phát triển bền vững, hiểu rõ vai trò
chi phối của nguyên tắc này trong việc quản lý và bảo vệ môi trường;
- Nắm được các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường được ghi nhận
trong Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản điều chỉnh đặc thù các thành phần môi
trường như Luật Đất đai, Luật Tài nguyên nước, Luật Lâm nghiệp, Luật Đa dạng
sinh học cũng như các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành... Qua đó rèn luyện
khả năng đánh giá tính khả thi của các quy định đó trên thực tế.
- Nhận diện được các hành vi gây ra những hệ lụy tiêu cực đến môi trường sinh
thái cũng những hành vi tiềm tàng gây ra những nguy hại đối với việc suy giảm chức
năng, tính hữu ích của môi trường cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của cộng
đồng dân cư được bảo vệ;
- Nắm được các phương thức, cơ chế đặc thù trong giải quyết tranh chấp môi
trường, đáp ứng đồng thời khôi phục lại các giá trị sinh thái đã mất do ô nhiễm, suy
thoái, sự cố môi trường và bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của các chủ thể
bị ảnh hưởng từ hệ lụy môi trường.
Thứ ba, về kỹ năng.
Nếu như các kiến thức pháp lý đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tri
thức pháp lý, làm tiền đề cho việc định hướng, giải quyết vấn đề phù hợp với cách
11
xử sự được cộng đồng xã hội thừa nhận rộng rãi thì hệ thống các kỹ năng lại không
chỉ thiếu trong việc quyết định đến khả năng nhanh nhạy trong nắm bắt, giải quyết
linh hoạt các vấn đề trên thực tiễn. Áp dụng hiệu quả các tình huống điển hình trong
quá trình dạy – học học phần Luật Môi trường sẽ tạo điều kiện giúp sinh viên rèn
luyện các kỹ năng nghề nghiệp quan trọng gồm:
- Kỹ năng phát hiện vấn đề cần giải quyết;
- Kỹ năng lập luận;
- Kỹ năng đặt câu hỏi;
- Kỹ năng nghiên cứu hồ sơ vụ án;
- Kỹ năng soạn thảo văn bản.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài hướng đến thực hiện hoạt động nghiên cứu tập trung vào các đối tượng
chính cụ thể:
- Nghiên cứu hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam cũng như hệ thống pháp lý
quốc tế (Các Công ước, Điều ước quốc tế...) trong lĩnh vực môi trường
- Tiếp cận nội dung các bản án, quyết định có hiệu lực pháp lý trên thực tế của
cơ quan được nhà nước trao quyền; tiếp cận với các tình huống giả định mang tính
điển hình được đặt ra;
- Nghiên cứu, tiếp cận và học hỏi cách thức giải quyết tình huống thực tiễn phát
sinh, tiếp thu có chọn lọc các quan điểm nghiên cứu đã tồn tại.
- Tiếp cận, tìm hiểu, phân tích, đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm từ nhu cầu
của người học, người nghiên cứu.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Không gian nghiên cứu: Đề tài đưa ra các tình huống điển hình phát sinh trong
quan hệ pháp luật về môi trường, trên cơ sở đó tiến hành nghiên cứu và hướng tới
áp dụng, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu cho giảng viên và sinh viên trường Đại
12
học Luật, Đại học Huế.
- Địa bàn nghiên cứu: Áp dụng giảng dạy thử nghiệm và đánh giá kết quả tại
Trường Đại học Luật, Đại học Huế.
- Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu, đánh giá việc áp dụng hệ thống pháp luật
về môi trường từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 phát sinh hiệu lực điều chỉnh
đến tháng 9/2019.
5. Phương pháp nghiên cứu
Với các mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, trong quá trình tiến hành biên
soạn, áp dụng bộ tình huống điển hình và tiến hành giảng dạy học phần Luật Môi
trường tại Trường Đại học Luật, Đại học Huế, nhóm tác giả sử dụng đồng thời các
phương pháp chính sau:
- Phương pháp thu thập tài liệu: Đề tài tiến hành việc thu thập các thông tin,
tài liệu, văn bản pháp luật, các kết quả nghiên cứu và các bản án quyết định của Tòa
án, quyết định của các cơ quan quản lý nhà nước về vấn đề nghiên cứu.
- Phương pháp tổng hợp: Trên cơ sở các chất liệu nghiên cứu thu thập được,
nhóm tác giả tiến hành việc đánh giá, phân loại, chọn lọc các tình huống điển hình
đưa vào Bộ tình huống. Trên cơ sở đó, tùy thuộc vào đối tượng của hành vi xâm
phạm đến mà đưa các tình huống đó vào các nhóm hành vi cụ thể,tạo cơ chế thuận
tiện cho quá trình tiếp cận, nghiên cứu.
- Phương pháp điều tra, phỏng vấn, lấy ý kiến: Quá trình tập hợp, chọn lựa các
tình huống điển hình của nhóm tác giả chưa thể đáp ứng điều kiện cần và đủ để đánh
giá tính hiệu quả của quá trình giảng dạy, yếu tố đánh giá khách quan từ người học,
người nghiên cứu trở thành một nguồn quan trọng để đánh giá toàn diện vấn đề hiệu
quả áp dụng. Nhìn nhận vấn đề này, trong quá trình thực hiện Bộ tình huống điển
hình cũng như hoạt động tiến hành giảng dạy thử nghiệm trên thực tế, các tác giả
của đề tài tiến hành soạn thảo các bảng hỏi, thu thập ý kiến đánh giá khách quan của
các đối tượng khác nhau khi tiếp cận đến Bộ tình huống. Các câu hỏi tập trung làm
13
rõ các vấn đề gồm: cách thức sử dụng Bộ tình huống vào giảng dạy của giảng viên;
phương thức sử dụng Bộ tình huống của người học và những đánh giá khách quan
của người học về các ưu điểm mà Bộ tình huống mang lại cũng như những hạn chế
còn tồn tại cần khắc phục. Từ ý kiến thu thập được, trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc,
nhóm nghiên cứu có cơ sở vững chắc để tiến hành bổ sung, chỉnh sửa Bộ tình huống
điển hình sao cho việc áp dụng vào hoạt động giảng dạy đạt hiệu quả tốt nhất.
- Phương pháp xử lý thống kê: Trên cơ sở các ý kiến phản hồi thu thập được từ
các đối tượng sau quá trình tiếp cận nội dung Bộ tình huống điển hình, nhóm tác giả
sử dụng phương pháp thống kê trực quan, minh họa các kết quả phản hồi thông qua
các hình ảnh, biểu đồ để dễ dàng đánh giá, phân tích, nhìn nhận vấn đề.
Mỗi phương pháp trên đều đóng một vai trò quan trọng, thực hiện mục tiêu đề
tài hướng đến vì vậy, đề tài không áp dụng đơn lẻ một phương pháp nào mà thay
vào đó kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt các phương pháp để đạt được mục tiêu cụ
thể đặt ra.
Chương 1.
ĐỊNH HƯỚNG CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU BỘ TÌNH HUỐNG ĐIỂN HÌNH
HỌC PHẦN LUẬT MÔI TRƯỜNG
1.1. Mục đích học phần Luật Môi trường và yêu cầu đối với việc nghiên
cứu Bộ tình huống điển hình học phần Luật Môi trường
14
1.1.1. Mục đích học phần Luật Môi trường
Môi trường của nhân loại trong thế kỉ XXI đang trong tình trạng “báo động đỏ”
trên phạm vi toàn cầu khi liên tục các ảnh hưởng tiêu cực xảy đến, gây mất cân bằng
nghiêm trọng các hệ sinh thái, gây suy giảm đáng kể chức năng, tính hữu ích của các
thành phần môi trường mà nghiêm trọng hơn gây ra các đe dọa nghiêm trọng đến
sức khỏe, tính mạng con người. Việc tập trung đặt ra và phấn đấu thực hiện hiệu quả
mục tiêu kinh tế của các quốc gia là tất yếu khách quan, là thước đo hữu hiệu nhất
trong nhìn nhận, đánh giá tính hiệu quả trong hoạt động của bộ máy nhà nước. Tuy
vậy, giữa kinh tế và môi trường luôn tồn tại mối liên kết không thể tách rời. Mô hình
phát triển kinh tế hiện nay chủ yếu phụ thuộc vào hoạt động khai thác, sử dụng tài
nguyên thiên nhiên có sẵn để từ đó tạo ra động lực tiến hành các hoạt động sản xuất,
kinh doanh, các hoạt động sống nói chung để đảm bảo đáp ứng những nhu cầu sống
ngày càng cao. Tuy vậy, không phải quốc gia nào cũng thực hiện song song 2 nhiệm
vụ phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường một cách hiệu quả. Chính cách thức sử
dụng, khai thác theo cơ chế “đánh đổi” các giá trị môi sinh tập trung phục vụ cho
những giá trị kinh tế là nguyên nhân chính gây ra vấn nạn môi trường như hiện nay.
Với vai trò là công cụ hiệu quả nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trong đời sống
hàng ngày, pháp luật được “kì vọng” là nỗ lực “cần” và “đủ” để giải quyết tốt các
vấn đề về môi trường, nhất là trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa như hiện
nay. Trước thực trạng môi trường đang có những xuống cấp nặng nề, Việt Nam đã
khá thành công trong việc xây dựng một hệ thống cơ chế pháp lý qua đó xác định cụ
thể nguyên tắc, định hướng trong quản lý và bảo vệ môi trường sinh thái. Với việc
nâng lên thành các quy phạm pháp luật, cơ chế tuân thủ pháp luật của người dân sẽ
buộc phải được thiết lập, là căn cứ quan trọng để truy cứu trách nhiệm pháp lý khi
có sai phạm xảy ra.
Với vai trò là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực về lĩnh vực pháp lý chất lượng cao
cho khu vực miền Trung – Tây Nguyên và cả nước, việc trang bị cho sinh viên,
15
Tải về để xem bản đầy đủ
121 trang
10680
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Báo cáo Đề tài Xây dựng bộ tình huống điển hình và áp dụng giảng dạy thử nghiệm học phần Luật môi trường tại trường Đại học Luật, Đại học Huế", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_cao_de_tai_xay_dung_bo_tinh_huong_dien_hinh_va_ap_dung_g.pdf
