Bàn về việc giải hai bài toán quy hoạch và phát triển bờ kè và không gian kề cận ở thành phố Hồ Chí Minh
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
không gian có giá trị cảnh quan, du lịch, phục vụ
sức khỏe và đóng góp vào nâng cao giá trị tài sản
đô thị.
BÀN VỀ VIỆC GIẢI HAI
BÀI TOÁN QUY HOẠCH
VÀ PHÁT TRIỂN BỜ KÈ
VÀ KHÔNG GIAN KỀ
CẬN Ở TP. HCM
Việc đầu tư chỉnh trang luôn đối mặt nhiều
thách thức về nguồn lực và cơ chế phát triển. Khi
cơ hội mở rộng dần cạn kiệt, thành phố phải tập
trung cải tạo các khu vực phát triển dưới tiềm
năng. Tuy nhiên, các khu vực như bờ kè phải đối
mặt với tính phức tạp của quyền tài sản đã hình
thành, đất chia thửa lô nhỏ, phải thực thi chính
sách xã hội tại các khu ổ chuột. Trong khi đó,
nhiều khu vực tiếp cận sông nước có hạ tầng kết
nối và thoát nước không đồng bộ. Bờ kè cần đầu
tư lớn nhưng thiếu cơ sở giải tỏa vì ranh giải tỏa
chưa đảm bảo tính hợp lý về cả yếu tố kinh tế và
kỹ thuật, thiếu nguồn thu từ tiền sử dụng đất khi
đất đã chuyển đổi sang phi nông nghiệp. Các
tham vọng chỉnh trang đô thị, tạo lập hạ tầng
xanh cùng không gian công cộng quy mô lớn đối
lập với thực tế nguồn lực công hạn chế và chi phí
di dời lớn.
TS. Nguyễn Ngọc Hiếu
Đại học Việt – Đức (VGU)
Tóm tắt: Các khu vực mặt tiền sông nước ở
thành phố Hồ Chí Minh là các tài sản có giá trị
cao đối với cộng đồng đô thị nói chung cũng như
chủ tài sản liền kề nói riêng. Tuy nhiên, đề xuất
về quy hoạch và cải tạo khu vực bờ kè và không
gian liền kề đang khai thác dưới tiềm năng gặp
vướng mắc do nhiều nguyên nhân. Bài viết thảo
luận về một số bất cập về biện pháp cải tạo gắn
với mô hình phân chia lợi ích cùng đóng góp từ
các bên hưởng lợi nhằm tạo đồng thuận và nâng
cao tính khả thi cho các phương án quy hoạch và
triển khai chỉnh trang trong giai đoạn hiện nay.
Cải tạo chỉnh trang khu vực bờ kè cần mô
hình quy hoạch và phát triển phù hợp. Hai mươi
năm qua, chúng ta có những mô hình phát triển
sử dụng vốn Nhà nước để làm bờ kè (Bờ bao Sài
Gòn & ODA Nhiêu Lộc Thị Nghè), vốn tư nhân
làm khu đô thị mới và bờ kè (Tân Cảng – Ba
Son, Phú Mỹ Hưng), và mô hình BT làm kè phục
vụ chống ngập (Trung Nam). Đánh giá về các
mô hình vừa qua, có thể thấy các dự án ngân
sách và vay vốn ODA thành công về mặt kinh tế,
giao thông, và xã hội nhưng chưa tích hợp được
đầu tư cải thiện và phát triển không gian kề cận
đồng bộ cũng như chưa huy động được nguồn
lực tư nhân làm giảm gánh nặng đầu tư công. Dự
án Tân Cảng cải thiện bờ sông và khu vực kề cận
nhưng hệ số sử dụng đất quá lớn gây quá tải về
hạ tầng giao thông. Dự án Phú Mỹ Hưng tạo môi
trường sống tốt, nhưng đây là dự án phát triển
mới chứ không phải dự án chỉnh trang. Dự án BT
của tập đoàn Trung Nam giúp giảm gánh nặng
Từ khóa: quy hoạch và phát triển không gian tiếp
cận mặt nước, phân bổ lợi ích các bên liên quan,
mô hình hợp tác phát triển, xây dựng đồng thuận.
1 Bối cảnh
Thành phố Hồ Chí Minh không gian kề
cận bờ kè và mặt nước cần cải thiện và nâng cao
giá trị khai thác. Vốn là đô thị phát triển trên nền
tảng sông nước, kênh rạch bao quanh, khu vực ngân sách nhưng chưa giúp phát triển đồng bộ
nội đô cũng như vùng ven sông Sài Gòn và Đồng không gian liền kề.
Nai có nhiều vị trí tiếp giáp với sông nước cảnh
quan rất đẹp và có giá trị. Tuy nhiên, nhiều khu
đất và công trình đang bị khai thác sử dụng dưới
tiềm năng, kém hiệu quả, và thậm chí hủy hoại
môi trường vật thể do chất thải, lấn chiếm, và cải
tạo tùy tiện. Việc xây dựng bờ kè, bảo vệ thềm
sông, và cải tạo khu vực kề cận không chỉ đáp
ứng nhu cầu tại chỗ mà còn đóng góp vào thực
hiện các mục tiêu chiến lược của thành phố về
ứng phó biến đổi khí hậu, xây dựng nơi chốn hấp
dẫn đầu tư, nâng cao tính năng phục vụ của các
104
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Để khu vực bờ kè trên được quy hoạch và hướng tới những giá trị cao hơn. Những thông tin
phát triển thuận lợi, cần đặt và giải đúng bài toán. trên thường chỉ được làm rõ khi lập dự án (và
Trong số nhiều thách thức và vướng mắc nêu quy hoạch chi tiết) ở bước sau dẫn tới hoặc phải
trên, có thể thấy vấn đề cốt lõi là mô hình phát điều chỉnh cục bộ, hoặc dự án bị đình trệ. Chưa
triển đòi hỏi phải sử dụng nguồn lực từ nhiều bên nói tới các vấn đề tiêu cực thì kể cả dự án tốt
theo mô hình hợp tác cùng đóng góp cùng hưởng cũng thường phải đẽo chân (quy hoạch - có
lợi. Các dự án bờ kè luôn tồn tại câu hỏi lớn về trước) cho vừa giày (dự án - có sau). Việc điều
lập quy hoạch và dự án với nhiều căn cứ về lựa chỉnh này nếu phải hạ ‘chuẩn’ và trong khu vực
chọn ranh thu hồi, khu vực bảo vệ, khu vực giao ‘nhạy cảm’ thường tiềm ẩn rủi ro khiếu kiện.
cho nhà đầu tư, và đặc biệt là cơ chế giải quyết
bài toán lợi ích đóng – hưởng. Từ trước tới nay
Một số giải pháp sử dụng gần đây vẫn còn
khiếm khuyết. Ba giải pháp hiện đang được sử
các chủ tài sản bên ngoài ranh hưởng lợi mà
không phải đóng góp, trong khi những người
phải di dời bên trong ranh thường chịu thiệt vì
không được chia sẻ lợi ích từ giá trị đất gia tăng.
Sự bất cập này làm phát sinh nhiều mâu thuẫn so
bì, và là một trong những nguyên nhân quan
trọng cản trở quá trình thực hiện dự án. Vì vậy,
bản thân quá trình lập quy hoạch và thực hiện các
dự án cần giải được bài toán lợi ích hài hòa bên
cạnh những yêu cầu chung khác về phát triển
kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường.
dụng là: (1) điều chỉnh cho dự án đề xuất của
một chủ đầu tư, (2) thi tuyển ý tưởng sau đó phê
duyệt quy hoạch nhưng cũng của một chủ đầu tư,
và (3) làm quy hoạch phân khu cùng với đề xuất
ban đầu của một chủ đầu tư. Có thể nói việc cho
phép điều chỉnh giúp quy hoạch phân khu linh
hoạt hơn nhưng nếu điều chỉnh theo kiểu đẽo
chân (quy hoạch) cho vừa một dự án của một chủ
đầu tư dẫn tới những dự án kiểu đại gia điếu cày,
vừa không có cơ sở so sánh với các đề xuất khác
để đảm bảo tính cạnh tranh, vừa dễ tham nhũng
Bài viết này tập trung vào việc giải hai bài tiêu cực. Thi tuyển ý tưởng của một chủ đầu tư
toán là quy hoạch tốt và phát triển tốt trong mô thường giới hạn thảo luận trong nhóm chuyên gia
hình hợp tác huy động nguồn lực từ doanh mà chưa tạo cơ hội cho các nhà đầu tư và các bên
nghiệp và cộng đồng. Quy hoạch tốt sẽ là quy có lợi ích như cộng đồng cùng tham gia, bộc lộ
hoạch tối ưu đa chiều, không chỉ đủ hấp dẫn nhà các ngưỡng chấp nhận của mình. Cách làm quy
đầu tư, đủ tốt để bảo vệ lợi ích công cộng, mà hoạch phân khu cùng với đề xuất của một chủ
còn đủ để cộng đồng địa phương chấp nhận đầu tư cũng chưa tạo cơ hội để các nhà đầu tư
phương án theo hướng tạo đồng thuận. Phát triển cùng tham gia tối ưu hóa các bài toán không gian
tốt có thể hiểu là chọn được chủ đầu tư tốt và có - kinh tế - kỹ thuật.
cơ chế ràng buộc để chủ đầu tư và các bên thực
hiện đúng các cam kết của mình.
Mô hình lập quy hoạch và dự án song song
của CHLB Đức là ví dụ đáng tham khảo khi tạo
khả năng tương tác giữa cả khu vực công và tư.
Để giày được đo theo chân mềm mại dễ xỏ hơn
làm này không chỉ làm rõ xu hướng thị trường,
hình dung ngưỡng khuyến khích để hấp dẫn chủ
đầu tư, và đánh giá khẩu vị, ngưỡng chấp nhận,
bổ sung lựa chọn cho các nhóm dân cư có khả
năng bị xáo trộn. Quy hoạch phân khu là sản
phẩm định hướng cũng được lập ra trên cơ sở thi
tuyển và các dự án được nghiên cứu song hành
cũng trên cơ sở cạnh tranh cung cấp thông tin
đầy đủ hơn về cách thức phân kỳ, cơ sở để chia
gói thầu, điều kiện ràng buộc để kêu gọi đầu tư.
Nếu sản phẩm dự án đáp ứng yêu cầu về ý tưởng,
dự án đầu tư có thể được trao luôn cho bên thắng
cuộc:
2 Giải bài toán quy hoạch tốt
2.1 Quy hoạch giúp chọn được phương án
cạnh tranh hơn
Quy trình lập quy hoạch và phát triển dự
án của chúng ta chưa thiết kế để hỗ trợ mô hình
hợp tác. Hệ thống quy hoạch của chúng ta làm
tuần tự, từ quy hoạch chung cho tới phân khu và
chi tiết. Quy hoạch phân khu để lập dự án có
nhiệm vụ chi tiết hóa quy hoạch chung và bố trí
các hệ thống hạ tầng và không gian chức năng,
nhưng khi lập quy hoạch này thường thiếu các
thông tin về trình tự triển khai, thiếu cơ sở để đáp
ứng yêu cầu thị trường cả về phân kỳ đầu tư và
phân khúc hướng tới. Đặc biệt, quy hoạch này
khi lập hầu như không thảo luận với các nhà đầu
tư tiềm năng cũng như tham vấn cộng đồng để
làm rõ nhu cầu thực tế và khả năng chi trả khi
105
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Thi tuyển ý tưởng
Thi tuyển dựán
Thi tuyển theo
nhiều giai đoạn và
nhiều gói (nếu chia
gói)
Thi tuyển một giai
đoạn giải pháp tổng
thể
Thi tuyển mở về các
giải pháp thiết kế cụ
thể
Thi tuyển chủ đầu
tư có ý tưởng xuất
sắc
Quy trình rút gọn
nếu chọn lựa xong
Lựa chọn các chủ
đầu tư thi tiếp
Mời chủ đầu tư các
gói đặc thù
Hợp tá c liên danh
các chủ đầu tư
Thi tuyển một bước
Thi tuyển hai bước
Hình 1: Quy trình thi tuyển phương án thiết kế cải tạo và lựa chọn chủ đầu tư dự án song song ở CHLB Đức.
Nguồn: [1].
Cách làm này vượt trội so với mô hình 2.2 Quy hoạch thúc đẩy các bên hướng tới
điều chỉnh quy hoạch cho ‘vừa’ đề xuất của một
chủ đầu tư. Thi tuyển giúp so sánh các thiết kế
và giải pháp khác nhau thay vì chỉ tư vấn từ một
chủ đầu tư, tạo môi trường phản biện tốt khi phải
giải trình rộng rãi, và đặc biệt là quá trình thi
giúp vận động cộng đồng thống nhất về tầm nhìn
và phương pháp chia sẻ lợi ích. Cách làm này
giúp Chính quyền tránh lệ thuộc vào phương án
của một chủ đầu tư thường chỉ đề xuất làm theo
hướng họ phát huy thế mạnh. Mặt khác, Chính
quyền tận dụng được năng lực của các nhóm tư
vấn bên ngoài cũng như phản biện từ cộng đồng,
giảm chi phí và thời gian tự nghiên cứu lập đầu
bài.
đồng thuận
Các vướng mắc trong thực thi có phần
trách nhiệm từ quá trình lập quy hoạch. Nếu sự
khác biệt cách nhìn về giá trị, khác biệt về cơ
hội, và giải quyết các trường hợp ngoại lệ được
thảo luận từ khi xây dựng quy hoạch chúng ta sẽ
có cơ hội gia tăng tính đồng thuận khi thực thi dự
án. Quy hoạch và dự án luôn có những lựa chọn
để tái phân bổ lợi ích gắn vị thế ban đầu của các
nhóm lợi ích hoặc đặc điểm của các tài sản.
Nhiệm vụ của quy hoạch là tìm cách để giải pháp
lựa chọn dễ được chấp nhận xét theo cả khía
cạnh phát triển (gia tăng lợi ích) và xã hội (công
bằng) thông qua quá trình tham vấn (lập quy
Các chủ đầu tư và các bên tham gia cũng hoạch) và thỏa thuận (lập dự án). Nếu hai việc
hưởng lợi từ cách làm này. Thi tuyển giúp tiết này làm song song, chúng ta cần thiết kế quá
kiệm thời gian và chi phí nghiên cứu và xây trình tham vấn và thỏa thuận phù hợp.
dựng phương án tối ưu. Sản phẩm này thường
tạo cơ hội nhiều chủ đầu tư tham gia các sản
phẩm đa dạng hơn. Tất nhiên, thi tuyển đòi hỏi
chi phí và thời gian của cả Chính quyền và các
bên tham gia, xong các dự án lớn luôn cần người
làm tốt, hình dung đầy đủ rào cản, khó khăn, và
lôi cuốn cộng đồng tham gia. Thiếu những điều
trên, thời gian còn kéo dài hơn nữa.
Thử làm một ví dụ với bờ kè cần di dời có
cộng đồng tại chỗ, họ sẽ yêu cầu nhà tái định cư
hoặc đất tái định cư. Thành phố cần hành lang
giao thông, cảnh quan chung, bảo vệ bờ sông, và
chủ đầu tư cần đất hoặc kinh phí hoàn vốn. Mỗi
phương án quy hoạch sẽ ảnh hưởng tới phương
án tài chính chung và đặc biệt là ảnh hưởng lên
các nhóm cư dân tại chỗ khác nhau như người ở,
người đi, người ở trong, người ở ngoài, hay
người nhận nhà, người nhận đất (Xem Hình
dưới).
106
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Chính quyền thành phố & các cơ
quan chuyên môn cấp thành phố
Chủ đầu tư cấp 1
UBND quận
Chủ đầu tư các dự án
Doanh nghiệp có đất trong phạm vi phảidi dời
thành phần
Doanh nghiệp có đất trong phạm vi
được ở lại
Các hộ mặt
đường ở lại
Các hộ bên trong hẻm nhỏ ở
lại
Các hộ bên trong hẻm lớn ở lại
Các hộ có diện tích đất nhỏ
phải lên chung cư
Cộng đồng chuyên gia
Cộng đồng kề cận bên ngoài
phạm vi dựán chịu ảnh hưởng
(tích cực)
Các hộ mặt
đường phải di
dời
Các hộ bên trong hẻm phải di dời
Cộng đồng kề cận bên ngoài
phạm vi dựán chịu ảnh hưởng
(tiêu cực)
Hình 2: Sơ đồ khái lược phân tích các bên liên quan.
Nguồn: Tác giả.
khả năng tổ chức. Những khác biệt về giá trị hay thuận theo lớp và theo các vòng lặp để tách các
cao. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các dự án làm ở hòa về lợi ích ứng với mức độ đóng góp vào giá
Việt Nam khi xây dựng nhà ở xã hội cho thấy trị gia tăng của dự án (Xem cách tổ chức tiến
nhiều nhóm hỗ trợ thỏa thuận tâm huyết có thể trình thỏa thuận với nhiều nhóm cộng đồng ở
giúp cộng đồng phát huy nguồn vốn xã hội và hình dưới).
107
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Hình 3: Sơ đồ (mẫu) tổ chức các thỏa thuận theo hướng đồng thuận với các nhóm cộng đồng có các yêu sách
riêng.
Nguồn: Quy trình hướng dẫn xây dựng đồng thuận của CBAsia http://cbasia.org/resources.html
3 Quản lý phát triển tốt
3.1 Nguyên tắc chung
Kết quả của thỏa thuận chỉ có ý nghĩa khi
quá trình triển khai đảm bảo các bên tham gia sẽ
nguồn thu về lâu dài cho thành phố, chính
quyền phải giảm thiểu tác động tiêu cực như
quá tải hạ tầng giao thông, rủi ro hoặc ô
nhiễm, hủy hoại di sản. Nếu không, rủi ro có
thể là chỉ một số ít hưởng lợi, ách tắc trầm
trọng hơn, và ngân sách có thể không thu
được bao nhiêu do chậm đưa vào khai thác.
đạt được mục tiêu của họ.
• Đối với doanh nghiệp, hiệu quả kinh tế là cơ
bản. Tuy nhiên, có thể các mục tiêu khác cũng
quan trọng như xây dựng thương hiệu và hiệu
quả lâu dài hay trước mắt. Việc xây dựng
khuôn khổ quy hoạch phù hợp là căn cứ để
loại doanh nghiệp phù hợp tham gia. Quy
trình này cần đảm bảo sẽ trao dự án cho đối
tác có đủ năng lực và quá trình đấu thầu minh
bạch là điều kiện đầu tiên.
• Đối với người dân, cần đảm bảo chia sẻ giá trị
gia tăng công bằng. Chú ý các công cụ hiện
nay chưa giúp đảm bảo công bằng cho nhóm
phải di dời và nhóm gián tiếp hưởng lợi nằm
Thỏa thuận cần không chỉ tìm ra cách chia sẻ
lợi ích hài hòa cho các bên đóng góp vào gia
tăng giá trị chung mà còn phải xây dựng lòng
tin qua việc đảm bảo các cam kết khi thực thi.
• Đối với chính quyền thành phố và cư dân đô
thị nói chung cần sự phát triển bền vững và
gia tăng giá trị tài sản công sau phát triển. Dù
đầu tư giúp nâng cao giá trị tài sản và gia tăng
3.2 Vấn đề huy động nguồn lực tham gia
Vấn đề đánh giá tác động giao thông cần
chú ý đối với các dự án bờ kè. Các phương án cải
tạo huy động vốn tư nhân thường dẫn tới tăng
chất tải nên cần đánh giá tác động trên quy mô
phù hợp, làm rõ được các ngưỡng chịu tải và
Hiện nay chúng ta vẫn sử dụng chỉ tiêu
mật độ xây dựng và hệ số sử dụng đất để kiểm
soát quá tải hạ tầng bao gồm cả giao thông
nhưng kết quả là đường vẫn tắc. Việc chỉ kiểm
soát quá tải theo diện tích trong khi thiếu căn cứ
phân biệt tác động của từng loại chức năng công
trình. Cùng một diện tích xây dựng, xây sàn
thương mại thường làm phát sinh số chuyến đi
(bằng xe hơi) nhiều gấp ba lần so với xây chung
cư . Vì vậy, điều quan trọng là điều chỉnh phải
108
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
làm rõ các tác động thay vì đảm bảo tính thực đất kề cận nếu muốn xây dựng cao tầng để ‘bán
tiễn; các chỉ tiêu quy hoạch theo quy chuẩn từ vị trí giá cao’ phải đóng góp bằng mua quyền
quy hoạch chung chỉ là định hướng.
phát triển tăng thêm. Thành phố bán đấu giá
quyền phát triển này - ví dụ tăng hệ số sử dụng
đất từ 3 lên 8 vì có cải thiện hạ tầng và không
gian công cộng có thể giá bằng khoảng 1/4 diện
tích giá bán căn hộ. Việc huy động đóng góp của
chủ tài sản bên ngoài hàng rào có thể giúp chia sẻ
tới 1/2 gánh nặng phát triển dự án.
Cần linh hoạt xử lý vấn đề hợp tác phát
triển theo vị trí. Việc lập quy hoạch và dự án
song song cho phép linh hoạt hơn trong xử lý các
vấn đề hợp tác và nâng cao hiệu quả tài chính.
Dự án bờ kè kéo dài nên có những vị trí có thể áp
dụng tiếp cận truyền thống là thu hồi ở các vị trí
gần ga hoặc điểm tập trung; nhưng cũng có thể
Bên cạnh TDR, kinh nghiệm cho thấy
tạo hành lang giao thông và nâng cấp hạ tầng tại hưởng lợi trực tiếp từ dự án và định ra một mức
trong huy động người dân góp đất để mở rộng là 10 năm). Thuế này sẽ phù hợp với các khu vực
hẻm bằng cách cho cư dân bán quyền xây dựng ổn định và ít xây dựng. Nguồn thu từ cho thuê
tăng thêm và góp đất cho dự án. Tại Việt Nam, còn giúp giảm bớt gánh nặng phải chia sẻ đóng
TDR có thể sử dụng trong huy động người dân góp từ các nơi khác và củng cố nguồn tài chính
góp đất ở các vị trí ‘trong phạm vi dự án’.
cho thành phố về lâu dài.
Ví dụ khi đóng góp đất và hưởng quyền 3.3 Ràng buộc thực thi theo kết quả
xây dựng tăng thêm (có thể bán được). Một hộ
80m2 nhà 1 tầng mặt hẻm 1.5m, được quyền xây
3.0x80 = 240m2, khi góp 30m2 làm đường và
xây phần còn 50m2 xây lên 120m2. Khi bán
quyền xây 120m2 (ví dụ được 960 triệu ) sẽ đủ
tiền xây nhà mới 120m2 và có đường vào 4m,
đơn giá đất tăng lên 2 lần so với trước (50m2
mới giá trị hơn 80m2 cũ). Thành phố có thêm
30% - 40% diện tích đất tăng thêm để vừa làm
đường vừa dành một số vị trí bán đấu giá cho các
chủ đầu tư. Một số chủ đầu tư mua gom quyền
phát triển sẽ được xây công trình cao tầng theo
quy hoạch. Những hộ có diện tích còn lại quá
nhỏ mới phải chuyển tới sống tại chung cư với
giá chiết khấu tương ứng theo mức độ hiệu quả
chung của dự án. Ví dụ hộ có 20m2 đất giá hiện
tại 1 tỉ, nếu giá trị gia tăng tổng thể dự án là 30%,
những người chuyển sang ở nhà chung cư sẽ
được nhận nhà có giá 1.3 tỉ (ví dụ là 50m2).
Dự án đã phê duyệt cùng quy hoạch chi
tiết cần phải được quản lý tốt để có kết quả thực
tế. Hiện nay nhiều dự án chỉ ràng buộc bằng hồ
sơ thiết kế và ràng buộc yếu tố không gian. Tuy
nhiên, quá trình triển khai cần ràng buộc không
chỉ về thời gian mà còn khả năng vận hành thực
tế của các công trình hạ tầng và tiện ích đô thị.
Cần tránh tình trạng có công trình nhưng không
đô thị mới để đất công viên mà không có công
viên vì chưa giải tỏa được hoặc chưa xây; đất
giáo dục bị chuyển đổi hoặc chỉ xây trường cho
‘nhà giàu’. Người dân cần cảnh quan, an toàn,
giảm tắc nghẽn, giảm ô nhiễm và tiếng ồn và
dịch vụ chứ không chỉ là có đường và có đất để
làm trường.
Hợp đồng là giải pháp được các quốc gia
khác lựa chọn. Ràng buộc về tiến độ xây dựng để
quản lý hoạt động xây dựng là cần thiết. Tuy
nhiên, cần chú ý là cải tạo làm đảo lộn cuộc sống
của rất nhiều bên nên cần cả cam kết về tổ chức
khai thác các công trình hướng tới các phân khúc
chất lượng nào. Các ràng buộc theo hợp đồng sẽ
tốt hơn cho cả chính quyền bởi dự án có thể đi
qua nhiều nhiệm kỳ.
Chú ý phát triển công cụ để huy động nguồn lực
từ các bên hưởng lợi ngoài ‘hàng rào’. Cơ chế
TDR có thể giúp huy động đóng gó đối với các
vị trí ‘ngoài dự án’. Những vị trí ‘tự dưng’ được
ra mặt tiền hoặc có ‘view’ sông khi xây dựng
tăng thêm sẽ phải đóng góp vào dự án của chủ
đầu tư hoặc ngân sách theo một quy định riêng
bởi họ hưởng lợi từ dự án (khai thác cảnh quan
bờ sông).
Ví dụ huy động chủ đất liền kề do tiếp cận
công viên bờ kè. Ước tính một công viên bờ kè
có diện tích là 1ha cần đầu tư 25 tỉ đồng. Các lô
109
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
Tài liệu tham khảo
4 Thay cho kết luận
Các dự án cải tạo chỉnh trang bờ kè luôn
1.Pahn-Webber, E. and D. Henckel, The Planning
System and Planning Terms in Germany - A
Glossary. Studies in Spatial Development. Vol. 7.
2008, Hanover, Germany: Academy for Spatial
Research and Planning. 288.
đối mặt nhiều thách thức do sự đan xen phức tạp
của các tài sản hiện hữu và việc cải tạo có thể
phá vỡ kết cấu xã hội và hệ sinh thái kinh tế phức
tạp. Tiếp cận hợp tác góp phần giải quyết nhiều
vướng mắc gần đây khi bài toán chia sẻ lợi ích từ
kỳ vọng giá trị dự án gia tăng đã không được làm
rõ. Trong bối cảnh nguồn lực đầu tư công ngày
càng hạn chế, cách làm này sẽ huy động sự tham
gia của cộng đồng vào phát triển ngày càng sâu
rộng, đa chiều, và thiết thực sẽ giúp phát huy
hiệu quả không chỉ nguồn lực tài chính mà còn
nguồn vốn xã hội.
2.ACVN, Affordable housing, V.V. Thi and A.L.
Dieu, Editors. 2014: Hanoi, Vietnam.
3.Zimmermann, A. and C. Maennling, Mainstreaming
participation. Multi-stakeholder management: Tools
for Stakeholder Analysis: 10 building blocks for
designing participatory systems of cooperation
Promoting participatory development in German
development cooperation. 2007, Eschborn, Germany:
GTZ GmBh.
Giải pháp thi tuyển cả thiết kế và thi tuyển
dự án để thực thi các giải pháp trên nền tảng
cạnh tranh minh bạch và thúc đẩy sáng tạo cũng
là giải pháp giúp có quy hoạch tốt và nhà đầu tư
tốt. Nếu được lựa chọn, các giải pháp cải tạo cần
nghiên cứu rộng hơn, tính cả các giải pháp hỗn
hợp bao gồm nâng cấp, chỉnh trang, và tái phát
triển sử dụng cách tiếp cận sáng tạo và linh hoạt
trong huy động vốn tham gia cùng các công cụ
mới. Với đặc trưng gia tăng chất tải ở đây, dự án
này cần áp dụng phương pháp đánh giá tác động
giao thông. Khi triển khai cần ràng buộc các bên
triển khai theo dạng hợp đồng để đảm bảo thực
thi có kết quả.
4.Reactec, Building guideline for traffic impact
assessment for public building Hochiminh city, C.C.
Minh, Editor. 2017, DOT and Urban Transport No.1:
Hochiminh city.
5.Souza, F.F.D., T. Ochi, and A. Hosono, Land
Readjustment: Solving Urban Problems Through
Innovative Approach. 2018, Tokyo, Japan: JICA
Research Institute. 255.
6.Vinh, V.T., Land pooling
&
readjustment
applicability in Vietnam, in Land pooling
&
readjustment in urban upgrading projects in Vietnam,
V.V. Thi, Editor. 2014: Hanoi, Vietnam.
7.Hong, Y.H., Assembling land for urban
development, in Analyzing land readjustment, Y.H.
Hong and B. Needham, Editors. 2007, Lincoln
Institute of land policy: Cambridge Massachusetts,
USA. p. 3-36.
Đổi mới về cách nghĩ và cách làm luôn đối
mặt thách thức, song Thành phố Hồ Chí Minh từ
trước tới nay đã chứng tỏ khả năng đi trước và
đột phá sáng tạo, dám làm, dám chịu trách
nhiệm. Những cách làm hay đã được khẳng định
ở nhiều quốc gia rất nên nghiên cứu và áp dụng.
8.Hieu, N.N., Cong cu TDRs de phat trien khong gian
mo khong gian xanh o do thi. Quy hoach do thi, 2011.
03(1+2).
9.Pruetz, R. and E. Pruetz, Transfer of Development
Rights Turns 40. Planning & Environmental Law,
2007. 59(6): p. 3-11.
10.Suzuki, H., R. Cervero, and K. Iuchi,
Transforming Cities with Transit: Transit and Land-
Use Integration for Sustainable Urban Development.
Urban Development. 2013: World Bank Publications.
11.Kewalramani, G., Urban infrastructure in
metropolitan cities: A case study of transfer of
Development Rights in Mumbai. Transactions of the
Institute of Indian Geographers, 2001. 23(1): p. 39.
i
Hệ thống quy hoạch của CHLB Đức sử dụng cách
làm này để tạo lập khuôn khổ định hướng cải tạo
trước khi chốt các quy hoạch chi tiết theo dự án.
Tham khảo thêm trong 1. Pahn-Webber, E. and D.
Henckel, The Planning System and Planning Terms in
Germany
-
A
Glossary. Studies in Spatial
Development. Vol. 7. 2008, Hanover, Germany:
Academy for Spatial Research and Planning. 288.
110
Quy hoạch và phát triển kè bờ sông Sài Gòn và sông, kênh nội thành và các giải pháp
để hoàn thành cơ bản kè sông Sài Gòn, sông và kênh nội thành vào năm 2025
ii ACVN 2.
ACVN, Affordable housing, V.V. with Transit: Transit and Land-Use Integration for
Sustainable
Urban
Development.
Urban
Thi and A.L. Dieu, Editors. 2014: Hanoi, Vietnam.
Chiến lược xây dựng đồng thuận cần bắt đầu phân
iii
Development. 2013: World Bank Publications. DRC
trở thành công cụ tài chính để chủ sở hữu không có ý
định xây hết quyền của mình có thể chuyển nhượng
cho người khác với hệ số sử dụng đất (FAR) do Chính
phủ ấn định. DRC rất linh hoạt, giúp phân bố lại
không gian đô thị theo nhu cầu thị trường và khả năng
chi trả của các nhóm thu nhập 11. Kewalramani, G.,
Urban infrastructure in metropolitan cities: A case
study of transfer of Development Rights in Mumbai.
Transactions of the Institute of Indian Geographers,
2001. 23(1): p. 39.. Các diện tích được giải phóng rất
đáng kể nhưng Nhà nước chỉ ‘bỏ ra’ mấy tờ giấy. Tất
nhiên khu vực áp dụng công cụ này phải được tính
toán để đáp ứng yêu cầu về chất tải hạ tầng.
tích các bên liên quan. Việc làm này tham khảo thêm
trong 3. Zimmermann, A. and C. Maennling,
Mainstreaming participation. Multi-stakeholder
management: Tools for Stakeholder Analysis: 10
building blocks for designing participatory systems of
cooperation Promoting participatory development in
German development cooperation. 2007, Eschborn,
Germany: GTZ GmBh.
iv Tham khảo kinh nghiệm tổng kết từ các nghiên cứu
về đồng thuận của Tổ chức Xây dựng Đồng thuận
v Giả sử phương bán quyền xây dựng chưa sử dụng để
hỗ trợ góp đất được chọn.
vi Những tranh cãi gần đây về cho phép điều chỉnh chỉ
tiêu quy hoạch ‘chui’ khi triển khai các dự án thành
phần trong khu đô thị Ciputra, Hà Nội phản ánh
những bất cập về đánh giá tác động của việc điều
chỉnh và cách thức bảo vệ quyền lợi các bên liên
xi Điển hình là các khu đô thị mới có dành đất để xây
trường học nhưng không có trường, có đất xây công
viên nhưng chưa đền bù xong, và có đường cống thoát
nước nội khu nhưng không kết nối được với bên
ngoài.
quan.
Xem
thêm
trong
quy-hoach-do-thi-ciputra-dan-to-nhieu-lan-dieu-
chinh-chui-534352.html.
vii
Cách làm này có thể bao gồm điều chỉnh ranh giới
hoặc vừa góp vừa điều chỉnh chia lại các thửa để tạo
ra quỹ đất làm hạ tầng và tổ chức lại không gian hợp
lý hơn – xem thêm trong 5.
Souza, F.F.D., T.
Ochi, and A. Hosono, Land Readjustment: Solving
Urban Problems Through Innovative Approach. 2018,
Tokyo, Japan: JICA Research Institute. 255, 6.
Vinh, V.T., Land pooling & readjustment
applicability in Vietnam, in Land pooling
&
readjustment in urban upgrading projects in Vietnam,
V.V. Thi, Editor. 2014: Hanoi, Vietnam, 7. Hong,
Y.H., Assembling land for urban development, in
Analyzing land readjustment, Y.H. Hong and B.
Needham, Editors. 2007, Lincoln Institute of land
policy: Cambridge Massachusetts, USA. p. 3-36..
viii Có thể hiểu đây là một dạng chuyển nhượng quyền
phát triển - xem thêm trong 8.
Hieu, N.N., Cong
cu TDRs de phat trien khong gian mo khong gian
xanh o do thi. Quy hoach do thi, 2011. 03(1+2), 9.
Pruetz, R. and E. Pruetz, Transfer of
Development Rights Turns 40. Planning
&
Environmental Law, 2007. 59(6): p. 3-11.
ix
Cách làm của Mumbai là chính quyền cho người
dân (nghèo) bán quyền xây dựng chưa sử dụng cho
các chủ đầu tư dự án nằm trong khu vực cải thiện.
Chính quyền lấy đất (hoặc một phần đất) từ chủ sở
hữu rồi đổi cho họ quyền phát triển dưới dạng Giấy
chứng nhận Quyền Phát triển (DRC) 10.
Suzuki,
H., R. Cervero, and K. Iuchi, Transforming Cities
111
8 trang
17060
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bàn về việc giải hai bài toán quy hoạch và phát triển bờ kè và không gian kề cận ở thành phố Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ban_ve_viec_giai_hai_bai_toan_quy_hoach_va_phat_trien_bo_ke.pdf
