Báo cáo Đề tài Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
------cfid------
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN
Tên đề tài:
PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP
KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO TẠI VIỆT NAM
Mã số
: ĐHL2019-SV-13
Chủ nhiệm đề tài
: Võ Phan Như Quỳnh
Thời gian thực hiện : Từ tháng 01/2019 đến tháng 12/2019
Thừa Thiên Huế, 12/2019
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
------cfid------
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SINH VIÊN
Tên đề tài:
PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP
KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO TẠI VIỆT NAM
Mã số: ĐHL2019-SV-13
Chủ nhiệm đề tài: Võ Phan Như Quỳnh
Thời gian thực hiện: Từ tháng 01/2019 đến tháng 12/2019
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN:
Họ và tên, học hàm, học vị: ThS. Phan Đình Minh
Ký xác nhận đồng ý cho nghiệm thu: ……………………….
Ký xác nhận đồng ý cho nghiệm thu: ……………………….
SINH VIÊN PHỐI HỢP NGHIÊN CỨU:
1. Phạm Thị Lệ Xuân
2. Nguyễn Phước Vinh
Thừa Thiên Huế, 12/2019
LỜI CAM ĐOAN
Nhóm tác giả xin cam đoan bài nghiên cứu khoa học với đề tài “Pháp luật
về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam” là sản phẩm
của riêng nhóm tác giả. Những số liệu được thu thập từ quá trình khảo sát tại
Trường Đại học Luật, Đại học Huế. Nhóm tác giả hoàn toàn chịu trách nhiệm về
tính chính xác của thông tin.
Huế, tháng 12 năm 2019
NHÓM TÁC GIẢ
i
Lời Cảm Ơn
Thực hiện đề tài “Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới
sáng tạo tại Việt Nam”, nhóm nghiên cứu đã nhận được nhiều sự quan tâm và
tạo điều kiện của Ban Giám hiệu nhà trường, cán bộ phòng Khoa học Công
nghệ và Môi trường Hợp tác Quốc tế Trường Đại học Luật, Đại học Huế.
Nhóm tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ của Qúy Thầy Cô.
Đặc biệt, nhóm tác giả nghiên cứu xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân
thành nhất đến Thầy Phan Đình Minh - Giảng viên trực tiếp hướng dẫn, chỉ
bảo tận tình cũng những định hướng và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để
nhóm hoàn thành công trình nghiên cứu khoa học này. Giảng viên hướng dẫn
đã luôn theo sát từng giai đoạn và có những hỗ trợ, tư vấn kịp thời để tạo nên
sản phẩm cuối cùng của nhóm tác giả.
Mặc dù, nhóm nghiên cứu đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một
cách hoàn chỉnh nhất, song công trình nghiên cứu khó tránh khỏi thiếu sót.
Nhóm nghiên cứu xin gửi lời cảm ơn đến Quý Thầy Cô trong Hội đồng
nghiệm thu đề tài đã đưa ra những ý kiến vô cùng quý báu giúp cho nhóm
nghiên cứu khắc phục được những thiếu sót trong công trình và góp phần
nâng cao chất lượng đào tạo.
Xin chân thành cảm ơn!
Huế, tháng 12 năm 2019
NHÓM TÁC GIẢ
DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA ĐỀ TÀI
1. Võ Phan Như Quỳnh
2. Phạm Thị Lệ Xuân
3. Nguyễn Phước Vinh
iii
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Trang
Lời cam đoan ......................................................................................................... i
Lời cảm ơn ............................................................................................................ii
Danh sách thành viên tham gia đề tài........................................................................................iii
Mục lục ................................................................................................................ iv
Danh mục các từ ngữ viết tắt ..............................................................................vii
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Tính cấp thiết của đề tài .................................................................................... 1
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.................................................................... 4
3.1 Mục đích nghiên cứu....................................................................................... 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..................................................................... 5
4.1 Đối tượng nghiên cứu...................................................................................... 5
5. Phương pháp nghiên cứu................................................................................... 5
6. Kết cấu của đề tài .............................................................................................. 5
Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ
DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO .......................... 6
1.1 Một số vấn đề lý luận về doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo .... 6
1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo 6
1.1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo: .......................... 6
1.1.1.2 Đặc điểm của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo...................... 8
1.1.1.3 Vai trò của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. ......................... 9
1.1.2 Khái niệm, vai trò hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. .... 10
1.1.2.1 Khái niệm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo............... 10
1.1.2.2 Vai trò của việc hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo...... 10
1.1.3 Khái niệm, vai trò Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới
sáng tạo................................................................................................................ 11
1.1.3.1 Khái niệm pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo .. 11
1.1.3.2 Vai trò của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo11
iv
1.2. Thực trạng pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo 12
1.2.1. Quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng
tạo tại Việt Nam .................................................................................................. 12
1.2.1.1. Điều kiện để doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được hỗ trợ...........12
1.2.1.2 Nội dung hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ................ 15
1.2.1.3 Nguồn lực tài chính hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo..........18
1.2.2 Những ưu điểm và hạn chế của quy định pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp
khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam ........................................................ 23
1.2.2.1 Những ưu điểm của quy định pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. ........................................................................... 23
1.2.2.2. Những hạn chế trong quy định pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi
nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.................................................................28
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1....................................................................................32
Chương 2. THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP HOÀN
THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ
HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO..............33
2.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới
sáng tạo tại Việt Nam........................................................................................ 33
2.1.1 Những kết quả đạt được trong quá trình áp dụng pháp luật về hỗ trợ doanh
nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo..................................................................33
2.1.2 Những tồn tại, vướng mắc trong quá trình áp dụng pháp luật về hỗ trợ doanh
nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo..................................................................44
2.2 Những nguyên nhân dẫn đến tồn tại, vướng mắc trong áp dụng pháp luật
về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo................................... 54
2.2.1 Nguyên nhân từ hệ thống pháp luật ........................................................... 54
2.2.2. Nguyên nhân từ phía doanh nghiệp .......................................................... 55
2.2.3. Nguyên nhân từ phía cơ quan nhà nước.................................................... 56
2.3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật
về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo................................... 57
2.3.1 Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi mới sáng tạo .................................................................................................. 57
v
2.3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi
nghiệp đổi mới sáng tạo ...................................................................................... 59
2.3.2.1 Về phía doanh nghiệp.............................................................................. 60
2.3.2.2 Về phía cơ quan Nhà nước...................................................................... 61
2.3.2.3 Giải pháp bổ sung.................................................................................... 64
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2....................................................................................66
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 67
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO......................................................... 69
PHỤ LỤC
vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT:
KNĐMST: Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
DNKNĐMST: Doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
DNNVV: Doanh nghiệp nhỏ và vừa.
vii
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
“Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” là cụm từ trở nên phổ biến và đang được
Nhà nước và xã hội dành sự quan tâm đặc biệt. Theo số liệu thống kê của Bộ
Khoa học và Công nghệ, nước ta hiện có khoảng 600.000 doanh nghiệp, trong
đó có 3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo1. Số lượng doanh
nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo này sẽ có vai trò quan trọng trong việc
thúc đẩy nền kinh tế - xã hội nước ta phát triển nhanh chóng trong tương lai.
Khác với doanh nghiệp khởi nghiệp bình thường, doanh nghiệp khởi
nghiệp đổi mới sáng tạo có những mô hình kinh doanh mới, dự án, ý tưởng
sáng tạo, đầy tiềm năng để tạo ra những sản phẩm mới, nâng cao năng suất,
chất lượng sản phẩm và tạo ra đột phá về sự tăng trưởng. Sự khác biệt còn nằm
ở việc doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo dựa trên một công nghệ mới,
hoặc tạo ra hình thức kinh doanh mới, hoặc xây dựng một phân khúc thị trường
mới2. Chính sự khác biệt này sẽ là “chìa khóa” giúp doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi mới sáng tạo thu hút đầu tư một cách mạnh mẽ và tạo ra sự đột phá trong
tốc độ phát triển so với các doanh nghiệp bình thường khác. Đây là một trong
những điểm mạnh, một đặc trưng nổi bật của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi
mới sáng tạo.
Có thể thấy rằng, không chỉ riêng Việt Nam mà các quốc gia, lãnh thổ
đều nhận thức được sự cần thiết của khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Nếu khởi
nghiệp đổi mới sáng tạo thì nền kinh tế - xã hội của quốc gia, lãnh thổ đó sẽ
không ngừng phát triển vượt bậc. Việt Nam là một nước đang phát triển, để có
thể hội nhập và tiệm cận với các nước phát triển thì cần phải khởi nghiệp đổi
mới sáng tạo. Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ giúp nước ta tận dụng mọi cơ
hội và vượt qua rào cản thách thức, biến những dự án, ý tưởng sáng tạo, tiềm
năng trở thành hiện thực, từ đó có thể giải quyết được việc làm cho người lao
động, giảm tỷ lệ thất nghiệp, cải thiện đời sống an sinh xã hội; mới có thể phát
triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đáp ứng yêu cầu hội nhập thế giới.
1
YếnThủy – Vietnamplus, 15/11/2017, Cả nước có khoảng 3000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo,
ngày 18/12/2018.
2
Khánh Nguyễn, 10/04/2017, Phân biệt DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, lập nghiệp,
20170410180923025.htm, Truy cập ngày 18/12/2018
1
Các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có thể thành công hoặc thất bại
và không tránh khỏi những rủi ro trong quá trình khởi nghiệp. Doanh nghiệp
khởi nghiệp sáng tạo thường gặp rủi ro liên quan đến pháp lý, vận hành doanh
nghiệp, khả năng thực thi các mục tiêu, kế hoạch ban đầu...Chính vì vậy, đòi
hỏi phải có những chính sách thu hút đầu tư từ các nhà đầu tư thiên thần, nhà
đầu tư mạo hiểm để tạo cơ hội và hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới
sáng tạo.
Hiện nay, nước ta cũng đã có những chính sách, những văn bản quy phạm
pháp luật để hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, cụ thể là: Đề
án 844 về “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm
2025”; Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017, Nghị định 38/2018/NĐ-CP
quy định chi tiết về đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo,
trong đó có các quy định về cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp;
Nghị quyết số 35/NQ-CP của Chính phủ ngày 16 tháng 5 năm 2016 về “Hỗ trợ
và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020”; Thông tư số 01/2018/TT-BKHCN
ngày 12/4/2018 quy định tổ chức quản lý Đề án 844 là cơ sở pháp lý thuận lợi
hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, hành lang
pháp lý vẫn còn những rào cản; các chính sách, đặc biệt là ưu đãi về thuế chưa
thực sự rõ ràng gây khó khăn cho các nhà đầu tư thiên thần, nhà đầu tư mạo
hiểm đầu tư vào các dự án khởi nghiệp của doanh nghiệp; các doanh nghiệp
khởi nghiệp đổi mới sáng tạo còn gặp trở ngại trong việc đầu tư mở rộng sản
xuất kinh doanh, thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước. Một trong những vấn
đề đặt ra là cần phải xây dựng, hoàn thiện pháp luật và thực hiện tốt chính sách
hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đổi mới
sáng tạo phát triển mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng vào thị trường thế giới.
Xuất phát từ những lý do trên, nhóm tác giả đã lựa chọn đề tài: “Pháp
luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam” để
tiến hành nghiên cứu là hết sức cấp thiết trong tiến trình phát triển kinh tế - xã
hội của nước ta.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Ở Việt Nam, hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang ngày càng thu
hút sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Sự phát triển
nhanh chóng của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đã góp phần
đáng kể vào sự phát triển chung của đất nước. Chính vì tầm quan trọng và ảnh
hưởng của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đối với sự phát triển
2
kinh tế - xã hội của đất nước nên đã có không ít những công trình nghiên cứu,
bài báo khoa học nổi tiếng bàn về vấn đề tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát
triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Nhóm tác giả xin đưa
ra một số tài liệu cụ thể như sau:
- Báo cáo “Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Khởi nghiệp Sáng
tạo: Kinh nghiệm quốc tế - Đề xuất giải pháp cho Việt Nam" (VCCT thực hiện
2017). Đây là bản báo cáo chi tiết về thực trạng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi
mới sáng tạo của Việt Nam trong năm 2017 với những số liệu cụ thể về sự phát
triển của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nhưng chưa đưa ra được
các giải pháp cụ thể để thu hút đầu tư và miễn giảm thuế hỗ trợ doanh nghiệp
khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
- Nguyễn Văn Thịnh (2018), Hoàn thiện hệ thống pháp lý hỗ trợ doanh
nghiệp khởi nghiệp, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, Hà Nội.
Bài viết phân tích thực trạng các quy định của pháp luật hiện hành cùng các cơ
chế, chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam nhưng phạm
vi bài viết chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, bên cạnh đó
là một số gợi ý về các chính sách để hoàn thiện hệ thống pháp lý hỗ trợ doanh
nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên, bài viết chỉ mới dừng lại ở việc gợi ý, định
hướng chưa đi sâu vào các giải pháp chính sách cụ thể trong việc hỗ trợ doanh
nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam.
- Lý Phương Duyên (2018), Chính sách thuế đối với hệ sinh thái khởi
nghiệp ở Việt Nam, Học viện tài chính, Hà Nội. Bài viết tập trung phân tích các
chính sách về thuế, chỉ ra những hạn chế trong quá trình thực hiện chính sách
hỗ trợ cho các hệ sinh thái khởi nghiệp hiện nay của Chính phủ, từ đó đề xuất
các chính sách thuế hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi nghiệp.
- Lê Xuân Trường (2018), Ưu đãi thuế đối với các doanh nghiệp khởi
nghiệp: Những vấn đề đặt ra, Học viện tài chính, Hà Nội. Bài viết làm rõ vấn
đề lý luận về chính sách ưu đãi thuế đánh giá thực trạng về chính sách ưu đãi
thuế đối với doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam và đưa ra những ý tưởng
hoàn thiện các chính sách về ưu đãi thuế đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp.
Tuy nhiên, bài viết vẫn chưa làm rõ phần đánh giá thực trạng về chính sách ưu
đãi thuế đối với doanh nghiệp khởi nghiệp.
Những bài viết, những công trình nghiên cứu đã đánh giá thực trạng
doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hiện nay và cũng đã đề xuất một số
giải pháp chủ yếu liên quan đến ưu đãi thuế mà chưa đề cập đến chính sách thu
hút đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
3
Trên thế giới, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đã xuất hiện
từ sớm và diễn ra rất phổ biến cho thấy được vai trò của mình trong sự phát
triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Pháp luật các nước đã đưa ra những quy
định, nhà nước cũng thực hiện những chính sách hiệu quả để thu hút đầu tư và
miễn giảm thuế hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Bởi
vậy, khá nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài viết liên quan đến vấn đề này.
Nhóm tác giả xin đề cập đến một vài công trình nổi bật nghiên cứu về vấn đề
này như sau:
- John R. Dearie (2017), The Start-ups Slump: Can Tax Reform Help
Revive Entrepreneurship?:
- Nishith Desai Associates (2016), Start-ups: What you need to know;
- Olena Liakhovets (2014), Tax Incentives Effectiveness for the
Innovation Activity of Industrial Enterprizes in Ukraine, Economics &
Sociology;
Như vậy, có thể thấy những công trình nghiên cứu mà Nhóm tác giả đề
cập chỉ mới làm rõ một khía cạnh trong đề tài của Nhóm là vấn đề hỗ trợ doanh
nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thông qua chính sách thuế, còn những
cách thức, phương thức khác để hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới
sáng tạo thì vẫn còn bỏ ngõ. Tuy vậy, những công trình này vẫn là cơ sở để
Nhóm tác giả tham khảo và kế thừa những nội dung đã nghiên cứu trong quá
trình thực hiện đề tài của Nhóm.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các giải pháp hoàn thiện hiện quy định pháp luật và nâng cao
hiệu quả áp dụng pháp luật hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Thứ nhất, nghiên cứu một số vấn đề lý luận và pháp luật về hỗ trợ doanh
nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam;
- Thứ hai, nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp
khởi nghiệp đổi mới sáng tạo;
4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là:
− Hệ thống văn bản pháp luật hiện nay về hỗ trợ doanh nghiệp khởi
nghiệp đổi mới sáng tạo là doanh nghiệp nhỏ và vừa;
− Nhu cầu của doanh nghiệp và nhà đầu tư về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
− Không gian: địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
− Thời gian: từ năm 2016 đến năm 2018
5. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu như: so sánh, điều tra xã
hội học, thống kê số liệu, tổng hợp, phân tích và đánh giá.
6. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục nội
dung của đề tài bao gồm hai chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp
khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật và giải pháp hoàn thiện pháp
luật, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi mới sáng tạo.
5
Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ
HỖ TRỢ DOANH NGHIỆP KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO
1.1. Một số vấn đề lý luận về doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi mới sáng tạo
1.1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo:
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang ngày càng thu hút sự quan tâm đặc
biệt từ phía Nhà nước, các doanh nghiệp và xã hội. Tạo động lực và thúc đẩy các
doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển . Khi nhắc đến KNĐMST đa
số các doanh nghiệp nói chung, các cá nhân nói riêng vẫn chưa hiểu và nắm rõ thế
nào là KNĐMST, bên cạnh đó vẫn còn sự nhầm lẫn giữa lập nghệp và KNĐMST.
Bởi vì cả hai đều xuất phát là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, giữa
KNĐMST có những đặc điểm riêng biệt khác với lập nghiệp.
Lập nghiệp hay còn gọi là khởi sự kinh doanh là quá trình khởi tạo bằng
cách thức thành lập doanh nghiệp nhỏ hoặc vừa, hoặc hộ kinh doanh cá thể, cá
nhân,…. được vận hành và kinh doanh theo một phương thức, mô hình, thị
trường nhất định đã có, không tạo nên sự khác biệt từ một giá trị tốt hơn so
vớinhững thứ đang có sẵn, hay mang tính đột phá nhằm tạo ra một điều mới mà
chưa có trên thị trường.
Cho đến nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau khi nhắc đến KNĐMST.
Trong tiếng Anh gọi là Startup là thuật ngữ chỉ về những công ty đang trong
giai đoạn bắt đầu kinh doanh nói chung (Startup company), nó thường được
dùng với nghĩa hẹp chỉ các công ty công nghệ trong giai đoạn lập nghiệp.3
Còn theo Neil Blumenthal, Đồng Giám đốc điều hành của Warby Parky
được trích dẫn trên tạp chí Forbes thì:
“A startup is a company working to solve a problem where the solution
is not obvious and success is not guaranteed.” Có thể hiểu là Startup là một
công ty hoạt động nhằm giải quyết một vấn đề mà giải pháp (đối với vấn đề đó)
chưa rõ ràng và sự thành công không được đảm bảo).
3 https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%E1%BB%9Fi_nghi%E1%BB%87p
6
Còn Eric Ries, tác giả cuốn sách “The Lean Startup: How Constant
Innovation Creates Radically Successful Businesses” thì: A startup is “a human
institution designed to create new products and services under conditions of
extreme uncertainty” có thể hiểu rằng Startup “là một định chế/tổ chức con
người được thiết kế nhằm mục đích tạo ra những sản phẩm và dịch vụ mới trong
các điều kiện cực kỳ không chắc chắn”)4.
Trong các tài liệu học thuật quốc tế, Startup là doanh nghiệp hoặc một tổ
chức tạm thời, được thiết kế để tìm ra một mô hình hoạt động có thể lặp lại
hoặc mở rộng nhanh chóng5.
Tại Việt Nam, Startup thường gắn liền với các doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi mới sáng tạo. Hiện nay có nhiều các hiểu, khái niệm khác nhau về
DNKNĐMST. Theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam gọi Startup là doanh nghiệp
khởi nghiệp sáng tạo, một cách nói ngắn gọn của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi
mới sáng tạo. Đó là một cộng đồng đặc biệt vì theo ông, “tính chất tạo ra những
sản phẩm mới, phân khúc khách hàng mới bằng những công nghệ mới và ý
tưởng mới chưa từng có, cách tiếp cận thị trường mới, thường là liên quan đến
công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và vì qua mạng nên không có tính
biên giới”6
Hay Thứ trưởng Bùi Thế Duy - Chánh văn phòng Bộ KH&CN khi đưa
ra sự khác biệt giữa lập nghiệp và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đã đưa ra ."Khởi
nghiệp đổi mới sáng tạo phải dựa trên một công nghệ mới, hoặc tạo ra hình
thức kinh doanh mới, hoặc xây dựng một phân khúc thị trường mới. Tức là các
DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phải có gì đó khác biệt không chỉ với các DN
ở trong nước, với tất cả các công ty trước đây và cả với các DN khác trên thế
giới. Vì đặc điểm đó nên DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo nhanh chóng thu
hút được đầu tư trong và ngoài nước để phát triển nhanh, ví dụ như Facebook,
Google chả hạn, thế nên chỉ trong 2-3 năm đã phát triển để trở thành các tập
đoàn lớn7.
4 The-Lean-Startup, Eric Ries
5 Steve Blank (2010), What’s A Startup? First Principles.
6 Nguyên Hạnh ( Không nên đánh đồng startup với khởi nghiệp)
http://tiasang.com.vn/-doi-moi-sang-tao/Khong-nen-danh-dong--startup-voi-khoi-nghiep-10325. Truy cập
ngày 10/3/2019.
7 Khánh Nguyễn (Phân biệt DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, lập nghiệp) https://vtv.vn/kinh-
te/phan-biet-dn-khoi-nghiep-doi-moi-sang-tao-va-khoi-nghiep-lap-nghiep-20170410180923025.htm.
cập ngày 10/3/2019.
Truy
7
Dưới góc độ pháp lý, tại Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017
định nghĩa: “ Doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo là doanh nghiệp
nhỏ và vừa được thành lập để thực hiện ý tưởng trên cơ sở khai thác tài sản trí
tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh”8
Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và cuả năm 2017 khi muốn xác định một
doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thì cần dựa trên những yếu tố chính
phải là doanh nghiệp, được thành lập để thực hiện ý tưởng trên cơ sở khai thác tài
sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới và có khả năng tăng trưởng nhanh.
Từ một số khái niệm trên, ta có thể hiểu DNKNĐMST là các doanh
nghiệp nhỏ và vừa, hình thành và phát triển từ trên những ý tưởng sáng tạo, tạo
nên sự khác biệt từ một giá trị tốt hơn từ những thứ đang có sẵn, sử dụng tài
sản trí tuệ, ứng dụng công nghệ vào thực hiện cũng như liên kết các hệ sinh thái
với nhau hoặc xuất phát từ một mô hình kinh doanh mới. Phát triển ở các phân
khúc thị trường mới mang tính đột phá tạo ra một điều mới mà chưa có trên thị
trường. Tốc độ tăng trưởng và phát triển rất nhanh chóng so với các mô hình cũ
1.1.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
Tính sáng tạo: DNKNĐMST tạo nên những sự khác biệt từ những thứ
sẵn có thành một giá trị mới mang tính tốt hơn, vượt bậc hơn những thứ đã sẵn
có. Từ mô hình xe máy, taxi vận chuyển truyền thống tạo ra một mô hình kinh
doanh mới với mô hình xe máy, taxi vận chuyển công nghệ thông qua các ứng
dụng trực tuyến, mô hình kinh doanh dịch vụ nhà nghĩ Airbnb hoặc có thể là kinh
doanh online ( hay còn gọi là kinh doanh trực tuyến), mô hình xe ô tô điện ….
Vốn đầu tư: đa số các ý tưởng ban đầu thường được xây dựng từ vốn
của người sáng lập để hình thành và hoàn thiện. Sau đó, các nhà sáng lập thường
tìm đến các nhà đầu tư hay các quỹ đầu tư khi vốn bắt đầu cạn kiệt và tìm kiếm
đối tác để phát triển. Thông thường các nhà sáng lập tìm đến các nhà đầu tư
thiên thần hay các quỹ đầu tư mạo hiểm để cộng tác, đầu tư hoàn thành ý tưởng
và vận hành thông qua các vòng gọi vốn , phân chia tỷ lệ % trong công ty…
Tốc độ tăng trưởng: các DNKNĐMST thường có tốc độ tăng trưởng rất
nhanh so với các mô hình kinh doanh truyền thống. Thời kì đầu, tốc độ tăng
trưởng của các DNKNĐMST sẽ rất chậm, thường là các con số âm, vì giai đoạn
này các doanh nghiệp đang dần hoàn thiện các mô hình, các ý tưởng. Sau khi
8 Khoản 2 Điều 3 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017.
8
hoàn thiện cùng với sự hộ từ các nhà đầu tư, đa phần là các nhà đầu tư thiên
thần và mạo hiểm, ứng dụng vào thị trường tạo nên một mô hình, một phân
khúc thị trường mới, tốc độ tăng trưởng cùng với tốc độ phát triển rất nhanh.
Công nghệ thường là đặc tính tiêu biểu của sản phẩm từ một DNKNST. Bên
cạnh đó, khi sản phẩm không dựa nhiều vào công nghệ, thì các DNKNST họ
cũng cần áp dụng công nghệ trong kinh doanh để đạt được mục tiêu kinh doanh
cũng như tăng trưởng.
Mô hình kinh doanh: mô hình kinh doanh là một trong các yếu tố quan
trọng với các DNKNĐMST, bởi nó quyết định đến sự phát triển của doanh
nghiệp, một mô hình kinh doanh phù hợp sẽ tạo động lực phát triển mạnh mẽ
cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, khi tìm kiếm các nguồn hỗ trợ từ các nhà đầu
tư, mô hình kinh doanh là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu để các
nhà đầu tư quyết định đầu tư vào các doanh nghiệp.
Chấp nhận rủi ro: rủi ro là điều không thể tránh khỏi trong kinh doanh
nhất là tạo ra một cái mới, có khả năng xảy ra rủi ro bất cứ lúc nào. Việc đối
mặt với rủi ro là điều thiết yếu đối với các doanh nghiệp cũng như các nhà đầu
tư. Sẵn sàng đối mặt và chấp nhận rủi ro, đây cũng là một cơ hội để các
DNKNĐMST học hỏi được những bài học kinh nghiệp quý báu cũng như tìm
cho mình được mô hình kinh doanh phù hợp với doanh nghiệp để tạo động lực
phát triển.
1.1.1.3. Vai trò của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
Thứ nhất, sự phát triển mạnh mẽ của DNKNĐMST giúp tạo một làn gió
mới trong thị trường kinh tế Việt Nam. Thúc đẩy kinh tế thị trường phát triển
mạnh mẽ, góp phần tạo nên nhiều thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị
trường. Cùng với đó sức hút đầu tư ngày được đẩy mạnh không những trong
nước mà còn có nguồn đầu tư từ nước ngoài. Việc này giúp đỡ cho các
DNKNĐMST nói riêng và các doanh nghiệp Việt Nam nói chung mở rộng môi
trường hợp tác và phát triển.
Thứ hai, với sự hợp tác và thu hút đầu tư mạnh mẽ, các DNKNĐMST
sẽ có nhiều nguồn hỗ trợ trong việc phát triển sản phẩm và mô hình kinh doanh,
đặc biệt là về vốn. Nguồn vốn được hỗ trợ kịp thời, thúc đẩy các doanh nghiệp
đẩy mạnh vào sản xuất và đầu tư kinh doanh, phát triển thị trường và nhân lực.
Ngoài ra, các cơ hội hợp tác ngày càng được mở rộng, các DNKNĐMST ngoài
9
nguồn vốn còn được hỗ trợ nhiều mặt khác nhau, điều này tạo điều kiện thuận
lợi cho doanh nghiệp phát triển.
Thứ ba, tạo một hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển và đa dạng. Thúc
đẩy, môi trường khởi nghiệp phát triển và đẩy mạnh trong cộng đồng kinh tế.
Bên cạnh đó, một hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển sẽ đẩy mạnh môi trường
khởi nghiệp trong nhà trường và xã hội, giúp cho các học sinh, sinh viên đang
ngồi trên ghế nhà trường tìm tòi, nghiên cứu. Hình thành nên nhiều cộng đồng
cùng chia sẻ ý tưởng, mô hình, hợp tác khởi nghiệp. Điều này góp phần phát
triển kinh tế đất nước và tạo nguồn lao động cho thị trường tại Việt Nam.
Thứ tư, việc thúc đẩy và đẩy mạnh môi trường cho DNKNĐMST phát
triển, sẽ giúp cho các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và DNKNĐMST nói
riêng đạt được nhiều mục tiêu tăng trưởng kinh tế, từ đó góp phần vào nguồn
thu Ngân sách Nhà nước được tăng lên thông qua hình thức về thuế.
1.1.2.Kháiniệm,vaitròhỗtrợdoanhnghiệpkhởinghiệpđổimớisángtạo.
1.1.2.1. Khái niệm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
Hỗ trợ DNKNĐMST là tổng thể các biện pháp bao gồm tài chính và phi
tài chính nhằm hỗ trợ và giúp đỡ các DNKNĐMST nghiên cứu và phát triển ý
tưởng, sản phẩm, hình thành các mô hình kinh doanh phù hợp với ý tưởng, sản
phẩm mà nhà sáng lập muốn hướng đến. Bên cạnh đó, hỗ trợ thành lập các
doanh nghiệp, quản trị và đào tạo nhân lực, tham gia và phát triển thị trường,
mang lại lợi nhuận cho người sáng lập và các nhà đầu tư.
1.1.2.2. Vai trò của việc hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
DNKNĐMST mang lại nhiều tiềm năng đóng góp lớn cho sự phát triển
kinh tế của quốc gia, tuy nhiên vẫn còn có những trở ngại lớn ảnh hưởng đến
sự phát triển của các DNKNĐMST, bao gồm:
Một trong những điểm trở ngại lớn trong hoạt động kinh doanh của các
DNKNĐMST nói riêng và các doanh nghiệp nói chung đó là vốn. Bên cạnh đó,
sự hợp tác luôn là điều thiết yếu trong hoạt động kinh doanh nhất là đối với các
doanh nghiệp. Mọi hoạt động kinh doanh đều cần đến vốn để phát triển và xoay
vòng, vì vậy các DNKNĐMST luôn cần một lượng vốn lớn để đầu tư và phát
triển, điều này phù hợp với đặc điểm kinh doanh với những mô hình mới hay
gắn với công nghệ. Khi đã hoàn thiện, thì việc hợp tác là điều rất quan trọng,
điều này giúp cho các DNKNĐMST tồn tại và phát huy hết được những giá trị
10
trong các sản phẩm, mô hình kinh doanh, ý tưởng sáng tạo hay gắn công nghệ
một cách tối đa, hiệu quả.
DNKNĐMST được hình thành và thành lập từ những ý tưởng và mô hình
kinh doanh mới. Những ý tưởng sáng tạo cùng những mô hình kinh doanh mới
chưa từng có, vì vậy cần nhiều sự hỗ trợ đầu tư công sức và trí tuệ để hoàn thiện
và thực hiện, phát triển những mô hình, ý tưởng đầy tiềm năng.
Những điều mới thường đối mặt với rất nhiều rủi ro tiềm ẩn, những ý
tưởng cùng với những mô hình kinh doanh mới này cũng không ngoại lệ, vì
vậy cần có sự hỗ trợ để đối mặt và vượt qua được những rủi ro này.
1.1.3. Khái niệm, vai trò Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp
đổi mới sáng tạo
1.1.3.1. Khái niệm pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới
sáng tạo
Pháp luật hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo là tổng thể
các quy chế, chế định, quy định về các chính sách cùng các phương thức, cách
thức tiếp cận hỗ trợ và thực hiện hỗ trợ từ góc độ nhà nước để hỗ trợ các
DNKNĐMST, từ đó tạo tiền đề thúc đẩy các DNKNĐMST phát triển.
Các biện pháp mà các Chính phủ các nước thường được dựa trên những
hạn chế, khó khăn, vướng mắc mà các DNKNĐMST đang gặp phải, từ đó tập
trung thực hiện tháo gỡ những hạn chế, vướng mắc, giúp giải quyết các khó khăn
của các DNKNĐMST. Cùng với đó, tạo điều kiện cho các DNKNĐMST phát
triển trên điều kiện kinh tế, nguồn lực xã hội, thế mạnh của các quốc gia.
1.1.3.2. Vai trò của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi
mới sáng tạo
Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có một vai
trò quan trọng đối với các doanh nghiệp nói chung và các DNKNĐMST nói riêng:
Thứ nhất, điều này sẽ tạo ra một khung pháp lý chung cho các
DNKNĐMST tại Việt Nam. Bảo vệ được các doanh nghiệp về quyền và lợi ích
của mình không bị xâm hại. Về các thủ tục hành chính được quy định rõ ràng
giúp cho các doanh nghiệp khi thực hiện sẽ được tiến hành nhanh chóng hơn,
điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc thành lập
doanh nghiệp và chuyển giao công nghệ, ý trưởng, mô hình kinh doanh.
11
Tải về để xem bản đầy đủ
90 trang
32200
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Báo cáo Đề tài Pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_cao_de_tai_phap_luat_ve_ho_tro_doanh_nghiep_khoi_nghiep.pdf
