Tóm tắt Luận văn Vận dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong tác phẩm "Biện chứng của tự nhiên" vào việc phát triển kinh tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRẦN THỊ PHƢỢNG

VẬN DỤNG TƢ TƢỞNG CỦA

PH. ĂNGGHEN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA

CON NGƢỜI VỚI TỰ NHIÊN TRONG

TÁC PHẨM “BIỆN CHỨNG CỦA

TỰ NHIÊN” VÀO VIỆC PHÁT TRIỂN

KINH TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH ĐẮK LẮK

Chuyên ngành : Triết học

Mã số

: 60 22 80

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Đà Nẵng - Năm 2013

Công trình được hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN TẤN HÙNG

Phản biện 1: TS. LÊ THỊ TUYẾT BA

Phản biện 2: PGS.TS. PHẠM VĂN ĐỨC

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận

văn tốt nghiệp thạc sỹ Khoa học Xã hội và Nhân văn họp

tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 06 tháng 01 năm 2014

Có thể tìm luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại hoc Đà Nẵng

1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Thế giới vật chất rất đa dạng và phong phú nhưng chúng

không tồn tại độc lập, hỗn độn hay tách rời nhau, không phải là

những bản chất hoàn toàn đối lập nhau, chúng chỉ là những biểu

hiện khác nhau của vật chất đang vận động. Sự đa dạng và phong

phú đó chịu sự chi phối bởi các quy luật khách quan của thế giới

vật chất, đó là tính thống nhất vật chất của thế giới. Theo Ph.

Ăngghen: “Tính thống nhất thực sự của thế giới là ở tính vật chất

của nó, và tính vật chất này được chứng minh không phải bằng

vài ba lời lẽ khéo léo của kẻ làm trò ảo thuật mà bằng một sự phát

triển lâu dài và khó khăn của triết học và khoa học tự nhiên” [20,

tr. 67]. Theo quan điểm duy vật biện chứng, tinh thần và vật chất,

con người và tự nhiên tuy đối lập nhau nhưng lại nằm trong một

thể thống nhất không tách rời nhau. Như vậy, nguyên lý tính

thống nhất vật chất của thế giới là nền tảng trong việc xem xét

mối quan hệ giữa con người và tự nhiên.

Ngày nay, sự phát triển của xã hội hiện đại với những thành

tựu to lớn về phương diện văn minh vật chất từ nửa sau thế kỷ XX

đã gây nên áp lực nặng nề của con người đối với môi trường tự

nhiên làm cho bản thân giới tự nhiên dần mất đi khả năng tự hồi

phục. Sự suy thoái môi trường đang tiềm tàng khả năng dẫn tới

khủng hoảng sinh thái trên phạm vi toàn cầu.

Trong những năm gần đây, tỉnh Đắk Lắk đã đạt được những

thành tựu khá quan trọng, kinh tế phát triển tương đối nhanh và ổn

định. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực theo hướng công nghiệp

hoá, hiện đại hoá, phát huy lợi thế từng ngành, tăng tỷ trọng

2

ngành công nghiệp - xây dựng, thương mại - dịch vụ. Chính vì

thế, để đảm bảo sự phát triển bền vững, tỉnh Đắk Lắk cần phải có

những hoạch định chiến lược về bảo vệ môi trường (BVMT). Đặc

biệt, trong tình hình hiện nay, Đắk Lắk đang trong quá trình xây

dựng kế hoạch quy hoạch bảo vệ môi trường, giai đoạn này là rất

cần thiết nhằm đánh giá hiện trạng, dự báo xu thế biến đổi và đề

xuất các phương án BVMT cũng như khai thác hợp lý tài nguyên,

góp phần điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội hợp lý

hơn, phù hợp hơn, thúc đẩy phát triển kinh tế một cách bền vững.

Nhằm góp phần nhận thức một cách đúng đắn về mối quan

hệ giữa con người với tự nhiên, về thái độ của con người đối với

tự nhiên và vận dụng mối quan hệ này trong tình hình thực tế, tôi

chọn vấn đề: “Vận dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan

hệ giữa con người với tự nhiên trong tác phẩm „Biện chứng của

tự nhiên‟ vào việc phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Đắk Lắk” làm

đề tài luận văn của mình.

2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu quan điểm của Ph. Ăngghen về mối

quan hệ giữa con người với tự nhiên trong tác phẩm “Biện chứng

tự nhiên” và thực trạng của vấn đề này ở tỉnh Đắk Lắk, luận văn

đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện tốt mối quan hệ này trên

địa bàn của tỉnh hiện nay.

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích quan điểm của Ph. Ăngghen về mối quan hệ

giữa con người với tự nhiên trong tác phẩm “Biện chứng của tự

nhiên”.

3

- Phân tích thực trạng mối quan hệ này trong quá trình phát

triển kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk.

- Đề xuất một số phương hướng và giải pháp để hoàn thiện

mối quan hệ này nhằm thúc đẩy hơn nữa sự phát triển kinh tế - xã

hội tỉnh Đắk Lắk.

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu quan điểm của Ph. Ăngghen về

mối quan hệ giữa con người và tự nhiên trong tác phẩm Biện

chứng tự nhiên; thực trạng mối quan hệ này trong quá trình phát

triển kinh tế -xã hội ở tỉnh Đắk Lắk.

4. Phƣơng pháp nghiên cứu

Luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật

biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử và dụng một số phương

pháp nghiên cứu cụ thể như phương pháp phân tích - tổng hợp,

đối chiếu, so sánh, thống kê trong quá trình nghiên cứu.

5. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Luận

văn có nội dung gồm 3 chương (8 tiết).

6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Trong những năm gần đây có rất nhiều đề tài khoa học,

công trình nghiên cứu và bài viết khác nhau liên quan đến vấn đề

mối quan hệ giữa con người và tự nhiên trong tác phẩm Biện

chứng của tự nhiên. Trong đó có những đề tài như:

PGS. TS. nguyễn Bằng Tường với công trình “giới thiệu tác

phẩm Biện chứng của tự nhiên của Ăngghen” năm 2010 đã nêu rõ

về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, cũng như trình bày một cách

chi tiết những vấn đề được Ph. Ăngghen phân tích trong tác phẩm.

4

GS. TS. Nguyễn Trọng Chuẩn (2004), Giáo trình Tác

phẩm Biện chứng tự nhiên của Ăngghen, Viện triết học, Viện

khoa học xã hội Việt Nam. Giáo trình đã trình bày và phân tích

cặn kẽ những vấn đề cốt lõi trong tác phẩm. Công trình này là tài

liệu hữu ích dành cho học viên cao học và sinh viên.

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên và vấn

đề bảo vệ môi trường tự nhiên trong phát triển kinh tế xã hội là

vấn đề thu hút sự quan tâm của các sách xuất bản và đề tài nghiên

cứu khoa học:

GS.TSKh. Lê Huy Bá, “Môi trường” (2004), “Sinh thái

môi trường đất” (2007). Tác giả nghiên cứu về môi trường và môi

trường đất rất sâu sắc và đã khẳng định được vai trò của môi

trường đối với sự sống, đã đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm

giải quyết vấn đề môi trường trong tình hình hiện nay ở nước ta.

TS Nguyễn Văn Boong với công trình “Ý thức sinh thái và

vấn đề phát triển lâu bền” năm 2002, đã đề xuất giải pháp quan

trọng để giải quyết vấn đề môi trường sinh thái hiện nay: theo đó,

một trong những bước đi đầu tiên có tính chất quyết định trong

việc giải quyết các vấn đề môi trường sống hiện nay là trước hết

phải thay đổi nhận thức và quan niệm của con người về tự nhiên,

về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, về vị trí của con

người hoạt động trong giới tự nhiên.

TS Nguyễn Văn Ngừng với công trình “Một số vấn đề về

bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế ở nước ta hiện nay”, năm

2004, đã nêu lên được thực trạng môi trường nước ta qua các giai

đoạn lịch sử đồng thời đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường

nước ta trong quá trình phát triển kinh tế hiện nay.

5

Lê Văn Khoa, Nguyễn Ngọc Sinh, Nguyễn Tiến Dũng

(2006), “Chiến lược và chính sách môi trường”, công trình đã đưa

ra chiến lược và chính sách lâu dài dành cho môi trường nhằm

ngăn chặn sự ô nhiễm môi trường, tình trạng suy thoái, đảm bảo

cân bằng sinh thái.

Tác giả Bùi Văn Dũng với bài viết “Cơ sở triết học nghiên

cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường”

trên tạp chí Triết học số 4 (167), tháng 4 – 2005, trong đó, tác giả

đã đưa ra các cơ sở lý luận và thực tiễn để luận giải cho mối quan

hệ thống nhất biện chứng của các yếu tố con người – xã hội – tự

nhiên. Khẳng định các yếu tố trong quan hệ này biểu hiện thành

các mâu thuẫn giữa một bên là yêu cầu của sự phát triển kinh tế

xã hội với một bên là yêu cầu bảo vệ môi trường. Giải quyết tốt

mối quan hệ này sẽ thúc đẩy sự phát triển đi lên của xã hội đồng

thời làm cho môi trường được duy trì, bảo vệ.

Phan Văn Thạng (2011), “Mối quan hệ giữa xã hội và môi

trường trong sự phát triển bền vững ở nước ta nhìn từ góc độ xã

hội học”, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ. Tác giả

cũng đưa ra nhận xét về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên

là biện chứng và đưa ra một số đề xuất giải pháp trên khía cạnh xã

hội học.

Về mặt nhà nước đã có những chủ trương, đường lối của

Đảng và Nhà nước được ban hành về bảo vệ môi trường thời kỳ

đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Chỉ thị số 36-CT/TW

của Bộ Chính trị (khóa ViII), Nghị quyết số 41-NQ/TW của Bộ

Chính trị (khóa IX), Luật Bảo vệ môi trường được Quốc hội khóa

6

IX thông qua ngày 27/12/1993 và sửa đổi, bổ sung năm 2005 là

bộ luật khung của Nhà nước Việt Nam về các vấn đề môi trường.

Ngoài ra, còn có nhiều tài liệu và bài viết công bố trên các

trang web, như:

- Luật và chính sách môi trường, http://tailieu.vn/xem-tai-

lieu/luat-va-chinh-sach-moi-truong.184574.html

- Tổng quan khái niệm về tự nhiên, xã hội, mối quan hệ

giữa chúng và vai trò của con người, http://doc.edu.vn/tai-lieu/de-

tai-tong-quan-khai-niem-ve-tu-nhien-xa-hoi-moi-quan-he-giua-

chung-va-vai-tro-cua-con-nguoi-11122/

Cho dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề mối

quan hệ giữa con người và tự nhiên với những giá trị lý luận và

giá trị thực tiễn nhất định. Song chưa có một công trình nào

nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ vai trò, vị trí của mối quan

hệ này ở tỉnh Đắk Lắk nhằm phục vụ cho việc phát triển kinh tế -

xã hội ở tỉnh. Vì vậy, tác giả mạnh dạn nghiên cứu vấn đề này với

lòng mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc luận giải cơ sở lý luận

và thực tiễn cho việc phát huy thế mạnh ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay.

7

CHƢƠNG 1

LÝ LUẬN CỦA PH. ĂNGGHEN VỀ MỐI QUAN HỆ

BIỆN CHỨNG GIỮA CON NGƢỜI VÀ TỰ NHIÊN

TRONG TÁC PHẨM “BIỆN CHỨNG CỦA TỰ NHIÊN”

1.1. KHÁI LƢỢC VỀ TÁC PHẨM “BIỆN CHỨNG CỦA TỰ

NHIÊN”

Tác phẩm “Biện chứng của tự nhiên” là tác phẩm chưa hoàn

thành, được trình bày theo những tiêu đề khác nhau rút ra từ các

bản thảo, các trích đoạn, bài viết tản mạn, chứ không tập trung

thành từng phần mạch lạc như các tác phẩm khác. Có thể nói rằng

mục đích chủ đạo của tác phẩm là phân tích các thành tựu khoa

học tự nhiên đã đạt được thời bấy giờ để chứng minh cho các

nguyên lý và quy luật của phép biện chứng duy vật, từ đó giải

quyết các vấn đề quan trọng của triết học lẫn khoa học tự nhiên.

Nội dung cốt lõi của tác phẩm tập trung ở tên gọi của nó – “Biện

chứng của tự nhiên”.

Quá trình viết và xuất bản tác phẩm “Biện chứng của tự

nhiên” của Ph. Ăngghen trải qua nhiều giai đoạn khó khăn và

phức tạp. Tuy tác phẩm chưa được hoàn thành nhưng đây là một

tác phẩm lớn đầu tiên của chủ nghĩa Mác bàn về giới tự nhiên và

về khoa học. Ph. Ăngghen bắt tay viết tác phẩm này từ mùa xuân

năm 1873, nhưng đến năm 1876 thì bị gián đoạn. Ph. Ăngghen

phải để hai năm viết những bài báo phê phán chủ nghĩa Đuyrinh.

Sau đó, ông lại tiếp tục tập hợp tài liệu, viết được một số chương

ở dạng sơ thảo hay trích đoạn và nghiên cứu những vấn đề phép

biện chứng của tự nhiên cho đến năm 1883, khi C. Mác qua đời.

8

Ph. Ăngghen lại một lần nữa phải tạm dừng công việc nghiên cứu

về khoa học tự nhiên để tập trung vào công việc chỉnh lý, hoàn

thiện và đưa xuất bản tập II đến tập IV của bộ Tư bản của C. Mác.

Những năm 1885-1886, Ph. Ăngghen bổ sung vào “Biện chứng

của tự nhiên” khá nhiều ý tưởng mới. Tuy nhiên tác phẩm vẫn

chưa hoàn thành cho đến khi Ph. Ăngghen mất (1895) nên chưa

xuất bản được. Chỉ có hai bài “Tác dụng của lao động trong quá

trình chuyển biến từ vượn thành người” và “Khoa học tự nhiên

trong thế giới thần linh” được xuất bản sau khi Ph. Ăngghen mất,

lần lượt vào những năm 1896 và 1898.

1.2. QUAN ĐIỂM CỦA PH. ĂNGGHEN VỀ CON NGƢỜI

VÀ TỰ NHIÊN TRONG TÁC PHẨM

1.2.1. Quan điểm về con ngƣời

Triết học Mác khẳng định: “Trong tính hiện thực của nó,

bản chất con người là tổng hòa những mối quan hệ xã hội” [21, tr.

11]. Từ quan điểm này con người được coi như một thực thể

thống nhất giữa mặt tự nhiên với mặt xã hội.

Về mặt tự nhiên, con người trước hết là một cơ thể sống,

bộc lộ đầy đủ các quá trình sinh học, như các hiện tượng sinh lý,

di truyền, thần kinh, điện – hóa và các quá trình khác; và quá trình

hình thành, phát triển của con ngươi trước hết phục tùng các quy

luật tự nhiên. Về mặt xã hội, con người là một nhân cách văn hóa,

bộc lộ các tố chất tâm lý, tính cách,… là chủ thể các quan hệ xã

hội, lao động, giao tiếp, sinh hoạt… và quá trình hình thành, phát

triển của con người không thể không tuân theo các quy luật xã

hội. Triết học Mác không tách biệt hai mặt đó mà nhìn nhận con

9

người tồn tại và phát triển trong tính toàn vẹn thống nhất của cả

hai quá trình.

Con người, xét về mặt tiến hóa có nguồn gốc từ tự nhiên, là

sản phẩm của tự nhiên – một sinh vật có tổ chức cao nhất của vật

chất. Con người khác những loài vật không những về mặt sinh vật

học mà còn về tính chất sinh hoạt xã hội do chính hoạt động của

con người tạo ra. Con vật sống dựa hoàn toàn vào tặng phẩm của

tự nhiên, còn con người phải bằng lao động sản xuất để cải tạo tự

nhiên, sáng tạo ra của cải vật chất, thỏa mãn nhu cầu ngày càng

cao của mình, con người chế tạo được những công cụ lao động để

chế biến những nguyên liệu tự nhiên, cải tạo tự nhiên bằng những

hoạt động thực tiễn, có kế hoạch và có mục đích. Con người, theo

đó, không phải được tạo ra bởi sức mạnh huyền bí, nó là sản

phẩm hoàn hảo nhất, là kết quả quá trình phát triển lâu dài của tự

nhiên, con người đồng thời thực hiện hoạt động cải tạo tự nhiên,

biến nó thành thế giới có ý nghĩa đối với con người.

1.2.2. Quan điểm về tự nhiên

Về vấn đề con người và tự nhiên, tư tưởng của Ph. Ăngghen

hoàn toàn giống với tư tưởng của C.Mác.

C. Mác khẳng định: Giới tự nhiên là “thân thể vô cơ” của

con người. Đời sống thể xác và tinh thần của con người gắn liền

khăng khít với tự nhiên vì con người là bộ phận của tự nhiên, là

giai đoạn cao nhất trong quá trình phát triển của giới tự nhiên, con

người tuân theo các quy luật của tự nhiên và hòa mình vào tự

nhiên. Con người hoàn toàn không thể thống trị tự nhiên như một

người sống bên ngoài tự nhiên. Con người có khả năng cải tạo tự

10

nhiên và đồng thời giữ vị trí chủ động trong mối quan hệ với tự

nhiên.

1.3. SỰ PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA

CON NGƢỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG TÁC PHẨM

1.3.1. Sự tồn tại gắn bó giữa xã hội với tự nhiên, vai trò

của tự nhiên đối với sự tồn tại và phát triển cúa xã hội con

ngƣời

- Xã hội và tự nhiên tồn tại trong thể thống nhất vật chất

của thế giới

- Con người xuất hiện trên trái đất là kết quả của quá trình

tiến hóa lâu dài của tự nhiên và phát triển cùng với việc người tác

động biến đổi tự nhiên thông qua lao động

- Giới tự nhiên là cơ sở vật chất của thân thể con người, là

điều kiện, môi trường sống của con người

- Tự nhiên là điều kiện thiết yếu của hoạt động sản xuất của

con người

- Quan hệ giữa con người và tự nhiên không ngừng phát

triển thông qua lao động sản xuất

1.3.2. Sự tác động của con ngƣời đến môi trƣờng tự

nhiên và hậu quả của nó

- Sự tác động tích cực đúng quy luật sẽ làm cho môi trường

tự nhiên càng ngày càng đẹp hơn, tốt hơn cho cuộc sống của con

người

- Sự tác dộng tiêu cực trái quy luật sẽ làm cho tự nhiên

ngày càng nghèo nàn đi, tự nhiên sẽ “trả thù” con người

1.4. Ý NGHĨA CỦA TƢ TƢỞNG ĂNGGHEN ĐỐI VỚI VẤN

ĐỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG HIỆN NAY

11

CHƢƠNG 2

MỐI QUAN HỆ GIỮA CON NGƢỜI VÀ TỰ NHIÊN

TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

Ở TỈNH ĐẮK LẮK

2.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ

KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH ĐẮK LẮK

Tỉnh Đắk Lắk nằm ở vị trí trung tâm vùng Tây Nguyên, có

diện tích tự nhiên 13.125,37 km². Đại bộ phận diện tích của tỉnh

nằm ở phía Tây Nam dãy Trường Sơn, có hướng thấp dần từ

Đông Nam sang Tây Bắc. Địa hình đa dạng, đồi núi xen kẽ bình

nguyên và thung lũng.

Đắk Lắk có lợi thế về thổ nhưỡng để trồng cây công nghiệp,

có tiềm năng về tài nguyên phục vụ cho việc phát triển của các

ngành công nghiệp, xây dựng; có hệ thống giao thông tương đối

tốt tạo thuận lợi cho việc đi lại, lưu thông hàng hóa để phát triển

thương mại, dịch vụ.

Phía Bắc, Đắk Lắk tiếp giáp với tỉnh Gia Lai, phía Nam

tiếp giáp với tỉnh Lâm Đồng, phía Đông tiếp giáp với tỉnh Phú

Yên và tỉnh Khánh Hòa, phía Tây tiếp giáp với tỉnh Đắk Nông

và Vương quốc Cam Pu Chia. Vị trí địa lý này thuận lợi cho việc

xây dựng và phát triển kinh tế vùng biên và kinh tế đối ngoại,

mở rộng hợp tác quốc tế và khai thác những tiềm năng phát triển

của nước bạn Campuchia.

Đắk Lắk nằm trên các trục giao thông quan trọng: có quốc

lộ 14 xuyên qua trung tâm tỉnh đi về hai hướng qua Gia Lai và

Đắk Nông, quốc lộ 26 đi từ thành phố Buôn Ma Thuột đến Nha

12

Trang, quốc lộ 27 đi từ Buôn Ma Thuột đến Đà Lạt. Cùng với các

đường quốc lộ còn có một hệ thống đường cấp tỉnh, cấp huyện, xã

tạo nên mạng lưới giao thông quan trọng trong giao lưu

Bắc - Nam, Đông - Tây vận tải quá cảnh và luân chuyển hàng hóa

nội tỉnh.

2.2. THỰC TRẠNG MỐI QUAN HỆ GIỮA CON NGƢỜI

VÀ TỰ NHIÊN TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH

TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH ĐẮK LẮK

2.2.1. Những thành tựu đã đạt đƣợc

2.2.2. Một số thiếu sót, bất cập

- Về dân số

Sự gia tăng dân số quá nhanh đã làm suy giảm môi trường ở

đây một cách nghiêm trọng, đó là sự mất đi tính đa dạng sinh học,

tài nguyên đất bị phá hủy, thúc đẩy một bộ phận dân cư duy trì

tình trạng du canh, du cư. Nhiều tài nguyên quý giá của vùng bị

khai thác quá mức hoặc vô tổ chức đã gây nên những hậu quả

khôn lường về môi trường, làm gia tăng úng lụt, hạn hán cho cư

dân vùng đồng bằng.

Áp lực dân số lên nhu cầu cần có đất canh tác để sản xuất

lương thực luôn là nguyên nhân chính của những vụ phá rừng.

Giải quyết tối ưu về vấn đề dân số trước hết là nhiệm vụ

của mỗi địa phương nhưng nó lại mang tính quốc gia và tính toàn

cầu. Nó đòi hỏi phải xác định được và giữ được tỷ lệ gia tăng dân

số hợp lý trên cở sở nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội phù hợp

với điều kiện môi trường tự nhiên. Mặt khác, bên cạnh việc giữ

được tỷ lệ gia tăng dân số hợp lý phải có chính sách bố trí dân cư

hợp lý và đặc biệt là phải tăng cường chất lượng dân cư để đảm

13

bảo sự phát triển hài hòa, lâu bền của cả tự nhiên và xã hội ở Đắk

lắk hiện nay.

- Về lâm nghiệp

Hiện nay, diện tích rừng tự nhiên tiếp tục bị thu hẹp, thảm

thực vật mỏng dần đang đe dọa đến môi trường và cuộc sống con

người.

Trong những năm qua, địa phương đã có những cố gắng trong

công tác quản lý bảo vệ rừng và phát triển vốn rừng, nhưng tốc độ

phủ xanh đất trống đồi núi trọc không theo kịp tốc độ phá rừng tự

nhiên, nên độ che phủ bị suy giảm ngày càng tăng.

Tác động nhiều mặt của con người đã dẫn đến chất lượng

và tính chất rừng đã thay đổi đáng kể, nhiều loài động thực vật

mất dần số lượng và nguồn gen, trong đó có những loài quý hiếm

có nguy cơ bị tuyệt chủng. Cây thủy tùng là loài thực vật nguyên

thủy được ghi vào sách đỏ thế giới chỉ có rất ít tại xã Ea Hồ huyện

Krông Năng và xã Ea Ral huyện Ea H’leo. Do sản xuất nông

nghiệp và xây dựng các công trình thủy lợi, nên thủy tùng đã biến

mất khỏi xã Ea Hồ.

- Về nông nghiệp

Việc sử dụng hoá chất trong chăm sóc, bảo quản nông sản

là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nghiêm

trọng. Ngày càng có nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật (BVTV),

kích thích tăng trưởng được sử dụng trên đồng ruộng. Rất nhiều

loại trong số đó có nguồn gốc xuất xứ, thành phần hoá học phức

tạp, không ít loại có độ độc hại cao, khả năng lưu giữ trong môi

trường lâu. Sử dụng các loại hoá chất trên lâu dài sẽ làm cho môi

trường đất, nước bị ô nhiễm.

14

- Về công nghiệp

Phát triển công nghiệp trong những năm qua của tỉnh có

chuyển biến tích cực, nhưng rõ ràng rằng hoạt động này cũng đã

và đang gây sức ép lên môi trường.

Đáng lưu ý là trong thời gian qua, công tác quy hoạch và

phát triển cơ sở hạ tầng cho hoạt động sản xuất công nghiệp

không được đầu tư kịp thời với quá trình phát triển công nghiệp

của tỉnh. Nhiều cơ sở sản xuất có khả năng gây ô nhiễm môi

trường trước đây nằm ở vị trí xa các khu dân cư, nhưng nay đã

nằm xen kẽ và rất gần khu dân cư, nên nguy cơ tác động đến sức

khỏe cộng đồng ngày càng gia tăng. Đặc biệt, một số cơ sở sản

xuất và chế biến cà phê, cao su… nằm ở đầu nguồn các sông,

suối, nên nguy cơ gây ô nhiễm các nguồn nước mặt cũng rất đáng

lo ngại.

- Về y tế

Thực tế Đắk Lắk đang phải đối mặt với nhiều thách thức

suy thoái về môi trường. Vì vậy, bảo vệ môi trường cần được gắn

với trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân và mọi người dân theo

nguyên tắc “mình vì mọi người, mọi người vì mình”. Để phát

triển kinh tế bền vững phải giải quyết hàng loạt mâu thuẫn giữa

lợi ích trước mắt, lâu dài và đặt trong tổng thể, gắn kết hài hòa

giữa phát triển kinh tế - xã hội với bảo vệ và cải thiện môi trường

2.3. NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN THỰC TRẠNG TRÊN

2.3.1. Nguyên nhân khách quan

Giá các loại nông sản xuống thấp và diễn ra trong một thời

gian khá dài (nhất là giá của cà phê), lũ lụt, hạn hán đã tác động

trực tiếp lên đời sống sinh hoạt của người dân. Nhiều địa phương

15

kinh tế gặp khó khăn nên dẫn đến tình trạng tốc độ tăng trưởng

kinh tế phát triển chậm. Ngoài ra còn do giá trị cây công nghiệp

thấp nên người dân chuyển đổi một số lớn diện tích sang cây

trồng khác và kỹ thuật canh tác chưa hợp lý. Dẫn đến tốc độ xói

mòn ở đất ngày càng cao.

Tình hình an ninh chính trị diễn biến hết sức phức tạp, các

thế lực thù địch luôn tìm cách chống phá cách mạng nước ta bằng

âm mưu “diễn biến hoà bình” bạo loạn lật đổ. Vì vậy đã ảnh

hưởng trực tiếp và chi phối sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban thường

vụ và cấp uỷ trên các lĩnh vực.

2.3.2. Nguyên nhân chủ quan

Do nhiều nguyên nhân dẫn đến trình độ dân trí chưa cao của

người dân các vùng ở đây, chính điều này đã và đang cản trở việc

phát triển kinh tế. Việc nâng cao dân trí cho người dân ở đây là

một vấn đề bức xúc hiện nay và là quá trình có tính quy luật trong

công cuộc hiện nay. Và là điều cần thiết để việc đảm bảo hài hòa

mối quan hệ giưa con người và tự nhiên.

16

CHƢƠNG 3

MỘT SỐ PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN

NHẰM ĐẢM BẢO MỐI QUAN HỆ HÀI HÒA GIỮA

CON NGƢỜI VÀ TỰ NHIÊN TRONG PHÁT TRIỂN

KINH TẾ - XÃ HỘI Ở TỈNH ĐẮK LẮK

3.1. MỘT SỐ PHƢƠNG HƢỚNG CHUNG

* Những phƣơng hƣớng chủ yếu nhằm phát triển có

hiệu quả kinh tế - xã hội nhanh và bền vững ở Đắk Lắk:

Tỉnh Đắk Lắk là tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế khá ổn

định và đang đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, tiến

hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nhận thức được vai trò, tầm

quan trọng của công tác bảo vệ môi trường trong giai đoạn này.

Về nông nghiệp: Phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng

công nghiệp hóa – hiện đại hóa gắn liền việc xây dựng nông thôn

mới, cải thiện đời sống dân cư nông thôn. Tập trung xây dựng

phát triển nền nông nghiệp đa dạng, hàng hóa, có khả năng cạnh

tranh và hướng vào xuất khẩu. Chuyển từ du canh du cư sang định

canh định cư và biến đất đai tự nhiên thành đất đai có chủ sở hữu,

thông qua việc giao đất giao rừng lâu dài cho hộ nông dân.

Bên cạnh đó còn thực hiện đa dạng hoá các hình thức sở

hữu về tư liệu sản xuất, đa dạng hoá các thành phần kinh tế, đa

dạng các chủ thể kinh tế và các hình thức tổ chức kinh tế và đa

dân tộc tham gia sản xuất kinh doanh nhằm đáp ứng tốt nhu cầu

của thị trường.

Trong lâm nghệp, xác định nhiệm vụ khoanh nuôi, bảo vệ

rừng, phát triển vốn rừng là chính. Tập trung bảo vệ nghiêm ngặt

17

diện tích rừng hiện có, trồng mới rừng phòng hộ và rừng nguyên

liệu bảo đảm kế hoạch và chất lượng cao. Khuyến khích các thành

phần kinh tế đầu tư trồng rừng, đảm bảo môi trường sinh thái. Đổi

mới cơ chế khai thác, quản lý, bảo vệ, phát triển rừng. Chủ động

tổ chức sản xuất, khai thác rừng trồng để đóng dần cửa rừng tự

nhiên. Tiếp tục thực hiện giao đất, giao rừng cho nông hộ và giải

quyết hài hòa lợi ích giữa nhà nước và người nhận rừng theo

hướng có lợi, tăng thu nhập cho người sản xuất. Đặc biệt chú ý

việc giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho hộ gia đình và cộng đồng

trong buôn, thôn là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ theo Quyết

định 1174-QĐ/TTg của thủ tướng chính phủ.

Trong công nghiệp: Tỉnh Đắk Lắk cũng cần thiết phải tập

trung vào quá trình hình thành và phát triển phân công lao động

xã hội, mở rộng trao đổi, phát triển thị trường và chuyển dịch cơ

cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Ta đã biết

rằng: phân công lao động xã hội là cơ sở của trao đổi, song đến

lượt nó, sự phát triển của trao đổi lại làm cho sự chuyên môn hoá

phát triển về cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Tiến trình phân công lao

động xã hội trong lịch sử có thể khái quát thành các lần phân công

lớn sau đây: chăn nuôi tách khỏi trồng trọt; thủ công nghiệp tách

khỏi nông nghiệp; thương nghiệp tách khỏi sản xuất. Nhằm khắc

phục hậu quả của sự phân công và phân bố lực lượng lao động

của xã hội cũ đã để lại và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng

công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Tăng cường quản lý Nhà nước các nguồn tài nguyên đất,

nước, khoáng sản, đa dạng sinh học. Khai thác, sử dụng có hiệu

quả tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường.

18

Về giáo dục: Thiết nghĩ việc giáo dục nhận thức đúng đắn

về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên ngày càng trở nên cấp

thiết. Để giáo dục nhận thức đúng đắn về mối quan hệ giữa con

người với tự nhiên trong giai đoạn hiện nay tỉnh Đắk Lắk cần phải

có những phương hướng sau:

Một là, thấu triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư

tưởng Hồ Chí Minh về con người, về tự nhiên, về vai trò của con

người trong mối quan hệ với tự nhiên đối với tất cả các ngành, các

trường đại học cao đẳng trên địa bàn tỉnh.

Hai là, xây dựng những chương trình môn học ngoại khóa

đề cập một cách trực tiếp đến vấn đề nóng bỏng này như “con

người và môi trường”, môi trường và phát triển bền vững”, và đầu

tư một cách thỏa đáng để tất cả các học sinh, sinh viên đều được

tiếp cận thực tế, bằng trực quan sinh động tác động để người học

lĩnh hội được một cách dễ dàng nhất. Có thể, trong chương trình

học khuyến khích học sinh, sinh viên thực hiện những “chiến

dịch tình nguyện xanh”, hàng năm tổ chức các hội thi “về nguồn”

áp dụng ngay vào đời sống.

Ngoài ra, tỉnh cũng nên tổ chức các cuộc vận “tố giác tội

phạm lâm tặc” để cho các cánh rừng luôn giữ mãi một màu xanh.

Qua đó giúp học sinh, sinh viên nhận thức đúng đắn hơn về mối

quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Ba là, tăng cường sự liên kết quốc tế trong lĩnh vực giáo dục

bảo vệ môi trường. Bảo vệ môi trường - vấn đề toàn cầu hết sức cấp

bách song phải công nhận một thực tế là vấn đề quản lý môi trường ở

tỉnh Đắk Lắk còn khá mới mẻ. Do vậy, sự hoà nhập của tỉnh vào cộng

đồng quốc tế, tiến hành toàn cầu hóa thương mại và bảo vệ môi trường

Tóm tắt Luận văn Vận dụng tư tưởng của Ph. Ăngghen về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong tác phẩm "Biện chứng của tự nhiên" vào việc phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Đắk Lắk